Het nut van snel geheugen bij Intel Coffee Lake & AMD Ryzen 2: laat geen prestaties liggen!

108 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Tests: niet alleen games
  3. 3. Intel Coffee Lake: scaling in games
  4. 4. AMD Ryzen: scaling in games
  5. 5. Scaling in andere software
  6. 6. Analyse: hoe schaalt sneller geheugen?
  7. 7. Conclusie
  8. 8. Reacties

Inleiding

Eind 2016 besteedden we voor het laatst aandacht aan de extra prestaties die het installeren van snel geheugen oplevert. Sindsdien zijn er heel wat nieuwe processors op de markt verschenen: Intel stapte met Coffee Lake over naar 6 cores voor het mainstreamplatform en AMD kwam natuurlijk met Ryzen en inmiddels alweer Ryzen 2. Hoog tijd om uit te zoeken wat het installeren van snel werkgeheugen anno 2018 met je systeem doet!

Liever méér dan sneller geheugen, toch?!

Het is één van de oude wijsheden in de hardwarewereld: liever méér dan sneller (werk)geheugen. De introductie van ddr4 werd enkele jaren geleden dan ook niet bijzonder groots gevierd. Enigszins serieuze prestatiewinsten bij het gebruik van hoger geklokt ram zagen we lange tijd alleen bij geïntegreerde videochips, die het werkgeheugen van het systeem tevens als videogeheugen gebruiken.

In onze vorige test concludeerden we dat steeds meer gebruiksscenario’s significante prestatiewinsten lieten zien als er sneller geheugen werd gebruikt. Sindsdien lijkt de markt een race naar steeds hoger geklokt ddr4 te zijn gestart. AMD en Intel certificeerden hun Ryzen- en Coffee Lake-processors officieel voor ddr4-2666 en de nieuwste apu’s van AMD werken zelfs gegarandeerd op ddr4-2933. In de praktijk zijn middels overklokken vaak hogere snelheden mogelijk, maar het steeds verder verhogen van de standaardsnelheid is een duidelijk signaal van de processorfabrikanten.

Slim besparen of geheugenverlies?

Dat brengt ons tot een tweetal interessante vragen. Om te beginnen, lever je significant aan prestaties in als je voor een goedkopere ddr4-2400 of zelfs ddr4-2133 kit gaat, of kun je net zo goed wat geld besparen? Zeker nu de geheugenprijzen de pan uit rijzen, is elk tientje dat je kunt besparen op de aanschaf van werkgeheugen mooi meegenomen – maar snijd je jezelf daarmee ook in de vingers?

Ten tweede leeft natuurlijk de vraag in hoeverre hedendaagse software doorschaalt met hogere geheugensnelheden. Geheugenproducenten verkopen tegen astronomische prijzen ddr4-modules met snelheden tot wel 4600 MHz, maar leveren die überhaupt nog extra prestaties op?

Tests: niet alleen games

Voor dit artikel zijn we aan de slag gegaan met de topmodellen van AMD’s en Intels nieuwste mainstreamprocessors. In het geval van AMD gaat het dan om de Ryzen 7 2700X, voor het Intel-platform hebben we de Core i7 8700K van stal gehaald. In beide gevallen completeerden we het testsysteem met een Nvidia GeForce GTX 1080 Ti videokaart en 16 GB aan ddr4-geheugen uit de G.Skill Trident Z-reeks.

Deze geheugenkit kan probleemloos snelheden tot ver boven de 4000 MHz aan, maar voor deze test hebben we gekozen voor de vier meest voorkomende ddr4-snelheden: 2133 MHz met CL13, 2666 MHz met CL14, 3200 MHz met CL14 en 4000 MHz met CL19. Bij AMD Ryzen 2 was die laatste snelheid niet mogelijk en hebben we in plaats daar van 3600 MHz met CL16 gedraaid, plus voor de volledigheid AMD's standaardsnelheid van 2933 MHz. Voor de latencies, na de klokfrequentie de factor die de meeste invloed heeft op de snelheid van een geheugenmodule, hebben we steeds de meest gebruikelijke combinatie gekozen.


Assassin’s Creed Origins vereist een pittige cpu… maar ook snel geheugen?

