Wie heeft de beste moederbord BIOS?

75 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Van BIOS naar UEFI
  3. 3. Welke functies zitten er in een BIOS?
  4. 4. ASUS BIOS
  5. 5. ASRock BIOS
  6. 6. Gigabyte BIOS
  7. 7. MSI BIOS
  8. 8. Vergelijking BIOS-features
  9. 9. Conclusie: wie heeft de beste BIOS?
  10. 10. Reacties

Inleiding

Als we op Hardware.Info moederborden reviewen, kijken we meestal voornamelijk naar de hardware. Menig lezer zal echter waarschijnlijk ook de nodige tijd doorbrengen in de bios, als het ware de firmware van het moederbord waar je overkloks en andere zaken instelt. Maar welke moederbordfabrikant heeft eigenlijk de beste en meest gebruiksvriendelijke bios?

ASRock Fatal1ty Z370 Professional Gaming i7 Asus TUF X470-Plus Gaming

Gigabyte X470 Aorus Gaming 7 WiFi MSI X470 Gaming M7 AC

Wat is een BIOS?

Wellicht ten overvloede, maar toch: bios staat voor basic input/output system en is vergelijkbaar met de firmware van veel andere componenten. De bios is het eerste stukje software dat aan het werk gaat als je je pc aanzet en zorgt er uiteindelijk voor dat je besturingssysteem opstart.

Als je je pc opstart, doorloopt de bios eerst de power-on self-test, vaak afgekort naar POST. Tijdens dit proces wordt geïnventariseerd welke onderdelen er zijn aangesloten, wordt de integriteit van de belangrijkste componenten (zoals de cpu en het werkgeheugen) geverifieerd en wordt aan de gebruiker een mogelijkheid geboden om het configuratiescherm van de bios te openen. Vaak moet je daarvoor op delete of F2 drukken.

Tijdens de self-test kunnen er tal van problemen optreden: je cpu-overklok is niet stabiel, het geheugen werkt niet goed of je hebt geen videokaart aangesloten. Vroeger was er vaak een speakertje aangesloten op het moederbord die beep-codes kon afspelen, maar tegenwoordig hebben de meeste borden ledjes of zelfs een compleet display die aangeven waar het probleem zit.

Na het succesvol doorlopen van de POST, kiest het moederbord het juiste opslagapparaat (uitgaande van de ingestelde boot priority) om vanaf te booten en begint je besturingssysteem (bijvoorbeeld Windows) te laden. Vanaf dit moment wordt de bios eigenlijk niet meer gebruikt, totdat je je systeem een volgende keer aanzet.


In het high-end segment hebben veel borden tegenwoordig een foutcode-display.

Van BIOS naar UEFI

De originele bios gebruikte de processor in 16-bit modus en had onder andere daardoor de nodige beperkingen. Toen Intel begon met de ontwikkeling van zijn Itanium-processors die een 64-bit instructieset ondersteunden, ontwikkelde de processorfabrikant daarom een modernere opvolger: de extensible firmware interface oftewel EFI.

In 2005 stopte het de verdere ontwikkeling en doneerde het de code aan het Unified EFI Forum, waar de naam UEFI vandaan komt. De hieruit voortgekomen universele EFI-standaard wordt nu vrijwel door de hele industrie gebruikt. Ten opzichte van de bios is het belangrijkste verschil dat de grafische mogelijkheden veel groter zijn, inclusief het gebruiken van je muis om de interface te bedienen, maar daarnaast kun je met een UEFI ook zonder problemen harddisks groter dan 2 TB gebruiken en verbinding maken met internet om bijvoorbeeld een bios-update te downloaden.

Intel DZ68DB
Een ouderwetse bios op een Intel Z68-moederbord.

Te snel voor DEL

Waar je een bios meestal in kon komen door een bepaalde knop op je toetsenbord herhaaldelijk in te drukken, doorloopt een UEFI het bootproces vaak veel sneller, waardoor dat soms niet meer lukt. We hebben een tijdje een opleving gezien van moederbordknoppen om direct naar de bios te booten, maar die trend heeft niet echt doorgezet.

Om toch makkelijk in je bios terecht te komen, zit er een handige functie in de opstartopties van Windows 10. Als je shift ingedrukt houdt terwijl je op Restart/Opnieuw opstarten klikt vanuit het startmenu, kom je daar vanzelf in terecht. Klik vervolgens op Troubleshoot/Problemen oplossen -> Advanced options/Geavanceerde opties en kies voor UEFI Firmware Settings/Instellingen voor UEFI-firmware.

Welke functies zitten er in een BIOS?

