12 Intel Z390 moederborden round-up: borden voor bij je 8-core!

30 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. De Intel Z390-chipset voor Coffee Lake R
  2. 2. Z390: Wat Z370 had moeten zijn
  3. 3. Coffee Lake R-processors: wat weten we al?
  4. 4. ASRock
  5. 5. Asus
  6. 6. Gigabyte
  7. 7. MSI
  8. 8. Testmethode
  9. 9. Benchmarks (CPU)
  10. 10. Benchmarks (geheugen en GPU)
  11. 11. USB 3.1
  12. 12. Stroomverbruik
  13. 13. Geluidskwaliteit
  14. 14. Conclusie
  15. 15. Besproken producten
  16. 16. Reacties

De Intel Z390-chipset voor Coffee Lake R

Intel's nieuwe Z390-chipset gaat gepaard met de nieuwe 8-core processors. Op de testresultaten van de octacore Core-CPU's moeten we nog even wachten, maar de moederborden op basis van de nieuwe chipset bekijken we vandaag al wel. Lees snel verder!

Met de Coffee Lake S-generatie van processors bracht Intel in 2017 de 6-core naar zijn mainstreamsegment. We zijn inmiddels een jaar verder, en door de toegenomen concurrentie vanuit AMD hebben beide fabrikanten de afgelopen twee jaar niet stil gezeten. Ieder heeft z'n eigen aanpak om te blijven concurreren met de ander, en bij Intel gaat dat dit najaar in de vorm van een nieuwe reeks processors, onder de noemer Coffee Lake R. Het topmodel van die serie heet de Core i9 9900K, en heeft maar liefst 8 cores, wat op Intel's mainstream socket voor het eerst is. Daar blijft het echter niet bij, want er wordt bijna gelijktijdig een nieuwe chipset geïntroduceerd: Z390.


De Intel Z390-chipset

De Z390-chipset moet de high end van Intels socket 1151 weer bij de tijd brengen. De moederbordfabrikanten hebben ons de afgelopen tijd hun nieuwe borden opgestuurd, die we in deze review bespreken. Van ASRock, Asus, Gigabyte en MSI ontvingen wij in totaal 12 moederborden die de afgelopen dagen onze uitgebreide testprocedure hebben doorlopen. Hoe verhouden deze moederborden zich tot elkaar én tot de Z370-moederborden? Dat lees je in deze review!

Lees ook: Intel kondigt nieuwe, 8-core Core i9 en i7 processors officieel aan

Z390: Wat Z370 had moeten zijn

Intel heeft met Z390 een nieuwe chipset toegevoegd aan zijn 300-serie, en deze dient als de opvolger voor Z370. Waar vroeger een nieuwe Z-chipset altijd zijn nieuwe, eigen generatienaam kreeg, is Z390 een vreemde eend in de bijt. De chipset valt immers nog in de 300-serie, komt een jaar na Z370 uit en levert eindelijk geïntegreerde ondersteuning voor de features die velen al met de komst van Z370 hadden verwacht.

Nieuw: WiFi (802.11ac) en usb 3.1

Het eerste signaal dat Z370 een simpele refresh van Z270 met ondersteuning voor Coffee Lake was, kwam toen duidelijk werd dat er geen ingebouwde ondersteuning voor wifi in de chipset zat. Moederbordfabrikanten die borden met ondersteuning voor draadloze netwerken uit wilden brengen, moesten hiervoor losse chips toevoegen, wat de kostprijs omhoog dreef en het pcb ingewikkelder maakte om te fabriceren.

Met Z390 loopt Intel met zijn high end chipset qua features eindelijk weer in lijn met de mainstream chipsets; H370, B360 en H310. Die drie chipsets werden in de loop van 2017 geïntroduceerd, en maakten de beperkingen van Z370 duidelijk door wél wifi en usb 3.1 (m.u.v H310) te ondersteunen. Het ontbreken van usb 3.1 op Z370 viel al eerder op omdat concurrent AMD begin 2017 op zijn X370 en B350-chipsets deze ondersteuning wél bood.

Ook heeft Z390 ingebouwde ondersteuning voor wifi. Moederbordfabrikanten kunnen nu makkelijker draadloze netwerken ondersteunen op nieuwe borden, al is de vraag hoeveel dit in de kosten zal schelen. Er is nog altijd de companion RF-module nodig, dat de m.2-formfactor heeft. Hier zitten ook kosten aan verbonden, en op de goedkopere Z390-moederborden zal wifi blijven ontbreken. Het is simpelweg nog geen feature die dermate goedkoop is om toe te voegen dat elke fabrikant het standaard kan meeleveren.

