18 X299-moederborden review: strijd om de top

21 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. X299
  3. 3. Pijnpunten
  4. 4. ASRock: Killer SLI/ac, Fatal1ty Gaming K6, Taichi en Professional Gaming i9
  5. 5. ASUS: Prime, TUF en ROG
  6. 6. Gigabyte: UD4 en Gaming 3 t/m 9
  7. 7. MSI: SLI Plus, Gaming Pro Carbon en XPower Gaming
  8. 8. Testmethode
  9. 9. Benchmarks (CPU)
  10. 10. Benchmarks (geheugen en GPU)
  11. 11. Benchmarks (opstarttijd)
  12. 12. Benchmarks (USB 3.1)
  13. 13. Stroomverbruik
  14. 14. Geluidskwaliteit
  15. 15. Conclusie
  16. 16. Besproken producten
  17. 17. Reacties

Inleiding

In juni introduceerde Intel in allerijl een nieuwe serie high-end processors onder de codenaam Skylake-X. Bij deze nieuwe CPU’s hoort ook een nieuwe socket en bijgevolg een nieuw platform. Inmiddels bereikten 18 Intel X299-moederborden ons testlab, die we in deze vergelijkingstest doorlichten.

X299 is de nieuwste incarnatie van Intels high-end platform, bedoeld voor veeleisende gebruikers die niet genoeg hebben aan wat het mainstream platform (met socket 1151) biedt. Intel rekent daar ook gamers onder, maar wij hebben nog altijd weinig indicatie gezien in onze vele tests dat games profijt hebben van meer dan 4 cpu cores. Zeker nu na het verschijnen van de 8e generatie 'Coffee Lake' Core-processors ook voor een relatief laag bedrag al een 6-core cpu verkrijgbaar is (in theorie, wanneer de processors daadwerkelijk arriveren in de winkels), moet de doelgroep van X299 toch vooral gezocht worden onder de (semi)professionele gebruikers van zware compute, grafische, 3D rendering, cad/cam, video editing en soortgelijke toepassingen. Behoor je tot die doelgroep en kies je ervoor zelf een systeem te bouwen, dan kan je sinds enige tijd tot maar liefst 18 cores op een enkel X299 moederbord kwijt, zoals gezegd in het nieuwe socket 2066. 

Op het oog kun je dat overigens nauwelijks onderscheiden van de vertrouwde voorganger socket 2011; toch is deze niet backwards compatible. Zodoende kun je alleen Skylake-X en Kaby Lake-X processors combineren met een X299-moederbord. Koelers voor socket 2011 passen dan weer wel gewoon op de nieuwe borden, dus daarover hoef je je geen zorgen te maken.

Asus RoG Rampage VI Extreme
Deze ASUS RoG Rampage VI Extreme kost bijna 700 euro: je kan het zo gek maken als je wilt. 

Lees ook:

X299

De Intel X299-chipset verschilt niet radicaal van de X99-chipset, die twee generaties (Haswell-E en Broadwell-E) is meegegaan. Op een aantal punten is het nieuwe platform wat gemoderniseerd. Het is een publiek geheim dat de X299-chipset zeer naaste familie is van de Z270-chipset voor mainstreamsystemen. Zo biedt ook X299 ondersteuning voor Intel Optane-geheugen.

Ten opzichte van de X99-voorganger is het aantal interne lanes voor allerhande aansluitingen flink toegenomen. In totaal zijn er 30 I/O-lanes, waarvan er een aantal een vaste bestemming hebben. Zo biedt de chipset tien USB 3.0-poorten en een achttal SATA600-aansluitingen. Dat laatste is trouwens minder dan bij X99. Andere lanes kunnen de moederbordfabrikanten naar wens inzetten voor bijvoorbeeld extra PCIe-sleuven, M.2-sloten of additionele controllerchips.

Om al die poorten van voldoende bandbreedte te voorzien, is de interne DMI-link tussen de processor en de chipset opgewaardeerd naar PCI-Express 3.0 x4. Daarmee is een maximale bandbreedte van 4 GB/s beschikbaar. De snelle rekenaar heeft door dat dat lang niet genoeg is om alle USB-poorten, SATA-aansluitingen en overige interfaces tegelijkertijd op volle snelheid te gebruiken, maar dat scenario is dan ook erg onwaarschijnlijk.

Veel of weinig lanes?

Connectiviteit via de chipset is leuk, maar de apparatuur met de grootste bandbreedtehonger wordt doorgaans direct op de processor aangesloten. Dan gaat het natuurlijk om videokaarten, maar ook om M.2-SSD’s. Wie onze review van de voor het X299-platform bedoelde Skylake-X en Kaby Lake-X processors heeft gelezen, weet dat er nu processors beschikbaar zijn met drie verschillende hoeveelheden PCIe-lanes. De Core i5 7640X en i7 7740X hebben slechts 16 lanes, de Core i7 7800X en 7820X tellen er 28 en de Core i9 7900X en hoger hebben de volle 44 lanes.