In een doorsnee bios van een high-end moederbord vind je honderden opties en instellingen om de werking van je systeem te beïnvloeden. Doorgaans zijn die semi-logisch verdeeld over een aantal tabbladen - vaak hebben alle overklokopties een apart tabblad, net als de output van alle (temperatuur)sensoren. Hieronder leggen we de belangrijkste functies uit, al verschilt het vaak wel per fabrikant hoe de settings precies heten.

  • Overklokken
    • Base clock: de basissnelheid van je processor. De factor van deze snelheid en de bijbehorende multiplier bepaalt de uiteindelijke klokfrequentie van diverse systeemonderdelen.
    • CPU multiplier/ratio: deze multiplier bepaalt de kloksnelheid van je processorcores. Multiplier 35 bij een baseclock van 100 MHz levert bijvoorbeeld een kloksnelheid van 3,5 GHz op.
    • Memory speed: hiermee definieer je feitelijk de multiplier van het geheugen, maar voor het gemak wordt dit vaak al omgerekend naar de uiteindelijke geheugensnelheid.
    • Memory timings/CAS latencies: het geheugen gebruikt tientallen latencies voor diverse soorten transacties. De vier bekendste latencies (CAS, RAS to CAS, ROW en RAS) worden vaak vermeld op de geheugenmodule.
    • XMP: met deze door Intel ontwikkelde functie stel je in één keer de juiste snelheden en timings voor je geheugen in.
    • CPU voltage/VCore: het belangrijkste voltage uit de bios, dit is de spanning waarop je cpu-cores werken. Vaak kun je afzonderlijke voltages instellen voor andere onderdelen van de processor.
    • Load line calibration: voorkomt dat de spanning bij zware belasting inzakt (vnl. bij een zware overklok).
    • DRAM voltage: de spanning waarop het geheugen werkt.

MSI X470 Gaming M7 AC

  • CPU instellingen (vaak op een 'Features' of 'Advanced' tabblad)
    • Intel EIST/SpeedStep & AMD Cool'n'Quiet: verlaagt de kloksnelheid van je processor als hij niet volledig wordt belast, waardoor het stroomverbruik daalt.
    • C-states & P-states: diverse niveaus van gedeeltelijke uitschakeling van processoronderdelen. Hiermee stel je in hoeveel onderdelen van de cpu geheel of gedeeltelijk mogen worden gedeactiveerd als je systeem idle is of zelfs in de slaapstand staat.
    • Intel VT-x/AMD-V: hardwarematige x86-virtualisatie. Deze feature maakt het mogelijk om zonder veel prestatieverlies virtuele machines te draaien, in bijvoorbeeld Virtualbox of VMWare.
    • SMT/HyperThreading: het in- of uitschakelen van het virtualiseren van een extra thread voor elke core.
    • APM/Power Restore: hiermee stel je in of je pc direct moet opstarten als hij stroom krijgt en hoe je je systeem op afstand kan aanzetten, bijvoorbeeld via Wake on LAN.

Gigabyte X470 Aorus Gaming 7 WiFi

  • SATA/Boot/Security
    • SATA Mode: om de maximale prestaties uit een moderne ssd te halen, moet deze feature op AHCI (of wanneer niet aanwezig RAID) staan. Je kunt echter niet zomaar wisselen als je Windows al hebt geïnstalleerd, want dan start je OS niet meer op.
    • SATA_1, SATA_2 etc.: vaak kun je met dergelijke settings individuele sata-poorten in- of uitschakelen.
    • Fast boot: met deze instelling aan wordt een gedeelte van of zelfs het hele POST-proces overgeslagen, tenzij je systeem op een onjuiste manier wordt afgesloten (bijvoorbeeld door een vastloper). Hierdoor gaat het opstarten veel sneller.
    • Secure boot: verifieert of de bootloader 'signed' is. Als die is gemodificeerd door bijvoorbeeld een rootkit, zal hij weigeren op te starten.
    • Boot priority/BBS: de volgorde van opstartmedia die de bios afgaat tot hij een geldige bootloader tegenkomt. Je kunt dit ook eenmalig overrulen door tijdens het opstarten met de hiervoor gereserveerde toets het bootmenu te openen.
    • Numlock state: staat je numlock-toets standaard aan of uit? Hiermee pas je dat aan.

