Epson EH-TW9400W projector review: kleine verandering, grote verbetering

7 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Uterlijk, lens, aansluitingen
  3. 3. Draadloos en HDR
  4. 4. Testmethode
  5. 5. SDR beeldkwaliteit
  6. 6. HDR beeldkwaliteit
  7. 7. Foto's en screenshots
  8. 8. Conclusie
  9. 9. Besproken producten
  10. 10. Reacties

Inleiding

Epson's nieuwe high-end home cinema projector lijkt als twee druppels water op zijn voorganger, maar is toch wezenlijk veranderd. De HDMI-interface is nu volledige hdr-compatible en de hdr-beeldverwerking is sterk verbeterd. Is dat genoeg om de nieuwe EH-TW9400W tot de beste home cinema projector rond 3000 te maken? Wij zochten het uit!

Epson EH-TW9400W

Vorig jaar testten wij de Epson EH-TW9300W, een '4K enhanced' 3-lcd projector met ondersteuning voor wide color en hdr. In de praktijk bleek de beeldkwaliteit van de TW9300W érg goed, maar was het apparaat wat gehandicapt door beperkingen aan de hdmi-interface, waardoor de projector niet met alle hdr-signalen overweg kon. Met de nieuwe TW9400W heeft Epson dat probleem opgelost. De projector beschikt over HDMI 2.0-poorten met volledige 18 Gbps bandbreedte, zodat het apparaat 10 bit hdr-signalen van alle gangbare beeldbronnen kan ontvangen. Epson heeft de beeldverwerking voor hdr bovendien verbeterd, wat je als gebruiker in staat stelt om het dynamisch bereik naar eigen smaak te optimaliseren. 

De TW9400 is net als zijn voorganger in twee versies beschikbaar. De door ons geteste EH-TW9400W is wit en wordt geleverd met een WirelessHD Transmitter die het mogelijk maakt om HDMI bronnen draadloos aan te sluiten, handig als al jouw apparatuur aan de voorkant van de ruimte staat, terwijl je de projector hoog, achterin de ruimte ophangt. Er is ook een EH-TW9400 (zonder W als achtervoegsel), die niet beschikt over deze draadloze functionaliteit en een zwart uiterlijk heeft. De TW9400 heeft een adviesprijs van 2499 euro, de TW9400W staat voor 3199 euro op de prijslijst. Beide modellen worden slechts door een beperkt aantal dealers geleverd. In onze prijsvergelijker vinden wij momenteel geen leveranciers van de TW9400 terug, terwijl de TW9400W slechts bij twee winkels in onze database voorkomt, die de projector op dit moment  aanbieden vanaf 2899 euro.


Epson EH-TW9400 (links) en EH-TW9400W (rechts)

'4K-beeldverbetering'

Net als bij voorgaande Epson projectoren met '4K beeldverbetering' maakt ook de TW9400 gebruik van lcd-panelen met een native resolutie van 1920x1080 pixels, full hd dus. Om toch een hogere resolutie uit zo'n full hd-paneel te kunnen halen, past Epson een slim trucje toe. Elk beeld wordt namelijk tweemaal achter elkaar weergegeven, waarbij het beeld de tweede keer optisch een halve pixel omhoog en opzij geschoven wordt. Doordat deze pixel shifting razendsnel gebeurt, zien onze hersenen het niet als twee losse beelden, maar als één beeld met een hogere resolutie. Aangezien het beeld bij de tweede weergave ook daadwerkelijk van andere (detail)informatie wordt voorzien, ontstaat een plaatje dat bij weergave van een 4K-bron dus daadwerkelijk meer details kan bevatten en aanzienlijk scherper oogt dan normaal full hd-beeld.

