Qualcomm Snapdragon gebaseerde Windows 10 laptops preview: Wintel onder vuur

Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Prestaties
  3. 3. Killer feature: 20+ uur werken op een accu
  4. 4. ASUS NovaGo en HP Elite X2
  5. 5. Vooruitzicht
  6. 6. Reacties

Inleiding

Qualcomm heeft vandaag op de eerste dagen samen met partners ASUS en HP de eerste Windows 10 laptops gebaseerd op Qualcomm Snapdragon 835 chips aangekondigd. De belofte: apparaten die de goede aspecten van smartphones – geen opstarttijd, altijd verbonden en een lange accuwerkduur – combineren met de kracht van een pc. Wat mogen we verwachten van deze machines, is het inderdaad zo dat we in de toekomst laptopadapters thuis mogen laten en mogen de traditionele leveranciers van pc-processors, Intel en AMD, zich zorgen gaan maken?

De aankondiging van op Snapdragon gebaseerde laptops is geen verrassing. Eind vorig jaar kondigden Microsoft en Qualcomm tijdens Microsofts WinHEC conferentie al aan dat gewerkt werd aan een Windows 10 versie geschikt voor de ARM-architectuur waarop de Qualcomm processors zijn gebaseerd. Normaal werkt Windows 10 enkel op processors met x86 architectuur, zoals gemaakt door Intel en AMD. 

Windows op ARM hebben we eerder gezien: ten tijde van Windows 8 kwam Microsoft met Windows RT, een afgeleide van het OS gemaakt voor ARM-gebaseerde machines. Onder andere Microsoft's eerste Surface apparaat was hierop gebaseerd. Windows RT faalde jammerlijk, met als belangrijkste reden dat moderne Windows 8 “Metro” software weliswaar werkte op de apparaten, maar conventionele software, gecompileerd voor x86 processors, niet gebruikt kon worden. Dát probleem is nu opgelost; de Windows 10 versie die draait op de Snapdragon gebaseerde laptops kan x86 code emuleren en zodoende kan alle Windows software gebruikt worden. “The full Windows 10 experience” noemt Microsoft het dan ook.

Windows zelf als ook alle bij Windows gebundelde applicaties als de Microsoft Edge browser zijn opnieuw gecompileerd voor de ARM-architectuur en draaien “native” op de nieuwe machines. Moderne UWP-apps kunnen eveneens native werken. Andere software werkt dus met emulatie; welke impact dat op de prestaties zal hebben blijft vooralsnog afwachten. Je mag ervan uit gaan dat de Microsoft Edge browser (native) op de Snapdragon 835 laptops een stuk sneller zal werken dan Google Chrome of Mozilla Firefox. Zelfs Microsofts eigen Office pakket draait in emulatiemodus om compatibiliteit met de vele Office-plug-ins te garanderen, al brengt Microsoft wel een geoptimaliseerde versie uit. Ook populaire software als Adobe Photoshop zal volledig in emulatiemodus draaien.


Windows 10 op ARM is inmiddels een feit.

Prestaties

Het prestatieniveau van de aangekondigde machines is een onderwerp dat tijdens het aankondigingsevenement weinig aandacht heeft gekregen. Als Qualcomm, ASUS en HP al praten over prestaties, dan doen ze dat in termen als “apps openen net zo snel als je van conventionele Windows 10 machines gewend bent” en “de machines zijn net zo snappy als Snapdragon 835 gebaseerde smartphones”.

Tijdens het evenement kregen we ruim de tijd om met de aangekondigde machines te spelen en het moet gezegd worden, Windows 10 “voelt” inderdaad net zo snel als op moderne op Intel-processors gebaseerde laptops. Echter, conventionele Win32 toepassingen hebben we nog niet kunnen testen. De machines draaien standaard op Windows 10 S, de versie die enkel UWP-apps ondersteunt, en het was niet toegestaan om de (vooralsnog gratis) upgrade naar Windows 10 Pro uit te voeren. We zullen dus moeten wachten totdat de apparaten op de markt zijn om te bepalen of Qualcomm een product heeft dat echt kan concurreren met Intel.


Eén van de vandaag aangekondigde machines is de ASUS NovaGo, gebaseerd op Qualcomm Snapdragon 835.