Qua benchmarks focussen we in de eerste plaats op games. Juist deze categorie software had in het verleden nauwelijks wat aan snel werkgeheugen, maar blijkens onze vorige test komt daar langzaam verandering in. Aangezien je van het effect van een snelle processor of snel geheugen weinig ziet zolang de videokaart de flessenhals vormt, zochten we vijf cpu-intensieve, dan wel weinig gpu-intensieve games uit: Assassin’s Creed Origins, Battlefield 1, F1 2017, GTA V en Rainbow Six Siege. Elk spel draaiden we op twee kwaliteits-presets (medium en ultra) en twee resoluties (full hd en wqhd). Waarschijnlijk zal sneller geheugen op 1080p het meeste opleveren, aangezien een game op die resolutie minder snel wordt gelimiteerd door de gpu, maar zeker onder gamers wordt 1440p ook een steeds populairdere schermresolutie.

Overigens hebben we naast fps-waardes waar mogelijk ook frametimes verzameld, maar gezien de beperkte ruimte houd je die te goed. Er bleken dan ook geen noemenswaardig andere zaken uit dan de reguliere frames per seconde waardes laten zien.

Naast games voerden we nog een aantal andere benchmarks uit, om te onderzoeken of snel geheugen zin heeft bij onder meer het transcoderen van video’s, het inpakken van rar-bestanden en surfen in een webbrowser.

Intel Coffee Lake: scaling in games

We beginnen met het bekijken van de resultaten van ons Intel-testsysteem. Steeds hebben we alle games getest op ddr4-2133, om daarna de snelheid op te voeren naar de volgende setting.

De eerste game die we hebben getest is Assassin’s Creed Origins. In dit avontuurspel bevindt zich een grote open wereld en de Ubisoft-titel staat dan ook bekend als behoorlijk cpu-intensief. Dat zien we het beste terug op full hd-resolutie. Op medium settings loopt de performance op van 114 met ddr4-2133 naar 126 fps met ddr4-4000, al gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat het overgrote deel van de prestatiewinst al op 3200 MHz wordt bereikt. Op 1440p bedraagt de winst slechts enkele procenten, al zien we toch dat je met ddr4-2133 wat inlevert.

Intel Core i7 8700K DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-4000 CL19 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-4000
Assassin's Creed Origins - 1080p medium 114,0 fps 120,0 fps 125,0 fps 126,0 fps 11%
Assassin's Creed Origins - 1080p ultra 92,0 fps 97,0 fps 101,0 fps 101,0 fps 10%
Assassin's Creed Origins - 1440p medium 101,0 fps 102,0 fps 103,0 fps 103,0 fps 2%
Assassin's Creed Origins - 1440p ultra 78,0 fps 80,0 fps 81,0 fps 81,0 fps 4%

Op 1080p medium hikt de EA/DICE-shooter Battlefield 1 al tegen de 200 fps aan, wat zonder modificaties de limiet is in dit spel. Daar is dus weinig ruimte meer voor groei. Op ultra settings en op wqhd-resolutie zien we geen noemenswaardige verschillen tussen verschillende geheugensnelheden.

Intel Core i7 8700K DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-4000 CL19 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-4000
Battlefield 1 - 1080p medium 197,5 fps 197,3 fps 199,3 fps 199,0 fps 1%
Battlefield 1 - 1080p ultra 158,1 fps 157,0 fps 159,7 fps 160,5 fps 2%
Battlefield 1 - 1440p medium 171,5 fps 165,6 fps 168,0 fps 166,3 fps -3%
Battlefield 1 - 1440p ultra 125,5 fps 125,2 fps 124,5 fps 121,5 fps -3%


Racen in F1 2017 blijkt met veel meer fps te kunnen, als je snel ram gebruikt.

F1 2017 is de nieuwste racegame van Codemasters en is uiteraard gebaseerd op het afgelopen Formule 1-seizoen. Racespellen zijn meestal niet heel grafisch intensief en hangen dus eerder op andere onderdelen, zoals de processor en het geheugen. Op full hd met medium settings zien we de prestaties met wel meer dan 20% toenemen! Met ultra settings is het verschil kleiner, maar nog steeds significant. Op wqhd zijn de verschillen beperkter.

Intel Core i7 8700K DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-4000 CL19 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-4000
F1 2017 - 1080p - medium 203,0 fps 223,0 fps 245,0 fps 246,0 fps 21%
F1 2017 - 1080p - ultra 132,0 fps 142,0 fps 146,0 fps 148,0 fps 12%
F1 2017 - 1440p - medium 193,0 fps 201,0 fps 211,0 fps 211,0 fps 9%
F1 2017 - 1440p - ultra 116,0 fps 118,0 fps 120,0 fps 120,0 fps 3%

Dan GTA V. Deze game gaat al een tijdje mee, maar blijft mateloos populair en is zeker voor cpu’s geen makkie. Voor onze GTX 1080 Ti vormt het spel echter geen uitdaging en de resultaten op full hd en wqhd zijn dan ook vrijwel gelijk aan elkaar. Dat maakt de cpu-bottleneck extra inzichtelijk: op medium ga je vooruit van 148 tot 162 fps, oftewel 9 procent. Op ultra settings is het verschil in relatieve zin nog indrukwekkender: de stap van 110 naar 127 fps op 1080p betekent daar een verschil van maar liefst 16 procent.