Van eerdere tests weten we dat dit trucje ook echt goed werkt. Zoals we in onze review van de LS10000 lieten zien, is heel fijne tekst in 4K resolutie niet gestoken scherp, maar nog altijd wel leesbaar. Bij videobeelden is het verschil tussen het 4K-enhanced beeld en dat van een echt ultra hd scherm in de praktijk veel kleiner, in veel gevallen zelfs onzichtbaar. Dat komt vooral omdat videobeelden vaak expres licht onscherp zijn gemaakt om moiré en aliasing tegen te gaan. Hoewel met een echt scherpe 4K-bron wel degelijk verschil te zien is tussen een projector met pixelshifting en een native 4K-model, is het verschil in de praktijk vaak heel klein.

Uterlijk, lens, aansluitingen

De EH-TW9400W lijkt uiterlijk als twee druppels water op zijn voorganger, alleen het typenummer bovenop het apparaat verraadt dat we met de nieuwe versie van doen hebben. De door ons geteste W-versie is zoals gezegd wit, de gewone TW9400 die het zonder wireless connection box moet stellen is zwart. 

Epson EH-TW9300W

Net als zijn voorgangers is de TW9400W voorzien is van een gemotoriseerde lens. Hiermee is het mogelijk om zoom, focus en lenspositie elektronisch in te stellen, en al naar gelang meerdere presets aan te maken. Dit is vooral een voordeel voor mensen die met een zogenaamd "constant-height" scherm werken, waarbij cinemascope beelden zonder zwarte balken boven en onder het beeld getoond worden. Door de gemotoriseerde lens en de mogelijkheid om presets aan te maken is het hierbij eenvoudig om te schakelen tussen 16:9 en 2,4:1 beeldverhoudingen. Het lenssysteem van de TW9300 is van prima kwaliteit: beelden zijn van hoek tot hoek scherp en het gemotoriseerde zoom- en focussysteem werkt snel en nauwkeurig.

Aansluitingen

Alle aansluitingen bevinden zich aan de achterzijde van de projector, achter een afneembaar kapje. Gebruik je de projector alleen draadloos, dan kan je dit kapje laten zitten, zodat de achterzijde er geheel strak uitziet.  De aansluitingen bestaan uit twee HDMI-ingangen waarvan er één geschikt is voor signalen met HDCP 2.2 codering en daarmee voor signalen van moderne apparaten als ultra hd blu-ray spelers. Voor wie nostalgisch is aangelegd is er ook een vga-ingang, alsmede een trigger-uitgang, RS-232C aansluiting, lan-poort en twee usb (service) poorten.

Epson EH-TW9300W

Draadloos en HDR

De TW9300 was in staat om hdr-beelden weer te geven, maar had een grote beperking op dit vlak. De hdmi-interface had namelijk niet de complete 18 Gbps bandbreedte, waardoor niet alle 10-bit hdr beeldformaten compatible waren met de projector, en sommige beeldbronnen de projector zelfs geheel niet van hdr-signalen wilden voorzien. Met de TW9400 en TW9400W lost Epson deze beperkingen op en tijdens onze praktijktests met een 4K Blu-ray spelers, Nvidia Shield TV box en Chomecast Ultra werden hdr10 en hlg-signalen in alle gevallen probleemloos doorgestuurd en weergegeven. De projector accepteert 8, 10 en 12-bit 4K signalen met 4:4:4 kleurcodering voor reguliere 24p filmcontent, of 4:2:2 bij 16 Hz signalen met 12-bit kleur. Dolby Vision ondersteunt de TW9400 dan weer niet.

De W-versie van de projector wordt geleverd met een WirelessHD Transmitter, een klein zwart kastje met vier hdmi-ingangen, dat het signaal van aangesloten apparaten draadloos naar de projector kan versturen. Gebruiken we de draadloze interface, dan blijkt de bandbreedte iets beperkter, en wordt in veel gevallen gebruik gemaakt van 4:2:0 kleurcodering. In de praktijk werkte hdr-video via de draadloze interface tijdens onze tests echter prima, en de lagere kleurresolutie is - voor videobronnen - ook geen echt probleem, omdat kleurinformatie van videosignalen bij streamingdiensten en (4K) blu-ray sowieso in 4:2:0 formaat wordt opgeslagen.  Wel blijft de opstelling van de WirelessHD Transmitter ten opzichte van de projector een delicate zaak: beide apparaten moeten zeker bij het versturen van high-bandwidth videosignalen liefst een goede line of sight verbinding met elkaar hebben om onderbrekingen in de signaaloverdracht te voorkomen. 

