Sony ZG9 vs AG9: Master Series LCD vs OLED

31 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Uiterlijk, aansluitingen en audio
  3. 3. Interface, afstandsbediening en Smart TV
  4. 4. Hoe wij testen
  5. 5. Beeldkwaliteit SDR
  6. 6. Beeldkwaliteit HDR
  7. 7. Input lag, energieverbruik en beeldkwaliteit in de praktijk
  8. 8. LCD versus OLED in de praktijk
  9. 9. Conclusie
  10. 10. Besproken producten
  11. 11. Reacties

Inleiding

Wat is beter, lcd of oled? Beide technologieën hebben hun sterke en zwakkere punten, maar een directe vergelijking is doorgaans lastig te maken omdat Samsung - een fabrikant die inzet op high-end lcd - geen oled schermen produceert en merken als LG, Philips en Panasonic die oled-televisies maken alleen goedkopere lcd-televisies in hun programma hebben. Eén merk heeft wél lcd en oled in vergelijkbare high-end modellen en dat is Sony. Wij vergelijken in dit artikel twee toestellen uit de Master Series, namelijk de ZG9, het lcd-topmodel met een 8K panel en de AG9, het vlaggenschip uit de 2019 oled-range.


Sony 65AG9 4K OLED en Sony 85ZG9 8K LCD

In ons testlab staan ze gebroederlijk naast elkaar, de reusachtig grote KD-85ZG9 en de iets bescheidenere KD-65AGF9. Bescheiden moet hierbij tussen aanhalingstekens, want met een diameter van 65 inch is ook de AG9 een joekel van een televisie. De ZG9 is met zijn diagonaal van 85 inch echter nog twee maatjes groter en eigenlijk is alles aan de ZG9 extremer dan we van andere televisies gewend zijn. Vooral natuurlijk omdat het Sony's eerste 8K televisie is, voorzien van een lcd-paneel met ruim 33 miljoen pixels. De full array local dimming backlight is ook van de buitencategorie en geeft het scherm een piekhelderheid van bijna 4000 cd/m², helderder dan alle andere tv's die we tot nu toe getest hebben. Daarnaast heeft Sony de tv voorzien van een geluidssysteem met zestien luidsprekers dat kan wedijveren met een los audiosysteem.

Voordat je een van beide toestellen in je wensenlijst zet is het goed om het even over de prijzen te hebben. De 65 inch-versie van de AG9 oled televisie die wij testten kost op het moment van schrijven gemiddeld 3999 euro in onze prijsvergelijker. De kleinere 55 inch-variant is uiteraard goedkoper, en wisselt voor gemiddeld 2994 euro van eigenaar, terwijl de 77 inch-versie 9499 euro kost. Daarmee behoren ze tot de duurdere oled-televisies die je op dit moment kunt kopen, maar in vergelijking tot de ZG9 zijn beide oleds een koopje. De ZG9 8K televisie die wij testten meet 85 inch - wat hem sowieso duurder maakt - maar de prijs van dit toestel is exorbitant hoog: maar liefst 16.999 euro moet je ervoor neertellen. Mocht je overigens nog 80.000 euro over hebben, dan kan je ook kiezen voor een 98 inch-versie van de ZG9. Een tv voor de happy few dus, maar wel een interessant model om te kijken wat het beste op het gebied van lcd-technologie op dit moment te bieden heeft.

Master Series

Wat beide tv's met elkaar gemeen hebben is dat ze onderdeel uitmaken van de 'Master Series', het high-end tv-platform dat Sony vorig jaar introduceerde en dat ultieme beeldkwaliteit belooft. Dat maakt meteen dat deze toestellen de beste mogelijkheid bieden om lcd en oled met elkaar te vergelijken. Qua beeldverwerking en processorkracht zijn beide televisies gelijk, terwijl ze qua panel technisch het beste te bieden hebben dat hun respectievelijk technologie anno 2019 mogelijk maakt.


Sony's 2019 Master Series omvat de 8K LCD ZG9 en de 4K OLED AG9 modellen

Alle televisies uit de Master Series maken namelijk gebruik van Sony's X1 Ultimate processor, de beste beeldverwerkingschip die Sony in het assortiment heeft. De chip belooft onder andere slimme 'dual database processing' waarbij content met een lage(re) resolutie op slimme wijze wordt geupscaled naar de native resolutie van het scherm. Daarnaast kan de chip realtime - volgen Sony op slimme wijze - het contrast optimaliseren, banding tegengaan en kleurverbetering toepassen. Deze functies zijn voor beide televisies identiek, zij het dat de ZG9 kan upscalen naar 8K, terwijl de AG9 op 4K blijft steken. Of dat in de praktijk een gemis is, bespreken we verderop.