Intel Core i7 8700K DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-4000 CL19 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-4000
GTA V - 1080p medium 147,6 fps 155,5 fps 160,8 fps 161,5 fps 9%
GTA V - 1080p ultra 110,0 fps 116,8 fps 124,8 fps 127,2 fps 16%
GTA V - 1440p medium 148,3 fps 155,5 fps 159,6 fps 162,0 fps 9%
GTA V - 1440p ultra 111,5 fps 116,9 fps 124,5 fps 124,4 fps 12%

Ten slotte Rainbow Six Siege. Deze shooter is steeds meer zijn plekje aan het opeisen in de esports-wereld en voor professionele spelers is er niets belangrijker dan héél veel fps. Met ddr4-2133 weet de Core i7 8700K al bijna 317 fps te genereren op full hd medium, met sneller geheugen loopt dat verder op tot 334 fps. Op 1080p ultra en 1440p medium zien we marginale prestatiewinsten van sneller ram, op wqhd ultra zelfs helemaal niet meer.

Intel Core i7 8700K DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-4000 CL19 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-4000
Rainbow Six Siege - 1080p medium 316,8 fps 324,6 fps 333,3 fps 333,7 fps 5%
Rainbow Six Siege - 1080p ultra 138,4 fps 141,0 fps 141,1 fps 141,5 fps 2%
Rainbow Six Siege - 1440p medium 242,8 fps 246,9 fps 247,6 fps 247,5 fps 2%
Rainbow Six Siege - 1440p ultra 91,7 fps 92,1 fps 91,7 fps 91,8 fps 0%

AMD Ryzen: scaling in games

Over de gehele linie zien we bij de AMD Ryzen-processors meer effect van sneller geheugen dan bij Intel. Dat is hoogstwaarschijnlijk te wijten aan de snelheid van de interne bus die groepen cores met elkaar verbindt – die is namelijk gekoppeld aan de geheugensnelheid. Bij hoe dat precies zit hebben we eerder al stilgestaan.

In Assassin’s Creed Origins zien we kleine winsten. In totaal is het verschil tussen ddr4-2133 en het snelste ram maximaal 6%. Overigens ontbreekt ddr4-4000 bij het Ryzen-platform, simpelweg omdat de AMD-cpu’s niet overweg kunnen met zulk snel geheugen. In plaats daarvan testen we met ddr4-3600 en ddr4-2933, de officiële standaardsnelheid van Ryzen 2.

AMD Ryzen 7 2700X DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-2933 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-3600 CL16 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-3600
Assassin's Creed Origins - 1080p medium 101,0 fps 104,0 fps 104,0 fps 105,0 fps 107,0 fps 6%
Assassin's Creed Origins - 1080p ultra 82,0 fps 85,0 fps 85,0 fps 87,0 fps 87,0 fps 6%
Assassin's Creed Origins - 1440p medium 92,0 fps 93,0 fps 93,0 fps 94,0 fps 94,0 fps 2%
Assassin's Creed Origins - 1440p ultra 73,0 fps 74,0 fps 74,0 fps 74,0 fps 75,0 fps 3%

Battlefield 1 laat verrassende resultaten zien. Waar Coffee Lake in deze game nauwelijks profijt had van sneller geheugen, gaat de performance bij Ryzen in alle gevallen behalve wqhd ultra duidelijk omhoog. Nu zijn de absolute waardes nog altijd lager dan bij Intel, maar rap ram kan je zeker op full hd-resolutie behoorlijk wat extra prestaties opleveren.

AMD Ryzen 7 2700X DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-2933 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-3600 CL16 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-3600
Battlefield 1 - 1080p medium 147,3 fps 154,0 fps 157,6 fps 169,0 fps 169,1 fps 15%
Battlefield 1 - 1080p ultra 127,1 fps 132,7 fps 133,1 fps 140,4 fps 142,4 fps 12%
Battlefield 1 - 1440p medium 142,5 fps 152,4 fps 157,5 fps 163,3 fps 164,3 fps 15%
Battlefield 1 - 1440p ultra 122,8 fps 126,0 fps 126,8 fps 127,0 fps 128,0 fps 4%


Battlefield 1 heeft met Intel nauwelijks iets aan snel geheugen, maar met Ryzen juist wel.

