7 AMD X399-moederborden review: draadjesfeest met een rekenbeest

22 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. ASRock: Taichi en Fatal1ty Professional Gaming
  3. 3. ASUS: Prime en RoG Zenith Extreme
  4. 4. Gigabyte: Designare EX en Aorus Gaming 7
  5. 5. MSI: Gaming Pro Carbon AC
  6. 6. Testmethode
  7. 7. Benchmarks (CPU)
  8. 8. Benchmarks (geheugen en GPU)
  9. 9. Benchmarks (opstarttijd)
  10. 10. Benchmarks (USB 3.1)
  11. 11. Stroomverbruik
  12. 12. Geluidskwaliteit
  13. 13. Conclusie
  14. 14. Besproken producten
  15. 15. Reacties

Inleiding

Hoewel Intel met de astronomisch geprijsde Core i9's aan kop gaat in de multi-threaded benchmarks, biedt AMD met Threadripper nog altijd erg veel rekenkracht voor relatief weinig geld. Welk moederbord kun je het beste onder dit budgetmonster leggen? Wij testten zeven verschillende X399-moederborden (en daarmee het merendeel van het huidige marktaanbod).

Toen de eerste dual-cores voor desktopcomputers geïntroduceerd werden, konden weinig mensen zich voorstellen hoeveel cores een consumentenprocessor eind 2017 zou hebben. Met de komst van Ryzen eerder dit jaar is de druk toegenomen om in het instapsegment al vier cores aan te bieden. AMD deed vervolgens met Threadripper - naar verluidt begonnen als 'hobbyproject' bij de ontwerpers - een poging de poten onder Intels dure Skylake X-platform vandaan te zagen. Met succes: de grote concurrent verschoof zijn lineup en introduceerde daarbij de Core i9-serie. De prijzen van deze nieuwe serie liggen nog altijd hoger dan bij AMD's Threadripper, maar wie niet sterk afhankelijk is van prestaties per core en vooral een groot aantal threads kan gebruiken om werk te verzetten, moet laatstgenoemde platform zeker in overweging nemen.

Videobewerken en renderen, al dan niet meerdere projecten tegelijkertijd, zijn gebruikersscenario's waar een Threadripper zijn meerwaarde kan bewijzen. Ook het grote aantal PCIe-lanes van deze processors op de TR4-socket zijn onderscheidend. Wie aan de slag gaat met een flinke NVMe RAID-opstelling kan bijvoorbeeld een Threadripper gebruiken. Ter illustratie: de Ryzen Threadripper 1900X heeft 64 PCIe-lanes, en is momenteel vanaf 470 euro te koop, waar zelfs Intels topmodel - de Core i9 7980XE - blijft hangen op 44 PCIe-lanes en meer dan vier (!) keer zoveel kost.

Om veel threads voor weinig geld aan het werk te zetten, kun je dus prima met Threadripper aan de slag. Met de processor zit het wel goed, maar welk moederbord kun je het beste kiezen om de allergrootste Ryzens op te plaatsen? In deze roundup vergelijken we zeven moederborden met de TR4-socket. Eerst bespreken we per merk wat de opvallende zaken zijn, en in de benchmarks vergelijken we vervolgens de prestaties.

ASRock: Taichi en Fatal1ty Professional Gaming

ASRock opent het Threadripperfeest met de X399 Taichi. Dit moederbord is niet alleen het goedkoopste bord van ASRock op de TR4-socket, maar ook het goedkoopste bord met drie M.2-sloten. We vinden tweemaal de Intel WG-I211AT LAN-chip voor gigabitsnelheden en ook een draadloze adapter voor snelheden tot 433 Mbit/s. Hoewel het één van de goedkopere borden in deze review betreft, adverteert ASRock met een stroomvoorziening van 11 fasen. Het blijkt net als bij de andere borden echter om 8 fasen voor de CPU te gaan, de overige drie worden gebruikt voor de SoC-functionaliteiten.

ASRock X399 Taichi
De ASRock X399 Taichi.

De Taichi heeft verdeeld over de stroomvoorziening twee koelblokken, die door middel van een heatpipe verbonden zijn. Er is geen ventilator geplaatst bij deze koelblokken, wat op enkele andere borden wel het geval is.

