Monitor koophulp

Alle categorieën


De monitor is een van de belangrijkste onderdelen van de computer. Je kijkt immers continu naar het beeldscherm. Toch is het vaak het sluitstuk op de begroting en dat is jammer: een goede monitor levert meer plezier op dan het goedkoopste exemplaar. Helaas maken fabrikanten het je niet makkelijk om de juiste monitor te kiezen, maar wij nemen die taak graag over. Hier vind je advies voor aandachtspunten om op te letten bij de keuze van een beeldscherm. In het tabblad Aanraders vind je direct koopadvies op basis van recent geteste monitoren.

Formaat

Vermoedelijk is het eerste waar je aan denkt bij aanschaf van een nieuwe monitor het formaat. Dat wordt aangegeven als de diagonaal, in inches. Op dit moment zijn dit gangbare diagonalen: 22, 23 tot 25, 27 en 32 inch. Daarnaast zijn er nicheformaten, zoals 34 en 40 inch, en groottes die eigenlijk alleen nog in de zakelijke wereld gebruikt worden, zoals 17 en 19 inch. Voor normaal gebruik raden we een 23 tot 25 inch beeldscherm aan. Die zijn goed betaalbaar en niet te groot.

Voor games en als alternatief voor een televisiescherm is een groter model aan te raden, zoals 27 of 28 inch. Die zijn ook al voor heel redelijke prijzen te koop, al vallen ze natuurlijk wel iets duurder uit dan de kleinere schermen. Nog groter zouden we voor normaal thuisgebruik niet adviseren, maar voor beeldbewerking of CAD/CAM-toepassingen kan een 32-inch of grotere monitor zeker een meerwaarde hebben.

Een 24-inch vóór een 34-inch monitor
Een 24-inch vóór een 34-inch monitor

Resolutie

Heb je eenmaal gekozen voor een bepaald formaat, dan is het aantal beeldpunten de volgende stap. De term hiervoor is de resolutie. Veruit het grootste aantal monitoren telt 1920 beeldpunten horizontaal bij 1080 verticaal. Die resolutie wordt ook wel Full HD genoemd en komt overeen met wat gangbaar is op televisies. Bij een diagonaal van 23 tot 25 inch levert dat prettig leesbare tekst en voldoende detail op, zonder dat individuele beeldpunten storend zichtbaar zijn. Grotere schermen met deze hoeveelheid pixels kunnen wat 'korrelig' ogen als je er dichtbij zit.


Hoewel er heel veel verschillende resoluties zijn, draait het tegenwoordig om een beperkt aantal: 1920x1080, 2560x1440 en 3840x2160.

Om die reden is vanaf 24-inch het overwegen van een hogere resolutie de moeite waard. Er zijn twee courante alternatieven: WQHD ofwel 2560x1440 pixels (77% meer pixels dan Full HD), en Ultra HD: 3840x2160 pixels (vier keer zoveel pixels als Full HD). Die laatste hoeveelheid vereist wel dat je werkt met de laatste versies van software, anders kunnen beeldelementen en tekst onleesbaar klein worden weergegeven. Meer pixels biedt drie voordelen: 1) meer werkruimte om meerdere vensters of pagina's naast elkaar te tonen, 2) meer detail bij weergave van afbeeldingen en 3) fraaiere weergave van schuine lijnen, curves en tekst. De keerzijde is een hogere prijs.

Pixeldichtheid

De combinatie van formaat en resolutie levert een bepaald aantal pixels per inch (ppi) op. Deze pixeldichtheid bepaalt hoe groot tekst en schermelementen worden weergegeven. Windows-programma's zijn lange tijd geoptimaliseerd geweest voor ongeveer 90 ppi. Daarom zien met name oudere programma's er bij die pixeldichtheid het beste uit, terwijl ze op moderne beeldschermen met een hogere dichtheid niet goed uit de verf komen: de beeldelementen zijn dan te klein.

Moderne Windows-versies en programma's kunnen goed overweg met hogere pixeldichtheden, door toepassing van schaling. De mogelijkheid daarvoor vind je in de beeldschermeigenschappen. Hiermee worden tekst en beeldelementen als pictogrammen op een bruikbaar formaat weergegeven, terwijl je bij foto's en andere beelden wel profijt hebt van de scherpte die de extra pixels opleveren.

 In onderstaande tabel zie je de pixeldichtheden voor een groot aantal combinaties van diagonalen en resoluties. De blauwe vakjes zijn combinatie die daadwerkelijk te koop zijn (geweest), de lichtgrijze waardes zijn puur ter vergelijking.