Ook F1 2017 en GTA V gaan sneller lopen met hoger geklokt geheugen. Het grootste verschil tussen ddr4-2133 en ddr4-3600 zien we op 1440p ultra, waar het je niet minder dan 18 fps extra oplevert. In Grand Theft Auto V ga je er in alle gevallen 12 tot 14 procent op vooruit, zelfs op ultra settings.

  • F1 2017
  • GTA V
AMD Ryzen 7 2700X DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-2933 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-3600 CL16 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-3600
F1 2017 - 1080p - medium 118,0 fps 126,0 fps 132,0 fps 135,0 fps 135,0 fps 14%
F1 2017 - 1080p - ultra 119,0 fps 127,0 fps 130,0 fps 133,0 fps 133,0 fps 12%
F1 2017 - 1440p - medium 119,0 fps 127,0 fps 130,0 fps 131,0 fps 135,0 fps 13%
F1 2017 - 1440p - ultra 117,0 fps 126,0 fps 131,0 fps 134,0 fps 135,0 fps 15%
AMD Ryzen 7 2700X DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-2933 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-3600 CL16 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-3600
GTA V - 1080p medium 121,7 fps 131,0 fps 133,6 fps 135,5 fps 136,4 fps 12%
GTA V - 1080p ultra 90,9 fps 98,6 fps 99,6 fps 101,2 fps 101,8 fps 12%
GTA V - 1440p medium 122,8 fps 129,6 fps 133,3 fps 134,7 fps 137,2 fps 12%
GTA V - 1440p ultra 90,6 fps 97,5 fps 98,8 fps 100,9 fps 103,0 fps 14%

Ten slotte Rainbow Six Siege. Het valt op dat de absolute framerates op medium settings in vergelijking met Intel veel lager liggen. Op full hd medium komt er nog zo’n 7% bij met vlot ram, maar in intensievere scenario’s is de winst veel kleiner.

AMD Ryzen 7 2700X DDR4-2133 CL13 DDR4-2666 CL14 DDR4-2933 CL14 DDR4-3200 CL14 DDR4-3600 CL16 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-3600
Rainbow Six Siege - 1080p medium 260,0 fps 264,3 fps 269,1 fps 276,5 fps 278,2 fps 7%
Rainbow Six Siege - 1080p ultra 159,6 fps 159,9 fps 160,7 fps 163,4 fps 164,0 fps 3%
Rainbow Six Siege - 1440p medium 225,1 fps 226,7 fps 227,1 fps 230,7 fps 233,1 fps 4%
Rainbow Six Siege - 1440p ultra 102,8 fps 103,5 fps 105,2 fps 105,8 fps 106,0 fps 3%

Scaling in andere software

Zoals gezegd hebben we ook nog een aantal andere soorten software getest op de verschillende geheugensnelheden.

We kijken eerst naar de prestaties bij de Intel Coffee Lake-processor. Vooral het inpakken van een fors bestand in Winrar lijkt flink te profiteren van het snelle ram. Deze bewerking duurt 13% minder lang. Bij het converteren van een video in x264 gaat de performance 4% omhoog. In Cinebench en de Jetstream-test in webbrowser Google Chrome zien we weliswaar meetbare, maar zeer beperkte verschillen.

Intel Core i7 8700K DDR4-2133 DDR4-2666 DDR4-3200 DDR4-4000 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-4000
Cinebench 15 MT 1409 1415 1417 1428 1%
x264 105,1 fps 107,4 fps 108,7 fps 109,1 fps 4%
Winrar 52 sec. 48 sec. 45 sec. 45 sec. 13%
Google Chrome - Jetstream 259,93 260,95 261,99 261,83 1%

Ook bij AMD Ryzen 2 is het vooral Winrar dat een stuk sneller gaat werken met sneller werkgeheugen. Het verschil tussen het traagste en het snelste interne geheugen is wederom 13%. Zowel relatief als in absolute zin zijn de verschillen in Cinebench en Google Chrome wat groter dan bij Intel, terwijl de prestatiewinst in x264 bij AMD beperkt blijft tot 3 procent. Daarin is de AMD-cpu echter al een stukje sneller dan de Intel.