Voor een krappe 100 euro meer levert ASRock eveneens de Fatal1ty Professional Gaming. Voor dit extra bedrag krijg je ten eerste een bijzondere feature: 10 Gigabit LAN door middel van een Aquantia AQC107-chip. Dergelijke chips komen we nog maar weinig tegen op moederborden, en ASRock doet er een schepje bovenop door ook nog twee Intel WG-I211AT gigabit netwerkchips te plaatsen op de Fatal1ty. Waar de snelheidsmogelijkheden via een bekabeld netwerk enorm hoog zijn op dit bord, valt de ingebouwde draadloze netwerkadapter - of beter gezegd de implementatie ervan - wat tegen. De gebruikte AC 3168 van Intel beperkt de WiFi-snelheid tot 433 Mbit/s. Wat ons betreft een bizarre keuze voor een high-end moederbord, maar het is helaas niet de eerste keer dat we dat over een ASRock-bord moeten schrijven dit jaar.

ASRock Fatal1ty X399 Professional Gaming
De ASRock Fatal1ty X399 Professional Gaming.

ASUS: Prime en RoG Zenith Extreme

De ASUS Prime X399-A is van alle Threadripperborden in deze roundup het meest basaal, maar ook het goedkoopst met een gemiddelde prijs van 337 euro. In tegenstelling tot de 6 andere borden heeft de Prime slechts een enkele netwerkaansluiting in de vorm van de Intel i211-gigabitchip. Een tweede aansluiting of een ingebouwde WiFi-adapter komen we dus niet tegen. Ook mist de Prime ondersteuning voor XMP, waar de andere borden dat wel bieden. Wat we wél tegenkomen, juist als enige bord in deze roundup, is ondersteuning voor DTS Connect.

Asus Prime X399-A
De ASUS Prime X399-A.

Drie van de PCIe-sloten op de Prime zijn verstevigd, er is een Realtek ALC1220 geplaatst en je hebt twee M.2-sloten tot je beschikking. Het tweede M.2-slot moet overigens met een meegeleverd opstaand metalen rekje loodrecht op het moederbord worden gemonteerd. Dit zal in de meeste kasten geen probleem opleveren, maar van subtiel wegwerken van je SSD is hier geen sprake. Ook op deze instapper vinden we acht geheugensloten, de Digi+ ASP1405I PWM-controller, en lijkt de stroomvoorziening van adequate koeling te zijn voorzien. Helaas wordt op dit bord een kleine, lawaaiige ventilator gebruikt om dit geheel verder te koelen.

Qua layout komen we verder nog haaks geplaatste SATA-connectors en een interne USB 3.0-connector tegen, evenals een U.2-poort. De connectors voor de stroomvoorziening van de processor komen we op dit moederbord rechtsboven tegen, vlak naast de 24-pins connector voor het moederbord zelf.

De andere deelnemer van ASUS in de Threadripper-lineup is de RoG X399 Zenith Extreme. Dit bord kost gemiddeld 555 euro en komt in deze roundup juist naar voren als het duurste moederbord met de TR4-socket. In tegenstelling tot de Prime is de Zenith Extreme, zoals de naam eigenlijk al doet vermoeden, overladen met features en extra's. Uiteraard is het bord voorzien van een Gigabit LAN-aansluiting, maar daar heeft ASUS het niet bij gelaten. We komen namelijk de ROG AREION 10G tegen; zoals de naam al doet vermoeden een 10 Gigabit-netwerkkaart. Ook de draadloze netwerkkaart is een bijzonder geval: de Qualcomm Atheros Sparrow voorziet WiFi met de 802.11ad-standaard, wat theoretisch snelheden tot 4.600 Mbit/s mogelijk maakt. In beide gevallen is het momenteel de vraag wat je aan deze chips hebt, gezien er vrijwel geen netwerkapparatuur in omloop is die kan omgaan met deze snelheden.

Ook op de Zenith Extreme komen we een stroomvoorziening met acht fasen tegen, met daarbij dezelfde PWM-controller als op de Prime X399-A. Bovenop de stroomvoorziening is nog een kleine ventilator geplaatst. Niet ideaal voor een stil systeem, maar maximale prestaties zijn waar dit bord zich op richt. Het bord heeft enkele noemenswaardige overklokfeatures, waaronder een LiveDash oled-scherm waarop systeeminformatie zoals temperatuur en spanning af te lezen valt. Ook is er een kleine switch waarmee geheugenkanalen uitgeschakeld kunnen worden om zo makkelijker te kunnen troubleshooten, en zijn er uiteraard power- en resetknoppen geplaatst.