Uiterlijk, aansluitingen en audio

Als we beide toestellen opstellen zijn we met de AG9 vrij snel klaar. De relatief bescheiden 65 inch-tv staat op een kleine, platte aluminium voet die het scherm in het midden ondersteunt en ervoor zorgt dat de zijkanten nét boven de ondergrond zweven, zodat de tv ook prima op een smal meubel te plaatsen is. Bekijken we de tv van opzij dan zien we dat het scherm - net al bij andere Sony oled-televisies - iets achterover helt, al is het bij dit model veel minder dan wat bijvoorbeeld bij de A1 het geval was.

Sony Bravia KD-65AG9
Sony 65AG9

De achterzijde van de tv is strak uitgevoerd. Aan de zijkanten en bovenkant is het scherm zo'n 6 millimeter dik, midden achterop de tv heeft Sony all logica ondergebracht onder een ruitvormige afdekkap waarvan meerdere panels losgemaakt kunnen worden om toegang te krijgen tot de aansluitingen van de tv. Qua aansluitingen vinden we de usual suspects, ofwel viermaal hdmi, optisch audio uit, een netwerkaansluiting, een gecombineerde aansluiting van de ingebouwde kabel (DVB-C) en Digitenne (DVB-T) tuners, twee satelliet (DVB-S) tuners, één CI+ slot, drie usb-poorten, een koptelefoonuitgang, composiet video-ingang en een speaker-ingang, waardoor de ingebouwde luidsprekers dienst kunnen doen als center-kanaal in een surround-opstelling. Alle aansluitingen zijn opzij of naar onderen gericht, en wanneer de afdekkapjes terug geplaatst worden kunnen alle kabels zodoende onzichtbaar via een opening achterop de voet naar buiten geleid worden.

Sony Bravia KD-65AG9

AG9 geluidskwaliteit

In het vakwerk achterop de AG9 zien we ook een aantal roosters waarachter onder andere twee mid(bas)luidsprekers schuil gaan. Voor de primaire geluidsproductie maakt Sony wederom gebruik van 'acoustic surface' drivers, spreekspoelen die het oled-paneel zélf in trilling brengen en het scherm zo letterlijk als stereo luidspreker dienst laten doen. In tegenstelling tot bij de AF9 van vorig jaar ontbreekt een center-driver en ook de basluidsprekers achterop de tv zijn wat gekrompen in formaat en vermogen. De AG9 klinkt hierdoor net wat minder overtuigend dan zijn voorganger, al geldt nog altijd dat het effect van geluid dat letterlijk uit het scherm komt nog altijd heel fijn is, en de AG9 gewoon prima klinkt voor een platte tv. Daar komt dus bij dat je de luidsprekers van de AG9 kunt gebruiken als center-kanaal in combinatie met een losse receiver. Je sluit de luidsprekerkabel die normaal naar een gewone center-luidsprekers zou gaan hiervoor aan op de luidspreker-ingang van de televisie, waarna deze onderdeel uitmaakt van je externe audiosysteem. Ook hiervoor geldt dat dit fijn werkt, zeker als je een receiver hebt die een room correction systeem zoals Audyssey MultEQ aan boord heeft, waarmee je de klankkleur van de Sony speakers zo goed mogelijk kunt matchen met de rest van je luidsprekers.

ZG9 uiterlijk en aansluitingen

Het opstellen van de ZG9 heeft meer voeten in de aarde. Dat komt niet alleen omdat deze televisie met zijn 85 inches een stuk groter is, maar vooral ook omdat het met een kleine 75 kilo in letterlijke zin een zwaargewicht is. Waar we de AG9 in één woord als 'elegant' zouden omschrijven, is de ZG9 het tegenovergestelde. Het scherm is omlijst door brede randen die aan de zijkanten twee centimeter naast het panel uitsteken, en aan de boven- en onderkant zelfs vier centimeter hoog zijn. Met een diepte van maar liefst twaalf centimeter is de tv ook met geen mogelijkheid dun te noemen. Neem daar de twee industrieel ogende voeten bij, die links en rechts onder het scherm vandaan steken, en we zouden de televisie vriendelijk gezegd als 'solide' kunnen omschrijven.

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony 85ZG9

Er zijn echter goede redenen waarom de ZG9 er zo uitziet, te beginnen met de plaatsing van de luidsprekers. Deze zijn namelijk op de vier hoeken van de televisie in de boven- en onderranden van het scherm verstopt. Elke luidspreker heeft drie driver units, twee midtoners en één tweeter. In totaal zijn er dus twaalf luidsprekers in de randen van het scherm ondergebracht. De reden dat Sony ervoor kiest om zowel boven als onder het scherm luidsprekers te plaatsen heeft te maken met de wens om ook bij deze tv het geluid 'uit het scherm' te laten komen, in plaats van duidelijk van onderaf. De luidsprekers in de rand van het scherm krijgen voor laagweergave hulp van vier woofers die aan de achterzijde van de tv zijn gemonteerd. 

