Geheugenscaling in games: een snellere kit nuttig voor gamers?

105 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. De test
  3. 3. Nut in een aantal games
  4. 4. Met een langzamere videokaart
  5. 5. En op 4K?
  6. 6. Conclusie
  7. 7. Reacties

Inleiding

Binnenkort lees je op Hardware.Info een uitgebreide test van verschillende geheugenmodules. Ongetwijfeld zal de discussie of sneller geheugen ook voor betere prestaties in games kan zorgen snel weer oplaaien. Gewapend met verschillende processors en videokaarten zijn wij op onderzoek uitgegaan.

Over het nut van méér geheugen bestaat al jaren consensus: dat is altijd beter. Voor gaming zien we de ‘standaardcapaciteit’ het laatste jaar verschuiven van 8 naar 16 GB, terwijl bijvoorbeeld videobewerkers of gebruikers van virtuele machines vaak voor nog veel meer RAM gaan.

Het nut van hogere geheugensnelheid daarentegen is minder duidelijk. Al jarenlang komt uit verschillende tests, waaronder die van Hardware.Info, dat je niets merkt van een hogere snelheid, behalve in enkele specifieke geheugenbenchmarks. Goedkope modules met bescheiden klokfrequenties zijn dan ook het populairst. Dit soort tests hebben we echter niet gedaan met de nieuwste generatie Intel-processors (Skylake) en net als onze lezers zagen we her en der publicaties, waaronder op YouTube, opduiken die stelden dat sneller geheugen op zo’n modern platform wel degelijk tot aantoonbare prestatieverbeteringen in games kan leiden. Dat wilden we natuurlijk graag verifiëren.

DDR4-geheugen is beschikbaar in vele snelheden, van 2133 MHz tot boven de 4000 MHz. Als je op zoek gaat naar een 16GB-kit bestaande uit twee modules, ben je in het eerste geval zo’n 100 euro kwijt. Een setje met een kloksnelheid van 3200 MHz kost al gauw twee tientjes meer, terwijl de prijs daarna omhoog schiet: 3600 MHz krijg je vrijwel niet voor minder dan 170 euro, 4000 MHz gaat zelfs over de 200 euro heen. De grote vraag is natuurlijk of je daar wat mee opschiet.

Maakt sneller geheugen verschil?

De test

Voor onze test hebben we allereerst diverse benchmarks van andere bronnen geanalyseerd. Games waarin een aanmerkelijke prestatieverbetering werd getoond in YouTube-video’s, hebben wij ook gebruikt voor onze benchmarks, om te kijken of we die resultaten konden reproduceren. We hebben met twee processors getest, namelijk een Intel Core i7 6700K en een i5 6600K, die we allebei hebben ingesteld op een vaste kloksnelheid van 4 GHz. Als videokaart gebruikten we een Nvidia GeForce GTX 1080, een van de krachtigste kaarten die we tot onze beschikking hadden. In combinatie met de Core i5 hebben we ook een GTX 1060 getest, om te kijken wat de invloed van een wat minder snelle GPU is.

Het gros van de benchmarks is uitgevoerd op Full HD-resolutie, omdat we daar aan de hand van externe tests de grootste prestatieverschillen verwachtten. Om het beeld compleet te krijgen hebben we enkele games die schaling vertoonden in onze Full HD-tests, ook op 4K-resolutie gedraaid.


Grand Theft Auto V is van de games die het beste schaalt met hogere geheugenfrequenties.

Kloksnelheid Latencies
DDR4-2133 13-13-13-36
DDR4-2666 14-14-14-36
DDR4-3000 15-15-15-36
DDR4-3200 16-16-16-36
DDR4-4000 19-21-21-39

Nut in een aantal games

In combinatie met de Core i7-processor komen we uit op gemiddeld 8 fps winst van DDR4-2133 tot DDR4-4000. De grootste stappen worden gezet van 2133 tot 2400 en 3000 MHz; daarna is er sterk sprake van afnemende meeropbrengsten. Van 3200 naar 4000 MHz meten we bijvoorbeeld nog maar 1 fps verschil. De opstelling met de i5 produceert gelijksoortige resultaten, maar het prestatieniveau ligt daarbij absoluut gezien natuurlijk wel wat lager.

