14 Mini-ITX moederborden getest: klein maar krachtig

38 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Modellen
  3. 3. Kort voorgesteld: Z170
  4. 4. Kort voorgesteld: Z170 / Q170
  5. 5. Kort voorgesteld: Z170/H170
  6. 6. Kort voorgesteld: B150/H110
  7. 7. Test
  8. 8. Benchmarks (CPU)
  9. 9. Benchmarks (geheugen en IGP)
  10. 10. Stroomverbruik
  11. 11. USB 3.1-prestaties
  12. 12. Geluidskwaliteit
  13. 13. Conclusie
  14. 14. Besproken producten
  15. 15. Reacties

Inleiding

Wil je een snel systeem dat toch erg klein is? Met Mini-ITX heb je een veelzijdige basis, waarmee je niet al teveel functionaliteit hoeft op te offeren. In deze test bespreken we daarom veertien courante Mini-ITX moederborden in elk prijssegment.

Tegenwoordig is het mogelijk om een Mini-ITX systeem samen te stellen dat ondanks zijn kleine formaat toch uitstekende prestaties kan leveren. Bij zowel processors als videokaarten ligt de nadruk steeds meer op het terugbrengen van het stroomverbruik. Dan is er een minder grote koeler nodig om warmte af te voeren, en worden compactere videokaarten mogelijk. Sinds de vorige generatie videokaarten zijn er relatief snelle exemplaren beschikbaar in Mini-ITX formaat, zoals de GTX 970 en de R9 Nano. Maar ook volledig formaat videokaarten van 30 cm lengte zijn prima in Mini-ITX systemen te bouwen, dankzij een groot en groeiend aanbod aan hiervoor geschikte kastjes. Die zijn er in diverse niveaus van compactheid, van net groot genoeg voor een lange videokaart tot zelfs groter dan micro-ATX behuizingen.

Veel prestaties offer je dus niet op bij het samenstellen van een Mini-ITX systeem, maar wat lever je wel in? In de eerste plaats het gebruik van meer dan één videokaart: daarvoor biedt de ITX form factor simpelweg geen ruimte. Doorgaans biedt een Mini-ITX behuizing minder inbouwruimte, bijvoorbeeld voor harde schijven, maar er zijn zeker modellen waar je er meer dan twee in kwijt kunt. Verder kan je mogelijk minder grote luchtkoelers kwijt voor de processor, maar veel Mini-ITX behuizingen bieden wel ruimte voor waterkoeling.

Asus Maximus VIII Impact
De ASUS Maximus VIII Impact is door zijn hoogwaardige stroomvoorziening het meest geschikt voor (extreem) overklokken.

Wat het moederbord zelf betreft zijn er ook beperkingen. Ook al is veel functionaliteit van grotere borden ook op Mini-ITX geïntegreerd, er is geen ruimte om elke voorziening even luxe uit te voeren. Zo zijn er doorgaans minder fases voor de CPU-stroomvoorziening, waardoor overklokken (en soms zelfs het zwaar belasten van een gewone high-end processor) lastiger of onmogelijk wordt.

Zo’n beperking kan je deels compenseren door een grotere kast te kiezen, met ruimte voor meer koeling. In deze test zitten ook ITX-borden waarmee het toch mogelijk is om over te klokken - zelfs met extreme koelmethodes zoals LN2.

Het belangrijkste wat je inlevert bij keuze voor Mini-ITX is geld: Mini-ITX moederborden zijn relatief duur in vergelijking met (micro-)ATX borden. Ook veel kastjes voor dit formaat zijn niet goedkoop, en soms heb je ook nog een relatief prijzige SFX-voeding nodig. De meerprijs voor een Mini-ITX systeem kan zo aardig oplopen: de prijs die je betaalt voor een compacte én krachtige pc.