Kortom, de beschikbare hoeveelheid lanes voor functionaliteit op het moederbord varieert enorm, afhankelijk van welke processor je erin stopt. Dat stelt moederbordfabrikanten voor lastige keuzes. Per type processor moeten ze bepalen welke componenten wel en niet ingeschakeld blijven. De modellen met 28 lanes krijgen vaak minder bandbreedte voor de PCI-Express-sloten. Bij de 16-lane processors moet er dermate veel functionaliteit worden uitgeschakeld, dat alleen dat al eigenlijk genoeg reden is om ver weg te blijven van deze Kaby Lake-X CPU’s.


De Intel X299-chipset.

Pijnpunten

We zouden ons werk niet goed doen, als we niet even de vinger op een paar zere plekken legden omtrent Intels nieuwe high-end platform, specifiek met betrekking tot stroomverbruik en warmteontwikkeling enerzijds, en wat tegenvallende functionaliteit anderzijds. 

Vlak na de launch van het X299-platform was er veel te doen om problemen met de stroomvoorziening van veel moederborden. Ook Hardware.Info wist die te reproduceren. De problemen worden voornamelijk veroorzaakt door het hoge stroomverbruik van de Skylake-X-processors, zeker als ze worden overgeklokt.

Als je wil gaan overklokken moet je in ieder geval goed letten op de kwaliteit en kwantiteit van de stroomvoorziening op het moederbord. Bij een beetje overklok moet daar immers al snel bijna 300 watt doorheen! Goede koeling van de VRM’s is minstens zo belangrijk. Een moederbord met een heatpipe of een koelblok met veel vinnen verdient voor overklokkers de voorkeur.


De stroomvoorziening van goedkopere X299-moederborden is niet berekend op overklokken.

Diverse moederbordfabrikanten hebben inmiddels al tweede revisies van bepaalde borden aangekondigd met een aangepaste, versterkte stroomvoorziening. 

Wat er ontbreekt

We haalden al aan dat X299 niet heel erg tot de verbeelding spreekt. De verschillen met voorganger X99 en mainstream tegenhanger Z270/Z370 zijn niet heel groot. Wie had verwacht dat Intel op zijn nieuwste, meest luxe platform elke denkbare innovatie heeft geïmplementeerd, komt van een koude kermis thuis.

Een aantal zaken schittert door afwezigheid. Hoewel Intel een van de belangrijkste ontwikkelaars van de USB-standaard is, biedt de chipset nog altijd geen geïntegreerde aansturing voor 10Gbps USB 3.1-poorten ('gen. 2'). Concurrent AMD heeft dat op zijn AM4-platform wel al geïntegreerd en naar onze mening had Intel dit op zijn nieuwste high-end platform ook moeten doen. Een bedrijf dat wel vaart bij deze omissie, is ASUS-dochter ASMedia. Van dit merk komen we namelijk op letterlijk alle X299-moederborden controllers tegen om in USB 3.1-connectiviteit te voorzien.


Vrijwel elk X299-moederbord bevat één of meer USB 3.1-controllers van ASMedia.

Een andere voorziening die we missen is Thunderbolt. Op dure X99-moederborden kwamen we nog weleens van deze supersnelle en multifunctionele poorten tegen in de toen gangbare Thunderbolt 2 uitvoering, maar bij X299 lijkt deze hele standaard te zijn vergeten. Naar aanleiding van onze vragen lichtte Intel toe dat het er ‘nog niet aan toegekomen is’ om Thunderbolt 3 te valideren met zijn nieuwste high-end CPU’s. Dat vinden we een aparte gang van zaken, maar het zij zo.

We bespreken de X299-moederborden per merk.

ASRock: Killer SLI/ac, Fatal1ty Gaming K6, Taichi en Professional Gaming i9

Van ASRock hebben we vier X299-moederborden getest. De X299 Killer SLI/ac en Fatal1ty X299 Gaming K6 zijn twee relatief betaalbare exemplaren, die respectievelijk 240 en 270 euro kosten. De X299 Taichi bedient met 320 euro het middensegment en de Fatal1ty X299 Professional Gaming i9 is een high-end bord - de naam maakt al wel duidelijk voor welke CPU's dit bedoeld is.

De basis zit bij alle ASRock borden wel goed: ALC1220-audio is standaard, net als Intel-netwerk en maar liefst drie M.2-sloten, zelfs bij de Killer SLI. De Killer SLI en Gaming K6 zijn overduidelijk gebaseerd op dezelfde printplaat, met enkele verschillen in de gebruikte componenten. Zo wisselt de Gaming K6 de WiFi-adapter in voor een tweede bedrade netwerkpoort, wordt er een extra USB 3.0-header gemonteerd en kun je bij de K6 de BIOS post-codes aflezen via een handig display.

ASRock X299 Killer SLI/AC ASRock Fatal1ty X299 Gaming K6
De ASRock X299 Killer SLI en Fatal1ty Gaming K6 zijn duidelijk uit hetzelfde hout gesneden.