Net als H370, B360 en H310 wordt Z390 op het 14 nm productieprocedé gemaakt. Bij Z370 was dat nog 22 nanometer, en hoewel deze verkleining op papier heel goed klinkt, valt het in de praktijk allemaal wel mee. De meeste gebruikers, met name op de desktop, kijken niet op of om voor een verschil van een paar watt. Grotere energiebesparingen zijn tegenwoordig makkelijker te halen bij de selectie van een processor, en nog meer bij de videokaart.

Zoals al heel wat generaties van toepassing is, kun je bij Intel enkel op de Z-serie-moederborden overklokken, wat bij de Z390 ook het geval is. Wil je daarmee aan de slag, dan moet je aan de kant van processors een cpu met het K-suffix kiezen (zoals een Core i7 9700K of i5 8600K).

Chipset H310 B360 H370 Z370 Z390
Max. aantal geheugensloten 2 4 4 4 4
Max. aantal usb 2.0-poorten 10 12 14 14 14
Max. aantal usb 3.0-poorten 4 6 8 10 10
Max. aantal usb 3.1-poorten 0 4 4 0 6
Max. aantal sata 3.0-poorten 4 6 6 6 6
Ondersteunde pci-e configuraties 1 x16 1 x16 1 x16 1 x16/2 x8/1 x8+2 x4 1 x16/2 x8/1 x8+2 x4
Geïntegreerde WiFi (802.11ac via CNVi)
Intel Optane-ondersteuning
Overklokken mogelijk
Productieprocedé 14 nm* 14 nm 14 nm 22 nm 14nm

*De H310-chipset is op 14nm geproduceerd, maar Intel vernieuwt deze naar H310C, dat op 22 nm zal worden gemaakt.

Coffee Lake R-processors: wat weten we al?

Voor de Coffee Lake R-processors maakt Intel gebruik van zijn derde generatie 14nm++-proces. Bij de desktopprocessors in deze generatie maakt de fabrikant zijn producten op basis van drie die's.


Een die-shot van de i7 8700K. De 9700K en 9900K zullen nóg groter zijn vanwege de twee extra cores.

8-core processors

Bij de review van de Core i7 8700K (Coffee Lake S) schreven we nog dat het in de georganiseerde chaos van chipgeneraties en marketinggeneraties nog niet duidelijk was hoe de 9e generatie Core-processors, wat toen nog Cannon Lake leek te worden, er uit zou gaan zien. Over Coffee Lake S konden we kort zijn; 'buiten extra cores niks nieuws', en dit is nu opnieuw het geval met Coffee Lake R. Intel plaatst op het topmodel van de 9e generatie 2 cores méér dan vorig jaar met de 8e generatie, maar buiten dat komen we geen wijzigingen tegen. Nog steeds kijken we naar wat in feite een Skylake-architectuur (2015) is, nog steeds worden de processors op 14 nm gemaakt en nog steeds zijn deze gesegmenteerd in de i3, i5 en i7-reeksen.

De grootste die van Coffee Lake R is bestemd voor de Core i7 9900K en 9700K. Deze processors hebben een nog onbekende die-size, maar beschikken beide over 8 fysieke cores. Enkel op de 9900K is HyperThreading ingeschakeld, waardoor die processor beschikt over 16 threads. Op de i7 9700K is HyperThreading niet actief, waardoor de chip beperkt is tot 8 threads.

De middelste die van de nieuwe Coffee Lakes is net als bij de 8000-serie processors voor de hexa-cores bestemd. Deze chips hebben een oppervlak van 149 mm². De meest high-end Coffee Lake R-processor op basis van deze chip is de Core i5 9600K, een hexacore processor zonder HyperThreading, en zeer vergelijkbaar met de 8600K. Dankzij het proces dat binning heet, worden ook andere processors op basis van dezelfde chip aangeboden, maar dan met één of meerdere onderdelen uitgeschakeld, of simpelweg met lagere maximale kloksnelheden. Onderaan de ladder vinden we de processor waar het meeste in is geknipt; de Core i5 9400, een refresh van de 8400. Deze processor heeft nog steeds 6 cores actief, maar dan op lagere kloksnelheden dan de hoger gepositioneerde 9000's, zowel voor de cpu als de geïntegreerde gpu.