Modellen

Hoewel het aanbod veel minder groot is dan dat van ATX-moederborden, is er toch heel wat te kiezen voor mensen die een ITX-systeem willen samenstellen. Voor deze round-up testten we vijf moederborden van ASUS, drie van Gigabyte en ASRock, twee van MSI en een van SuperMicro. Zes zijn uitgerust met de Z170-chipset, terwijl we er drie met H170 en B150 en slechts één met H110 en Q170 in de test hebben. Twee van de Z170-moederborden hebben geen heatsinks op de MOSFETs, namelijk die van Gigabyte en ASRock. Opmerkelijk, want de Z170-chipset is juist bedoeld om mee te kunnen overklokken. SLI is uiteraard onmogelijk bij Mini-ITX moederborden, dus als je niet geïnteresseerd bent in overklokken, kan je net zo goed voor een model met de H170-chipset gaan. Bij Mini-ITX moederborden zou je zelfs nog B150 kunnen overwegen, omdat zelfs deze chipset voldoende lanes heeft om de functionaliteit die fysiek op een Mini-ITX moederbord past van bandbreedte te voorzien.

De prijs van de ITX-moederborden is zoals gezegd relatief hoog: op een uitzondering na kosten alle modellen gemiddeld 100 euro of meer; het duurste model kost ruim 275 euro.

Asus Z170I Pro Gaming
De ASUS Z170I Pro Gaming biedt de meeste functionaliteit.

Als we kijken naar de functionaliteit, zien we dat de meeste moederborden voorzien zijn van een M.2-slot. Vier modellen ondersteunen USB 3.1: de drie duurste in de test en een relatief goedkoop exemplaar. De meeste moederborden hebben een WLAN-controller met een snelheid van 867 Mbit/sec en Bluetooth 4.2 ondersteuning. Twee hebben echter een veel langzamere 433 Mbit/sec WLAN-controller (die alleen Bluetooth 4.0 ondersteunt) en weer twee andere modellen hebben überhaupt geen wifi. Vier SATA600-poorten is de standaard, drie moederborden hebben er zelfs zes. Alle moederborden in de test hebben een HDMI-uitgang, de luxere modellen hebben daarnaast een DisplayPort-uitgang, terwijl de goedkopere zijn uitgerust met een DVI-poort.

Let op dat lang niet elk moederbord met de Z170-chipset ook daadwerkelijk echt geschikt is om mee over te klokken. Vaak hebben ze een veel te klein aantal fases en sommige modellen missen zelfs heatsinks op de MOSFETs, waardoor je een high-end processor soms niet eens volledig kan belasten, laat staan overklokken.

Tot zover onze algemene observaties. In de rest van het artikel geven we de modellen individueel aandacht in de volgorde van de marktpositionering van de chipsets: we beginnen bij moederborden met de Z170 en Q170-chipsets en bespreken vervolgens de moederborden met H170, B150 en de H110. Moederborden die nagenoeg identiek zijn aan elkaar, bespreken we wel samen. Zowel ASRock als Gigabyte hebben bijvoorbeeld identieke moederborden uitgebracht met een Z170 en H170-chipset: de twee kaders hiervoor hebben we tussen de Z170 en H170-moederborden geplaatst.

Kort voorgesteld: Z170

Op deze pagina bespreken we drie high-end Z170-moederborden, namelijk de Maximus VIII Impact en Z170I Pro Gaming van ASUS en de Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC van ASRock.

ASUS Maximus VIII Impact

De ASUS Maximus VIII Impact maakt onderdeel uit van de Republic of Gamers serie moederborden voor overklokkers. De belangrijkste feature is dan ook de verticale printplaat met extra fases voor de CPU-stroomvoorziening. Deze fases zijn voldoende om de processor flink over te klokken: niet alleen op lucht, maar zelfs op LN2. Vergeleken met ATX-overklokborden heeft de Impact voornamelijk toegevoegde waarde voor geheugenoverklokkers. Door de kleinere afstand tussen de geheugenmodules en de CPU is het geheugen beter over te klokken. Natuurlijk heb je ook de ROG-overklokopties, zoals een LN2-modus en een Clear CMOS switch op het I/O-paneel.

