Z370 Mini-ITX moederborden review: een kleine koffie

8 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. De kleintjes nader bekeken
  3. 3. Specificaties
  4. 4. Testmethode
  5. 5. Benchmarks (CPU)
  6. 6. Benchmarks (geheugen en GPU)
  7. 7. Benchmarks (usb 3.1)
  8. 8. Stroomverbruik
  9. 9. Geluidskwaliteit
  10. 10. Conclusie
  11. 11. Besproken producten
  12. 12. Reacties

Inleiding

Met Coffee Lake werd eveneens de Z370-chipset geïntroduceerd. Bij een nieuwe chipset hoort een nieuwe reeks moederborden. Zo ook Mini-ITX moederborden, die we in deze review tegenover elkaar zetten. We kijken naar de ASRock Fatal1ty Z370 Gaming ITX/ac, de ASUS ROG Strix Z370-I Gaming en de Gigabyte Z370N-WiFi.

Hoewel de HTPC op zijn retour is dankzij goede ingebouwde multi-media ondersteuning van televisies en apparaten als de Nvidia Shield, blijft de Mini-ITX formfactor zijn populariteit behouden. De verschuiving van ATX naar Micro-ATX lijkt inmiddels met terugwerkende kracht te gaan, maar ITX weet zich staande te houden met de mogelijkheid van krachtige hardware in een klein jasje. Je kunt op dit formaat niet losgaan met meerdere videokaarten, quad channel geheugen of grote processorkoelers. Dat betekent echter niet dat er op 17 bij 17 centimeter geen krachtig systeem valt samen te stellen, want met de komst van een groter aantal cores op de mainstreamsockets is er juist meer rekenkracht dan ooit tevoren op Mini-ITX.

Net zoals er bij Z370 amper wat veranderd is ten opzichte van Z270, zijn de namen van de ITX-moederborden van ASRock, ASUS en Gigabyte uiterst voorspelbaar: verander de 2 naar een 3 en je bent klaar. Het bord van ASRock kost gemiddeld 199 euro, ASUS vraagt gemiddeld 213 euro en Gigabyte zit een stuk onder deze twee met gemiddeld een slordige 163 in onze Prijsvergelijker. Net als eerder bij de Z270 ITX-vergelijking valt de Gigabyte dus weer op door zijn lagere prijs.

Lees ook: Intel Core i7 8700K / i5 8600K / i5 8400 'Coffee Lake' review
Lees ook: Intel Z370 moederborden round-up: 17 keer Coffee Lake

De kleintjes nader bekeken

Geen van de drie borden heeft echt weinig sata-aansluitingen, maar de hoeveelheid verschilt wel. De Fatal1ty van ASRock heeft er zes, waar de twee anderen op vier blijven hangen. Nu zal dat voor veel ITX-gebruikers voldoende zijn. De plaatsing van de connectors is wellicht meer van belang, en wat dat betreft weet Gigabyte het meeste gemak te bieden met de positionering van alle vier connectors aan de rand van het moederbord. ASRock en ASUS plaatsen ieder twee sata's aan de rand, maar zetten er ook enkele links van de geheugensloten. ASRock heeft er voor gekozen vier connectors tussen de PCH en de geheugensloten te zetten, afhankelijk van het formaat van de geheugenmodules moeten dan de sata-kabels worden omgeleid. Bij ASUS zijn er twee sata-connectors in de hoek van het PCIe- en geheugenslot geplaatst, wat het verbinden en loskoppelen van een kabel lastiger maakt als er een videokaart en geheugenmodule is geïnstalleerd.

ASRock Fatal1ty Z370 Gaming ITX/ac
ASRock voorziet de meeste sata-aansluitingen, maar heeft een m.2-slot minder dan de concurrentie.

Usb

De beperkte ruimte verhindert dat de fabrikanten een grote lading usb-poorten op het i/o kunnen zetten. Desondanks heeft ASUS gekozen voor vier keer usb 2.0, wat bij de twee anderen geheel ontbreekt. In usb 3.0 zijn de alle drie de borden wat rijker uitgerust, met de Gigabyte aan kop met zeven aansluitingen. Usb 3.1 komen we enkel op de ASRock tegen, in de vorm van een type-c connector. Opmerkelijk genoeg is hierbij ook voorzien in ondersteuning voor Thunderbolt 3, iets dat we überhaupt nog op geen enkel ander Z370-moederbord zijn tegengekomen. Bij Gigabyte komen we wel een type-c connector tegen, maar deze beperkt zich tot usb 3.0-snelheden.

