Waarom zijn videokaarten nu zo duur?

179 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Invloed voorraadniveau op prijzen
  3. 3. Tekort door miners?
  4. 4. Meer oorzaken voor hoge prijzen
  5. 5. Toekomstperspectief
  6. 6. Samengevat
  7. 7. Reacties

Inleiding

Videokaarten zijn al geruime tijd erg duur en naarmate de tijd vordert komt er maar geen verbetering. Daarbij is de verkrijgbaarheid op momenten zo slecht, dat het moeite kost om er nog een te bemachtigen. Wat is er aan de hand? Hardware.Info sprak met diverse bronnen in de industrie en in dit artikel lees je waarom jouw beoogde videokaart nu opeens zo prijzig is.

Cryptovaluta worden bijna eenduidig aangewezen als de oorzaak van de gpu-schaarste. Het berekenen van een nieuwe eenheid van een digitale valuta (ofwel minen) gaat, afhankelijk van de soort, erg goed met een videokaart. Dit omdat de berekeningen die ten grondslag liggen aan vele munten geschreven zijn voor de parallelle rekenkracht van een gpu. Om sneller deze zogenaamde hashes te genereren, loont het om zo veel mogelijk videokaarten te combineren: de rekenkracht schaalt perfect. Kortom: meer is beter en brengt meer op. Hierdoor worden videokaarten dus in grote hoeveelheden ingekocht. Meer hierover kan je lezen in ons diepgravende artikel over gpu-mining.

Waarom blijven videokaarten zo duur?

De lage voorraad en hieruit volgende hoge prijzen duren nu echter al zo lang voort, dat we ons af gaan vragen waar het probleem nu zit. Is de mining-koorts echt de enige oorzaak van de hoge prijzen of is dat niet zo gemakkelijk te stellen? Waarom wordt er niet gewoon meer geproduceerd? Waarom dalen de prijzen niet als de voorraad toeneemt? Er zijn toch speciale videokaarten voor miners en waarom lossen die het tekort niet op?

Met dit artikel proberen we deze vragen te beantwoorden. Hiervoor kijken we naar eigen gegevens, maar hebben we ook gesproken met betrouwbare bronnen binnen de videokaartenindustrie. Zij wilden zonder uitzondering alleen off the record uitspraken doen.

Bekijk ook onze video over dit onderwerp.

Invloed voorraadniveau op prijzen

Om de gpu-markt enigszins te kunnen analyseren, hebben we gegevens erbij gepakt uit de Hardware.Info Prijsvergelijker. Van het afgelopen jaar bekijken we de gemiddelde prijs- en voorraadniveaus bij retailers. Dit doen we voor de gpu's die populair zijn onder miners, om zo een duidelijk beeld te kunnen schetsen van de ontwikkelingen. Hieronder vallen onder andere de Radeon RX 570 en RX 580 van AMD, waarvan we alleen de RX 580 pakken om het overzichtelijk te houden. De gegevens van dit tweetal zijn vrijwel gelijk. Bij Nvidia kijken we naar de Geforce GTX 1060 in het middensegment en de wat duurdere GTX 1070. 

AMDs Radeon RX 580 is populair. Afgelopen zomer bereikten de prijzen een hoogtepunt. Al vroeg in het jaar daalde de voorraad geleidelijk en werd hij zeer moeilijk verkrijgbaar. Lang bleef de prijs gelijk, totdat winkeliers erachter kwamen dat bij lage voorraad een hoge prijs hoort. Binnen een maand werd hij 100 euro duurder. Het duurde vervolgens bijna vier maanden totdat de prijs weer in de buurt kwam van het oude niveau. 

Toch worden op dit moment de records opnieuw verbroken. Gemiddeld betaal je bijna 500 euro voor een RX 580, waar dat bij introductie 300 euro was: dat is ronduit ongekend te noemen, zeker in een markt waarin we decennialang maar één prijstrend kenden: rekenkracht wordt altijd goedkoper, niet duurder. De voorraad neemt echter weer toe, wat doet vermoeden dat het op termijn beter zou kunnen worden.