De kleinere desktopchip van Intel in de Coffee Lake R-generatie meet 126 mm² en beschikt over maximaal 4 cores. De meest complete en snelste processor die hier onder valt is de i3 9350K. Dat is een quad-core processor met 8 MB L3-cache; hij mist HyperThreading maar heeft wel de mogelijkheid tot overklokken zoals ook bij de 8350K het geval is.

Kort samengevat: twee nieuwe processors met 8 in plaats van 6 cores en wat meer cachegeheugen, verder precies dezelfde chips van de 8e generatie met marginaal hogere kloksnelheden.

Coffee Lake-processors Die-size Aantal cores L3-cache PCIe 3.0
lanes
Officiëel ondersteund geheugen TDP
Core i7 9700K & i7 9900K n.n.b. 8 12 & 16 MB 16 Dual-channel
DDR4-2666
95 W
Core i5 8400 t/m Core i7 8086K & Core i5 9400 t/m i5 9600K 149 mm² 6 9 - 12 MB 16 Dual-channel
DDR4-2666
65 - 95 W
Core i3 9000 t/m i3 9350K 126 mm² 2 - 4 2 - 8 MB 16 Dual-channel
DDR4-2400
54 - 91 W

9900K en 9700K werkt ook op andere 300-serie chipsets

De komst van de Z390-chipset betekent niet dat enkel daarop de nieuwe processors werken. Op moederborden van verschillende fabrikanten met zowel de H310, B360, H370 én Z370-chipset hebben we de afgelopen tijd al bios-updates voorbij zien komen die ondersteuning voor de nieuwe Coffee Lake R-processors bieden. Er is dus geen noodzaak om een nieuw moederbord te kopen als je al over eentje op basis van één van de genoemde chipsets beschikt. Wil je dus overstappen naar een 9000-serie Intel-processor, dan zal in vrijwel elk geval een bios update voldoende zijn - ook voor de 9700K en 9900K en ook in combinatie met eenvoudigere chipsets zoals de H310 en B360. Kijk voordat je begint eerst op de supportpagina van je moederbord op de website van de fabrikant.


Diverse moederbordfabrikanten brachten al bios-updates uit om de nieuwe processors op bestaande chipsets te ondersteunen.

ASRock

ASRock stuurde ons vier moederborden met de Z390-chipset op, die we hieronder bespreken.

ASRock Z390 Pro4

De instapper op Z390 aan de kant van ASRock is de Pro4. Als atx-moederbord zijnde komen we een wat kaler pcb tegen, waarop vier geheugensloten en 5 pci-e sloten zijn geplaatst. Qua pci-e gaat het dan om drie x1-sloten en twee x16-sloten - de bovenste draait op x16 en de onderste is beperkt tot x4. Opslag wordt mogelijk gemaakt door m.2-sloten en zes sata-connectors, waarvan vier opzij wijzen. Uit de doos biedt de Pro4 geen ondersteuning voor draadloze netwerken, maar met een rf-module is dit middels CNVi wel zelf toe te voegen.

ASRock Z390 Pro4

De Pro4 heeft verder twee usb 3.0-headers, maar een type-c header ontbreekt. Usb 3.1 komen we ook op het i/o tegen, in de vorm van een een type-a en type-c connector. Usb 3.0 en 2.0 zit er elk ook in tweevoud op, in beide gevallen met type-a connectors. De audiocodec van de Pro4 is bescheiden gehouden met een Realtek ALC892, die drie analoge aansluitingen op het i/o meekrijgt en op een front panel is aan te sluiten middels de hd audio-connector. S/pdif en ondersteuning voor dts is afwezig. Verder valt nog op dat er op het pcb een 'halve' usb-header is geplaatst, waarmee dus nog een enkele usb-poort valt te realiseren - naast de normale header die twee usb 2.0-aansluitingen mogelijk maakt.

ASRock Z390 Pro4

ASRock Z390 Extreme4

De Extreme4 is een wat luxer moederbord van ASRock dan de Pro4. We komen een aantal high end zaken tegen zoals een Realtek ALC1220 met DTS-ondersteuning en een s/pdif-connector, twee m.2-sloten en vier geheugensloten voor maximaal ddr4 op 4300 MT/s. De dvi-aansluiting is ingeruild voor displayport, er is dual bios-ondersteuning toegevoegd en hoewel dezelfde pwm-controller wordt gebruikt, is de stroomvoorziening steviger gemaakt dan op de Pro4.