Netwerk

Alle moederborden hebben netwerkmogelijkheden middels ingebouwde wifi en ethernet van Intel. Op de ASUS en ASRock komen we een enkele gigabitaansluiting tegen, Gigabyte heeft op haar bord een tweede geplaatst. Wat betreft de draadloze verbinding voorziet elk moederbord in een theoretische maximumsnelheid van 867 Mbit/s. ASUS maakt daarbij gebruik van een Realtek-chip, waar ASRock en Gigabyte ook hier voor Intel hebben gekozen.

Gigabyte Z370N-WiFi
Gigabyte heeft de meest uitgebreide netwerkmogelijkheden van de drie.

Audio en video

Met de komst van de Z370-chipset hebben fabrikanten unaniem voor de Realtek ALC1220 gekozen, en bij de ITX-borden is dat niet anders. Bij de Gigabyte valt op dat er een s/pdif mist, waar de andere twee borden deze wel hebben. Ook heeft Gigabyte de analoge audio-uitvoer beperkt gehouden tot drie aansluitingen, waardoor 7.1-kanaals geluid op het eerste oog niet mogelijk lijkt. Hier is echter een slimme - zij het niet elegante - oplossing voor gevonden: de audioheader voor het frontpanel kan gebruikt worden om de missende surround-aansluitingen aan te vullen.

Stroomvoorziening en overklokfeatures

Qua stroomvoorziening springt de ASUS er uit met acht fasen, terwijl ASRock er zeven biedt en Gigabyte op zes uitkomt. Voor elk van de borden zijn er twee van deze fasen gereserveerd voor het i/o, waardoor het werkelijk beschikbare aantal fasen op respectievelijk zes, vijf en vier uitkomt. Bij de Strix is rondom de socket relatief veel lege ruimte, en de koelblokken van de stroomvoorziening zijn ook aan de lage kant gehouden. Bij de Gigabyte is het iets voller met een heatsink dat half over de i/o-onderdelen valt, terwijl de socket van ASUS het meest ingebouwd is met twee heatsinks rondom de VRM.

Asus RoG Strix Z370-I Gaming
De stroomvoorziening van de Strix Z370-I Gaming is het zwaarste van de drie, en is voorzien van twee koelblokken.