Epson EH-TW9400W Epson EH-TW9400W
De WirelessHD Transmitter, zoals geleverd met de EH-TW9400W

Verbeterde HDR-weergave

Naast de aanpassing aan de hdmi-interface heeft Epson nog een belangrijke verbetering doorgevoerd bij de TW9400 en dat is de verwerking van hdr-signalen. Epson's hdr-geschikte modellen van de afgelopen jaren hadden een aantal presets die bepaalden hoe helder hdr-signalen werden weergegeven, maar deze boden weinig speelruimte en om onduidelijk redenen schakelde de projectoren altijd terug naar de default-modus op het moment nadat er heen en weer was geschakeld tussen sdr en hdr.

In plaats van verschillende presets die hdr-beelden helder of juist meer gedimd weergeven, biedt de TW9400 een 'Dynamic Range' slider, die automatisch beschikbaar komt als er hdr-materiaal wordt weergegeven, mits dat in hdr10 of hlg-formaat is. Zoals vermeld heeft deze projector geen ondersteuning voor Dolby Vision; ook dynamische metadata van hdr10+ signalen worden niet ondersteund.

Gamma- in plaats van helderheidsregeling

Deze schuifregelaar past de maximale helderheid van het beeld niet aan (dat wordt bepaald door de lampinstelling), maar is feitelijk een 'gamma'-functie, die bepaalt hoe donker of helder alle donkere en middentonen in het beeld worden weergegeven. De reden dat we deze functionaliteit bij veel hdr-geschikte projectoren tegenkomen is dat projectoren in de basis eigenlijk helemaal niet geschikt zijn voor hdr. De maximale lichtopbrengst is in vergelijking tot televisies erg laag, terwijl het zwartniveau juist relatief hoog is. Het contrast van projectoren is dus beperkt. Omdat hdr-signalen juist een zéér hoog contrast hebben, is projectie van deze beelden zonder aanpassing niet goed mogelijk: wil je al het dynamisch bereik van het beeld weergeven, dan wordt het beeld heel donker omdat de projector de lichtopbrengst mist om het sdr-gedeelte van het signaal voldoende helder weer te geven. Pep je de helderheid van die donkerdere delen van het beeld op, dan houd je niet voldoende helderheid over om ook in de highlights alle details weer te geven. Het is dus schipperen. Epson doet dat bij de TW9400 dus met een slider met 16 instellingen. Bij de maximale instelling wordt het complete dynamische bereik getoond en worden alle highlights in het signaal correct weergegeven, maar is het beeld in zijn geheel zo donker is dat het feitelijk niet te bekijken is omdat detailinformatie in donkere delen van het beeld verloren gaat. In de laagste stand wordt de algehele helderheid van het beeld ver opgekrikt, maar gaan de highlights verloren en kijk je feitelijk naar een sdr-weergave van hetzelfde beeld. Epson kiest standaard voor een middenweg, waarbij highlights (licht) geclipt worden, maar de helderheid van het beeld wel acceptabel is.