Niet alles aan de Extreme4 is echter extreem, de twee usb 3.1-poorten (een type-c en een type-a) zijn gemiddeld qua aantal en er is alleen ethernet te vinden in de vorm van een gigabit adapter. Draadloze netwerkondersteuning ontbreekt, maar kan wel worden toegevoegd door het 'derde' m.2-slot voor de rf-module te gebruiken - die niet wordt meegeleverd met het moederbord. Opvallend is verder dat we naast de hdmi- en displayport-connector nog een ouderwetse vga-aansluiting tegenkomen. Een geïntegreerd i/o-shield is niet aanwezig op de Extreme4.

ASRock Z390 Extreme4

ASRock Z390 Taichi

De nieuwe Taichi van ASRock is een atx-moederbord dat over grotendeels high end specificaties beschikt. Zo zijn er drie m.2-sloten, verstevigde pci-e sloten, twee gigabit ethernetadapters, een Realtek ALC1220 audiocodec met ondersteuning voor DTS, en naast de 4 usb 3.1-poorten op het i/o ook een type-c frontpanel connector. Ook heeft ASRock een geïntegreerd i/o-shield geplaatst. De draadloze netwerkondersteuning is aanwezig, maar vanwege de gekozen Intel AC 3168 is de snelheid beperkt tot 433 Mbit per seconde en gaat bluetooth niet verder dan versie 4.2.

ASRock Z390 Taichi

Verder komen we op het zwart-grijze moederborden zaken tegen die tegenwoordig standaard zijn te verwachten op een wat luxer moederborden. Vier geheugensloten die ddr4 tot en met 4200 MT/s aankunnen, een s/pdif-aansluiting, zowel displayport als hdmi, en een knop om de bios te resetten.

ASRock Z390 Taichi

ASRock Z390 Taichi Ultimate

Zoals de naam al doet vermoeden is de Taichi Ultimate de nog luxere variant van de Taichi. De extra's die we tegenkomen zijn een 10 Gigabit ethernetpoort gekoppeld aan een Aquantia-chip, een power en resetknop op het pcb voor overklokkers, en een upgrade van het draadloze netwerk om tot 1730 Mbit per seconde en bluetooth versie 5.0 in plaats van 4.2 te kunnen leveren.

ASRock Z390 Taichi Ultimate

Op het pcb zelf zijn de verschillen amper te zien, en buiten de genoemde specificaties en features zijn de twee Taichi-borden identiek.

ASRock Z390 Taichi Ultimate

Asus

Van Asus ontvingen wij drie Z390-moederborden. De fabrikant is druk in de weer geweest om zich met nieuwe features te onderscheiden, onder meer in de bios en software die daar aan gerelateerd is. De grootste nieuwe feature is een uitbreiding van AI Overclocking. Met een algoritme evalueert de bios de silicon quality van de geïnstalleerde processor. Vervolgens wordt er een geschatte spannings-frequentie curve opgesteld, die automatisch steeds meer wordt bijgewerkt en een optimale zou moeten geven.

Verder wordt met OptiMem II gezorgd dat signalen van het geheugen minder storing ondervinden door interferentie via aanbrachte 'aardes' te verminderen. Asus stelt dat de crosstalk voor het geheugen met deze techniek met 70 procent vermindert, en 266 MHz hogere geheugenoverklok mogelijk is ten opzichte van OptiMem I - mits het geheugen deze snelheden ondersteunt uiteraard.

Asus RoG Strix Z390-E Gaming

De RoG Strix Z390-E Gaming is het meest eenvoudige moederbord dat Asus ons voor deze reeks heeft toegestuurd. Op basis van enkele specificaties wordt de indruk echter niet gewekt dat het bord simpel is, want er is een ALC1220 van Realtek als audiochip aanwezig, en een viertal usb 3.1-poorten. Usb 3.1 op het front panel is mogelijk met de usb type-c header. Ook is de draadloze ondersteuning met wifi op 1730 Mbit per seconde en bluetooth 5.0 goed op orde.

Asus RoG Strix Z390-E Gaming

De vier ddr4-geheugensloten kunnen maximaal 4133 MT/s aan. Zes sata-poorten en twee m.2-sloten verzorgen samen de opslagmogelijkheden van de Z390-E Gaming. We komen twee Aura rgb-headers tegen, waarvan eentje addressable is. Meerdere videokaarten gebruiken is mogelijk: SLI in 2-way en CrossFire in 3-way is mogelijk op de Z390-E en uiteraard op de Hero en Formula.