\ 15,6" 18,5" 20" 21,5" 23" 23,6" 24" 27" 28" 29" 30" 32" 34" 40"
1366x768 100
ppi
85
ppi
78
ppi
73
ppi
68
ppi
66
ppi
65
ppi
58
ppi
 56
ppi
54
ppi
52
ppi
 49
ppi
46
ppi 
39
ppi
1600x900 118
ppi
99
ppi
92
ppi
85
ppi
80
ppi
78
ppi
76
ppi
68
ppi
 66
ppi
63
ppi
61
ppi
 57 
ppi
 54
ppi
46
ppi
1920x1080 141
ppi
119
ppi
110
ppi
102
ppi
96
ppi
93
ppi
92
ppi
82
ppi
 79 
ppi
74
ppi
73
ppi
 69
ppi
65
ppi 
55
ppi
1920x1200 145
ppi
122
ppi
113
ppi
105
ppi
98
ppi
96
ppi
94
ppi
84
ppi
81
ppi 
78
ppi
75
ppi
71
ppi 
67
ppi 
57 
ppi
2560x1080 178
ppi
150
ppi
139
ppi
129
ppi
121
ppi
118
ppi
116
ppi
103
ppi
 99
ppi
96
ppi
93
ppi
87
ppi 
82
ppi 
69 
ppi
2560x1440 188
ppi
159
ppi
147
ppi
137
ppi
128
ppi
124
ppi
122
ppi
109
ppi
 105
ppi
101
ppi
98
ppi
92
ppi 
86
ppi
73 
ppi
2560x1600 194
ppi
163
ppi
151
ppi
140
ppi
131
ppi
128
ppi
126
ppi
112
ppi
109
ppi 
104
ppi
101
ppi
94 
ppi 
89
ppi 
75
ppi
3440x1440 239
ppi
202
ppi
186
ppi
173
ppi
162
ppi
158
ppi
155
ppi
138
ppi
133
ppi
129
ppi
124
ppi
117
ppi
110
ppi
93
ppi 
3840x2160 282 
ppi
238 
ppi
220 
ppi
205 
ppi
192 
ppi
187 
ppi
184 
ppi
163 
ppi
157
ppi
152 
ppi
147 
ppi
138
ppi
130
ppi 
110 
ppi

Paneeltechniek

De gebruikte techniek van het paneel van een monitor bepaalt in grote mate de basiseigenschappen. Helaas maken fabrikanten hier zelden melding van, waardoor alleen een test uitwijst wat voor vlees je in de kuip hebt. Het voert te ver om alle technieken hier te bespreken, maar heel kort noemen we de meest voorkomende soorten. De namen hebben betrekking op hoe de vloeibare kristallen waaruit een paneel bestaat zich gedragen als er een stroompje door loopt, waardoor ze openen of sluiten en zo dus meer of minder licht doorlaten.

TN - dit staat voor Twisted Nematic, de eenvoudigste en goedkoopste techniek. Deze blinkt uit qua snelheid (responstijd), maar is qua kleurechtheid minder goed. Zeker onder een hoek bekeken verliezen veel TN-schermen snel helderheid, terwijl ook grote en zichtbare kleurverschuivingen optreden.

IPS - deze afkorting staat voor In Plane Switching. IPS-schermen kenmerken zich door goede kijkhoeken en kleurweergave, maar ze doen het wat minder qua contrast. De responstijd van moderne IPS-schermen is niet slecht, maar minder goed dan TN. IPS heeft veel naamsbekendheid dankzij marketing, maar feitelijk is er een groot aantal technieken die vergelijkbaar zijn, zoals PLS (Samsung) en AHVA (AU Optronics). 

VAVertical Alignment is de derde variant, die uitblinkt in contrast en ook goede kleurweergave biedt. De responstijd is standaard minder goed, maar bij moderne panelen met goede overdrive-techniek kan het zich meten met IPS en zelfs TN. Ook hier zijn veel varianten, veel gezien zijn AMVA en S-PVA.


Van links naar rechts: TN, AMVA, IPS

Verversingsfrequentie

Standaard werken monitoren op een verversingsfrequentie van 60Hz: 60 keer per seconde ofwel elke 16 ms wordt een volledig nieuw beeld getoond. Voor gewone toepassingen is dat doorgaans afdoende, maar er zijn ook beeldschermen met een hogere verversingsfrequentie. Die geven een soepeler beeldweergave. Dat merk je al bij het bewegen van de muiscursor.