Onderstaande voorbeelden van zowel een zeer heldere als een donkere scene laten dit goed zien. In de eerste scene zie je bij de maximale hdr-instelling duidelijk alle details door de ramen in de achtergrond, maar is het beeld verder erg donker. De minimale hdr-instelling levert een veel helderder beeld op, met betere weergave van schaduwdetails, maar ten koste van de detaillering in de heldere delen van het beeld, die overbelicht raken. Hetzelfde geldt voor de donkere scene, waarbij alle vertakkingen van de bliksemschicht zichtbaar zijn. Donkere details in deze scene gaan echter compleet verloren. De standaardinstelling biedt in beide gevallen een goede tussenweg. Wel is dat dus duidelijk een compromis: van het het echte wow-effect dat je krijgt bij hdr-weergave op high-end lcd- en oled-televisies is ook bij deze projector geen sprake.

  • Max HDR
  • Med HDR
  • Min HDR

  • Max HDR
  • Med HDR
  • Min HDR

Testmethode

Wij onderwerpen projectoren altijd zowel aan een real-world test waarbij we verschillende soorten hd- en (indien mogelijk) ultra hd-beelden bekijken. Daarnaast meten we helderheid, contrast gammaverloop en kleurweergave gemeten met een X-Rite i1 Pro 2 spectrofotometer en Calman software. Omdat het meten van de helderheid van projectoren sterk afhankelijk is van de grootte waarmee het beeld geprojecteerd wordt, doen wij onze metingen altijd bij een standaard beeldgrootte van 1 m². Voor 16:9 projectoren betekent dit dat we een beeld projecteren da 1,33 meter breed en 0,75 meter hoog is. We testen vervolgens met welke preset de projector de meest nauwkeurige kleurweergave laat zien, en voeren al onze metingen vervolgens met deze preset uit, waarbij de lampinstelling op de standaardwaarde laten staan.

De uitgevoerde metingen resulteren onder andere in Delta E scores voor het grijsverloop het de kleurweergave. Delta E is een manier om afwijkingen weer te geven en een hogere Delta E betekent een grotere afwijking van de gewenste weergave. Als vuistregel kan je aanhouden dat Delta E waarden lager dan 3 in de praktijk niet waarneembaar zijn met het blote oog, terwijl alles onder 5 als 'goed' aangemerkt kan worden. 

Voor de gamers onder ons meten we ook de input lag met een Leo Bodnar input lag-tester. Input lag is de vertraging die optreedt tussen het moment dat de projector een beeld ontvangt en het daadwerkelijk weergeeft. Als gevolg van (geavanceerde) beeldverwerking dit verschil tot enkele tientallen milliseconden oplopen. Voor het kijken van videobeelden is dit geen probleem, maar voor het spelen van snelle games is input lag ongewenst.

Als laatste meten we het energieverbruik, de geluidsproductie en de maximale lichtopbrengst bij verschillende lampinstellingen, indien van toepassing. 

SDR beeldkwaliteit

De Epson EH-TW9400W kent een aantal beeld-presets: Dynamic, Bright Cinema, Natural, Cinema en Digital Cinema. In die laatste twee modi maakt de projector gebruik van een breed kleurbereik, dat (vrijwel) perfect overeenkomt met DCI-P3. Voor weergave van SDR-materiaal met Rec.709 kleurcodering levert dit echter oververzadigde kleurweergave op. Bij doormeten van de projector in SDR- modus bleek de 'Natural' modus de meest nauwkeurige kleurresultaten op te leveren, iets wat we ook zagen bij onze test van de voorloper, de TW9300W.

Als we een beeld projecteren dat precies één vierkante meter groot is, weet de projector in de Natural modus een helderheid van 434 cd/m² te behalen, zo'n 30 cd/m² meer dan wat de TW9300W tijdens onze tests liet noteren in dezelfde 'Natural' modus. De gemiddelde kleurtemperatuur van alle grijsmetingen komt uit op een keurige 6561 Kelvin bij een gemiddeld gamma van 2,29. De Delta E grijsfout komt daarmee uit op 3,7, wat de beste score is die we out-of-the-box bij projectoren in deze prijsklasse hebben gemeten.