Asus RoG Strix Z390-E Gaming

Asus RoG Maximus XI Hero (Wi-Fi)

De Maximus XI Hero staat hoger in de rangorde. Het atx-moederbord beschikt over vier geheugensloten, en kan hierop modules tot 4400 MT/s draaien. Ook hier komen we 1730 Mbit/s voor wifi en bluetooth 5.0 tegen, dat mogelijk wordt gemaakt door de AC 9560 van Intel. De ethernetaansluiting is met een Intel gigabitadapter wel wat meer gemiddeld gebleven. De Realtek ALC1220 is voorzien van een audioversterker met de Ess ES9023P.

Asus RoG Maximus XI Hero WiFi

Aan probleemdiagnose heeft Asus ook gedacht, want er is een hex-display aanwezig om middels codes fouten in het systeem te kunnen opsporen. Ook is het flashen van de bios zonder cpu mogelijk, wat op de Z390-E niet het geval was. De opslagmogelijkheden van de Hero bestaan uit twee m.2-sloten en 6 sata-poorten.

Asus RoG Maximus XI Hero WiFi

Asus RoG Maximus XI Formula

Dan is er nog de Maximus XI Formula. Net als bij de Maximus XI Hero komen we op de Formula snelle wifi tot 1730 Mbit/s tegen, maar de Formula heeft als ethernet een upgrade gekregen naar een 5 Gbit Aquantia-chip. De standaard Intel gigabitadapter is echter ook nog aanwezig. Verder valt op dat de koeling op de stroomvoorziening ook meegenomen kan worden in een loop van waterkoeling. Op de koelblokken zijn hiervoor aansluitingen aangebracht. Bij de stroomvoorziening, die bestaat uit X fasen voor de cpu, zijn zowel een 4- als 8pins eps-connector geplaatst, om de Coffee Lake-chip van genoeg prik te voorzien bij een flinke overklok.

Asus RoG Maximus XI Formula

Het moederbord heeft een geïntegreerde i/o-shield meegekregen, en daarop vinden we vier usb 3.1 en acht usb 3.0-aansluitingen. Als video-uitgang heeft Asus gekozen om enkel hdmi te plaatsen, de displayport van de Hero komen we hier niet meer tegen. Bovenin het i/o komen we ten slotte nog een terug-naar-bios-knop en een knop om de bios te resetten.

Asus RoG Maximus XI Formula

 

Gigabyte

Van Gigabyte kregen wij twee Z390-moederborden toegestuurd: de Z390 Aorus Pro en de Z390 Aorus Master.

Gigabyte Z390 Aorus Pro

Van Gigabyte is de Z390 Aorus Pro iets eenvoudiger dan de Aorus Master. Op de Aorus Pro komen we vier geheugensloten tegen, net als zes pci-e sloten. Drie daarvan zijn x1, en de drie andere van het x16-formaat. Er zit er echter maar eentje bij die maximaal op de x16-snelheid kan draaien. De tweede draait op x8 en de derde op x4-snelheid.

Gigabyte Z390 Aorus Pro

De audiocodec van de Aorus Pro bestaat uit de ALC1220, en is op dit bord voorzien van s/pdif. Een hdmi-connector is op het i/o te vinden, maar displayport ontbreekt. Wifi is eveneens afwezig op de Aorus Pro, maar daarvoor heeft Gigabyte een aparte versie uitgebracht die - heel verrassend - Aorus Pro Wifi heeft. Deze levert ac-snelheden tot 1730 Mbit per seconde en ondersteunt tevens bluetooth 5.0.

Gigabyte Z390 Aorus Pro

Gigabyte Z390 Aorus Master

De Aorus Master is zoals gezegd iets luxer dan de Aorus Pro. De verschillen bestaan uit een extra m.2-slot (drie in plaats van twee, die nu elk ook een koelblokje meekrijgen), een audioversterker in de vorm van de ESS 9118EQ op de ALC1220, de Intel AC 9560 adapter die wifi tot 1730 Mbit per seconde en bluetooth 5.0 mogelijk maakt, een extra choke voor de stroomvoorziening en een hex-display voor de probleemdiagnose.

Gigabyte Z390 Aorus Master

De Aorus Master heeft een usb 3.0-aansluiting minder, maar beschikt weer wel over usb 3.1 in de vorm van een type-c header.

Gigabyte Z390 Aorus Master

 

MSI

Van MSI ontvingen wij drie Z390-moederborden. Deze fabrikant biedt tegenwoordig op steeds meer moederborden ondersteuning voor het flashen van de bios zonder cpu.