Sony Bravia KD-85ZG9
{LIGHTBOX|527523-13,527523-14,527523-15,527523-18]

Lopen we om de tv heen dan valt op dat de ZG9 bepaald niet dun is. De full array local dimming backlight heeft alle ruimte gekregen waardoor de tv ook zonder voet nog altijd 12 centimeter diep is. Aan de achterzijde komen we ook bij deze tv een vakkenpatroon tegen, waarbij alle aansluitingen wederom netjes achter verwijderbare panelen zijn weggewerkt. Die aansluitingen zijn overigens identiek aan die van de AG9, inclusief de center-kanaal ingang waarmee je de tv als center-luidspreker in een surround opstelling kunt gebruiken. Wat wel verschilt is dat de ZG9 beschikt over één hdmi-ngang die geschikt is voor 8K 60Hz signalen.

ZG9 geluidskwaliteit

Over het geluid van de ZG9 zijn we zeer te spreken. De opstelling van de luidsprekers in de boven- en onderranden van het scherm zorgt er inderdaad voor dat het geluid uit het scherm lijkt te komen, in plaats van onder het scherm vandaan zoals bij de meeste televisies het geval is. Omdat de drivers direct naar voren zijn gericht heeft de tv bovendien een fraai stereobeeld waarbij geluiden goed links, rechts of juist in het midden te plaatsen zijn. De vier subwoofers zorgen - waarschijnlijk geholpen door een relatief grote klankkast - bovendien voor een prima basweergave. De ingebouwde versterkers hebben bovendien veel power en ook op hogere volume geeft het geluidssysteem geen krimp. Daarmee klinkt de ZG9 véél beter dan eigenlijk alle andere televisies die we de laatste tijd gezien en gehoord hebben. Prima dus, al wordt dit dus wel mogelijk gemaakt door de brede bezels en de diepe behuizing van de tv.

Interface, afstandsbediening en Smart TV

Sony geeft bij de Master Series modellen hoog op over de gebruikte beeldprocessor, maar helaas is de SoC die het besturingssysteem draait nog altijd een relatief matige processor. Door beide televisies wordt gebruik gemaakt van een MediaTek MT5893, een chip met vier Cortex-A73 cores die op maximaal 1,5 GHz draaien en vergezeld worden door een Mali G71 GPU. Beide televisies hebben daarnaast netto 4,5 GB opslaggeheugen beschikbaar en beschikken over 2,5 GB werkgeheugen. Beide maken gebruik van hetzelfde platform en draaien op Android TV.

Op het moment van testen was dat Android 8, waarbij gebruik gemaakt wordt van de vernieuwde - en naar onze mening overzichtelijkere - interface van het home screen. Helaas wordt de interface nog altijd in full hd resolutie gerenderd, wat in het geval van de 8K ZG9 dus betekent dat slechts één op de zestien pixels native wordt aangestuurd. Praktisch gezien is die lage resolutie geen beperking, maar de interface oogt hierdoor wel erg soft en bij een televisie van 16.000 euro verwachten we eigenlijk gewoon meer. 

Sony Bravia KD-85ZG9

Na een druk op de instellingen-knop van de afstandsbediening verschijnt nu een 'snelle instellingen' menu onderin beeld, waar je gemakkelijk de beeldmodus, helderheid, geluidsmodus, beeld-uit modus en slaaptimer kunt selecteren. Ook vind je hier een link naar het uitgebreidere menu waar alle instellingen te vinden zijn. De opbouw en indeling van deze menu's is logisch en goed doordacht, Sony heeft haar eigen schil die bovenop Android TV ligt de laatste jaren steeds verder verfijnd en gebruiksvriendelijker gemaakt.

Sony Bravia KD-85ZG9

Afstandsbediening en Google Asssistant

Beide televisies maken gebruik van dezelfde afstandsbediening, een luxe model met geborsteld aluminium bovenzijde en logische knoppenindeling. De afstandsbediening is voorzien van een ingebouwde microfoon voor Google Assistant spraakbediening. De microfoon is - om energie te besparen - alleen actief na het indrukken van de bijbehorende knop, de afstandsbediening luistert dus niet standaard naar het 'OK Google' wake-word. In het geval van de ZG9 geldt overigens dat er ook twee microfoons in de tv zelf zijn ingebouwd die wél altijd ingeschakeld kunnen zijn om via het wake-word de Google Assistant te activeren. Uiteraard is deze functie via het menu van de tv uit te schakelen, en is middels een led in de onderrand van het scherm te zien of de microfoons al dan niet zijn ingeschakeld.