Asus RoG X399 Zenith Extreme
De ASUS RoG X399 Zenith Extreme.

Gigabyte: Designare EX en Aorus Gaming 7

Bij Gigabyte komen we twee borden tegen die technisch erg op elkaar lijken, en vooral qua uiterlijk verschillen.

De Designare EX komt met opvallende zilverkleurige elementen, en gaat voor iets minder dan 400 euro over de toonbank. Samen met de Zenith Extreme van ASUS is dit het enige Threadripperbord met een ingebouwde I/O-cover op de achterkant. Zowel de geheugensloten als de PCIe-sloten zijn verstevigd bij de Designare, wat het doelgerichte ontwerp van het bord onderstreept. Wel is het meest linker geheugenslot wat dicht op de koeling van de stroomvoorziening geplaatst, dus wie geheugenmodules met grote heatsinks gaan plaatsen, kan het krap krijgen in die hoek van het PCB.

Gigabyte X399 Designare EX

We komen 8 fases en een IR35201 als PWM-controller tegen, wat zeer vergelijkbaar is met de andere beschikbare Threadripper-moederborden. Gigabyte heeft bij de Designare echter het VRM-koelblok langs de I/O-zijde voorzien van een minuscuul ventilatortje. De semi-passieve fan is zo klein dat deze weggewerkt is onder de ingebouwde I/O-cover van het moederbord. Nu koop je een Threadrippersysteem niet om een stille HTPC mee samen te stellen, maar volledig passieve koeling was wel fijn geweest.

Gigabyte X399 Designare EXGigabyte Aorus X399 Gaming 7
De Gigabyte X399 Designare EX (links) en Aorus X399 Gaming 7 (rechts).

De Aorus X399 Gaming 7 is niet alleen een collega van de Designare, maar haast een tweelingbroer. Leggen we de borden naast elkaar, dan komen we erg weinig verschillen tegen. Op het uiterlijk na verschilt de netwerkchip, daar is bij de Gaming 7 voor een Killer E2500 gekozen - eveneens een gigabit-aansluiting. Een tweede LAN-chip mist op dit bord, maar we vinden wel dezelfde Intel dual-band 867 Mbit/s draadloze adapter als op de Designare. De Gaming 7 mist eveneens een U.2-aansluiting die de Designare wél heeft, al zal gezien de populariteit van deze connector je aankoopbeslissing niet van dit verschil afhangen.

Net als bij de Designare zijn er vijf PCIe x16-sloten ter beschikking waarvan er twee op halve snelheid en een enkele zelfs op x4-snelheid werkt. Op beide borden zit er drie slots aan ruimte tussen de twee volledige X16-sloten, waardoor er genoeg ruimte zal zijn voor een SLI- of CrossFire-opstelling.

Gigabyte Aorus X399 Gaming 7

MSI: Gaming Pro Carbon AC

Van MSI hebben we in deze roundup één Threadripperbord en dat is de Gaming Pro Carbon AC. Dit moederbord kost gemiddeld zo'n 370 euro, en voor dat geld krijg je een aardig compleet bord met een paar opvallende kenmerken. Zo valt direct op dat er betrekkelijk veel ruimte vrij is gelaten achter de I/O-kant van het bord. Bij de andere borden zit hier meestal de stroomvoorziening met bijbehorende koeling, maar MSI heeft er bij de Gaming Pro Carbon AC voor gekozen om dit te verplaatsen naar de bovenkant van het bord, nog boven de CPU-socket. We komen daar acht fasen tegen, waarboven een relatief hoog koelblok hangt. Het is een oplossing die ten eerste opvalt omdat deze anders is dan wat de concurrenten doen, maar ook omdat er geen ventilator wordt gebruikt voor deze koeling.

MSI X399 Gaming Pro Carbon AC
De MSI X399 Gaming Pro Carbon AC.