Tijdens een vraaggesprek met de teamleider van Windows-on-ARM van Microsoft kregen we wat meer toelichting over de x86-emulatie. Microsoft geeft aan dat het de Windows-on-Windows abstractie laag, die onder meer ook gebruikt wordt voor het draaien van 32-bit software op 64-bit Windows, heeft uitgebreid met x86-naar-ARM mogelijkheden. Daarmee kan letterlijk alle Windows-compatible x86-code omgezet worden. Een belangrijk detail is dat enkel 32-bit Windows kan worden geconverteerd; voor 64-bit x86-64 code is er (vooralsnog) geen ondersteuning. De gehercompileerde code wordt gecached in het geheugen en/of op de disk van de Windows 10 Snapdragon PC. Dat zorgt ervoor dat het wat langer zal duren wanneer je Win32-software de eerste keer opstart, maar de tweede keer zal het sneller gaan, aangezien dan direct de eerder gehercompileerde code uitgevoerd kan worden. Deze cache wordt pas verwijderd bij een harde herstart van het systeem. Volgens Microsoft zal het verschil tussen een Snapdragon- en Intel-laptop het grootst zijn bij CPU-intensieve applicaties.

Bij applicaties die primair gebruik maken van de GPU of bijvoorbeeld primair afhankelijk zijn van geheugen zal het verschil kleiner zijn of in sommige gevallen zelf positief uitpakken voor Qualcomm. Dit komt doordat alle abstratielagen voor bijvoorbeeld de GPU en zaken als DirectX, ook allemaal als native ARM-code in Windows 10 zijn verwerkt.

Ook van belang: vanwege de energiezuinige werking van de Snapdragon processors bezwoer Qualcomm ons dat de chips in de nieuwe laptops niet zullen throttlen, zoals we inmiddels gewend zijn van Intel CPU’s. Hierdoor moeten de prestaties op een constant niveau zijn en dus niet na enige tijd inzakken.

De enige benchmark die we eenvoudig konden draaien was de Google Octane browser benchmark. Hierin behaalde de ASUS NovaGo een score van 12192 punten, vergelijkbaar met wat op Snapdragon 835 gebaseerde smartphones ook halen. Bij Intel is dit ruwweg het prestatieniveau van U-klasse processors, wat op zich betekent dat Qualcomm inderdaad een competitief prestatieniveau kan bieden.. Aangezien dit een single-threaded, Javascript-gebaseerde benchmark is, moeten we er vooralsnog niet teveel waarde aan hechten.

Killer feature: 20+ uur werken op een accu

Hoe dan ook, prestaties is niet hetgeen wat de Snapdragon gebaseerde PC’s bijzonder moet maken. De snelle opstarttijd, accuwerktijd en verbindingsmogelijkheden zijn dat wel. Om met dat eerste te beginnen; een Qualcomm Snapdragon laptop moet vanuit stand-by dezelfde “instant on” ervaring bieden als je gewend bent van je smartphone. Bij de getoonde demo-machines lijkt men die belofte waar te maken.

Het belangrijkste verschil met de Intel-wereld moet echter de batterijwerktijd zijn. ASUS claimt voor haar machine een werktijd van meer dan 22 uur en ook HP heeft het over 20+ uur. Dat betekent dat je in de praktijk geen laptop-adapter meer hoeft mee te nemen wanneer je op pad gaat, tenzij het een reis van meerdere dagen is. Opnieuw doemt de analogie met de smartphone op: wanneer je naar je werk of studie gaat laat je je smartphone-adapter ook thuis, terwijl je nu wel nog een laptop-adapter meeneemt. De dame van Microsoft die aan het hoofd staat van het Windows-op-ARM initiatief vertelde ons dat ze voorafgaand aan het Qualcomm event een 14-daagse vakantie op Hawaï had genoten, gedurende die tijd iedere dag 2 tot 3 uur op haar Snapdragon 835 gebaseerde laptop had gewerkt en het apparaat de gehele periode maar één keer in het stopcontact had gestoken. Dat klinkt in elk geval als een mooie vooruitzicht.

Aangezien de Snapdragon 835 een geïntegreerd 4G/LTE-modem heeft, krijgen de laptops per definitie ook de mogelijkheid om met WAN-netwerken te verbinden. Ook hierin ziet Qualcomm een gamechanger, zeker met het oog op de toekomst. Wanneer men bij toekomstige modellen 5G-connectiviteit kan inbouwen, kunnen snelheden geboden worden vergelijkbaar met die van lokale bedrijfsnetwerken. Qualcomm voorziet een toekomst waar bedrijven ervoor kiezen om al hun software en data in de cloud te draaien (bijvoorbeeld via Google Apps of Office 365, een trend die nu al ingezet is) en uiteindelijk zelfs geen eigen netwerk meer in stand houden, maar alle laptops rechtstreeks via 5G met internet verbinden. Dit kan voordelen bieden op het vlak van kosten en beveiliging. Zo ver is het nu natuurlijk nog niet, maar Qualcomm voorziet wel dat ook in de huidige 4G-tijd telecomoperators met interessante abonnementsvormen zullen komen om apparaten zoals de aangekondigde ASUS en HP-laptops constant verbonden te houden.