Sony Bravia KD-65AG9

Hoe wij testen

Het testen van televisies is een uitgebreid proces, waarbij we niet alleen kijken naar de objectief meetbare aspecten van de beeldkwaliteit zoals (maximale) helderheid, contrast, grijs- en kleurweergave, maar we ook de beeldverwerking van de tv beoordelen. Met beeldverwerking bedoelen we zaken als ruisonderdrukking, automatische kleur- en contrastoptimalisatie, bewegingscompensatie en verscherping van inkomende beelden. Om deze zaken te beoordelen bekijken we de televisies in de verschillende beeldmodi die zij bieden, en vergelijken de waargenomen beeldkwaliteit met- en zonder voorgenoemde optimalisaties ingeschakeld. Als beeldbron voor het deze subjectieve tests gebruiken we een Samsung UBD-K8500 Blu-ray speler en een Nvidia Shield TV waar vanaf we een vaste sets met testbeelden afspelen. De content van deze apparaten worden via een A-Ten VM0404HB 4X4 HDMI Matrix switch waarmee we 4K beelden op maximaal vier schermen gelijktijdig kunnen tonen, om zo meerdere televisies direct met elkaar te kunnen vergelijken.

Schermmetingen

Zoals altijd hebben we niet alleen real-world film- en videobeelden bekeken, maar ook uitgebreide metingen uitgevoerd om de beeldkwaliteit van de televisie te beoordelen. Die metingen doen we met een X-Rite i1 Display Pro colorimeter, die wij voor elke test kalibreren met een X-Rite i1 Display 2 spectrofotometer. Voor de analyse van de meetgegevens gebruiken we Portait Displays CalMAN kalibratiesoftware, die testsignalen genereert via een VideoForce Pro 4K HDR Pattern Generator. We meten de input lag van televisies met twee verschillende input lag testers van Leo Bodnar, één voor 1080p signalen, de andere voor 4k. 

Metingen van sdr-signalen (standard dynamisch range) voeren we uit met een zogenaamd APL (average picture level) testpatroon. In het midden van het scherm wordt hierbij een 20% groot testvlak weergegeven, terwijl de ruimte daaromheen zodanig helder wordt weergegeven dat de gemiddelde helderheid over heel het scherm 50% betreft. Meten we een helderder dit vlak, dan zal de omliggende 80% van het beeld donkerder zijn, terwijl bij meting van een zwart vlak juist een relatief heldere achtergrond getoond wordt. Deze methode bootst zo goed mogelijk een normaal tv beeld na, dat gemiddeld gezien ook een helderheid van ongeveer 50% heeft.

Hdr-metingen voeren we vooralsnog uit op een meer traditionele manier, namelijk met een klein vlak ter grootte van 5% van het scherm, op een zwarte achtergrond. Bij deze methode is de APL dus niet constant, en sowieso lager dan bij de sdr-tests. Een hoge APL zou bij hdr-tests ook onwenselijk zijn, omdat alleen de highlights bij hdr-signalen met (bijna) maximale helderheid worden weergegeven. De tests zoals wij die nu uitvoeren sluiten aan bij de manier waarop ook fabrikanten hun televisies testen, en waarover consensus bestaat dat het momenteel de beste manier is om hdr-signalen te testen.

Beeldkwaliteit SDR

Alle sdr-tests voor grijs- en kleurweergave voeren we uit op een 20% groot vierkant in het midden van het scherm, omgeven door een achtergrond met variabele helderheid, die automatisch zodanig ingesteld wordt dat de gemiddelde helderheid van het scherm op 50% uitkomt. We hebben hiervoor gekozen omdat dit een realistisch scenario is, waarbij de gemiddelde helderheid van het scherm overeenkomt met die van echte tv-beelden. We meten de prestaties van televisies zonder deze eerst te kalibreren. Wel kiezen we voor de beeldmodus die de beste beeldkwaliteit levert. In de regel is dat de film-, movie- of expertmodus.

De meetgegevens laten zien in hoeverre de grijs- en kleurweergave afwijkt van het gewenste beeld, waarbij de afwijking als een Delta E waarde (dE 2000) wordt aangeduid. Een hogere Delta E betekent een grotere afwijking. In de praktijk zijn Delta E afwijkingen van 3 en kleiner voor het blote oog niet waarneembaar, en alle scores onder 5 kunnen als 'goed' bestempeld worden. Delta E waarden van tien en hoger zijn onwenselijk.

Grijsverloop SDR

Het grijsverloop laat zien hoe de televisie grijstinten tussen zwart en wit weergeeft. Idealiter hebben grijstinten geen kleurzweem en volgt de televisie in sdr-modus de 2.2 gamma curve. Onderstaand screenshot laat (met de klok mee vanaf linksboven) zien wat de Delta E waarden zijn voor de 21 grijsstappen die we meten, de balans tussen rood, groen en blauw op al die punten, het gammaverloop op alle punten en onderin een visuele weergave. Daarbij laat het bovenste deel van alle vakjes zien hoe de televisie de grijstinten weergeeft, en de onderste helft hoe het zou moeten zijn. Idealiter laten beide grafieken rechte lijnen zien, en zijn alle grijsvakken boven en onder gelijk van intensiteit én kleurtint.