Specificaties

Algemeen
 
MerkASRockAsusGigabyte
ProductnaamFatal1ty Z370 Gaming ITX/acRoG Strix Z370-I GamingZ370N-WiFi
Productcode90-MXB670-A0UAYZ90MB0VK0-M0EAY0Z370N WIFI
DetailsProductinfoProductinfoProductinfo
Processor / Chipset
FormaatMini ITXMini ITXMini ITX
Ondersteunde processor(s)Intel Core i3 / i5 / i7Intel Core i3 / i5 / i7Intel Core i3 / i5 / i7
CPU socketSocket 1151Socket 1151Socket 1151
Aantal sockets111
Intel Coffee Lake compatible
ChipsetIntel Z370Intel Z370Intel Z370
Geheugen
Type geheugenDDR4DDR4DDR4
Type modulesDIMMDIMMDIMM
ECC ondersteuning
Hoogst instelbare geheugensnelheidDDR4-8400DDR4-8533DDR4-8300
Aantal geheugenkanalen222
Aantal geheugensloten222
Intel XMP compatible
Maximum intern geheugen32 GB32 GB32 GB
DDR3 SODIMM-sloten000
DDR3 DIMM-sloten000
DDR4 DIMM-sloten222
DDR4 SODIMM-sloten000
Uitbreidingssloten
PCI-Express x16 sloten111
PCI-Express x8 sloten000
PCI-Express x4 sloten000
PCI-Express x1 sloten000
Totaal aantal lanes alle PCI-Express x16 sloten161616
PCI-Express versie3.03.03.0
Mini PCI-Express aansluitingen000
PCI-sloten000
Multi-GPU
Nvidia SLI compatible
Nvidia SLI (2-way)
Nvidia SLI (3-way)
Nvidia SLI (4-way)
AMD CrossFire compatible
AMD CrossFire (2-way)
AMD CrossFire (3-way)
AMD CrossFire (4-way)
Connectiviteit
USB 2.0 - Totaal262
USB 2.0 - extern040
USB 2.0 - headers1
USB 3.0 (USB 3.1 Gen 1) - Totaal869
USB 3.0 (USB 3.1 Gen 1) - extern647
USB 3.0 (USB 3.1 Gen 1) - headers1
USB 3.1 (USB 3.1 Gen 2) - Totaal110
USB 3.0 (USB 3.1 Gen 1) - Type-C poorten11
USB 3.1 (USB 3.1 Gen 2) - Type-C poorten100
USB 3.1 (USB 3.1 Gen 2) - extern (type-a + type-c)100
Thunderbolt
Thunderbolt 3
USB 3.1 Boost software
Storage
Serial ATA aansluitingen (totaal)644
Serial ATA 300 aansluitingen000
Serial ATA 600 aansluitingen644
Serial ATA Express aansluitingen000
eSATA aansluitingen000
mSATA aansluitingen000
M.2 aansluitingen122
M.2 slot 1 typePCIe 3.0 x4 (4 GB/s)PCIe 3.0 x4 (4 GB/s)PCIe 3.0 x4 (4 GB/s)
M.2 slot 2 typePCIe 3.0 x4 (4 GB/s)PCIe 3.0 x4 (4 GB/s)
U.2 aansluitingen000
Extra SATA (RAID) controller
RAID 0 ondersteuning
RAID 1 ondersteuning
RAID 5 ondersteuning
RAID 10 ondersteuning
Video
D-Sub (VGA) uitgang
DVI uitgang
HDMI uitgang
Aantal HDMI uitgangen111
DisplayPort uitgang
Aantal DisplayPort uitgangen111
Audio
Onboard audio - Kanalen7.17.17.1
Onboard audio - Codec chipRealtek ALC1220Realtek ALC1220Realtek ALC1220
Onboard audio - Codec typeHDAHDAHDA
S/PDIF ingang
S/PDIF uitgang
Dolby Digital Live
DTS Connect
Bijgevoegde audiosoftwareCreative Sound Blaster Cinema 3Supreme FX
Audio versterkerTi Ne5532
Netwerk
Aantal netwerkaansluitingen112
LAN - ChipIntel WG-I219VIntel WG-I219VIntel WG-I211AT
LAN - Snelheid1000 Mbit/s1000 Mbit/s1000 Mbit/s
LAN 2 - ChipIntel WG-I219V
LAN 2 - Snelheid1000 Mbit/s
WLAN - Standaard802.11ac (Wi-Fi 5)802.11ac (Wi-Fi 5)802.11ac (Wi-Fi 5)
WLAN - ChipIntel Dual Band Wireless-AC 8265Realtek RTL8822BEIntel Dual Band Wireless-AC 8265
WLAN - Snelheid867 Mbit/s867 Mbit/s867 Mbit/s
Bluetooth
Wireless / Bluetooth moduleGeïntegreerdGeïntegreerdGeïntegreerd
Bluetooth-versie4.24.24.2
Stroomcircuit
Totaal aantal chokes786
Primaire PWM controllerIntersil ISL69138Digi+ ASP1400BTIntersil ISL95866
CPU - Aantal mosfets per choke112 + 3
CPU - Type mosfetsISL99227FON Semiconductor NTMFD4C86NON Semiconductor NTMFS4C06N + NTMFS4C10N
PWM Controller fase ondersteuning5+2 Phase PWM controller6+2 Dual output PWM Controller4+2 Phase PWM Controller
Mosfet Ampère rating60 A32 A69 + 46 A
Koeling / Overklokken
Fan aansluitingen (totaal)333
Fan aansluitingen (4-pin)333
Fan aansluitingen (PWM)333
Fan snelheid afhankelijk van temperatuur
VRM koelingPassiefPassiefPassief
Chipset koelerPassiefPassiefPassief
Maximale FSB/bClk frequentie500 MHz500 MHz500 MHz
Max. CPU voltage3.0 V1.7 V1.8 V
Max. VCCIO voltage1.2 V2 V1.5 V
Max. VCCSA voltage1.350 V2 V1.5 V
Max. geheugen voltage1.5 V2.0 V
CPU PLL voltage tweaking (maximaal)1.2 V
North bridge / PCH 1.05V/1.09V voltage tweaking (maximaal)1.8 V
CPU Ring voltage tweaking (maximaal)1.2 V
Windows software voor overklokken meegeleverd
Multiplier instelbaar
Heatsinks op cpu stroomvoorziening
CPU Turbo Modus uitschakelbaar
HyperThreading/SMT uitschakelbaar
Cores uitschakelbaar
PCI-Express sloten hardwarematig uitschakelbaar
Voltage meetpunten op moederbord
Bevestiging koelblokkenSchroevenSchroevenSchroeven
bClk aanpasbaar
Overig
Onboard speaker
100% Solid Condensators
BIOS typeEFIEFIEFI
Dual BIOS
Boot-menu in BIOS
Flash-programma in BIOS
BIOS profielen
Probleem diagnose
On-board Power / Reset switch
On-board Clear CMOS switch
BIOS-chip(s) vervangbaar
Direct-naar-BIOS knop
Intel turbo spec
RGB Header
RGB Pin-out12V-RGB12V-RGB12V-GRBW
Aantal reguliere RGB headers111
RGB verlichting geïntegreerd
Addressable RGB header