Waar het echter echt nut heeft, is bij weergave van games. Met een snelle videokaart zijn (veel) meer dan 60 beelden per seconde te produceren, die met een scherm met hoge verversingsfrequentie ook getoond kunnen worden. Zogenaamde 120 en 144Hz-monitoren zijn wel duidelijk duurder, en maken vrijwel alle gebruik van TN-techniek, waardoor de kleurweergave achterblijft.

Adaptive sync

Een tweede techniek om weergave van games te verbeteren is adaptive sync, ofwel adaptieve synchronisatie van de weergave van de monitor met het signaal van de videokaart. Hiermee wordt een beeld weergegeven wanneer de monitor er gereed voor is - niet eerder (wat zou zorgen voor screen tearing), maar ook niet later (wat zou zorgen voor schokken in het beeld). Er zijn twee technieken: G-sync, dat alleen werkt met Nvidia-videokaarten, en FreeSync, dat alleen werkt met AMD-videokaarten. Helaas zijn die (nog) niet compatibel, waardoor je keuze aan beeldschermen beperkt wordt. Je kunt ook een 'gewoon' 144Hz-scherm nemen en dat gebruiken met V-sync. Dat is minder flexibel, maar werkt bij deze snelle schermen wel beter dan op standaard 60Hz-monitoren.


Een extreem voorbeeld van screen tearing. Met V-sync, G-sync of FreeSync heb je daar geen last meer van.

Sommige 144Hz-monitoren bieden verder de mogelijkheid om motion blur te reduceren, door zwarte beelden tussen elk frame in te voegen. Het zwarte frame geeft je ogen een rustmoment tussen de beelden en zorgt daardoor voor een soepeler ervaren overgang tussen bewegende beelden. Deze techniek heeft wel een flinke afname in maximale helderheid als bijwerking.

Aansluitmogelijkheden

Voor het aansluiten van een monitor op de computer is er een groot aantal mogelijkheden. Welke het meest geschikt is, hangt af van de toepassing. Hoe dan ook raden we gebruik van de analoge VGA (Dsub15) aansluiting af: hoge resoluties worden veelal niet voldoende scherp weergegeven over die verbinding. Beter is HDMI, dat op vrijwel elke PC en laptop aanwezig is. Voor zakelijke laptops, MacBooks en hoge resoluties is een DisplayPort-aansluiting de juiste keuze. Zowel HDMI als DisplayPort bestaan in 'gewone' en 'mini' varianten, in meerdere versies, waarvan nieuwere meer bandbreedte bieden dan oudere. Er zijn ook verloopstekkers om bijvoorbeeld HDMI op DisplayPort aan te sluiten.

HDMI 1.3 en 1.4 zijn voldoende om 2560x1440 pixels met de standaard verversingsfrequentie van 60Hz weer te geven. Voor weergave van hogere beeldfrequenties en/of hogere resoluties is DisplayPort 1.2 (of hoger) of HDMI 2.0 vereist. Met name bij laptops is lang niet altijd duidelijk wat de maximale uitvoer is van de HDMI- of DisplayPort-aansluiting; consulteer daarvoor de documentatie van de fabrikant, voordat je een monitor met een hogere resolutie of verversingsfrequentie aanschaft. Ons advies is om zo modern mogelijk aansluitmogelijkheden te kiezen, maar minimaal HDMI. Gelukkig is dat op vrijwel iedere monitor aanwezig.

Een bijzondere aansluiting is MHL: deze verbinding is bestemd om een smartphone direct op een monitor aan te sluiten. De kabel heeft aan een kant een micro-USB-stekker, aan de andere kant een HDMI-stekker, maar het signaal is geen van beide. Via deze verbinding kan je niet alleen beeld van smartphone naar monitor sturen, maar ook je smartphone opladen. MHL is er in meerdere versies, de nieuwste ondersteunt ook Ultra HD/4K-resolutie.

Extra mogelijkheden

Naast de ingangen voor het videosignaal beschikken monitoren vaak over de nodige extra mogelijkheden. Zo hebben veel modellen ingebouwde speakers. Daar moet je je niet veel van voorstellen: ze zijn geschikt voor systeemgeluiden of videobellen, niet voor muziekweergave, een heel enkele uitzondering daargelaten. Veel beeldschermen hebben ook een analoge audio-ingang om bijvoorbeeld geluid van een mp3-speler of smartphone weer te geven, en een analoge audio-uitgang om externe speakers aan te sluiten.

Verder treffen we met name op modellen voor de zakelijke markt regelmatig USB hubs, handig om bijvoorbeeld muis en toetsenbord, of een extern opslagapparaat aan te sluiten. Modernere exemplaren hebben USB 3.0 en een of meerdere poorten met voldoende stroom om ook smartphones en tablets op te laden. Ten slotte zien we soms een geheugenkaartlezer, wat praktisch kan zijn aangezien desktop-PC's daar lang niet altijd over beschikken.