Wij testen de Sony AG9 en ZG9 beide in de 'bioscoop' beeldmodus, waarin de televisies respectievelijk een gemiddelde Delta E laten noteren van 3,1 en 1,9. In beide gevallen dus prima, waarbij opvalt dat de AG9 bij toenemende helderheid íets teveel blauw toevoegt en de ZG9 dit in veel mindere mate laat zien. Een ander opvallend verschil is de maximale helderheid: afhankelijk van de gekozen oled / backlight-instelling komt de AG9 tot iets meer dan 300 cd/m² in sdr-modus, terwijl de ZG9 met gemak 700 cd/m² haalt.

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

Contrast

Qua helderheid is de ZG9 dus in het voordeel, iets wat we verderop bij de hdr-metingen nog duidelijker zullen zien. Contrast is echter een tweede punt waarop oled onovertroffen is. Zwart is bij oled televisies immers écht helemaal zwart, waardoor het contrast oneindig hoog is. Bij de ZG9 lcd-televisie is dat niet het geval. De televisie beschikt over een full array backlight die in 665 zones (35 bij 19) lokaal te dimmen zijn. Sony's local dimming systeem is relatief terughoudend afgesteld, om duidelijke overgangen tussen lichte en donkere zones te voorkomen is het maximale helderheidsverschil tussen aangrenzende zones beperkt gehouden. Die maakt dat we in de praktijk inderdaad weinig tot geen artefacten zien, maar het ANSI-contrast bij een schaakbordpatroon met acht witte en acht zwarte vlakken blijft hierdoor ook beperkt tot iets minder dan 1600:1, geen topscore voor een lcd-televisie. Meten we met een 20% groot vlak in het midden van het scherm op een 50% APL patroon, dan stijgt het contast naar ruim 3100:1, maar ook dit is niet opvallend goed voor een televisie met local dimming.

Kleurbereik SDR

De kleurweergave kan op meerdere manieren in klaar gebracht worden. Wij kijken allereerst naar de dekking van de Rec.709 kleurruimte, de standaard voor HDTV beelden. Idealiter vallen alle meetwaarden (bolletjes) precies in de corresponderende vierkante vakjes en niet binnen of buiten de driehoek. We zien dat de de AG9 en ZG9 de Rec.709 kleurruimte uiteraard met gemak afdekken en met respectievelijke Delta E waarden van 2,8 en 1,1 ook goede tot uitstekende kleurnauwkeurigheid bieden. 

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

Sweeps en color checker SDR

Of de televisie het Rec.709 kleurbereik goed afdekt is één, of de kleurnuances tussen wit en maximale verzadiging ook netjes worden weergegeven is minstens net zo belangrijk. Onderstaande saturation sweeps en color checker diagrammen laten zien hoe de totale kleurweergave van de tv is. Bij de sweeps test worden de primaire en secondaire kleuren in oplopende stappen van verzadiging weergegeven, terwijl de color checker veel voorkomende kleuren zoals die van huidtinten, lucht en gras test én een aantal grijstinten meet. De color checker scores geven daarom een goede indruk van de algehele grijs- en kleurweergave van een televisie. 

In beide tests zien we dat de ZG9 LCD televisie wat beter uit de bus komt dat de AG9 oled, die kleuren net even wat minder nauwkeurig weergeeft en zodoende op een gemiddelde Delta E van 6,5 uitkomt in de color checker test, terwijl de ZG9 een veel betere score van 2,0 laat noteren.

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

Beeldkwaliteit HDR

Testprocedures voor het meten van de beeldkwaliteit van televisies in hdr-modus zijn nog volop in ontwikkeling. De Calman software die wij gebruiken heeft inmiddels een 'HDR Analysis' workflow, die we gebruiken voor het meten van de hdr-weergave van televisies. Anders dan in sdr-modus voeren we hdr-metingen uit met een 5% groot window op een zwarte achtergrond, de de facto standaard om hdr-metingen uit te voeren op dit moment.

Bovendien gebruiken we bij onze hdr-tests vanaf nu niet langer dE 2000 als eenheid om grijs- en kleurfouten weer te geven, maar maken we gebruik van de nieuwere dE ICtCp (PDF whitepaper) berekeningen. Deze sluit beter aan bij het grotere kleur- en helderheidsbereik van hdr-signalen en geeft meer weging aan fouten bij lagere helderheden. Voor de waardering geldt grofweg hetzelfde als bij dE 2000: Scores van 3 of lager zijn als zeer goed te bestempelen, tot 5 als goed en boven 10 als ongewenst.