Wat betreft ‘gewone’ functionaliteit is hij helaas minder rijkelijk bedeeld. In plaats van een M.2-slot voor snelle PCI-Express SSD’s heeft ASUS bijvoorbeeld gekozen voor een U.2-poort, omdat deze minder ruimte inneemt op het moederbord. Er zijn echter niet veel U.2 SSD’s op de markt. Ook mist de Impact een DisplayPort-aansluiting, die de andere duurdere moederborden wel hebben. Met de testresultaten zit het wel goed: de geluidskwaliteit is prima, het stroomverbruik relatief laag en de USB 3.1-prestaties zijn uitstekend. Als enige moederbord in de test heeft hij een agressieve turbo, waardoor zowel de prestaties als het stroomverbruik iets hoger liggen. Dit kan je bij de andere Z170-moederborden overigens ook eenvoudig aanzetten.

De Impact is het duurste bord in deze test, met een gemiddelde prijs van 234 euro. Het zijn voornamelijk (extreme) overklokkers die iets hebben aan de extra functionaliteit van het bord; voor gamers en power users geldt dat minder, terwijl het ontbrekende M.2-slot wel een gemis is.

Asus Maximus VIII Impact Asus Maximus VIII Impact

ASUS Maximus VIII Impact: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

ASUS Z170I Pro Gaming

De ASUS Z170I Pro Gaming is net zoals zijn grote ATX-broer een moederbord met veel bang for the buck. Hier moet alles zitten wat je verwacht van een modern ITX-moederbord: een goede audiocodec en WLAN, M.2 en USB 3.1. Ook heeft hij maar liefst tien fases voor de CPU-stroomvoorziening, waardoor het mogelijk moet zijn om de processor over te klokken.

Op het I/O-paneel heeft hij in totaal acht USB-poorten: twee keer USB 2.0, vier keer USB 3.0 en twee keer USB 3.1. Een WiFi met een snelheid van 867 Mbit/sec ontbreekt uiteraard ook niet. De testresultaten van het moederbord zijn ook in orde. Hij presteert als beste in onze USB 3.1-test, zelfs beter dan de duurdere Maximus VIII Impact. Ook de geluidskwaliteit is uitstekend. Alleen het stroomverbruik in idle is iets aan de hoge kant, maar dat is het moederbord vergeven.

Qua prijs verschilt hij niet veel van de gewone Z170 Pro Gaming: gemiddeld kost hij 165 euro. Hoewel hij hiermee een van de duurdere Mini-ITX moederborden is, heeft hij wel een goede prijs/kwaliteitverhouding. Als je een goed Mini-ITX moederbord wilt nemen met alles erop en eraan, dan is dit model zeker een aanrader.

Asus Z170I Pro Gaming Asus Z170I Pro Gaming

ASUS Z170I Pro Gaming: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC

De ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC valt direct op door zijn kleurstelling. Er zijn veel andere moederborden die hier en daar rood gekleurd zijn, maar bij dit model zijn de heatsinks, PCI-Express sloten en DIMM-banken felrood. Zoals de naam Fatal1ty aangeeft, wordt het bord gemarket aan gamers, hoewel het (zoals zo vaak) niet onmiddellijk duidelijk is wat voor specifieke extra’s het voor die doelgroep te bieden heeft.

Een pluspunt is het grote aantal USB 3.0-poorten: we zien zes keer USB 3.0 en twee keer USB 3.1 op het I/O-paneel. Ook heeft hij zes SATA600-poorten, waar vrijwel alle andere modellen er maar vier hebben. Hiermee onderscheidt hij zich positief van andere moederborden, maar voor de rest zijn de mogelijkheden die de ASRock Fatal1ty biedt vrij standaard.

De USB 3.1-prestaties zijn minder goed dan die van de ASUS-moederborden, maar nog altijd respectabel. De geluidskwaliteit is goed en het stroomverbruik is prettig laag. Helaas is de prijs niet echt laag. Gemiddeld kost hij namelijk 198 euro, waarmee dit het op een na duurste moederbord is. We zien echter weinig wat zo’n hoge prijs rechtvaardigt.

ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC

ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

Kort voorgesteld: Z170 / Q170

Hier bespreken we een Z170 moederbord van MSI en een Q170-moederbord van SuperMicro.

MSI Z170I Gaming Pro AC

De MSI Z170I Gaming Pro AC is in veel opzichten vergelijkbaar is met zijn kleinere H170 Pro AC broertje, maar verschillen zijn er zeker ook. Als ‘gaming’ moederbord heeft MSI hem van een zwart-rode kleurstelling voorzien, evenals van heatsinks op de MOSFETs, een bovengemiddeld goede audiocodec en goede Intel LAN- en WLAN-controllers.

Toch vallen de testresultaten wat tegen, ondanks deze veelbelovende specificaties. Opvallend is dat MSI niet uit de doorgaans goede Realtek ALC1150-audiocodec heeft gehaald wat erin zit: de geluidskwaliteit valt ronduit sterk tegen en is vergelijkbaar met die van veel goedkopere moederborden. Ook het stroomverbruik, traditioneel een sterk punt van MSI, is relatief hoog.

De rest van de extra’s blinkt ook niet bepaald uit: hij heeft slechts vijf fases voor de CPU-stroomvoorziening, waardoor je direct een stuk minder hebt aan de overklokmogelijkheden van de Z170-chipset. Hoogstwaarschijnlijk zal het lastig zijn om met dit moederbord effectief te overklokken. USB 3.1-functionaliteit moeten we ook missen. MSI geeft aan dat het bord voorzien is van “USB 3.1 Gen1” poorten, maar dit is uiteraard gewoon USB 3.0.

De prijs is desondanks een forse 161 euro, waarmee het een van de duurdere moederborden in de test is. Qua functionaliteit en testresultaten springt hij er niet echt positief uit, dus we zouden hem niet direct als aanrader beschouwen.

MSI Z170I Gaming Pro AC MSI Z170I Gaming Pro AC

MSI Z170I Gaming Pro AC: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

SuperMicro X11SSV-Q

De SuperMicro X11SSV-Q is het enige moederbord met de zakelijke Q170-chipset in deze test. De Q170-chipset is grotendeels identiek aan Z170, maar biedt geen ondersteuning voor overklokken. Wel heeft hij zakelijke functionaliteit, zoals Intel vPro. Over het algemeen maakt SuperMicro vooral server- en workstation-moederborden, en het bedrijf richt zich in veel mindere mate op de consumentenmarkt. Dat is al aan de benaming te zien, die niet echt marketing-vriendelijk is. Zo ook met dit bord.

Het aantal USB-poorten op het I/O-paneel is relatief beperkt. Hij heeft vier keer USB 3.0 en verder niets. Wel heeft hij headers voor vijf USB 2.0-poorten en twee USB 3.0-poorten. USB 3.1 ondersteuning ontbreekt. Een WiFi-adapter is ook niet aanwezig. Wel heeft hij een Mini PCI-Express aansluiting, die bij de meeste andere moederborden ontbreekt. 

De SuperMicro heeft ook een audiocodec die niet vaak voorkomt op consumentenmoederborden, namelijk de Realtek ALC888. Dit is een minder goede audiochip dan de ALC1150 en meer vergelijkbaar met de ALC889 en ALC892.

Qua prijs is de SuperMicro X11SSV-Q nogal duur: gemiddeld 279 euro. Hiermee is hij het duurste moederbord in de test, nog duurder dan de Impact. Voor workstations zou de SuperMicro nog wel interessant zijn, maar voor gewone consumenten biedt hij voor een hogere prijs minder uitgebreide functionaliteit. 