MSI MPG Z390 Gaming Edge AC

De Gaming Edge AC is een atx-moederbord met vier geheugensloten die ddr4 tot en met 4400 MT/s ondersteunt. Er zijn drie pci-e x1-sloten te vinden, alsmede drie x16-sloten, waarvan de onderste geen extra versteviging heeft meegekregen. De twee m.2-sloten ondersteunen allebei Optane, en aan opslag behoren 6 sata-poorten ook nog tot de mogelijkheid.

MSI MPG Z390 Gaming Edge AC

Op het i/o komen we usb tegen in de vorm van tweemaal usb 3.1, twee keer usb 3.0 en ook twee keer usb 2.0. De gigabit ethernetaansluiting is naast de connector voor de draadloze antennes van de Intel AC9462 geplaatst, die naast de beperkte 433 Mbit per seconde eveneens bluetooth 5.0 mogelijk maakt. Het flashen van de bios zonder cpu is op de Z390 Gaming Edge AC helaas niet mogelijk.

MSI MPG Z390 Gaming Edge AC

MSI MPG Z390 Gaming Pro Carbon

De Gaming Pro Carbon met de Z390-chipset van MSI is voorzien van een reeks features gericht op het luxere mainstreamsegment. We tellen vier verstevigde geheugensloten met ondersteuning voor ddr4 tot en met 4400 MT/s, twee pci-e sloten die dezelfde Steel Armor hebben ontvangen, en een geïntegreerd i/o-shield.

MSI MPG Z390 Gaming Pro Carbon

Dan zijn er ook nog twee m.2-sloten, beide met support voor Optane. Er is een enkele gigabit ethernet-aansluiting gekozen, en vier usb 3.1-aansluitingen op het i/o. We komen hdmi en displayport als video-uitgangen tegen, en de audiocodec is tevens voorzien van een s/pdif-aansluiting. Van de Z390 Gaming Pro Carbon is ook een versie beschikbaar met wifi, in de vorm van de Gaming Pro Carbon AC.

MSI MPG Z390 Gaming Pro Carbon

MSI Z390 Godlike

Het meest uit de kluiten gewassen moederbord van MSI op basis van de Z390-chipset is de Godlike. Dit moederbord is erop gericht om de rasechte hardwareliefhebber enthousiast maken. Op het eatx-moederbord vinden we onder andere een stroomvoorziening met 16 chokes voor de cpu, dat voortkomt uit de IR35201 pwm-controller. Deze ondersteunt 8 fasen, en middels doublers komt het totaal voor de processor dus uit op 16 chokes. Aan de stroomvoorziening vinden we twee 8-pins eps-connectors,  maar het moederbord heeft ook nog een extra 6-pins pci-e aansluiting voor de pci express-sloten. Verder komen we twee usb type-c connectors tegen, en zit er een heuse display naast de geheugensloten voor uitgebreide diagnose.

MSI MEG Z390 Godlike Gaming

De drie m.2-sloten zijn elk voorzien van een koelblok, en de tussenliggende pci-e sloten zijn elk verstevigd met metalen omhulsels, bij MSI ook wel bekend als Steel Armor. Naast de reset en powerknop is ook nog het bekende OC Dial-wieltje, waarmee overklokprofielen letterlijk in een handomdraai zijn in te laden. De Killer Wireless-AC chip zorgt voor wifi met snelheden tot 1730 Mbit per seconde, maar versie 4.1 voor bluetooth is dan weer een stuk minder bij de tijd.

MSI MEG Z390 Godlike Gaming

Bij de geïntegreerde i/o-cover komen we naast de knoppen voor biosflashback en resetten nog wat bijzonders tegen. Niet alleen is aan de audiochip de reeks analoge aansluitingen en s/pdif te vinden, ook is er een 6,3 mm hoofdtelefoonaansluiting geplaatst. Verder wordt de Godlike geleverd met de M.2 Xpander-Z kaart en de MSI Streaming Boost-kaart.

Testmethode

We testen alle Intel Z390-moederborden, net als de Z370-borden, met een Intel Core i7 8700K-processor, 16 GB G.Skill Trident Z-geheugen geklokt op 2666 MHz bij CL14, een tweetal Samsung 850 Evo 500GB ssd's en een Seasonic Prime Titanium 650W voeding.

Alle tests voeren we uit op de standaardinstellingen van de moederborden. Vanzelfsprekend zijn prestaties en stroomverbruik afhankelijk van de standaard tuning. Sommige fabrikanten passen trucjes toe om de prestaties verder op te drijven. Een aantal moederborden voert bijvoorbeeld standaard de maximale single-core turbo door op alle cores. Daardoor wordt het systeem natuurlijk een stuk sneller, maar ook minder zuinig.