Ook lijkt dit bord de stroomvoorziening vrij serieus te nemen. Via doublers komen we in totaal tien stroomfasen voor de CPU tegen en daarbij biedt MSI tweemaal een achtpins CPU-connector aan. Alleen bij de Zenith van ASUS komen we dit ook tegen, de andere borden bieden maximaal een acht- en vierpins gecombineerd. Ook is er boven het bovenste PCIe-slot nog een 6-pins PEG-connector, bedoeld om de PCI Express-sloten van voldoende stroom te kunnen voorzien. Tussen deze PCIe-sloten zijn drie M.2-sloten met covers geplaatst; twee met ruimte voor drives tot 80mm en een derde die tot 110mm gaat.

In de andere hoek vinden we acht SATA-connectors, waarvan zes stuks haaks geplaatst zijn. Ernaast treffen we twee interne USB 3.0 connectors, eveneens zijwaarts georiënteerd. Ook op deze MSI zijn alle geheugensloten en de grotere PCIe-sloten verstevigd.

Testmethode

We testen alle socket TR4-moederborden met een AMD Threadripper 1950X, 32GB G.Skill Trident Z-geheugen geklokt op 2666 MHz met CL14, een tweetal Samsung 850 Evo SSD’s en een Seasonic Prime 650W 80+ Titanium voeding. Als losse videokaart gebruikten we de MSI GeForce GTX 1050 Ti.

Alle tests voeren we uit op de standaardinstellingen van de moederborden. De verschillen in prestaties en stroomverbruik zijn doorgaans afhankelijk van de specifieke tuning door een moederbordfabrikant.

AMD Ryzen Threadripper 1950X Boxed

Benchmarks (CPU)

We beginnen met benchmarks die hoofdzakelijk de CPU-prestaties meten. In Passmark 8 komen we relatief veel verschil tegen tussen de borden. Daarbij scoren de twee Gigabytes het beste, en blijft ASUS juist wat achter. Met beide passes van Tech Arp zijn de grafieken weer gevormd zoals gebruikelijk; minimale verschillen tussen de prestatieniveaus.

Benchmarks (geheugen en GPU)

Voor de volgende vergelijking kijken we naar de prestaties van het geheugen en GPU, opnieuw met behulp van Passmark maar nu ook met 3DMark. In de geheugenbenchmark zien we tweemaal ASUS en de Designare bovenaan staan. Een paar procent daaronder zitten de vier andere borden, waarbij de ASRock Taichi zichtbaar lager scoort dan de rest in deze test.

In 3DMark toont vrijwel geen verschillen tussen de moederborden, wat een indicatie is dat dit gedeelte goed geoptimaliseerd is.

Benchmarks (opstarttijd)

High-end platformen als X299 en Threadripper doen er doorgaans wat langer over om op te starten. Het is niet uitzonderlijk dat het enkele tientallen seconden duurt voordat de BIOS door de POST-fase is. Daarom meten we de opstarttijd van het systeem.

De Designare neemt hier de leiding, snel gevolgd door de ASRock Taichi. Het verschil tussen de twee laatste borden is betrekkelijk groot, maar over de gehele linie zien we dat geen enkel Threadrippersysteem echt snel qua opstarttijd is. Ter vergelijking: het snelste Z370-moederbord dat we hebben getest doet hier net iets meer dan zeven seconden over.

Benchmarks (USB 3.1)

Om de snelheid van USB 3.1 te testen, gebruiken we de Sandisk Extreme 900 960GB; de snelste externe SSD die op dit moment beschikbaar is. Uit de benchmarks voor lezen en schrijven op USB 3.1 lijkt een patroon zichtbaar: ASRock en Gigabyte hebben hun zaakjes goed voor elkaar met maximale snelheden, MSI valt er wat tussenin en ASUS moet het doen met minder hoge snelheden.

Stroomverbruik

Threadripper is niet ontworpen met efficiëntie als hoogste prioriteit, maar er bestaan desondanks wel verschillen tussen de besproken moederborden. Zo weet de ASRock Taichi in idle duidelijk minder energie te verbruiken dan elk ander bord met de TR4-socket, terwijl de MSI Gaming Pro Carbon juist wat meer lust in ruststand. Trappen we de Treadripper 1950X op z'n staart, dan worden de verschillen tussen de moederborden een stuk kleiner. De Taichi is nog steeds de zuinigere plank, maar ten opzichte van de Zenith Extreme bedraagt het verschil nu nog maar negen procent.