Bij de GTX 1060 zien we eenzelfde beweging, maar enigszins vertraagd en minder heftig. Het lijkt erop dat de GTX 1060 veel verkocht werd toen de RX 580 niet meer verkrijgbaar was. Pas in juni daalde de voorraad in rap tempo en ging de prijs in een periode van krap twee maanden zo'n 25% omhoog. Het duurde echter drie maanden totdat de prijskaartjes weer relatief normaal waren.

Ook de in een hoger segment geplaatste GTX 1070 had last van de populariteit van cryptovaluta. De grafieken lopen ongeveer hetzelfde als die van zijn kleine broertje, alleen is hij wat sneller uitverkocht en duurt het langer voor hij weer goed verkrijgbaar is. Dit heeft vermoedelijk te maken met de kleinere volumes waarin hij op de markt is.

Het artikel werd te lang voor álle videokaarten, maar voor de liefhebber hier gegevens van de RX 560, GTX 1050 en GTX 1050 Ti.

  

Tekort door miners?

Het verband tussen voorraad en prijs is duidelijk. Kortgezegd piekt de prijs als het gemiddelde voorraadniveau een dal beleeft. Leggen we de grafieken van Ethereum en ZCash naast die van de prijs en voorraad, dan zien we sterke gelijkenissen. Halverwege mei 2017 stijgen de coins in waarde en bijna tegelijkertijd neemt de voorraad van de RX 580 af. Als de coins in juni echt pieken worden ook de GTX 1060 en 1070 slecht verkrijgbaar. Ook de huidige piek valt samen, want vanaf december stegen de coins en gelijk namen de voorraden af. De prijzen stegen dit keer vrijwel gelijk mee. Hiermee lijkt aangetoond dat cryptomining een oorzaak is van de enorme vraag naar videokaarten.


Ethereum-prijs. (Bron: CoinDesk)

Wafers zijn schaars

Er is echter nog een andere factor en dat is het aanbod. Bij hoge coinprijzen voldoet het aanbod bij lange na niet aan de vraag. Dit wordt geheel duidelijk als we speciale mining-kaarten erbij halen. Die zouden het probleem toch op moeten lossen? Het antwoord daarop is dat er te weinig van die kaarten zijn, waardoor normale videokaarten alsnog opgekocht worden door miners. Hieruit blijkt dat er aan alle videokaarten een tekort is. Het valt echter te betwijfelen of er voor AMD of Nvidia überhaupt een mogelijkheid is om meer te laten produceren.

Zij zijn namelijk afhankelijk van chipbakkers als GlobalFoundries en TSMC, die ook een beperkte capaciteit hebben. Die kan niet à la minute verhoogd worden en niemand weet ook of er plannen zijn voor capaciteitsuitbreiding. Tegelijkertijd worden van dezelfde wafers asic's gemaakt voor bedrijven als Bitmain. Zij laten naar verluidt een flink aantal wafers bouwen tot asic's voor Bitcoin-mining, waardoor er simpelweg te weinig wafercapaciteit is om alle orders te kunnen vervullen. Schaarste betekent in dit geval een hogere prijs, en bij een bedrijf als Bitmain is dat ongetwijfeld een minder groot probleem dan bij AMD en Nvidia.

Ook problemen AMD en Nvidia

Bronnen bij videokaartfabrikanten geven ons ook nieuwe inzichten. AMD zou vooral last hebben van lage yields, waardoor de productie lager is dan mogelijk en de prijzen per stuk hoger liggen. Niet optimaal dus, helemaal niet met een algeheel wafertekort. De markt voor Nvidia-videokaarten lijkt vooral te kampen te hebben met geheugentekorten, maar ook gpu's worden niet voldoende aan fabrikanten geleverd. De oorzaak daarvan weet alleen Nvidia, al wordt doorgeschemerd dat tekorten door het bedrijf in stand gehouden worden. Hoe erg is dat probleem nu? Desgevraagd krijgen we een stellig antwoord: "We hebben stapels pcb's liggen, maar geen gpu's en geheugenchips om erop te plakken.".