Het volgende model is de X299 Taichi, een moederborden vol grijstinten en met een radarwerk als overkoepelend thema. Opvallend is de zeer uitgebreide stroomvoorziening, die bestaat uit 13 fasen waarvan er twaalf direct voor de CPU zijn. Dat doet vermoeden dat we met een overklokkersbord van doen hebben, maar daarvoor missen andere features zoals on-board knoppen en voltagemeetpunten. Ook de prijs is daar niet naar: gemiddeld haal je de X299 Taichi voor 320 euro in huis. Overigens is er inmiddels een nieuwe versie beschikbaar (X299 Taichi XE) met betere VRM-koeling en een tweede 8-pins stroomconnector, die het bord nog geschikter maken voor overklokken en de recent uitgekomen 16/18-core CPU's.

Wat overblijft is een erg mooi compleet all-round moederbord. In deze klasse zijn 10 SATA-poorten, driemaal M.2 en twee USB 3.1-poorten standaard, maar ASRock heeft bijvoorbeeld ook een tweede netwerkpoort en WiFi geïntegreerd. Voor die laatste heeft het helaas wel een beetje ondermaats ingekocht, de gebruikte WiFi-chip van Intel werkt op een lage snelheid van maximaal 433 Mb/s, waardoor de meerwaarde van deze feature beperkt blijft. Een ander minpuntje is de afwezige interne header voor USB 3.1, die ASRock alleen op duurdere modellen heeft geplaatst – wat ons betreft is dat een misser. Op de kwaliteit van de audiovoorziening hebben we niets aan te merken en ook de rest van de testresultaten is prima, al is de Taichi niet bepaald het zuinigste bord uit de test.

ASRock X299 Taichi
De ASRock X299 Taichi heeft een radarwerk als thema, een uitgebreide stroomvoorziening, twee netwerkaansluitingen én (niet al te snelle) WiFi.

Voor bijna 100 euro meer mag je je eigenaar van de ASRock Fatal1ty X299 Professional Gaming i9 noemen. Op dit bord is wel een USB 3.1-header aanwezig en de tweede LAN-poort is gebaseerd op een Aquantia-chip, die netwerksnelheden tot 10 Gb/s mogelijk maakt. Ten opzichte van de Taichi zijn ook de on-board power/reset knoppen een toevoeging. Op een bord in deze prijsklasse is de aanwezigheid van een trage 433Mb/s-WiFi echter niet meer goed te praten.

ASRock Fatal1ty X299 Professional Gaming i9
De X299 Professional Gaming i9 is nóg uitgebreider.

ASUS: Prime, TUF en ROG

ASUS is met zes verschillende modellen ruim  vertegenwoordigd. De Prime X299-A is met gemiddeld 300 euro het goedkoopste bord van dit merk; ten opzichte van de twee tientjes duurdere ASrock X299 Taichi wordt op meerdere vlakken een stapje terug gedaan. De Prime heeft bijvoorbeeld twee SATA-poorten minder, slechts één netwerkpoort en een minder uitgebreide stroomvoorziening.

Asus Prime X299-A
ASUS Prime X299-A

Die stroomvoorziening is in de basis voor alle ASUS X299-borden gelijk, met acht fasen voor de CPU, maar de gebruikte secundaire componenten verschillen wel naarmate je hoger in de line-up komt. De X299-A doet het erg goed in de CPU-benchmarks, maar dat komt omdat ASUS zich bij dit bord niet aan Intels turbo-specificaties houdt en de CPU dus standaard is overgeklokt.

Voor vijftien euro meer mag je je eigenaar noemen van de TUF X299 Mark 1, onderdeel van de The Ultimate Force-serie. Zoals kenmerkend voor deze reeks (tenminste, tot voor kort) gaan veel componenten schuil onder overkappingen en is de achterkant voorzien van een backplate. De chipset heatsink dubbelt als koeler voor een M.2-SSD. Dat zien we bij meer X299-borden, maar in dit geval is er een klein ventilatortje aanwezig om in actieve koeling te voorzien. Daar zijn we geen fan van, want kleine ventilatoren maken doorgaans vrij veel herrie voor weinig luchtverplaatsing. De Mark 1 onderscheidt zich niet alleen uiterlijk van de Prime, maar heeft ook een andere insteek qua features. Zo tellen we maar liefst negen fanheaders – ideaal voor wie een high-end systeem optimaal wil koelen – en wordt er een houder meegeleverd waarmee je je videokaart extra stevig kunt bevestigen. Vermeldenswaardig ten slotte is dat je op dit bord vijf jaar garantie krijgt, terwijl dat doorgaans drie jaar is.

Asus TUF X299 Mark 1
Eén van onze favorieten bij ASUS is de TUF Mark 1. Ondanks de actieve koeling kunnen we het waarderen om de vele features en de relatief bescheiden prijs, en de lange garantie die ASUS erop geeft.