Asus RoG Rampage VI Extreme

  • Peripherals/chipset
    • Controllers: bij veel moederborden kan je onboard controllers (bv. audio, netwerk, usb, sata) uitschakelen als je ze niet gebruikt.
    • Graphics memory allocation: als je processor beschikt over een geïntegreerde gpu, stel je hiermee in welk deel van je werkgeheugen als videogeheugen wordt gebruikt.
    • Peripheral Power On: randapparatuur zoals je toetsenbord of muis kan hiermee je pc opstarten of uit de slaapstand halen bij input.
  • Monitor
    • Fan control: afhankelijk van hoe geavanceerd je moederbord is, kun je kiezen uit een standaardprofiel voor je ventilators of zelfs per ventilator een custom profiel aanmaken.
    • Temperature: je kan de temperaturen uitlezen en soms een signaal instellen voor als een bepaalde temperatuur wordt bereikt.
    • Voltage: het moederbord toont de aangeleverde voltages uit de voeding op de 3,3V, 5V en 12V lijnen.

ASRock Fatal1ty Z370 Professional Gaming i7

  • Tools/Utilities
    • BIOS Flash: vanaf een cd of usb-stick kun je met deze feature je bios updaten. Sommige moederborden kunnen die zelfs direct downloaden via internet.
    • Secure Erase: hiermee wis je een ssd of ander opslagmedium volledig. Deze functie was vroeger één van de redenen om een Linux-gebaseerde live-cd te gebruiken, maar zit nu vaak geïntegreerd in de bios.
    • Profiles: je kunt al je instellingen exporteren, zodat je die op een later moment altijd kan herstellen. Nieuwere moederborden bieden ook de optie om ze bijvoorbeeld op te slaan op een usb-stick. Handig, want na een bios-reset zijn je oude profielen meestal weg. Wel is het soms zo dat profielen tussen verschillende bios-versies überhaupt niet compatibel zijn.

ASUS BIOS

Voor deze review hebben we naar de biossen gekeken van moderne Intel Z370- en AMD X470-moederborden. De screenshots zijn van high-end modellen, maar doorgaans (en dat geldt voor alle fabrikanten) is de bios op soms een andere skin na identiek aan die op lager gepositioneerde moederborden. Uiteraard vallen er soms wel opties weg als de hardware niet aanwezig is, en kun je niet overklokken op chipsets die dat niet ondersteunen, maar softwarefeatures zijn vrijwel altijd universeel.

We kijken voor dit artikel naar de biossen van Asus, ASRock, Gigabyte en MSI - op de Nederlandse markt veruit de grootste spelers. Van Biostar, EVGA en Supermicro hebben we op dit moment sowieso geen recent (high-end) moederbord liggen.

Asus TUF X470-Plus Gaming
De easy mode van een Asus-bios.

Qua timing komt deze test op een ideaal moment voor Asus, want het heeft begin dit jaar diverse updates vrijgegeven met nieuwe functies. Voor de meeste recente moederborden zijn die beschikbaar en op de AMD X470-borden staat de nieuwe versie al direct uit de doos.

De Asus-bios bestaat uit een easy mode met een aantal simpele functies en een advanced mode die meer weg heeft van een traditionele bios. Alle instellingen zijn verdeeld over tabbladen: alle overklokfuncties vind je onder Ai Tweaker, overige cpu- en pch-settings staan onder Advanced en alles dat met het opstarten van het systeem te maken heeft staat op het tabblad Boot. Bij de meeste instellingen komt onderin in beeld een duidelijke uitleg over wat de setting precies inhoudt.

Asus RoG Crosshair VII Hero WiFi

Van alle fabrikanten heeft Asus de meeste extra functies in zijn bios verwerkt. Zo zit er een zoekmogelijkheid in, krijg je voordat je opslaat een overzicht van de wijzigingen die je gaat aanbrengen en is het mogelijk om een bios te flashen vanaf internet. Een aantal features, zoals het flashen van de bios zonder dat er een cpu is geïnstalleerd en een dubbel uitgevoerde bios-chip, komen we alleen op de high-end RoG-moederborden tegen. Bij de meeste overklokborden zijn er bovendien standaard OC-profielen aanwezig voor de cpu en bepaalde geheugentypes.

Asus RoG Crosshair VII Hero WiFi

ASRock BIOS

De bios-interface van ASRock lijkt relatief veel op die van Asus, maar wat ons betreft is dat zeker geen nadeel. In de terminologie zijn soms kleine wijzigingen aangebracht: geen AI Tweaker maar OC Tweaker, bijvoorbeeld. Ook ASRock biedt een eenvoudige modus aan, maar gek genoeg ontbreekt die op de AMD X470-moederborden - op de Intel-borden komen we hem wel gewoon tegen.

ASRock Fatal1ty Z370 Professional Gaming i7
De easy mode van ASRock zit vooralsnog alleen op Intel-borden.