Meer oorzaken voor hoge prijzen

Naast de pieken in prijs door dalen in voorraad, zien we echter ook een licht stijgende prijstrend. Voorgaande generaties daalden na introductie langzaam in prijs, totdat de nieuwe generatie om de hoek kwam. Deze dalende prijstrend zien we vaker - ook bij ander soort producten. Hier is het echter andersom. Als de voorraad goed is, daalt de prijs nergens tot onder het oude niveau, maar blijven de kaarten gemiddeld een aantal tientjes duurder. Dit kan een andere oorzaak hebben.

Geheugenprijzen

Zoals bekend is werkgeheugen samen met ssd's fors duurder is geworden door groeiende honger naar meer. Naast de overstap naar ssd door de laptopmarkt jagen ook de servermarkt en smartphones de vraag naar nand-geheugen aan. Om aan de massale vraag te voldoen is productiecapaciteit omgeschakeld van gddr5(x) naar dram, waardoor er ook schaarste bij videogeheugen heerst. Daardoor is de prijs van videogeheugen omhoog gegaan. Diverse betrouwbare bronnen melden ons dat videogeheugen sinds eind 2016 drie keer zoveel is gaan kosten - voor de videokaartfabrikant. Aan de toonbank maakt deze stijging een nog aanzienlijk groter verschil in de uiteindelijke verkoopprijs.

Andere gestegen kosten

Kort voor publicatie van dit artikel vernamen we van MSI dat niet alleen geheugen en de gpu chips zelf duurder zijn geworden om in te kopen voor de fabrikant, maar ook andere onderdelen van videokaarten zijn in relatief korte tijd sterk in prijs gestegen. Zo meldde deze fabrikant - overigens zonder tijdlijnindicatie - dat de pcb's zelf ook 50% in prijs waren toegenomen, en componenten als condensators zelfs 60%. Een artikel van Evertiq ondersteunt dit en laat zien dat in de afgelopen tien jaar materialen schaarser werden en in prijs stegen, waarnaast arbeidskosten toenamen.


Pcb's zijn tegenwoordig fors duurder. (Bron: Evertiq)

Hogere marges

Partijen in de keten van fabrikant tot consument hebben ook invloed. Waar de winkelier eerder zijn geld moest verdienen met dunne marges en volumeverkoop, zijn het nu een paar kaarten die brood op de plank moeten brengen. Dit betekent per product meer winst, dus een hogere marge. Daarbij waren de marges op hardware de afgelopen jaren zoals gezegd niet bepaald ruim, waardoor het niet gek klink dat de kans gegrepen wordt om eindelijk wat te verdienen. Dit geldt voor zowel winkels als distributeurs. Onze bron geeft aan dat de marges bij beide verdubbeld zijn in het afgelopen jaar. Dit zien we ook enigszins terug in de prijs, die niet gelijk daalt als de voorraad weer op peil is.

Ook Nvidia zou profiteren, want het zou de prijzen van gpu's bijna wekelijks flink verhogen. Het voorbeeld wordt gegeven dat de inkoopprijs van de GTX 1080 Ti chip recentelijk nog met 10% verhoogd is. Hierbij moet opgemerkt worden dat we niet weten wat de motivatie hiervoor is en dat we geen verdere details kennen - wellicht betaalt Nvidia ook daadwerkelijk meer om die gpu’s te produceren. Of AMD dit ook doet is evenmin bekend.

Toekomstperspectief

Hoe de toekomst voor de gpu-markt eruit ziet is vooralsnog onzeker en afhankelijk van veel verschillende factoren. In het achterhoofd houdend hoe lang het duurt voordat een hele markt zich aanpast aan een nieuwe situatie, zitten we nu pas in een vroeg stadium van de veranderingen en kan het nog vele kanten opgaan. Precies zeggen waar we over een aantal jaar staan is dus niet mogelijk, maar we kunnen wel perspectief bieden.

Meer productiecapaciteit

Allereerst moeten we ons afvragen of cryptografische munten zullen blijven en hoe. Verdwijnt de populariteit na verloop van tijd, dan keert de markt relatief snel weer terug naar hoe het was. Het lijkt echter waarschijnlijker dat we nog de nodige tijd te maken zullen hebben met deze munten - op welke manier dan ook.