Met een gemiddelde prijs van 370 euro is de Strix X299-E Gaming weer een aantal tientjes duurder. Daar krijg je onder meer 867 Mbit/s 802.11ac-WiFi en uiteraard rgb-verlichting voor terug – het is tenslotte een gaming-bord. De tweede netwerkpoort van het TUF-bord is hier echter weer foetsie en ook wat betreft het aantal fanheaders lever je iets in, maar met zeven stuks moet je nog altijd prima uit de voeten kunnen. Een opmerkelijke keuze vinden we het weglaten van DTS Connect, de technologie waarmee surroundgeluid kan worden uitgestuurd via S/PDIF. Juist gamers zullen hier vaker gebruik van willen maken en op alle andere ASUS X299-borden zit het wel. Navraag bij ASUS leert dat het dit als een instap-feature ziet: kopers van luxere borden zullen een eventuele externe versterker via hdmi aansluiten, via welke verbinding ongecomprimeerd meerkanaals geluid in hogere kwaliteit mogelijk is, en DTS Connect dus niet nodig zou zijn. Wat ons betreft blijft het weglaten van nuttige voorzieningen op luxere producten een bijzondere strategie.

Asus RoG Strix X299-E Gaming
Wil je RGB-verlichting en een rappe WiFi-chip, dan is de ASUS Strix X299-E Gaming een mooie keuze, maar hij is in andere opzichten minder compleet dan de goedkopere TUF Mark 1.

Het duurste model uit de reguliere series is de Prime X299-Deluxe, dat met een gemiddelde prijs van 470 euro één van de duurdere borden uit de test is. Dit bord voegt eigenlijk alle denkbare features samen in één product. De lijst met mogelijkheden is bijna eindeloos: 802.11ac-WiFi met Bluetooth, twee keer gigabit ethernet en vijfmaal USB 3.1 (waaronder één frontheader). Ook heeft dit bord on-board knoppen voor het aanzetten van het systeem en het resetten van de BIOS. Al deze moeite resulteert in een uitstekend presterend moederbord.

Asus Prime X299-A Asus Prime X299-Deluxe
De ASUS Prime X299-A en Prime X299-Deluxe.

Uit de Republic of Gamers-serie testten we twee modellen. De Rampage VI Apex is helemaal toegespitst op overklokkers en heeft bijvoorbeeld minder SATA-poorten, netwerkaansluitingen en zelfs geheugensloten dan normaal voor dit prijssegment. De kwaliteit van de stroomvoorziening en de specifieke overklokfeatures zijn echter top-notch. We hebben dit bord als eens uitgebreid besproken in een losse review.

Asus RoG Rampage VI Apex
De ASUS ROG Rampage VI Apex is helemaal toegespitst op overklokkers.

Ook van de Rampage VI Extreme publiceerden we eerder al een uitgebreide review. Bij dit peperdure moederbord gaat ASUS all-out en alle features zitten erop - zelfs de features waarbij je over het nut kan discussiëren. Uniek is de ondersteuning voor addressable RGB, ledstrips die per led een andere kleur kunnen weergeven.

Gigabyte: UD4 en Gaming 3 t/m 9

Gigabyte dingt met maar liefst vijf modellen mee naar de gunsten van de potentiële koper van een X299-moederbord. Om te beginnen is er een complete line-up aan gamingborden onder het Aorus submerk dat het de laatste tijd promoot: de X299 Aorus Gaming 3, 7 en 9. Een 5 bestaat vooralsnog niet, maar qua positionering wordt dat gat opgevangen door de X299 Aorus Ultra Gaming, die we ook hebben getest. Ten slotte leverde Gigabyte vlak voor de deadline nog een gunstig geprijsde optie aan, de X299 UD4.

Die X299 UD4 ziet eruit alsof we een paar jaar terug zijn gereisd in de tijd. Dat is niet per se negatief: wie er geen behoefte aan heeft, zal het niet erg vinden dat rgb-verlichting geheel ontbreekt, op een streepje bij de audiovoorziening na. In plaats daarvan heeft het bord een strak grijs-met-zwart uiterlijk en ligt de focus vooral bij zo veel mogelijk features voor zo min mogelijk geld. Ten opzichte van duurdere borden mist er alsnog heel wat – een derde M.2-slot, een frontheader voor USB 3.1, een tweede netwerkpoort en on-board knoppen om maar wat te noemen – maar je betaalt dan ook nog geen 280 euro voor dit bord.

Gigabyte X299 UD4
De Gigabyte X299 UD4 is een klassiek vormgegeven bord dat lekker betaalbaar blijft.

Het goedkoopste model in de Aorus Gaming-serie is vier tientjes duurder, en ziet er al wat imposanter uit. Zo beschikt de Gaming 3 over versterkte PCIe-sloten en is er een overkapping over het I/O-paneel geplaatst. Qua featureset is de meerwaarde echter beperkt. Je krijgt een aan-knop op het moederbord zelf, maar verder zijn de mogelijkheden redelijk identiek aan die van de UD4.