Wil je meer helderheid uit de TW9400W halen, dan kan dat ook. In de Dynamische beeldstand verdubbelt de lichtopbrengst bijna, naar 773 cd/m², bij een nog altijd prima gemiddelde kleurtemperatuur van 6692 Kelvin en een Delta E van 6,7. Nadeel is wel dat de kleurweergave in de dynamische modus aanzienlijk minder nauwkeurig is.

In de 'Natural' modus is de kleurweergave echter uitstekend. De coördinaten van de primaire en secondaire kleuren liggen bij maximale verzadiging vrijwel precies waar ze moeten zijn volgens de Rec.709 norm wat resulteert in een gemiddelde Delta E kleurfout van 1,7; vrijwel perfect dus. Ook de colorchecker test, waarbij veel voorkomende (niet volledige verzadigde) kleuren worden gebruikt, doorstaat de TW9400W met vlak en wimpel: de gemiddelde kleurfout komt hier uit op 2,3.

Wij hebben de TW9300W doorgemeten in de Dynamic, Natural, Cinema en Digital Cinema modi, waarbij we hebben gekeken naar helderheid, contrast, grijsverloop en kleurweergave. Niet geheel toevallig levert de Dynamic modus de hoogste helderheid. Bij weergave van een beeld met een oppervlakte van 1 m² meten wij een maximale helderheid van maar liefst 554 cd/m², wat erg hoog is voor een projector. Het grijsverloop en de kleurweergave zijn in de dynamische modus echter niet om over naar huis te schrijven, met Delta E afwijkingen van respectievelijk 7,2 en 9,7. Afhankelijk van de modus waarin de projector werkt meten we contrastratio's die variëren van 5430:1 tot ruim 7900:1, wat prima scores zijn.

Opvallend genoeg bleek niet de Cinema of Digital Cinema preset voor de meest nauwkeurige beeldweergave te zorgen, maar behaalden we de beste resultaten in de Natural modus. De Delta E afwijkingen voor grijs- en kleurweergave komen bij gebruik van deze preset uit op 3,9 en 1,7, wat uitstekende scores zijn. De maximale helderheid is met 402 cd/m² bovendien ook uitstekend. 

Epson EH-TW9400W

Epson EH-TW9400W

Epson EH-TW9400W

HDR beeldkwaliteit

Zoals hierboven beschreven is hdr-weergave altijd een beetje schipperen bij projectoren, waarbij je moet kiezen tussen detailweergave van de highlights ten koste van donkere details, vice versa of een punt ergens in het midden. Epson kiest met hdr-instelling '8' standaard voor die middenstap, maar wij hebben het grijsverloop ook getest bij maximaal en minimaal hdr-effect. De resultaten van alle drie deze metingen zie je in de tabbladen hieronder.

Wat opvalt is dat Epsons standaardinstelling een beeld oplevert dat duidelijk aan de donkere kant is, maar er wel redelijk goed in slaagt om heldere details te behouden. De max-hdr instelling voert dit in het extreme door, donkere details gaan compleet verloren ten faveure van de highlights. Dit levert echter een onkijkbaar donker beeld op. Kies je juist voor minimaal hdr-effect, dan zien je dat de de helderheid in de 'donkere helft' van de eotf-curve boven de gewenste curve uitkomt, terwijl lichte tinten juist te donker zijn en de projector ook snel clips. Vooral voor ruimtes die niet goed te verduisteren zijn biedt dit een bruikbare oplossing, maar qua beeldkwaliteit is Epson's standaardinstelling - of wellicht een paar tintjes lichter - feitelijk de beste oplossing.

  • Max hdr
  • Med hdr
  • Min hdr

Epson EH-TW9400W

Epson EH-TW9400W

Epson EH-TW9400W

De kleurweergave van de TW9400 is ook in hdr-modus gewoon goed. Het kleurbereik dekt feitelijk heel de DCI-P3 kleurruimte en als we de helderheidsfout niet meewegen en alleen naar de kleurtonen kijken, zien we bij de colorchecker test een gemiddelde afwijking van 2,44 - wat gewoon prima is. 