GTA V is het spel dat doorgaans het beste schaalt: zelfs met de i7 en GTX 1080 gingen we er nog 10 fps op vooruit met sneller geheugen bij medium-settings. Het is wel enigszins discutabel of je daar echt profijt van hebt, aangezien de framerate met het traagste geheugen al boven de 120 fps uitkomt. Op ultra-settings meten we geen noemenswaardige verschillen meer.

Far Cry 4 laat eveneens goede schaling zien op medium-settings: de gemiddelde framerate neemt toe van 156 tot 175 fps, een stijging van een dikke 12 procent. Als we de grafische kwaliteit hoger zetten, is alleen het verschil tussen 2133 en 2666 MHz nog de moeite waard. Battlefield 4 schiet met sneller geheugen niets op, al komt dat wellicht deels door de framecap op 200 fps waar we bij medium-settings tegenaan lopen.

In Crysis 3 zien we met lagere instellingen nog wat prestatiewinst, maar op ultra-settings niet meer. De racegame Dirt Rally schaalt dan wel nog iets, maar zelfs op de allerhoogste instellingen zijn de prestaties al zo hoog dat dat eigenlijk niet meer uitmaakt. Ten slotte verwachtten we veel van The Witcher 3, een game die op sommige fora werd genoemd als het spel dat bij uitstek schaalt met sneller geheugen, maar we meten niet meer dan 1 à 2 procent winst.

Full HD medium

i7 6700K @ 4 GHz + GTX 1080

  GTA V Far Cry 4 Battlefield 4 Crysis 3 Dirt Rally The Witcher 3 Gem.
DDR4-2133 121,1 fps 156,1 fps 200,0 fps 145,1 fps 216,8 fps 191,9 fps 171,8 fps
DDR4-2666 126,6 fps 165,4 fps 200,0 fps 148,7 fps 239,7 fps 193,4 fps 179,0 fps
DDR4-3000 128,6 fps 170,2 fps 200,0 fps 147,7 fps 247,0 fps 194,3 fps 181,3 fps
DDR4-3200 127,0 fps 169,8 fps 200,0 fps 149,5 fps 247,1 fps 193,1 fps 181,1 fps
DDR4-4000 131,3 fps 174,9 fps 200,0 fps 150,1 fps 255,4 fps 183,2 fps 182,5 fps

i5 6600K @ 4 GHz + GTX 1080

  GTA V Far Cry 4 Battlefield 4 Crysis 3 Dirt Rally The Witcher 3 Gem.
DDR4-2133 121,6 fps 156,4 fps 196,9 fps 125,6 fps 215,4 fps 183,5 fps 166,6 fps
DDR4-2666 127,1 fps 158,8 fps 198,5 fps 127,0 fps 235,9 fps 183,9 fps 171,9 fps
DDR4-3000 131,7 fps 165,2 fps 199,2 fps 129,3 fps 243,7 fps 183,8 fps 175,5 fps
DDR4-3200 132,0 fps 172,4 fps 199,4 fps 126,4 fps 244,8 fps 182,1 fps 176,2 fps
DDR4-4000 132,1 fps 176,3 fps 199,8 fps 128,4 fps 252,9 fps 183,8 fps 178,9 fps

Full HD ultra

i7 6700K @ 4 GHz + GTX 1080

  GTA V Far Cry 4 Battlefield 4 Crysis 3 Dirt Rally The Witcher 3 Gem.
DDR4-2133 59,9 fps 110,9 fps 161,6 fps 82,1 fps 165,0 fps 103,7 fps 113,9 fps
DDR4-2666 60,7 fps 119,0 fps 155,2 fps 83,9 fps 171,2 fps 103,9 fps 115,7 fps
DDR4-3000 60,6 fps 122,0 fps 163,0 fps 82,1 fps 172,5 fps 104,0 fps 117,4 fps
DDR4-3200 60,9 fps 119,1 fps 163,9 fps 82,5 fps 172,7 fps 104,2 fps 117,2 fps
DDR4-4000 61,1 fps 122,1 fps 163,4 fps 84,0 fps 174,1 fps 105,2 fps 118,3 fps