Testmethode

We testen alle Intel Z370-moederborden met een Intel Core i7 8700K-processor, 16 GB G.Skill Trident Z-geheugen geklokt op 2666 MHz bij CL14, een tweetal Samsung 850 Evo 500GB SSD's en een Seasonic Prime Titanium 650W voeding.

Alle tests voeren we uit op de standaardinstellingen van de moederborden. Vanzelfsprekend zijn prestaties en stroomverbruik afhankelijk van de standaard tuning. Sommige fabrikanten passen trucjes toe om de prestaties verder op te drijven. Een aantal moederborden voert bijvoorbeeld standaard de maximale single-core turbo door op alle cores. Daardoor wordt het systeem natuurlijk een stuk sneller, maar ook minder zuinig.

Naast de prestaties van de CPU, GPU en het geheugen, testen we ook de USB 3.1-snelheid, het stroomverbruik en de geluidskwaliteit van de moederborden. In de grafieken herken je de Z370 ITX-borden aan de rode balkjes, en de andere Z370-borden aan de blauwe balkjes.

Benchmarks (CPU)

We beginnen met een aantal benchmarks die voornamelijk de CPU-prestaties meten. Geen van de tot nu toe geteste ITX-moederborden maakt gebruik van de zogenaamde 'agressieve' turbomodus, dus de verschillen in prestaties zijn relatief beperkt. Alleen in de tweede pass van Tech Arp zien we ASUS iets uitlopen.

Benchmarks (geheugen en GPU)

Om de prestaties van het geheugen en de GPU op de verschillende moederborden te testen gebruiken we Passmark 8 MemoryMark en 3DMark Skydiver. Ook hier zijn de verschillen miniem, en we zien dat ITX-borden het betrekkelijk goed doen in de geheugenbenchmark. Dat komt doordat er slechts twee geheugensloten zijn geplaatst die bovendien een korte verbinding met de processor hebben.

Benchmarks (usb 3.1)

Om de maximale lees- en schrijfsnelheid op usb 3.1 te testen gebruiken we DiskSPD. Aangezien Gigabyte Z370N-WiFI geen usb 3.1 biedt en de ASUS juist alleen een interne header, ontbreken die in de onderstaande grafieken en hebben we een aantal borden van groter formaat ter referentie gebruikt.

Alle andere borden in de grafiek maken gebruik van ASMedia-controllers en zijn dan ook een tandje sneller. Hoewel de verschillen niet heel groot uitvallen, valt te merken dat de Intel Alpine Ridge-chip niet de jongste meer is.

Stroomverbruik

Het stroomverbruik hebben we gemeten in twee standen: idle (waarbij we een gemiddelde van 5 minuten bepalen) en onder belasting bij het maximale verbruik tijdens Cinebench 15.

Ten opzichte van het gros van de ATX-borden vallen de drie ITX'jes in positieve zin op. Gigabyte zet hier de beste scores neer, zowel in idle als onder load. Met de zwaardere stroomvoorziening verbruikt het bord van ASUS meer, al is dit onder de streep nog steeds een prima score.

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van moederborden testen we met behulp van de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Let wel: we testen dus tegelijkertijd de kwaliteit van de uitgang en de ingang van de onboard geluidskaarten. De "zwakste schakel" bepaalt het resultaat.

De dynamic range en noise level tests zijn erg vergelijkbaar en tonen ook vrijwel identieke resultaten. De dynamic range test meet het verschil in volume tussen het hardste en zachtste weer te nemen signaal, de noise level test meet het verschil tussen het hardste geluid en het ruisniveau.

Om de getallen even in perspectief te plaatsen: de hoogste dynamic range c.q. noise level die met 16-bit geluid in theorie mogelijk is, is 96 dB. 99,9% van het geluid dat je beluistert op je PC (CD's, MP3's, YouTube, games, ...) is 16-bit en de grafieken bewijzen dus dat de hardware in vrijwel alle gevallen geen enkele beperking is. De hogere scores kunnen we enkel behalen door met 24-bit audio te testen. We kunnen ons overigens niet voorstellen dat er ook maar iemand is die het verschil tussen 91 dB en 100 dB signaal/ruis-verhouding daadwerkelijk kan horen.