De vraag is welke munten populair blijven of zullen worden. Krijgen we steeds meer munten die met een videokaart gemined kunnen worden, dan zal op een of andere manier de videokaartproductie flink omhoog moeten. Andersom, als er straks alleen nog gemined kan worden met asic's, moet daarvan weer meer geproduceerd worden. In beide gevallen zal de druk op chipbakkers hoog blijven en hangt de markt voor een flink deel af van hun productiecapaciteit. De waferproductie zal omhoog moeten om aan de gestegen vraag te voldoen. Alleen wanneer de miningmarkt op een geheel ander, efficiënter model overstapt, en gezien de zorgen over het energieverbruik van deze markt is het niet ondenkbaar dat overheden in elk geval een poging gaan ondernemen dat te laten gebeuren, zou de vraag naar wafers afnemen.


Een mining-gpu zonder video-uitgangen.

Mining-kaarten als productie op orde is

Als cryptocoins goed te minen blijven met videokaarten, zal een belangrijke oplossing zijn dat mining- en gaming-kaarten van elkaar gescheiden worden. Mining-gpu's zijn goedkoper dan gaming-kaarten en dus aantrekkelijkerer voor de miner. Op deze manier worden gamers ontzien. Voorwaarde is wel dat het aanbod voldoende is om de honger te stillen, want anders worden gaming-kaarten alsnog opgekocht. Dat is nu niet het geval, waardoor gaming-kaarten alsnog aanmerkelijk duurder dan bedoeld of gewenst zijn. Gezien de onderliggende beschreven factoren zouden we niet rekenen op een oplossing uit deze hoek, zeker niet op korte termijn.

Investeren bij risico

Als laatste is er nog iets om in de gaten te houden. Dat niemand weet hoe cryptocoins zich zullen ontwikkelen en dat niemand weet of ze populair zullen blijven, maakt dat investeren in een grotere productiecapaciteit risico's met zich meebrengt. Als de munten (of het vertrouwen erin) verdwijnen, kan er plots een enorm overschot ontstaan, waardoor de markt in kan storten. De investering die vereist is voor uitbreiding van productiecapaciteit van chips en geheugen is dermate hoog, dat investeerders deze niet zullen doen op basis van een fenomeen dat, hoe populair het momenteel ook is, zich nog niet bepaald heeft bewezen als stabiele bron van inkomsten.

Samengevat

Als we alles samen moeten vatten, dan kunnen we veilig stellen dat miners de directe oorzaak zijn van de gpu-schaarste. Niemand had de mining-hype en bijbehorende tekorten kunnen verwachten. De oorzaak van de hoge prijzen ligt voor een groot deel, maar niet alleen bij miners. Vrijwel alle onderdelen zijn los van de huidige mining-koorts duurder geworden. Er heerst nu schaarste die niet snel opgelost is, waar iedereen in het traject van fabriek naar markt ook nog eens van wil profiteren. Het was dus onvermijdelijk dat de prijzen zo zouden stijgen. We zitten nu nog in een proces waarin de markt moet stabiliseren. Ook zullen cryptovaluta stabieler moeten worden om risico's te verlagen en investeringen te kunnen maken.

De verwachting is dat dit eerder jaren dan maanden zal duren. Alle bedrijven zullen zich moeten aanpassen aan de nieuwe situatie en dat gaat nu eenmaal niet zo snel als men zou willen. Naarmate de tijd vordert zal de situatie hopelijk verbeteren, maar op korte termijn is de kans op significant goedkopere videokaarten niet groot. Sterker, voorlopig doen kopers er goed aan de huidige situatie als 'het nieuwe normaal' te accepteren - wie wacht op dalende prijzen kan zich zomaar met het tegenovergestelde geconfronteerd zien.

Net als jullie lezers kijken wij van Hardware.Info ernaar uit om weer voor een normale prijs grafische rekenkracht in een vers gebouwd systeem te kunnen hangen. Ook tot die tijd wil je natuurlijk niet meer dan nodig betalen voor een videokaart, dus kijk voor alle videokaarten die op dit moment op voorraad zijn in onze GPU Watch. Daarin kan je zien welke videokaarten direct uit voorraad leverbaar zijn, en is ook te zien dat er forse prijsverschillen zijn in het aanbod - het loont dus de moeite die pagina in de gaten te houden wanneer je een nieuwe videokaart wilt kopen.

Lees ook:

0
*