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van moederborden testen we met behulp van de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Let wel: we testen dus tegelijkertijd de kwaliteit van de uitgang en de ingang van de onboard geluidskaarten. De "zwakste schakel" bepaalt het resultaat.

De dynamic range en noise level tests zijn erg vergelijkbaar en tonen ook vrijwel identieke resultaten. De dynamic range test meet het verschil in volume tussen het hardste en zachtste waar te nemen signaal, de noise level test meet het verschil tussen het hardste geluid en het ruisniveau.

Om de getallen even in perspectief te plaatsen: de hoogste dynamic range c.q. noise level die met 16-bit geluid in theorie mogelijk is, is 96 dB. 99,9% van het geluid dat je beluistert op je PC (CD's, MP3's, YouTube, games etc) is 16-bit en de grafieken bewijzen dus dat de hardware in vrijwel alle gevallen geen enkele beperking vormt. De hogere scores kunnen we enkel behalen door met 24-bit audio te testen. We kunnen ons overigens niet voorstellen dat er ook maar iemand is die het verschil tussen 91 dB en 100 dB signaal/ruis-verhouding daadwerkelijk kan horen.

Alle moederborden in deze vergelijking zijn van dezelfde audiochip voorzien: de ALC 1220 van Realtek. We zien dan ook dat de borden vergelijkbaar presteren, maar de ASUS Prime en ASRock Taichi springen er uit wat betreft geluidskwaliteit. Geen enkel bord scoort slecht, het zijn echter deze twee borden die zich weten te onderscheiden van de rest.

Conclusie

Op de Threadripperborden in deze roundup zijn veel overeenkomsten te vinden. Elk bord heeft 8 geheugensloten en 4 geheugenkanalen. Elk bord is SLI en CrossFire-compatible en elk bord biedt 7.1-kanaals geluid middels de ALC1220-codec. Elk bord (op de MSI na) heeft bovendien praktisch dezelfde stroomvoorziening; we kunnen ons bijna niet anders voorstellen dan dat dit de fabrikanten is opgelegd door AMD. Daarmee lijkt het alsof er geen verschillen bestaan tussen deze moederborden, maar dat is gelukkig wel zo.

De ASUS Prime X399-A is het goedkoopste Threadripperbord in deze roundup. Het bord heeft een fatsoenlijke set aan basisfeatures, maar er ontbreken wel enkele zaken die we op de andere borden wel tegenkomen. Zo zijn er 2 SATA-aansluitingen en één M.2-slot minder dan wat de concurrenten bieden. Het bord heeft een enkele gigabit-aansluiting, en mist draadloze netwerkmogelijkheden. De lage USB-snelheden vallen eveneens op, en voor een kleine meerprijs haal je veel meer features in huis.

Vervolgens liggen er qua prijs drie borden heel dicht bij elkaar: de ASRock X399 Taichi, de Gigabyte Aorus X399 Gaming 7 en de MSI X399 Gaming Pro Carbon AC. De X399 Taichi valt op door zijn drie M.2-sloten. Heb je voor productiviteit NVMe RAID nodig, dan kan dit bord interessant zijn. Ook is dit het enige bord met DTS Connect, en heeft de stroomvoorziening geen extra ventilator gekregen. De Taichi houdt het echter als enige moederbord bij tweemaal USB 3.1 op de achterzijde, waar de andere drie ook een interne USB 3.1-header bieden. Qua ventilatoraansluitingen is het met vijf stuks op de Taichi iets krapper dan bij de anderen.

Ook Gigabyte en MSI zijn niet perfect, zo mist er een tweede LAN-chip op de Gaming 7 en Gaming Pro Carbon, maar hebben beide borden snellere WiFi dan de trage implementatie waar ASRock voor heeft gekozen. MSI blijft wat achter in de USB-snelheden ten opzichte van de concurrenten. Ook mist MSI met zijn moederbord ondersteuning voor ECC-geheugen. Afhankelijk van wat je wil, bieden de ASRock X399 Taichi en Gigabyte Aorus X399 Gaming 7 veel features én veel prestaties voor het geld. Daarom krijgen ze allebei een Excellent Choice award.