i5 6600K @ 4 GHz  + GTX 1080

  GTA V Far Cry 4 Battlefield 4 Crysis 3 Dirt Rally The Witcher 3 Gem.
DDR4-2133 60,3 fps 113,0 fps 153,9 fps 72,8 fps 165,0 fps 104,5 fps 111,6 fps
DDR4-2666 60,6 fps 123,0 fps 158,3 fps 75,0 fps 170,8 fps 103,8 fps 115,3 fps
DDR4-3000 60,7 fps 121,6 fps 159,8 fps 75,8 fps 172,2 fps 104,7 fps 115,8 fps
DDR4-3200 61,1 fps 124,0 fps 160,4 fps 75,0 fps 173,0 fps 104,6 fps 116,4 fps
DDR4-4000 60,7 fps 124,2 fps 155,1 fps 77,2 fps 173,9 fps 105,0 fps 116,0 fps


Ondanks hooggespannen verwachtingen dankzij reviews elders, blijkt The Witcher 3 amper te schalen met geheugensnelheid.

Met een langzamere videokaart

In de vorige set benchmarks zagen we dat games vooral schaalden bij een CPU-bottleneck. Dat wil zeggen dat de videokaart dan al zo snel is, dat de prestaties meer afhangen van de snelheid waarmee de processor instructies kan aanleveren dan die waarmee de videokaart ze kan uitvoeren. Vooral bij een lagere grafische kwaliteit is dit het geval.

Volgens die theorie zouden de prestatiewinsten moeten dalen als we testen met een minder snelle videokaart. Als we de resultaten met de GeForce GTX 1060 vergelijken met die van de GTX 1080, beide uitgevoerd op de Core i5-CPU, dan lijkt dat inderdaad het geval te zijn. GTA V op medium-settings blijft nog steeds goed schalen, maar is gezien de vrijwel gelijke framerates als met de GTX 1080 duidelijk CPU-gelimiteerd. In Far Cry 4, Battlefield 4, Crysis 3 en The Witcher 3 is de schaling vrijwel volledig verdwenen. Alleen Dirt Rally laat op medium-settings nog goede schaling zien. Die wordt echter wederom behaald in een CPU-bound scenario.

Full HD medium

i5 6600K @ 4 GHz + GTX 1060

  GTA V Far Cry 4 Battlefield 4 Crysis 3 Dirt Rally The Witcher 3 Gem.
DDR4-2133 119,2 fps 140,0 fps 197,9 fps 129,5 fps 216,8 fps 112,5 fps 152,7 fps
DDR4-2666 127,8 fps 140,5 fps 198,9 fps 131,6 fps 235,6 fps 112,0 fps 157,7 fps
DDR4-3000 129,6 fps 140,3 fps 199,1 fps 131,5 fps 244,7 fps 112,6 fps 159,6 fps
DDR4-3200 125,0 fps 141,3 fps 199,1 fps 130,8 fps 248,1 fps 112,8 fps 159,5 fps
DDR4-4000 130,8 fps 139,8 fps 199,1 fps 130,3 fps 249,2 fps 112,1 fps 160,2 fps

Full HD ultra

i5 6600K @ 4 GHz + GTX 1060

  GTA V Far Cry 4 Battlefield 4 Crysis 3 Dirt Rally The Witcher 3 Gem.
DDR4-2133 40,7 fps 78,1 fps 101,5 fps 51,8 fps 110,5 fps 59,7 fps 73,7 fps
DDR4-2666 41,2 fps 78,7 fps 102,3 fps 52,0 fps 111,0 fps 59,6 fps 74,1 fps
DDR4-3000 41,1 fps 78,2 fps 102,2 fps 52,3 fps 110,8 fps 59,7 fps 74,1 fps
DDR4-3200 41,3 fps 78,4 fps 102,3 fps 52,9 fps 111,0 fps 59,7 fps 74,3 fps
DDR4-4000 41,1 fps 77,5 fps 102,2 fps 52,1 fps 110,9 fps 59,8 fps 73,9 fps

En op 4K?