Gigabyte Aorus X299 Gaming 3
De Gigabyte X299 Aorus Gaming 3 onderscheidt zich vooral qua uiterlijk van de goedkopere UD4.

Bij de X299 Aorus Ultra Gaming is er duidelijk echt meer tijd besteed aan het uiterlijk. Op tal van plekken is rgb-verlichting aangebracht, waaronder bij alle PCIe-sloten, onder de geheugenbanken, bij het I/O-paneel en onder de heatsink van de chipset. Voor het bouwen van een feestje in je pc-kast biedt dit moederbord dus alle mogelijkheden. Ook beschikt dit bord over wat meer features, zoals een derde M.2-slot en een optische S/PDIF-uitgang die bij de Gaming 3 nog ontbrak. Dankzij de inzet van een onboard hub beschik je bovendien over heel wat USB 3.1-poorten.

Gigabyte Aorus X299 Ultra Gaming
Wil je een feestje in je kast bouwen, dan begint het bij Gigabyte leuk te worden vanaf de X299 Aorus Ultra Gaming.

Gigabyte Aorus X299 Gaming 7
De Gigabyte Aorus X299 Gaming 7 heeft een waanzinnige featureset.

De X299 Aorus Gaming 7 (gem. 475 euro) en Gaming 9 (gem. 547 euro) behoren tot de duurdere borden uit deze test. Op enkele secundaire componenten na delen ze dezelfde stroomvoorziening met de Gaming 3 en dat maakt dat ze op dit punt enigszins karig aandoen, al is de koeling ervan door de toegevoegde heatpipe wel een stuk beter geregeld. De Gaming 3 was niet voor niets het eerste moederbord waarbij de veelbesproken VRM-problemen van X299-moederborden de kop opstaken.

Qua featureset zijn de Gaming 7 en 9 niet verrassend de compleetste uit de test. De verschillen tussen beide borden zijn echter vrij klein. Eén van de verschillen is dat je bij de Gaming 9 drie M.2-heatsinks krijgt, terwijl dat er bij de Gaming 7 maar eentje is. Ook wordt de U.2-adapter niet meegeleverd in de doos en heeft de Gaming 7 geen geïntegreerd I/O-shield met rgb-verlichting. Meer verschillen zijn er niet, waardoor de meerprijs van de Gaming 9 in onze ogen nauwelijks te verantwoorden is.

Gigabyte Aorus X299 Gaming 9
De Gigabyte Aorus X299 Gaming 9 is functioneel vrijwel identiek aan de Gaming 7, maar heeft een geïntegreerd I/O-shield en meer M.2-heatsinks.

MSI: SLI Plus, Gaming Pro Carbon en XPower Gaming

Van MSI ten slotte ontvingen we drie deelnemers aan deze test. De X299 SLI Plus is met gemiddeld het goedkoopste bord van het testveld, na de ASRock X299 Killer SLI/AC. Toch biedt MSI verrassend veel biedt voor die prijs.

De X299 SLI Plus is weliswaar een onopvallende verschijning met veel donkere tinten, maar heeft wel een afdekking boven de aansluitingen. In tegenstelling tot de UD4 biedt de SLI Plus wel front USB 3.1, een tweede netwerkpoort en zelfs een U.2-poort. Voor die snelle SSD-aansluiting zijn echter nauwelijks producten beschikbaar. Ook M.2-SSD’s kun je met de twee meegeleverde heatsinks echter probleemloos gebruiken.

Om je het leven makkelijker te maken heeft MSI bovendien gedacht aan een probleemdiagnose-display en een knop aan de buitenzijde voor het resetten van de BIOS. Het enige nadeel is dat de stroomvoorziening van de X299 SLI Plus niet bijzonder geschikt is voor flink overklokken, maar dat geldt eigenlijk voor alle moederborden in dit segment.

MSI X299 SLI Plus
Met de X299 SLI Plus biedt MSI heel veel voor prettig weinig.

De X299 Gaming Pro Carbon AC is bijna honderd euro duurder. Zoals de naam al verklapt is dit bord voorzien van 802.11ac-WiFi, en dan wel met een fatsoenlijke chip die 867Mbit/s kan verwerken. Onderscheidend zijn daarnaast de carbonaccenten, die je naar wens kan verwisselen met de meegeleverde zilveren en gouden deksels.

In dit segment valt de X299 Gaming Pro Carbon AC niet echt op qua features. Zo heeft het bord maar één netwerkpoort, acht SATA-aansluitingen en drie USB 3.1-poorten, waaronder een interne header. Er zijn borden in dit segment die het op individuele punten beter doen, maar geen bord dat alles in één combineert – daarvoor moet je toch echt nog wat meer uitgeven. Overklokkers zullen de degelijke stroomvoorziening en alle on-board knopjes van deze MSI weten te waarderen.

Dit MSI-bord speelt door middel van de ‘agressieve turbo’ een beetje vals in onze benchmarks, omdat de CPU daarmee standaard wordt overgeklokt. Dat verklaart waarom de prestaties van dit bord in de benchmarks erg goed zijn, maar deze functie kun je naar wens ook op ieder ander X299-moederbord instellen.