Naast de prestaties van de cpu, gpu en het geheugen, testen we ook de USB 3.1-snelheid, het stroomverbruik en de geluidskwaliteit van de moederborden. In de grafieken herken je de Z390-borden aan de rode balkjes, en de Z370-moederborden aan de blauwe balkjes.

Gigabyte Z370 Aorus Ultra Gaming WiFi

Benchmarks (CPU)

In Cinebench zien we dat de fabrikanten met Z390 niet meer de agressieve turbo's toepassen die bij enkele Z370-borden nog wel voorkwamen. Dit komen we in TechArp ook tegen, waar opnieuw het verschil tussen de Z390-borden minimaal is. CPU Mark laat ten slotte procentueel iets meer variatie zien.

  • Cinebench R15
  • TechArp x264 Pass 1
  • TechArp x264 Pass 2
  • CPUMark

Benchmarks (geheugen en GPU)

Om de prestaties van het geheugen en de GPU op de verschillende moederborden te testen, gebruiken we Passmark 8 MemoryMark en 3DMark Skydiver.

In de MemoryMark en Skydiver-benchmarks zien we de Z390-borden verspreid over het spectrum van Z370 staan. Asus' Z390 komt iets hoger uit dan de rest, maar de verschillen zijn minimaal.

  • MemoryMark
  • Skydiver

USB 3.1

De z390-chipset heeft native ondersteuning voor usb 3.1. Op Z370-moederborden moesten nog losse chips worden toegevoegd om deze usb-versie mogelijk te maken. In de benchmarks zien we dat de integratie van usb 3.1 in de chipset niet tot betere resultaten leidt dan de oplossingen waar fabrikanten vorige generatie mee zijn gekomen. Het betreft dan verschillen van 50 á 100 MB per seconde, wat een achterstand van 5 tot 13 procent ten opzichte van het snelste Z370-moederbord betekent.

  • Usb 3.1 Read
  • Usb 3.1 Write

Stroomverbruik

Het stroomverbruik hebben we gemeten in twee standen: idle (waarbij we een gemiddelde van 5 minuten bepalen) en onder belasting bij het maximale verbruik tijdens Cinebench 15. In theorie zouden de Z390-borden marginaal zuiniger moeten zijn dan de Z370-moederborden, omdat deze op 14 nm in plaats van 22 nm worden geproduceerd. In idle zien we dat de Z390-borden redelijk divers qua verbruik zijn. De Z390 Pro4 van ASRock is zonder meer zuinig te noemen, maar dat valt van MSI's Godlike in idle niet te zeggen.

Bij het maximale verbruik in Cinebench zien we eveneens een verdeelde uitslag, maar twee borden van Gigabyte en eentje van ASRock eindigen bovenaan. Ook de luxere moederborden zijn wat verbruik betreft niet meer zo dorstig als hun voorgangers; bijvoorbeeld de Godlike die op de Z390-chipset ruim 20 watt minder verbruikt dan de Godlike met de Z370-chipset. De Pro4 van ASRock ziet met zijn opvolger een verbetering van exact 30 watt onder volle belasting.

  • Idle (gem. 5 min.)
  • Cinebench (max)

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van moederborden testen we met behulp van de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Let wel: we testen dus tegelijkertijd de kwaliteit van de uitgang en de ingang van de onboard geluidskaarten. De "zwakste schakel" bepaalt het resultaat.

De dynamic range en noise level tests zijn erg vergelijkbaar en tonen ook vrijwel identieke resultaten. De dynamic range test meet het verschil in volume tussen het hardste en zachtste weer te nemen signaal, de noise level test meet het verschil tussen het hardste geluid en het ruisniveau. De stereo crosstalk test in hoeverre geluid voor het ene kanaal (links of rechts) doorklinkt op het andere kanaal. Ten slotte meten we met RMAA de total harmonic distortion, in feite een gemiddelde van de vervorming in het frequentiedomein.

Om de getallen even in perspectief te plaatsen: de hoogste dynamic range c.q. noise level die met 16-bit geluid in theorie mogelijk is, is 96 dB. 99,9% van het geluid dat je beluistert op je PC (CD's, MP3's, YouTube, games, ...) is 16-bit en de grafieken bewijzen dus dat de hardware in vrijwel alle gevallen geen enkele beperking is. De hogere scores kunnen we enkel behalen door met 24-bit audio te testen. We kunnen ons overigens niet voorstellen dat er ook maar iemand is die het verschil tussen 91 dB en 100 dB signaal/ruis-verhouding daadwerkelijk kan horen.