Bij de testresultaten vind je zowel voor grijs- als kleurmetingen in hdr-modus twee dE ICtCp waarden. Eén met daarbij eventuele afwijkingen van de gewenste helderheid meegenomen in de score, en één zonder dat fouten in helderheid wordt meegewogen. Dit is gedaan omdat geen enkele televisie in hdr-modus perfect de EOTF (gamma) curve volgt, maar alle televisies de helderheid van het signaal richting hun maximaal mogelijke helderheid met een lichte curve 'afrollen'. Dit resulteert bij metingen in in het hoge helderheidsbereik in lagere helderheid dan de software verwacht, maar in de praktijk is dit geen ongewenst gedrag. In afwachting van een betere manier om de hdr-kwaliteit in kaart te brengen, hechten wij vooralsnog vooral waarde aan de grayscale en color checker scores waarbij de helderheidsfout niet wordt meegewogen.

Grijsverloop HDR

Onderstaand screenshot laat boven elkaar zien wat de dE ICtCp afwijkingen bij het grijsverloop zijn zowel zonder als met weging van eventuele helderheidsfouten. Let op: de schaal van beide grafieken is niet per definitie gelijk. Rechts laten twee grafieken zien hoe de televisie de EOTH (gamma) curve volgt en wat de helderheid bij elke stap is, waarbij de meeste televisie bij het bereiken van hun maximale helderheid geen harde knik laten zien zoals de gele EOTF curve verwacht, maar middels een lichte buiging langzaam helderheid afvallen. Dit is gewenst, maar resulteert op plekken waar dit gebeurd wél in hogere dE ICtCp waarden wanneer de helderheid meegewogen wordt. 

De grayscale tracking in hdr-modus is bij beide televisies érg goed. Kijken we puur naar de kleurbalans dan zien we een Delta E van 1,35 bij de AG9 oled en 1,55 bij de ZG9 LCD televisie. De Delta E met inachtname van de gewenste helderheid valt bij de ZG9 wat hoger uit, omdat deze televisie de middentonen relatief iets te helder weergeeft, terwijl hij de PQ-curve vrijwel perfect volgt. 

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

De ZG9 maakt gebruik van een oled-scherm van LG Display en bij een 5% groot wit vlak meten we de hoogste helderheid die dit oled-scherm te bieden heeft, te weten 665 cd/m². Zoals we van oled-schermen gewend zijn neemt de helderheid sterk af naar mate een groter vlak van het scherm wit is, met als resultaat net iets minder dan 150 cd/m² bij een volledig wit scherm.

De lichtopbrengst van de ZG9 is van totaal andere orde. Zoals onderstaande grafiek laat zien is de maximale helderheid van de televisie ruim 3900 Cd/m². De tv behaalt zijn piek bij weergave van een wit vlak dat 10% van het beeldoppervlak beslaat en loopt terug naar iets meer dan 800 cd/m² bij weergave van een volledig wit scherm. Door de lokale backlightregeling zien we dat kleinere vlakken van 5% en 2% ook (iets) minder helder weergegeven worden dan een 10% groot vlak.

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

Kleurbereik HDR

Hdr-beeldmateriaal maakt gebruik van een groter kleurbereik dan standaard hdtv en ultra hd-beeldmateriaal. In plaats van Rec.709 wordt DCI-P3 gebruikt, dat meer verzadigde kleuren kan weergeven. We zien dan beide televisies de P3 kleurruimte niet helemaal afdekken, de AG9 oled komt op 93%, de ZG9 lcd blijft steken op net iets minder dan 90%.

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

Color checker HDR

De color checker test in vergelijkbaar met die we in sdr-modus uitvoeren, alleen ditmaal met gebruik van de DCI-P3 kleurruimte. 

De HDR colorcheckerresultaten laten een vergelijkbaar beeld zien met dat van de grayscale tracking: In beide gevallen zeer goed als we puur naar de kleur-coördinaten kijken, terwijl de ZG9 door zijn wat lichtere weergave van de middentonen hogere afwijkingen laat noteren als ook de helderheid meegewogen wordt.

Sony Bravia KD-65AG9
Sony AG9 OLED

Sony Bravia KD-85ZG9
Sony ZG9 LCD

Input lag, energieverbruik en beeldkwaliteit in de praktijk

Voor gamers is de input lag van televisies - de vertraging waarmee binnenkomende signalen worden weergegeven - natuurlijk ook van belang en de AG9 oled-televisie doet het op dit punt een stuk beter dan de ZG9 8K lcd. In game modus noteert de AG9 in zowel 1080p als 4k namelijk 26 ms, terwijl de ZG9 in beide resoluties een vertraging van 41ms heeft. Qua energieverbruik is de AG9 ook in het voordeel, al is dit gezien de kleinere beeldmaat uiteraard geen eerlijke vergelijking. Stellen we beide televisies in op 120 cd/m² dan verbruikt de 65 inch AG9 109,5 Watt, terwijl de 85 inch grote ZG9 244 Watt nodig heeft. Schroeven we de helderheid van de ZG9 op dan noteren we in sdr-modus bijna 750 Watt, bij hdr-weergave ligt het piekverbruik zelfs nog hoger.