Dan is er de Gigabyte X399 Designare EX. We schreven het in de losse review al, dit moederbord heeft enkele interessante uiterlijke kenmerken, maar weet zich moeilijk te onderscheiden van de Aorus Gaming 7 wat betreft functionaliteit en prestaties. Voor wie het uiterlijk aanspreekt en bereid is drie tientjes extra neer te leggen is de Designare EX een optie om te overwegen, maar voor zaken buiten het optische aspect om is het goedkopere bord van dezelfde fabrikant interessanter.

Voor een flinke duit extra komen we op de ASRock Fatal1ty X399 Professional Gaming. De lengte van de naam doet al vermoeden dat we hier met een bijzonder moederbord van doen hebben, wat ook het geval is. Op essentiële zaken als stroomvoorziening en PCI Express-sloten komen we geen extremere dingen tegen dan op de goedkopere borden, maar wat betreft de netwerkadapter is een opvallende keuze gemaakt. De LAN-chip is in staat om snelheden tot 10 gigabit mogelijk te maken. Dit is anno 2017 nog maar schaars goed. In schril contrast met deze snelheden heeft de Fatal1ty X399 Professional Gaming in werkelijkheid één enkele draadloze antenne, hoewel de twee aansluitingen anders doen vermoeden. Vanwege deze keuze gaat de draadloze snelheid niet verder dan 433 Mbit/s, en gezien de prijs is deze beperking maar lastig te verantwoorden. Aan de andere kant kunnen we stellen dat de doelgroep van Threadripper waarschijnlijk een sterke voorkeur heeft voor bekabeld internet, en met twee extra gigabitaansluitingen zit dat dan wel weer goed.

Bovenaan de prijspiramide staat de ASUS RoG X399 Zenith Extreme. Niet alleen de prijs maar ook de netwerkmogelijkheden van dit moederbord zijn extreem. De 10 gigabit-adapter en WiFi 802.11ad-chip tot 4600 Mbit/s zijn snelheden die tot de verbeelding spreken. Hoewel vandaag de dag nog niet heel relevant ben je zo wel op de toekomst voorbereid. Het was dan ook de RoG Zenith Extreme die AMD meestuurde in de Threadripper-kit voor de techpers, dus vanuit de processorfabrikant is het vertrouwen in dit moederbord hoog. Voor een dergelijk extreem moederbord is het aantal van 6 SATA-aansluitingen wellicht wat laag, maar alle andere features - we noemen alleen al maar het geïntegreerde oledscherm en de vele overklokfeatures - maken dat een écht high-end Threadrippersysteem niet compleet is zonder de Zenith Extreme.


Gigabyte Aorus X399 Gaming 7
ASRock X399 Taichi


ASUS RoG X399 Zenith Extreme


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock Fatal1ty X399 Professional Gaming

ASRock Fatal1ty X399 Professional Gaming

  • ATX
  • Socket TR4
  • AMD X399
  • DDR4

€ 403,95

12 winkels
Excellent ASRock X399 Taichi

ASRock X399 Taichi

  • ATX
  • Socket TR4
  • AMD X399
  • DDR4

€ 333,95

10 winkels
Excellent Asus Prime X399-A

Asus Prime X399-A

  • ATX
  • Socket TR4
  • AMD X399
  • DDR4

€ 313,98

16 winkels
Ultimate Asus RoG X399 Zenith Extreme

Asus RoG X399 Zenith Extreme

  • Extended ATX
  • Socket TR4
  • AMD X399
  • DDR4

€ 573,95

13 winkels
Excellent Gigabyte Aorus X399 Gaming 7

Gigabyte Aorus X399 Gaming 7

  • ATX
  • Socket TR4
  • AMD X399
  • DDR4

€ 424,22

3 winkels
Gigabyte X399 Designare EX

Gigabyte X399 Designare EX

  • ATX
  • Socket TR4
  • AMD X399
  • DDR4

€ 376,00

15 winkels
MSI X399 Gaming Pro Carbon AC

MSI X399 Gaming Pro Carbon AC

  • ATX
  • Socket TR4
  • AMD X399
  • DDR4

€ 379,99

1 winkel
0
*