Epson EH-TW9400W

Epson EH-TW9400W

Geluid, energieverbruik en input lag

Qua bouw is de TW9400W gelijk aan zijn voorganger, en ook de geluidsproductie blijkt in de praktijk vrijwel gelijk, wat betekent dat de projector relatief stil is. Recht boven de projector meten we op 10 centimeter afstand 43 dB in bij gebruik van de lamp op volle sterkte, terwijl het geluid in eco-modus afneemt tot 38 dB. In vergelijking met andere projectoren die wij recent getest hebben zijn dat uitstekende waarden.

Het energieverbruik van de TW9400W is in lijn met wat we gewend zijn van projectoren met een UHP-lamp. Met de lamp op eco, medium en high is het verbruik respectievelijk 261, 267 en 338 watt.

Over input lag kunnen we kort zijn. In alle beeldmodi die we getest hebben kwamen we net als bij de TW9300W uit op 28 ms, onafhankelijk van het feit of we de beeldverwerking op coarse of op fine hadden ingesteld. Dat is een prima score voor de meeste (console) gamers, al zullen die hard fps-gamers het uiteraard te veel vinden.

Foto's en screenshots

Op deze pagina vind je foto's van de Epson EH-TW9400W.

Conclusie

Epson's EH-TW9400W ziet er uiterlijk identiek uit aan zijn voorganger en biedt ook vrijwel dezelfde specs, maar is toch een duidelijk beter product. De hdmi-ingangen hebben nu de volledige 18 Gbps bandbreedte, wat betekent dat het apparaat beter overweg kan met high-res (hdr-)signalen, waar de TW9300W op dat punt nog wat gemankeerd was. Ook de verwerking van hdr-signalen is duidelijk verbeterd, met een gebruiksvriendelijke slider die de gebruiker laat kiezen tussen meer dynamisch bereik of juist een beeld dat over het geheel helderder is. Deze insteling wordt nu bovendien onthouden, waar je bij voorgaande modellen steeds naar de default-setting gingen na het wisselen tussen sdr- en hdr-signalen.

De beeldkwaliteit van de TW9400W is bovendien ook heel goed. Epson's 4K-upscaling geeft 4k-bronmateriaal scherp en met veel details weer. Het gemotoriseerde lenssysteem werkt nauwkeurig, biedt een groot zoombereik en levert beelden via van hoek tot hoek scherp zijn. Grijsweergave, kleurnauwkeurigheid en contrast zijn ook allemaal van zeer hoog niveau. In sdr-modus kunnen we - in deze prijsklasse - spreken van referentieniveau en ook in hdr-modus levert de projector prima grijs- en kleurweergave. Verwacht ook bij deze projector echter geen spetterende hdr-effecten, daarvoor is de lichtopbrengst simpelweg niet hoog genoeg.

Ben je op zoek naar een zeer goede home cinema projector en vind je de native 4K-modellen van bijvoorbeeld Sony en JVC te duur, dan zijn de EH-TW9400 en EH-TW9400W wat ons betreft uitstekende projectoren. Voor ongeveer 2500 danwel 3000 euro haal je met deze modellen een prima 4k-geschikte projector in huis waarbij de TW9400W ook nog de mogelijkheid biedt om hdmi-signalen draadloos naar het apparaat te sturen. Daarmee heeft de Epson EH-TW9400W onze Excellent Choice Award meer dan verdiend.


Epson EH-TW9400W


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Epson EH-TW9400

Epson EH-TW9400

  • 2600 lm
  • 1920x1080
  • 1200000 : 1
  • LCD
Niet verkrijgbaar
Excellent Epson EH-TW9400W

Epson EH-TW9400W

  • 2600 lm
  • 1920x1080
  • 1200000 : 1
  • LCD

€ 2.899,00

2 winkels
0
*