Subjectieve beeldkwaliteit

Zoals gezegd hadden wij de mogelijkheid om beide schermen tegelijkertijd te testen, en ze dus letterlijk naast elkaar neer te zetten. Qua beeldverwerking zijn beide televisies identiek, zei het dat Sony bij de 8K ZG9 betere upscaling daarmee een scherper beeld belooft. In de praktijk zien we dat eigenlijk niet terug. Duidelijk is wel dat de tv probeert het beeld te verscherpen, maar dat pakt in de praktijk niet altijd goed uit. Onderstaand voorbeeld laat dit goed zien. Beide televisie tonen hetzelfde beeld uit de 4K versie van de film Sully. De twee detailshots laten sterk vergroot zien wat er bij de 8K ZG9 op pixelniveau gebeurt. In de close-up van het whiteboard (klik voor een grotere versie) zien we vreemde artefacten en alle pogingen het beeld te verscherpen ten spijt, oogt het beeld van de 4K oled feitelijk scherper. Bij de vergroting van de oorkonde aan de muur zien we iets vergelijkbaars. Door contrastoptimalisatie lijkt de tekst in de blauwe ring bij de 8K televisie scherper, maar de tekst 'NATIONAL ATC FACILITY AWARD' is eigenlijk gewoon beter leesbaar op de 4K televisie.


Links ZG9 8K LCD, rechts ZG9 4K oled


detailvergelijking (klik voor groot)


detailvergelijking (klik voor groot)

Nu moeten we meteen zeggen dat je dit pas ziet als je heel dicht bij het scherm zit, maar dat is meteen het heikele punt van 8K televisies. We schreven in onze review van de Samsung Q900R al uitgebreid over de zin (of het gebrek daarvan) van 8K bij televisies, dus lees dat artikel nog eens rustig na als je onze mening hierover wilt lezen. Na uitgebreide praktijktests met de ZG9 en de AG9 direct naast elkaar - bekeken op een afstand van circa drie meter - konden we feitelijk geen meerwaarde ontdekken in de 8K upscaling die de ZG9 biedt. Bij native 8K content is het verhaal uiteraard anders, maar vooralsnog is er (vrijwel) geen 8K materiaal.

Qua beeldverwerking doen beide modellen verder exact hetzelfde. Ruisonderdrukking en contrastoptimalisatie heeft Sony prima voor elkaar, al raden wij eigenlijk altijd aan om deze features niet te gebruiken. Hetzelfde geldt voor beeldinterpolatie. Op dit vlak loopt Sony sowieso niet voorop en we raden dus ook niet aan om dit in te schakelen. De 'helderheid' (clarity) instelling van Sony's Motionflow is overigens wel bruikbaar om het sample-and-hold effect van digitale schermen tegen te gaan. Bij de ZG9 schakelt deze de backlight over op 'scanning', waarbij deze in zones razendsnel aan en uit knippert waardoor het scherm tussen de weergave van opeenvolgende beelden heel even op zwart gaat, wat voor het menselijk zicht een scherper beeld oplevert bij snelle bewegingen. Ook de AG9 oled biedt een functie om zwarte tussenbeelden toe te voegen, maar door de inherent andere technologie komt dat bij deze televisie minder goed uit te bus. Het beeld flikkert veel meer en de helderheid van de AG9 duikelt bovendien heel erg omlaag, en dat kan een oled-televisie feitelijk sowieso niet gebruiken.

LCD versus OLED in de praktijk

Laten we de resolutie buiten beschouwing dan is een directe vergelijking tussen deze televisies sowieso en erg interessante, omdat ze beide zoals gezegd over dezelfde high-end engine beschikken. Het belangrijkste verschil dat meteen opvalt - vooral bij sdr-weergave - is de veel hogere helderheid van de ZG9 lcd-televisie. Op dit punt blinkt deze televisie sowieso uit en met de gordijnen open op een zonnige middag is het véél prettiger kijken naar de ZG9 dan naar de in vergelijking wat mat afstekende AG9 oled. Het relatief matige contrast van de ZG9 is bij voldoende omgevingslicht bovendien geen zichtbaar nadeel, want door het omgevingslicht wordt de niet-perfecte zwartweergave voor het menselijk oog gemaskeerd. Qua kijkhoeken is de oled-televisie uiteraard beter, al doet de ZG9 het dankzij een speciaal diffusie-filter dat op het scherm is geplaatst zeker niet slecht voor een VA-gebaseerde tv. 