Ergonomie

Ook vooral op de zakelijke markt aanwezig zijn monitoren die in hoogte verstelbaar zijn. Consumentenmodellen kun je meestal alleen kantelen om de verticale kijkhoek aan te passen, zodat je in elk geval recht op het scherm kijkt. Ze staan echter vaak te laag, waardoor je teveel naar voren buigt. Een in hoogte verstelbare voet (in jargon: HAS, voor height-adjustable stand) helpt om een goede werkhouding aan te nemen.

Eizo EV2450 BlackEizo EV2450 Black
Met een in hoogte verstelbare stand zet je de monitor op de juiste hoogte (met de bovenrand op één lijn met je ogen).

Bovendien kunnen modellen met zo'n verstelbare voet vaak ook eenvoudig draaien rond de y-as en roteren rond de z-as. Die laatste optie wordt ook wel pivot-modus genoemd: het scherm kan dan in portretstand gebruikt worden. Handig voor het lezen van lange documenten en webpagina's, maar voor normaal gebruik niet essentieel.

Eizo EV2450 Black
Portretmodus in pivot-stand

Gebruiksdoel

Naast de basale keuze voor formaat en resolutie bepaalt je gebruiksdoel in hoge mate de verdere keuze. Beeldbewerking stelt andere eisen dan games doen, en voor kantoorwerk is een ander scherm beter dan voor videobewerking. De meeste mensen zullen een monitor voor meer dan een toepassing gebruiken. Laat in dat geval het hoofddoel meewegen.

Simpel gezegd is voor beeldbewerking een scherm nodig met een goede, accurate kleurweergave; voor games is een monitor waarvan de pixels snel reageren op beeldveranderingen. Kantoorwerk heeft baat bij voldoende werkruimte, een 'low blue light' en 'flikkervrije' gebruiksmodus en een in hoogte verstelbaar scherm voor een ergonomische houding.

Ongeacht welke toepassing je gebruikt, zijn een goed contrast en voldoende helderheid van belang, zodat details in donkere delen zichtbaar blijven en je ook bij fel daglicht nog alles goed kunt zien.

Specificaties zin en onzin

Helaas kan je voor geen van die zaken afgaan op de opgave door fabrikanten. Als je die moet geloven, hebben alle monitoren een contrast van 1000:1, een maximale helderheid van 300 nits, een responstijd van 1, 2 of 5 milliseconden en uiteraard een perfecte kleurweergave. Onze tests wijzen uit dat dat zelden het geval is. Een monitor die op alle vlakken uitstekend presteert bestaat niet, er is altijd een compromis - vandaar dat het gebruiksdoel van belang is.

Alleen tests geven een goed beeld van wat je daadwerkelijk van een beeldscherm kunt verwachten. Hardware.Info test een groot aantal monitoren per jaar, zowel individueel als in vergelijkingen. Het is daarom raadzaam te kijken naar geteste beeldschermen, en de 'Hoe we testen' pagina te raadplegen om te zien wat de wenselijke testresultaten zijn voor de diverse testonderdelen (onder 'Streefcijfers').

Om toch een houvast te bieden bij de keuze, geven we hieronder voor een aantal gebruiksdoelen kenmerken op waar een monitor aan zou moeten voldoen. Daarnaast kan je voor koopadvies het tabblad Aanraders raadplegen.

Beeldbewerking

  • Voldoende werkruimte: 2560x1440, 3440x1440 of zelfs 3840x2160
  • IPS of VA paneel
  • Bij voorkeur gekalibreerd in de fabriek

CAD/CAM

  • Groot scherm 27-inch of groter
  • Hoge resolutie, 2560x1440 of hoger
  • IPS of VA-paneel

Gaming

  • Resolutie die je videokaart snel genoeg kan aanleveren; hoger dan 1920x1080 vereist extra rekenkracht
  • 2560x1080 is een interessant alternatief voor widescreen gaming
  • Paneel met voldoende lage responstijd, meestal is TN de beste keuze
  • Hogere verversingsfrequentie, 75, 120 of 144 Hz
  • Eventueel 'anti motion blur' techniek

Kantoorgebruik

  • Voldoende werkruimte: 1920x1200 of 2560x1440 bijvoorbeeld
  • IPS-paneel
  • Hoogte verstelbare voet
  • Eventueel ingebouwde speakers, USB hub

Programmeren

  • Voldoende werkruimte, 2560x1440 bijvoorbeeld (of meerdere monitoren)
  • Pivot-modus kan handig zijn
*