Rechts in beeld krijg je uitleg over de setting die je hebt geselecteerd, maar die is soms wat basaler dan bij Asus. Bij het in- of uitschakelen van AMD Cool'n'Quiet staat bijvoorbeeld 'Enable/disable Cool'n'Quiet function' als toelichting - daar heb je dus precies niks aan.

ASRock X470 Taichi

Prijzenswaardig is wat ons betreft de vrij uitgebreide mogelijkheid om de rgb-verlichting direct vanuit de bios in te stellen. Bij de meeste andere fabrikanten kan je die hooguit uitschakelen in de bios, maar bij ASRock kan je ook direct een kleur en effect instellen. In principe hoef je de software dus niet te installeren, behalve als je de verlichting bijvoorbeeld wil synchroniseren met die van andere hardware.

ASRock Fatal1ty Z370 Gaming ITX/ac

We missen in de bios van ASRock een paar functies, zoals een secure erase-functionaliteit voor het legen van een ssd, maar het flashen van je bios via internet en het exporten van profielen met settings behoren dan wel weer tot de mogelijkheden.

Gigabyte BIOS

Waar de biossen van Asus en ASRock redelijk veel op elkaar lijken, kiest Gigabyte voor een geheel eigen aanpak. Ook hier komen we in eerste instantie terecht in een vrij intuïtieve easy mode, maar de advanced mode doet wat leeg aan en is soms ook enigszins cryptisch. Onderin kun je een menuutje met de belangrijkste tools openen, vanuit rechts komt een schermpje met actuele informatie over snelheden en voltages.

Gigabyte X470 Aorus Gaming 7 WiFi
De easy mode van Gigabyte's bios.

Het eerste tabblad heet M.I.T., wat staat voor Motherboard Intelligent Tweaker. Er zijn slechts vijf opties: klokfrequentie, geheugen, voltage, 'pc health' en overige instellingen, naast een snelkoppeling naar de fancontrol-tool. Bij de eerste optie kun je de baseclock, multiplier en geheugensnelheid instellen, al kun je dat laatste natuurlijk ook onder de tweede optie doen. Sommige onderdelen zijn redelijk overbevolkt en bevatten vaak ongedocumenteerde settings op schijnbaar willekeurige volgorde, terwijl Miscellaneous Settings bijvoorbeeld maar twee instellingen bevat: de pcie-indeling en een cheat voor 3DMark01.

Gigabyte X470 Aorus Gaming 7 WiFi Gigabyte X470 Aorus Gaming 7 WiFi

De andere tabs zijn System voor datum en tijd, BIOS voor alle boot-gerelateerde settings, Periphals voor de settings van extra controllers en Chipset voor alle opslag-gerelateerde instellingen. Ten slotte is er nog Power voor onder meer wake-on-LAN. De indeling voelt niet altijd even natuurlijk aan, al ligt dat er misschien vooral aan dat het anders is dan wat de andere fabrikanten doen. Sommige opties ontbreken simpelweg, zoals het flashen van een bios via internet en een secure erase-functie.

MSI BIOS

MSI heeft als enige een aparte naam voor zijn bios, namelijk Click BIOS. Ook hier zien we een splitsing tussen de easy en advanced mode, maar de header met de belangrijkste informatie en instellingen blijft altijd gelijk, wat voor een duidelijke visuele samenhang zorgt. Zoals de naam al zegt is de bios ontworpen met muisgebruik in het achterhoofd. Voor de doorgewinterde toetsenbordgebruiker kan dat soms onhandig zijn.

MSI X470 Gaming M7 AC
MSI's easy mode.

Qua features is MSI redelijk compleet, met onder meer een zoekfunctie voor settings, een changelog bij het opslaan van settings en een ingebouwde ssd-formatter. Geavanceerde opties voor de verlichting of de mogelijkheid voor een bios-flash zonder dat je die eerst op een usb-stick moet zetten, ontbreken dan wel weer.

Naast de elementen bovenin zijn er zes hoofdsecties in de bios van MSI: Settings, OC, M-Flash (MSI's flashprogramma), OC Profile, Hardware Monitor en Board Explorer. Dat laatste scherm biedt een visueel overzicht van alle onderdelen van het moederbord - best een leuke toevoeging.

MSI X470 Gaming M7 AC
De Board Explorer is een unieke toevoeging van MSI.

In het OC-scherm staan simpelweg categorieën voor cpu, geheugen enzovoorts onder elkaar. In het helpscherm rechts krijg je bij elke setting uitleg. Soms worden er ook plaatjes gebruikt: het grafiekje bij load-line calibration zegt bijvoorbeeld meer dan duizend woorden. De CPU-features vind je ook op dit tabblad, alle overige instellingen staan op het algemene Settings-tabblad.