Doen we de gordijnen dicht en de lichten uit, dan verandert het beeld letterlijk. In het donker moet je de ZG9 bij sdr-weergave in helderheid terugdraaien om niet verblind te worden, iets wat de tv overigens uitstekend zelf kan doen door gebruik te maken van de ingebouwde lichtsensor. Zelf met een lagere backlightinstelling is echter duidelijk zichtbaar dat zwart niet helemaal zwart is, zeker in vergelijking met de AG9 oled waarbij dit uiteraard wel het geval is. In hdr-modus zijn de verschillen tussen beide televisies bovendien kleiner dan je wellicht zou verwachten. Want hoewel de piekhelderheid van de ZG9 met ruim 3900 cd/m² ruim vijfmaal hoger is dan de krappe 700 cd/m² die de AG9 eruit weet te persen, valt dit in de praktijk niet enorm op.

Anders dan bij sdr werkt hdr namelijk met vastgestelde helderheidswaarden, waarbij het grootste deel van normale beelden zich in het bereik van 0 tot ongeveer 100 cd/m² bevindt en alleen highlights (veel) helderder zijn. Die highlights zien er op de ZG9 uiteraard ook een stuk feller uit, en de TV weet bovendien meer kleurverzadiging in highlights te tonen dan de AG9. Over het geheel is de ZG9 overigens wel zichtbaar helderder dan de AG9, zoals ook bovenstaand screenshot uit Sully laat zien, maar dat komt vooral omdat de ZG9 de PQ-curve zoals eerder besproken niet helemaal netjes volgt.

Conclusie

Hoewel Sony's AG9 en ZG9 televisies de beste mogelijkheid bieden om lcd en oled met elkaar te vergelijken, blijft zal in de praktijk niemand twijfelen tussen de deze twee schermen omdat het verschil in prijs enorm is. De AG9-serie oled-televisies presteert prima zo laten onze test zien, maar in vergelijking met oled-modellen van de concurrentie springt Sony er uit niet uit, opvallende features zoals het design en de acoustic surface technologie die geluid echt uit het scherm laat komen daargelaten. Daar komt bij dat de AG9 modellen in vergelijking met de concurrentie relatief duur zijn. De door ons geteste 65 inch versie kost gemiddeld 3999 euro, terwijl LG's C9 in diezelfde beeldmaat voor duizend euro minder over de toonbank gaat en qua prestaties zeker niet onderdoet voor deze televisie.

Voor de ZG9 geldt dat de prijs een nog veel groter pijnpunt is. Met een gemiddelde verkoopprijs van 16999 euro is deze tv meer bijna tweemaal zo duur dan Samsung's 82Q950R 8K-televisie, die overigens wel een drie inch kleinere beelddiagonaal heeft. Vergelijken we de testresultaten van beide 8K-modellen dan zien we dat Sony's tv een circa tweemaal hogere piekhelderheid heeft, maar dat het contrast van Samsung's Q950R daarentegen onovertroffen is.

Onder de streep zijn zowel de AG9 als de ZG9 zonder meer prachtige televisies die over het geheel goed tot zeer goed presteren. Over de meerwaarde van 8K hebben wij - zeker zolang er nog geen content is - sterk onze bedenkingen, maar de ZG9 is dankzij zijn hogere helderheid onovertroffen voor gebruik in ruimtes met veel omgevingslicht. Ook de uitstekende geluidskwaliteit van dit scherm is een pluspunt. Voor de AG9 geldt dat we eigenlijk ook geen minpunten kunnen noemen, op de forse prijs na dan.


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Sony Bravia KD-55AG9

Sony Bravia KD-55AG9

  • 55 inch
  • Ultra HD 4K
  • Ultra HD Premium
  • OLED
  • HDR ondersteuning
  • Smart TV
  • Android TV

€ 1.969,00

15 winkels
Sony Bravia KD-65AG9

Sony Bravia KD-65AG9

  • 65 inch
  • Ultra HD 4K
  • OLED
  • 120 Hz
  • HDR ondersteuning
  • Smart TV
  • Android TV

€ 2.999,00

12 winkels
Sony Bravia KD-77AG9

Sony Bravia KD-77AG9

  • 77 inch
  • Ultra HD 4K
  • Ultra HD Premium
  • OLED
  • HDR ondersteuning
  • Smart TV
  • Android TV

€ 6.982,99

12 winkels
Sony Bravia KD-85ZG9

Sony Bravia KD-85ZG9

  • 85 inch
  • Ultra HD 8K
  • LCD
  • Full LED
  • HDR ondersteuning
  • Smart TV
  • Android TV

€ 16.999,00

6 winkels
0
*