MSI X299 Gaming Pro Carbon AC
Je kunt de dekseltjes op de MSI X299 Gaming Pro Carbon AC verwisselen voor andere kleuren.

Ten slotte testten we de X299 XPower Gaming AC, het topmodel dat vooral wordt gericht op overklokkers. De focus is echter minder sterk dan bij ASUS, met wat minder overklokfeatures maar wel meer overige mogelijkheden dan de Apex. Bovendien krijg je er een gratis Corsair H100i v2-waterkoeler bij, die normaal zo'n 120 euro kost. Dat is een serieuze toegevoegde waarde.

MSI X299 XPower Gaming AC

Testmethode

We testen alle socket 2066-moederborden met een Intel Core i9 7900X, 32GB G.Skill Trident Z-geheugen geklokt op 2666 MHz met CL14, een tweetal Samsung 850 Evo SSD’s en een Seasonic Prime 650W 80Plus Titanium voeding. Als losse videokaart gebruikten we de MSI GeForce GTX 1050 Ti.

Alle tests voeren we uit op de standaardinstellingen van de moederborden. De verschillen in prestaties en stroomverbruik zijn doorgaans afhankelijk van de specifieke tuning door een moederbordfabrikant.

Intel Core i9 7900X Boxed
We testen met een Intel Core i9 7900X-processor.

Benchmarks (CPU)

We beginnen met een aantal benchmarks die voornamelijk de CPU-prestaties meten. In de grafieken zie je twee 'categorieën' moederborden, die worden veroorzaakt doordat sommige fabrikanten een zogenaamde enhanced turbo instellen. Dit houdt in dat de turbosnelheid die door Intel voor slechts één core is bedoeld, op alle cores wordt toegepast. Eigenlijk is dit dus een soort overklok. Op alle X299-moederborden kun je zo'n enhanced turbo overigens naar wens in- of uitschakelen, dus de prestaties zijn wat ons betreft geen factor waarop je een moederbord moet selecteren. Voor het overige variëren ze namelijk maar nauwelijks.

Benchmarks (geheugen en GPU)

De geheugenprestaties verschillen best wat, maar er lijkt niet echt een duidelijke lijn te zitten in welke borden het hier wel of niet goed doen. De grafische prestaties in 3DMark Skydiver laten veel kleinere verschillen zien, waarbij de borden met agressieve turbo opnieuw bovendrijven.

Benchmarks (opstarttijd)

High-end platformen als X299, maar zeker ook AMD's Ryzen en Threadripper, doen er doorgaans wat langer over om op te starten. Het is niet uitzonderlijk dat het enkele tientallen seconden duurt voordat de BIOS door de POST-fase is. Daarom meten we de opstarttijd van het systeem.

Vooral de borden van ASUS en ASRock booten doorgaans snel, maar over het algemeen kunnen we concluderen dat X299-moederborden niet al te snel opstarten.

Benchmarks (USB 3.1)

Omdat USB 3.1 nog geen onderdeel is van de chipset, moeten de moederbordfabrikanten gebruikmaken van extra controllerchips om de nieuwe interface te kunnen bieden. Om de snelheid hiervan te testen gebruiken we de Sandisk Extreme 900 960GB, de snelste externe SSD die op dit moment beschikbaar is.

De USB 3.1-snelheden liggen over het algemeen hoog. ASUS en MSI voeren de grafiek aan, terwijl we bij ASRock meer variatie zien en Gigabyte gemiddeld wat lager scoort.

Stroomverbruik

Het stroomverbruik hebben we gemeten in twee standen: idle (waarbij we een gemiddelde van 5 minuten bepalen) en onder belasting bij het maximale verbruik tijdens Cinebench 15. 

Wie een eerdere versie van dit artikel al in Hardware.Info Magazine had gelezen, zal opvallen dat het idle-stroomverbruik beduidend lager ligt. Intel heeft enige tijd geleden namelijk een microcode-update vrijgegeven, waardoor de Skylake-X processors verder terugklokken in idle en daardoor een stuk zuiniger zijn geworden. We hebben alle moederborden hertest met de nieuwste BIOS-versie.

In idle correspondeert het stroomverbruik vrij aardig met de featureset van de borden. Al die extra controllers verbruiken immers een beetje extra stroom. Onder load zijn het vooral de borden met agressieve turbo waarbij het verbruik hoger ligt - dan loopt de CPU simpelweg wat harder, wat je uiteraard terugziet in het verbruik.

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van moederborden testen we met behulp van de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Let wel: we testen dus tegelijkertijd de kwaliteit van de uitgang en de ingang van de onboard geluidskaarten. De "zwakste schakel" bepaalt het resultaat.

De dynamic range en noise level tests zijn erg vergelijkbaar en tonen ook vrijwel identieke resultaten. De dynamic range test meet het verschil in volume tussen het hardste en zachtste waar te nemen signaal, de noise level test meet het verschil tussen het hardste geluid en het ruisniveau.