AMD Ryzen 7 2700X DDR4-2133 DDR4-2666 DDR4-2933 DDR4-3200 DDR4-3600 Verschil DDR4-2133 -> DDR4-3600
Cinebench 15 MT 1803 1823 1825 1826 1835 2%
x264 121,7 fps 122,5 fps 123,5 fps 124,6 fps 125,4 fps 3%
Winrar 75 sec. 70 sec. 68 sec. 66 sec. 65 sec. 13%
Google Chrome - Jetstream 239,24 245,48 245,77 247,4 248,52 4%

Analyse: hoe schaalt sneller geheugen?

Niet elke game profiteert evenveel van snel geheugen – die conclusie is niet veranderd sinds onze vorige test. Wel zien we bij zowel Coffee Lake als Ryzen in vrijwel alle geteste games enige schaling bij het monteren van snel ram. De grootste verschillen meten we in scenario’s waarbij de cpu enigszins de bottleneck vormt. Zodra je videokaart de limiterende factor is, merk je er weinig meer van.

Geheugenschaling bij Intel Coffee Lake

Hoe snel moet je geheugen dan zijn om het maximale uit je cpu te halen? Bij Intel Coffee Lake heb je de grootste prestatiewinst bij ddr4-2666 meestal al te pakken, al levert ddr4-3200 vaak nog wel enige schaling op. Op een enkele uitzondering na is ddr4-4000 nutteloos, dus laat dergelijke extreem dure geheugenkits vooral in de winkelschappen liggen, tenzij je een overklokhobbyist bent.

G.Skill Trident Z RGB 16GB DDR4-3600 CL16 kit

Geheugenschaling bij AMD Ryzen 2

Bij AMD Ryzen is snel ram een must. Met goedkope geheugenmodules laat je gemiddeld bijna 10% prestaties liggen! We zien zelfs regelmatig uitschieters naar de 15%. Lager dan ddr4-2666 zouden we zeker niet gaan, en ook de stap naar ddr4-3200 is nog de moeite waard. Eigenlijk is het jammer dat het aan de praat krijgen van extreem snel ram een lastig karwei is op Ryzen, want wellicht zouden de AMD-cpu’s daar een stuk meer van weten te profiteren dan de Intel tegenhangers. Overigens is het bij ddr4-3200 ook al enigszins opletten geblazen bij Ryzen. Op Hardware.Info vind je bij alle geteste geheugenkits terug of ze out-of-the-box werken met Ryzen.

Een opvallend verschil met onze vorige test is trouwens dat ook zwaardere settings en hogere resoluties beginnen te profiteren van snel geheugen. Dat zien we het meeste terug bij AMD Ryzen.

Conclusie

Dat sneller werkgeheugen steeds meer invloed gaat hebben op de prestaties van je processor, mogen we inmiddels toch wel een trend noemen. Het aantal scenario’s waarin de prestatiewinst van snel ddr4 goed merkbaar is, ligt in deze test aanmerkelijk hoger dan anderhalf jaar geleden.

AMD Ryzen 2 heeft het meeste aan snel ram; we adviseren om absoluut niet lager te gaan dan ddr4-2666 en een nog wat snellere kit verdient een warme aanbeveling. Let bij het uitzoeken daarvan wel op compatibiliteit (nog altijd niet volledig vanzelfsprekend bij Ryzen) en de prijs: sommige fabrikanten vragen de hoofdprijs voor rap geheugen.

Ook bij Coffee Lake zouden we niet snel kiezen voor geheugen trager dan ddr4-2666. De stap naar 3200 MHz biedt nog enige meerwaarde, maar we zouden wel oppassen om te veel te betalen. Bij een 16GB-kit zouden we graag een tientje meer betalen, maar vele tientallen euro’s is het niet waard. Ddr4-4000 mag je als reguliere gebruiker links laten liggen: dat levert nauwelijks nog prestatiewinst op.

Ten slotte moeten we benadrukken dat je het belang van geheugensnelheid ook weer niet té hoog moet inschatten. Als gamer heb je het liefst een zo snel mogelijk videokaart, als niet-gamer wellicht een snelle processor of grote ssd. Snel ram voegt dan wel iets toe, maar de invloed op het grote geheel valt nog altijd mee. Sta je bijvoorbeeld voor de keuze tussen 8 GB snel geheugen en 16 GB langzamer ram, dan zouden wij toch voor die laatste optie kiezen. Wil je echter het maximale uit je cpu halen, dan kom je niet onder de combinatie met vlotte geheugenmodules uit.

0
*