MSI X470 Gaming M7 AC

Vergelijking BIOS-features

Hoewel een term als 'gebruiksvriendelijkheid' moeilijk objectief te duiden valt, kunnen we op z'n minst vergelijken welke functie er wel en niet in de biossen van de verschillende fabrikanten zitten.

De meeste vinkjes staan in de kolom van Asus. Het heeft geen enkele functie exclusief, maar biedt wel als enige de combinatie van alles. Zoeken naar settings, je wijzigingen bekijken, de bios flashen via internet, je ssd een secure erase geven: het kan allemaal. Ook de bios van MSI is vrij uitgebreid, alleen de internet-flash ontbreekt. Bij ASRock missen dan weer andere zaken, maar Gigabyte heeft relatief de meest basale bios-interface.

Het flashen van een nieuwe bios zonder dat er een processor is geïnstalleerd bieden alle fabrikanten aan, maar alleen bij sommige high-end modellen. Dit is bijzonder handig voor als je een nieuwe cpu wil gebruiken die nog niet uit was toen het moederbord van de band af rolde - zonder deze feature moet je de bios dan eerst flashen met een oudere, wél out-of-the-box compatibele cpu.

Ook een dubbele bios komen we doorgaans enkel in het high-end segment tegen. Alleen Gigabyte rust vrijwel al zijn moederborden uit met deze feature. ASRock is de enige fabrikant die volledige controle over de rgb-verlichting biedt vanuit de bios. Bij Asus en MSI kun je die in de bios alleen in- of uitschakelen en moet je de software installeren om het effect aan te passen. Bij Gigabyte kunt je vrij basaal één effect kiezen voor alle verlichting in een keer. Voor ingewikkeldere zaken, zoals het synchroniseren van rgb met externe hardware, moet je bij elke fabrikant software installeren.

  ASRock ASUS Gigabyte MSI
Gemakkelijke modus Alleen Intel Ja Ja Ja
Zoekfunctie Nee Ja Nee Ja
Changelog Nee Ja Nee Ja
Internet flash Ja Ja Nee Nee
Flash zonder CPU Alleen high-end Alleen high-end Alleen high-end Alleen high-end
Secure erase Nee Ja Nee Ja
Profielen Ja Ja Ja Ja
Export profielen naar USB Ja Ja Ja Ja
Dual BIOS Alleen high-end Alleen high-end Ja Alleen high-end
RGB control Volledig Alleen aan/uit Eén effect Alleen aan/uit

Conclusie: wie heeft de beste BIOS?

Zoals we op de vorige pagina al schreven, is het lastig om een objectief oordeel te vellen over iets als de gebruiksvriendelijkheid van een bios. De functionaliteit die een bios biedt is op z'n minst een objectief startpunt, en op dat gebied gooit Asus hoge ogen. Niet zo zeer omdat Asus veel exclusieve functies biedt, maar wel omdat het al die features als enige in één bios combineert.

Ook op het gebied van overzichtelijkheid doet Asus het goed. De instellingen zijn duidelijk gecategoriseerd en vrijwel altijd voorzien van een korte uitleg. ASRock volgt eigenlijk hetzelfde recept, maar is op sommige punten net wat minder uitgebreid en kariger qua toelichtingen. Wel vinden we het lovenswaardig dat je bij deze fabrikant als enige de rgb-verlichting compleet kunt tunen, zonder dat je daarvoor per se software nodig hebt.

MSI's bios is wat meer georiënteerd op gebruik met een muis. De ervaren gebruiker zal dat soms als onhandig ervaren, maar het maakt de bios wel toegankelijker. Ook grafisch en qua uitgebreidheid heeft MSI het goed voor elkaar. Incidenteel mist er een feature, al zijn we wel fan van de plaatjes die MSI soms gebruikt om het effect van een instelling te verduidelijken.

Hoewel vrijwel elke fabrikant nog wel één of meerdere verbeterpuntjes heeft, is Gigabyte de fabrikant die wat ons betreft het meeste werk te doen heeft. De geavanceerde modus van Gigabyte's bios is in vergelijking met die van de concurrentie vrij onoverzichtelijk, wat zowel komt door niet altijd even logische categorisatie als cryptische namen voor bepaalde settings. Handige extra features komen we eveneens het minst vaak tegen op de moederborden van dit merk. Waar we soms grappen over de lage schuttingen in Taiwan, lijkt het ons in dit geval daadwerkelijk nuttig om eens te kijken wat de buren op dit gebied doen.

0
*