Om de getallen even in perspectief te plaatsen: de hoogste dynamic range c.q. noise level die met 16-bit geluid in theorie mogelijk is, is 96 dB. 99,9% van het geluid dat je beluistert op je PC (CD's, MP3's, YouTube, games etc) is 16-bit en de grafieken bewijzen dus dat de hardware in vrijwel alle gevallen geen enkele beperking vormt. De hogere scores kunnen we enkel behalen door met 24-bit audio te testen. We kunnen ons overigens niet voorstellen dat er ook maar iemand is die het verschil tussen 91 dB en 100 dB signaal/ruis-verhouding daadwerkelijk kan horen.

De ASUS ROG-borden scoren het beste in onze audiotest, maar ook een aantal borden van MSI doen het heel aardig. De geluidskwaliteit van de Gigabytes en ASRocks is wat minder goed, maar eigenlijk hebben we in geen geval echt te klagen.

De stereo crosstalk test in hoeverre geluid voor het ene kanaal (links of rechts) doorklinkt op het andere kanaal. 

Ten slotte meten we met RMAA de total harmonic distortion, in feite een gemiddelde van de vervorming in het frequentiedomein. 

Conclusie

Achttien X299-moederborden later kunnen we in ieder geval concluderen dat we geen enkel echt slecht moederbord tegen zijn gekomen. Eigenlijk kun je op basis van ieder getest bord een goed werkend en hoog presterend systeem bouwen. Gezien de prijs van dit platform mag je dat als koper ook wel verwachten. Dat gezegd hebbende, zijn er zeker borden die boven het maaiveld uitsteken met een uitzonderlijk goede prijs-prestatieverhouding of zeer uitgebreide mogelijkheden.

Zoals wel vaker slaagt MSI erin om lekker veel functionaliteit te leveren voor een prettig lage prijs.In die eerste categorie valt de MSI X299 SLI Plus positief op, ook in de vergelijking met directe concurrentie, zoals de X299 UD4 van Gigabyte en de ASRock Killer SLI/ac. Zoals wel vaker slaagt MSI erin om lekker veel functionaliteit te leveren voor een prettig lage prijs. Zolang serieus overklokken niet je doelstelling is, heb je aan de SLI Plus op vrijwel alle vlakken een uitstekend bord waar je niet te veel voor hoeft te betalen. Een Great Value Award is dan ook op zijn plaats.

MSI X299 SLI Plus
De MSI X299 SLI Plus.

Een segment hoger zien we eigenlijk geen enkel bord dat alles biedt wat we wensen, maar in de klasse rond de 300 euro weten ASRock en ASUS zich wel te onderscheiden met respectievelijk de Taichi en de TUF Mark 1. Bij ASUS moet je het stellen met wat minder USB 3.0-poorten, een wat mindere stroomvoorziening, geen WiFi of dual BIOS; bij ASRock ontbreekt de interne header voor USB 3.1, de opstarttijd langer en heb je beduidend minder fanheaders. Wij hebben een lichte voorkeur voor de TUF Mark 1 vanwege de vele fanheaders, onboard knoppen en de USB 3.1 header, maar het is een foto finish, reden waarom we beide borden met een Excellent Choice award naar huis laten gaan. Van de Taichi is inmiddels een nieuwe XE-versie met betere VRM-koeling en een extra CPU-stroomconnector beschikbaar, die verder identiek is.

Als we ook afwerking en verlichting meewegen, slaat de balans overtuigend door in het voordeel van de Gigabyte Aorus X299 Gaming 7In het high-end segment gaat het vooral tussen de ASRock Fatal1ty X299 Professional Gaming i9, ASUS Prime X299-Deluxe en de Gigabyte Aorus X299 Gaming 7. Die laatste twee liggen heel dicht bij elkaar, ook qua prijs, maar onder de streep heeft Gigabyte hier wel duidelijk een aantrekkelijker product geleverd. Dan wijzen we naar de zwaardere stroomvoorziening, de extra USB 3.1-poort en betere USB 3.1-prestaties, dual BIOS, een extra fanheader, extra SATA-poort en M.2-slot. ASUS heeft dan weer een U.2-aansluiting en DTS Connect, maar als we dan ook de afwerking en verlichting van het bord van Gigabyte meewegen, slaat de balans overtuigend door in het voordeel van de Aorus X299 Gaming 7, die we met de Excellent Choice award belonen. Bij ASUS houden we het bij een eervolle vermelding. ASRock blijft op een aantal punten wat achter, zoals het aantal fanheaders, de WiFi-kwaliteit en USB 3.1, maar we willen de Fatal1ty X299 Professional Gaming i9 toch ook even genoemd hebben vanwege de uitstekende stroomvoorziening.

Gigabyte Aorus X299 Gaming 7
De Gigabyte Aorus X299 Gaming 7.