ASUS is heer en meester met de implementatie van de ALC1220-codec. De RoG Strix Z370-I scoort wat betreft het dynamisch bereik zelfs het hoogste van alle Z370-moederborden die we tot dusver getest hebben. Overigens betekent dit niet dat de andere borden slecht scoren, want de scores van ASRock en Gigabyte zijn eveneens erg goed.

De stereo crosstalk test in hoeverre geluid voor het ene kanaal (links of rechts) doorklinkt op het andere kanaal.

Ten slotte meten we met RMAA de total harmonic distortion, in feite een gemiddelde van de vervorming in het frequentiedomein.

Conclusie

Als je van plan bent een ITX-systeem te bouwen met een Coffee Lake-processor dan valt er wat te kiezen, al is het aantal beschikbare borden een stuk kleiner dan bij ATX. De Z370-chipset is momenteel nog steeds de enige chipset waarop Intels nieuwste mainstream cpu's werken en daarmee komen we op de drie moederborden van ASRock, ASUS en Gigabyte uit - plus het ITX-model van MSI dat helaas mist in deze roundup.

We beginnen met de ASRock Fatal1ty Z370 Gaming ITX/ac. Voor een gemiddelde prijs van 199 euro heeft dit moederbord een aardige set features, met als meest opvallende zaken de ondersteuning voor hdmi 2.0, thunderbolt 3, usb 3.1 en snellere wifi dan het bedrijf voorheen vaak koos. De aanwezigheid van het m.2-slot waarderen we, maar de positionering op de achterkant is niet ideaal in verband met warmteontwikkeling en toegankelijkheid. De Fatal1ty Z370 Gaming ITX/ac zet goede prestaties neer in vrijwel alle benchmarks, al zijn er ATX-borden met hogere usb 3.1-snelheden. Daarbij moet wel worden gezegd dat dit überhaupt het enige Z370 ITX-moederbord met usb 3.1 op het i/o is, en dan ook nog met ondersteuning voor thunderbolt 3. Al met al heeft ASRock zodoende een erg solide speler in het veld van Z370 Mini-ITX moederborden.

Dan de ASUS RoG Strix Z370-I Gaming, traditioneel het duurste bord in de Mini-ITX roundup. ASUS levert de zwaarste stroomvoorziening en onderstreept daarmee mooi het doel van de Z370-chipset. De koeling van de stroomvoorziening is daarbij ook enthousiast aangepakt, al beperkt dit de beschikbare ruimte voor een processorkoeler wel enigszins. Het bord valt vooral op door zijn uitmuntende geluidskwaliteit, maar het heeft meer te bieden, waaronder twee m.2-sloten en een addressable RGB header. Wel mist hdmi 2.0, wat de twee andere borden weer wel op hun i/o hebben zitten. De Strix Z370-I Gaming is geschikt voor een compact overklokkerssysteem, en zet een goede allround featureset neer.

Ten slotte is er Gigabyte met de Z370N-WiFi. De lengte van de naam zou bijna een indicatie kunnen zijn voor hoe gecompliceerd het ontwerp is ten opzichte van de twee andere. Toch komt Gigabyte hier verrassend naar voren met zaken als hdmi 2.0, een dubbele ethernetaansluiting, twee keer m.2 en een dual bios. Voor wie gaat overklokken kan de Gigabyte eveneens interessant zijn, maar er moet in het achterhoofd worden gehouden dat de stroomvoorziening iets lichter is. Voor wie toch al niet van plan was om te gaan overklokken en verplicht op Z370 uitkomt om Coffee Lake te kunnen gebruiken, is de Z370N-WiFi een prima moederbord voor een scherpe prijs.


Gigabyte Z370N-WiFi


ASRock Fatal1ty Z370 Gaming-ITX/ac
ASUS ROG Strix Z370-I Gaming


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Excellent ASRock Fatal1ty Z370 Gaming ITX/ac

ASRock Fatal1ty Z370 Gaming ITX/ac

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z370
  • DDR4

€ 168,63

13 winkels
Excellent Asus RoG Strix Z370-I Gaming

Asus RoG Strix Z370-I Gaming

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z370
  • DDR4

€ 239,00

1 winkel
Great Value Gigabyte Z370N-WiFi

Gigabyte Z370N-WiFi

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Coffee Lake compatible
  • Intel Z370
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
0
*