De resultaten van de geluidstest laten geen grote verrassingen zien. De moederborden met de ALC1220's scoren erg hoog, net als de Z370-borden die over dezelfde audiocodec beschikken. De Z390 Pro4 van ASRock is het enige moederbord in deze roundup dat géén ALC1220 heeft, en dat zien we terug in de resultaten. Voor de meeste gebruikers nog altijd geen verkeerde score, maar de high end 1220-chip van Realtek zet net wat betere scores neer dan de ALC892 die op de Pro4 is gezet.

  • Dynamic range
  • Noise level
  • Stereo crosstalk
  • Total Harmonic Distortion

Conclusie

Een jaar na de komst van Z370 is de Z390-chipset eindelijk gearriveerd, en daarmee is de featureset van Intels high end chipset ook eindelijk on par met de mainstream chipsets zoals B360 en H370. Moederborden op basis van de Z390-chipset kunnen meer features bieden, en anders wel dezelfde features als op Z370 nog via de geïntegreerde ondersteuning laten verlopen.

Van ASRock, Asus, Gigabyte en MSI ontvingen wij in totaal 12 moederborden op basis van de Z390-chipset, die we in deze review onder de loep hebben genomen. Benchmarks van Intels 9e generatie processors mogen nog niet worden gepubliceerd, dus op de testresultaten van de Core i7 9700K en i9 9900K blijft het nog even wachten.

De reeks moederborden die we in deze review hebben besproken variëren qua prijs aanzienlijk, als we afgaan op de geboden features. Zeer luxe uitvoeringen zoals de Godlike van MSI doen een schepje bovenop het uiterste dat met Z370 mogelijk was, terwijl moederborden zoals de ASRock Pro4 het juist meer van een reeks features voor een scherpe prijs moet hebben. Althans, dat verwachten we. Het probleem is dat we van de moederborden nog geen (advies)prijzen hebben ontvangen, en dus geen volledige conclusies kunnen vellen over de borden, en daarmee ook geen awards uitdelen. Bovendien gaan wij op korte termijn nog een uitgebreide vrm-test met deze Z390-moederborden uitvoeren, waarover een losse review zal worden gepubliceerd.

MSI MEG Z390 Godlike Gaming

Voor nu blijft het dus bij een algemene conclusie dat Z390 op de door ons geteste moederborden enkele procenten lager presteert in de usb 3.1-benchmarks dan de extra toegevoegde oplossingen die bij Z370 nog noodzakelijk waren. Over noodzakelijkheid gesproken, wie momenteel op een B360, H370 óf Z370-moederbord zit, en vastberaden is om over te stappen op een nieuwe 8-core processor, hoeft niet eens een nieuw Z390-moederbord te kopen. Een bios-update voor je bestaande bordje is al voldoende om aan de slag te gaan. Voor wie over de nieuwste chipset-features wil beschikken én de mogelijkheid tot overklokken wil behouden, is Z390 echter momenteel wel de enige logische keuze.

ASRock Z390 Pro4


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock Z390 Extreme4

ASRock Z390 Extreme4

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 166,95

13 winkels
ASRock Z390 Pro4

ASRock Z390 Pro4

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 114,99

16 winkels
ASRock Z390 Taichi

ASRock Z390 Taichi

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 250,99

13 winkels
ASRock Z390 Taichi Ultimate

ASRock Z390 Taichi Ultimate

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 296,40

12 winkels
Asus RoG Maximus XI Formula

Asus RoG Maximus XI Formula

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 457,99

15 winkels
Asus RoG Maximus XI Hero WiFi

Asus RoG Maximus XI Hero WiFi

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 319,99

17 winkels
Asus RoG Strix Z390-E Gaming

Asus RoG Strix Z390-E Gaming

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 236,95

19 winkels
Gigabyte Z390 Aorus Master

Gigabyte Z390 Aorus Master

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 284,95

19 winkels
Gigabyte Z390 Aorus Pro

Gigabyte Z390 Aorus Pro

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 187,95

23 winkels
MSI MEG Z390 Godlike Gaming

MSI MEG Z390 Godlike Gaming

  • Extended ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 549,00

11 winkels
MSI MPG Z390 Gaming Edge AC

MSI MPG Z390 Gaming Edge AC

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 182,45

16 winkels
MSI MPG Z390 Gaming Pro Carbon

MSI MPG Z390 Gaming Pro Carbon

  • ATX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z390
  • DDR4

€ 179,00

20 winkels
0
*