Voor overklokkers is er de keuze uit de MSI X299 XPower Gaming en de ASUS ROG Rampage VI Apex. Wij zijn geneigd om de voorkeur te geven aan de Rampage VI Apex; qua specifieke overklokfeatures gaat ASUS een stapje verder en mogelijkheden die overklokkers doorgaans alleen maar in de weg zitten zijn weggelaten. Dat beperkt de multi-inzetbaarheid van de Apex, maar maakt het wel tot het bord dat het meest is toegesneden op deze specifieke doelgroep. Essentiële zaken als de stroomvoorziening en probleemdiagnose zijn op beide modellen uitstekend geregeld. Vind je overklokken erg belangrijk of simpelweg leuk om te doen, maar wil je je systeem ook gewoon als workstation of gaming-pc gebruiken, dan komt de MSI XPower in beeld. MSI biedt dubbel zoveel geheugensloten, meer SATA-poorten en dual-ethernet, wat de X299 XPower Gaming AC een stuk bruikbaarder maakt voor andere doeleinden dan overklokken. De gratis Corsair-waterkoeler die je erbij krijgt en een waarde van ongeveer 120 euro vertegenwoordigt, maakt het bovendien een aantrekkelijke deal. De MSI XPower Gaming belonen we met een Excellent Choice award, de Apex met een Ultimate Product award.

Wat ons betreft is de ASUS ROG Rampage VI Extreme het echte X299-vlaggenschip: alle features die je je kunt wensen zit erop en ook qua aansluitingen en overklokmogelijkheden kom je absoluut niets tekort.Dat brengt ons op het absolute topsegment. De Gigabyte Aorus X299 Gaming 9 verschilt maar op een paar punten van de Gaming 7, die de meerprijs naar onze mening niet rechtvaardigen. Wat ons betreft is de ASUS ROG Rampage VI Extreme het echte X299-vlaggenschip: alle features die je je kunt wensen zit erop - zelfs de features waarbij je over het nut kan discussiëren - en ook qua aansluitingen en overklokmogelijkheden kom je absoluut niets tekort. En alle implementaties, of het nou gaat om audio, netwerk of USB 3.1, zijn van het hoogste niveau. Natuurlijk hebben we nog wel wat tips voor een volgende iteratie: DTS Connect was een mooie completering van de featureset geweest. En hoe goed de 802.11ad-WiFi ook bedoeld is, sinds aanjager Intel even geleden de facto de stekker uit die standaard trok, lijkt het nut ervan nu beperkt. Maar goed, dat zijn respectievelijk een detail en een zeer recente ontwikkeling - veel te weinig om de Rampage VI Extreme geen Ultimate Product award waard te laten zijn.

Asus RoG Rampage VI Apex
De ASUS ROG Rampage VI Apex.


MSI X299 SLI Plus


ASRock X299 Taichi
ASUS X299 TUF Mark 1
Gigabyte Aorus X299 Gaming 7
MSI X299 XPower Gaming AC


ASUS ROG Rampage VI Apex
ASUS ROG Rampage VI Extreme


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock Fatal1ty X299 Gaming K6

ASRock Fatal1ty X299 Gaming K6

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 324,00

2 winkels
ASRock Fatal1ty X299 Professional Gaming i9

ASRock Fatal1ty X299 Professional Gaming i9

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
ASRock X299 Killer SLI/AC

ASRock X299 Killer SLI/AC

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 194,07

7 winkels
Excellent ASRock X299 Taichi

ASRock X299 Taichi

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Asus Prime X299-A

Asus Prime X299-A

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 283,95

16 winkels
Asus Prime X299-Deluxe

Asus Prime X299-Deluxe

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 446,00

5 winkels
Ultimate Asus RoG Rampage VI Apex

Asus RoG Rampage VI Apex

  • Extended ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Ultimate Asus RoG Rampage VI Extreme

Asus RoG Rampage VI Extreme

  • Extended ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 714,30

1 winkel
Asus RoG Strix X299-E Gaming

Asus RoG Strix X299-E Gaming

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 365,77

13 winkels
Excellent Asus TUF X299 Mark 1

Asus TUF X299 Mark 1

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 282,95

16 winkels
Gigabyte Aorus X299 Gaming 3

Gigabyte Aorus X299 Gaming 3

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 253,69

3 winkels
Excellent Gigabyte Aorus X299 Gaming 7

Gigabyte Aorus X299 Gaming 7

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Aorus X299 Gaming 9

Gigabyte Aorus X299 Gaming 9

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Aorus X299 Ultra Gaming

Gigabyte Aorus X299 Ultra Gaming

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Gigabyte X299 UD4

Gigabyte X299 UD4

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 271,00

4 winkels
MSI X299 Gaming Pro Carbon AC

MSI X299 Gaming Pro Carbon AC

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Great Value MSI X299 SLI Plus

MSI X299 SLI Plus

  • ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4

€ 252,00

10 winkels
Excellent MSI X299 XPower Gaming AC

MSI X299 XPower Gaming AC

  • Extended ATX
  • Socket 2066
  • Intel X299
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
0
*