ASUS NovaGo en HP Elite X2

De eerste machines die vandaag zijn aangekondigd maken gebruik van de Qualcomm Snapdragon 835 SoC, zoals we die kennen van een hele trits high-end smartphones van dit jaar, waaronder de Samsung Galaxy S8, LG V30, Google Pixel 2, Oneplus 5T en vele andere.

ASUS kondigde de NovaGo 2-in-1 aan, een omklapbare 13,3” laptop met Full HD-touchscreen. Het apparaat komt in eerste instantie in twee smaken op de markt. De variant met 4 GB werkgeheugen en 64 GB flash opslag moet 599 euro gaan kosten, de luxere variant met 8 GB werkgeheugen en 256 GB opslag zal 799 euro gaan kosten. De NovaGo moet in het eerste kwartaal van volgend jaar op de markt komen. ASUS belooft zoals geschreven een accuwerktijd van 22 uur. De NovaGo weegt slechts 1,39 kilo en is dichtgeklapt 14,9 mm dik. Zoals geschreven konden we al een tijd aan de slag met het apparaat en we kunnen melden dat het device mede dankzij de metalen behuizing zeer solide aanvoelt en, met UWP-apps althans, een rappe indruk maakt. Dankzij de Qualcomm chip is er ondersteuning voor LTE x16 en 4x4 802.11ac met MU-MIMO.


ASUS NovaGo

De Snapdragon 835 gebaseerde 2-in-1 die HP presenteerde is de nieuwe Envy X2. Dit apparaat lijkt qua opzet op Microsoft’s Surface Pro: een tablet die magnetisch geklikt kan worden in een losse toetsenborddock. De HP Envy X2 weegt slechts 699 gram en is 6,9 millimeter dik. Er is een 12,3-inch scherm met 3:2 aspect ratio en 1920x1280 pixels. De machine kan maximaal van 8 GB werkgeheugen en 256 GB opslaggeheugen voorzien worden. De tablet draait net als het ASUS device op Windows 10 S met optie om naar Windows 10 Pro te upgraden. Het toetsenbord heeft achtergrondverlichting en de toetsen bieden 1,3 millimeter travel. De tablet moet volgens HP 20 uur mee gaan op een acculading en kan tot 700 uur in standby staan. De Envy x2 met Snapdragon 835 moet in Q2 2018 verkrijgbaar zijn en er kan optioneel een stylus meegeleverd worden.


HP Elite X2


De Elite X2 kan ook als tablet gebruikt worden.

Naast ASUS en HP zal ook Lenovo met Qualcomm Snapdragon 835 gebaseerde PC’s op de markt komen. Deze worden echter pas begin volgende maand, tijdens CES, aangekondigd.

Vooruitzicht

Of Intel zich met de aankondigingen van vandaag grote zorgen mag gaan maken over haar marktaandeel in laptops valt nog te bezien. Daarvoor moet natuurlijk eerst meer duidelijkheid komen over het prestatieniveau van de machines. Tegelijkertijd is natuurlijk voor veel mensen een laptop met een “voldoende” prestatieniveau en tegelijkertijd lange accuwerkduur, laag gewicht en scherpe prijs een zeer interessante optie. Qualcomm hoeft qua ruwe processorkracht echt niet op het niveau van Intel's i5's of i7's te komen om kans te maken op significant marktaandeel in de laptop markt; als de belofte van machines die ook met conventionele software nog steeds rap en responsief functioneren inderdaad wordt waargemaakt, samen met de belofte van 20+ uur accuwerktijd, heeft Qualcomm een productaanbod dat zeker voor zakelijke markt zeer interessant kan zijn.

Tot dusver is het enthousiasme van developers voor UWP apps nog niet overweldigend groot, maar de opkomst van deze machines zou een katalysator kunnen zijn voor software-ontwikkelaars om over te stappen van legacy Win32 code naar moderne UWP code. Het is onwaarschijnlijk dat veel softwareontwikkelaars op korte termijn hun complete codebase zullen weggooien om opnieuw te beginnen in de UWP-wereld, maar het is ontegenzeggelijk zo dat met iedere nieuwe UWP-app de dominante rol van Intel in de laptopwereld iets verder afbrokkelt. 

Dat de machines in ieder geval alle software – exclusief 64-bit software weliswaar – kunnen draaien, lost in ieder geval de belangrijkste reden van het falen van Windows RT op. Wij kunnen in ieder geval niet wachten om met de eerste Snapdragon 835 gebaseerde laptops in ons lab aan te slag te gaan en op basis daarvan te bepalen of de komst van Windows 10 naar de ARM-wereld inderdaad de disruptieve innovatie is die Qualcomm ons belooft.

0