We hebben gezien dat een tragere videokaart minder heeft aan snel geheugen dan een high-end videokaart. Tot nu toe zijn al onze tests echter uitgevoerd in Full HD-resolutie, terwijl veel mensen een GeForce GTX 1080 zullen gaan gebruiken met een high-res scherm. Enkele tests die in de vorige ronde schaling lieten zien, hebben we daarom herhaald op 4K-resolutie.

In Grand Theft Auto V is er nog steeds sprake van prestatiewinst, maar de framerates komen wederom exact overeen met wat we op Full HD-resolutie zagen. We kunnen hieruit concluderen dat het spel nog steeds wordt tegengehouden door de processor en dus gebottleneckt wordt. In Far Cry 4, Dirt Rally en Battlefield is er geen sprake meer van CPU-bottlenecks en zoals verwacht verdwijnt de schaling daardoor als sneeuw voor de zon.

i7 6700K @ 4 GHz  + GTX 1080

  GTA V
(med)
Far Cry 4
(med)
Far Cry 4 
(ultra)
Dirt Rally
(med)
Dirt Rally
(ultra)
Battlefield 4
(med)
DDR4-2133 118,6 fps 72,4 fps 52,0 fps 167,1 fps 66,6 fps 128,0 fps
DDR4-2666 127,5 fps 72,6 fps 52,1 fps 169,0 fps 66,7 fps 128,6 fps
DDR4-3000 125,2 fps 72,6 fps 51,9 fps 169,1 fps 66,8 fps 128,7 fps
DDR4-3200 127,4 fps 72,6 fps 51,7 fps 169,6 fps 67,0 fps 128,6 fps
DDR4-4000 131,2 fps 72,3 fps 52,0 fps 169,1 fps 66,8 fps 128,6 fps

Conclusie

Onze tests wijzen uit dat de prestatiewinsten van sneller geheugen in games tegenvallen in vergelijking met wat sommige YouTube-video’s in het vooruitzicht stellen. Desondanks is het geen fabeltje dat sneller geheugen in bepaalde gevallen wat uit kan maken: voornamelijk bij vermoedelijke CPU-bottlenecks meten we soms significante verbeteringen.

Het is twijfelachtig of je in de praktijk zoveel aan die prestatiewinsten hebt, want we zien ze vaak pas als de framerates toch al zo hoog zijn, dat de meerwaarde beperkt is. Het is echter mogelijk dat je met een bepaalde game op specifieke instellingen in jouw systeemconfiguratie juist wel prestatiewinst krijgt wanneer het duidelijk merkbaar is. Vooral voor wie voornamelijk zogenaamde CPU-bound spellen speelt, is sneller geheugen daarom een zinnige investering. Als je een snelle processor combineert met een wat langzamere videokaart, is er nauwelijks meerwaarde.

Als we kijken naar de prijsverschillen tussen populaire geheugenkits, dan is geheugen van 2400 of zelfs 2666 MHz vaak een investering van slechts enkele euro’s bovenop de prijs van een ‘normale’ 2133MHz-kit. Daar kun je je naar onze mening geen buil aan vallen. Bij nog hogere kloksnelheden lopen de prestatiewinsten terug, terwijl de meerprijs juist fors toeneemt – alle sets van meer dan 3000 MHz zijn daarmee eigenlijk alleen voor overklokkers interessant.

Kortom, voor gamers is een geheugenkit met een wat hogere kloksnelheid anno 2016 helemaal niet zo’n gek idee meer. Houd daarbij wel het oog op de prijzen: tientallen euro’s meer betalen wordt nog altijd niet gerechtvaardigd. Maar een snellere kit voor 5 euro extra? Waarom ook niet, dan weet je in ieder geval zeker dat je geen prestaties laat liggen.

Kingston HyperX Fury Black 16GB DDR4-2666 CL15 kit
Een paar euro meer voor een sneller geheugenkitje blijkt een prima idee.

0
*