SuperMicro X11SSV-Q SuperMicro X11SSV-Q

SuperMicro X11SSV-Q: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

Kort voorgesteld: Z170/H170

Op deze pagina bespreken we vijf moederborden. De ASRock en Gigabyte zijn nagenoeg identiek an elkaar, met uitzondering van de gebruikte chipset. De MSI H170I lijkt heel erg op de Z170I Gaming Pro AC die we op de vorige pagina hebben besproken, maar verschilt toch op enkele vlakken.

ASRock H170M-ITX/AC / Z170M-ITX/AC

Deze twee moederborden van ASRock zijn identiek, met uitzondering van de gebruikte chipset. De Z170M-ITX/AC maakt het in theorie mogelijk om de processor over te klokken. Helaas is de CPU-stroomvoorziening bij lange na niet voldoende is voor overklokken. Beide modellen hebben zes fases en missen heatsinks op de MOSFETs. Dat maakt een succesvolle significante overklok onwaarschijnlijk.

Ook de specificaties zijn niet echt om naar huis over te schrijven. De borden missen M.2-functionaliteit en hebben een trage 433 Mbit/sec WLAN-controller. Niettemin zitten er ook enkele leuke extra’s op deze twee borden. Op het I/O-paneel treffen we bijvoorbeeld acht USB-poorten aan, waarvan maar liefst zes USB 3.0, meer dan alle borden van de concurrentie in deze test. Daarnaast hebben ze twee netwerkcontrollers en zijn ze erg zuinig.

De prijs is relatief zacht, althans, als we kijken naar de H170M-ITX/AC. Gemiddeld betaal je 116 euro voor dit model, vergeleken met 136 euro voor de Z170M-ITX/AC. Zoals gezegd zal het in de praktijk toch onmogelijk zal zijn om ermee over te klokken, dus is er eigenlijk geen reden om de Z170M-ITX/AC te nemen. Je kan die twee tientjes daarom beter besparen door gewoon de H170M-ITX/AC te nemen.

ASRock H170M-ITX/AC ASRock H170M-ITX/AC

ASRock H170M-ITX/AC: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

ASRock Z170M-ITX/AC ASRock Z170M-ITX/AC

ASRock Z170M-ITX/AC: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

Gigabyte H170N-WiFi / Z170N-WiFi

Gigabyte brengt twee nagenoeg identieke Mini-ITX borden op de markt, waarvan ook de prijs dicht bij elkaar ligt. Het enige verschil is eigenlijk de chipset: de Z170N-WiFi is uitgerust met de chipset die overklokken mogelijk maakt. Gezien het feit dat beide bordjes slechts vijf fases voor de CPU-stroomvoorziening hebben, die bovendien niet voorzien zijn van heatsinks, is de kans klein dat je er effectief mee kunt overklokken. Zelfs het zwaar belasten kan al problemen opleveren, blijkt uit onze test: de H170N-WiFi ging throttlen in onze x264 test, doordat de fases te warm werden.

Toch hebben beide moederborden ook aardig wat positieve punten. Zo zijn er twee Intel-netwerkcontrollers, een van de chipset en een extra Intel WGI211AT. Een 867 Mbit/sec wifi interface ontbreekt ook niet. Daarnaast hebben deze twee samen met de ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX als enige zes SATA600-poorten. Wellicht dat dit zinvol zou zijn voor een custom NAS-systeem.

Verder is de geluidskwaliteit uitstekend en het stroomverbruik redelijk laag. Een leuk extraatje is dat de twee borden, hoewel ze geen USB 3.1 ondersteunen, wel een USB 3.0 Type C poort hebben.

Gemiddeld kosten de H170N-WiFi en de Z170N-WiFi 141 en 149 euro. Aangezien overklokken weinig kansrijk zal zijn, is er sowieso geen reden om de Z170 te nemen. Ook de H170N-WiFi is vrij duur, gezien de relatief beperkte functionaliteit. Daarmee is deze eigenlijk alleen aan te raden als je een thuisserver wilt bouwen waar je zes SATA600-poorten voor nodig hebt.

Gigabyte H170N-WiFi Gigabyte H170N-WiFi

Gigabyte H170N-WiFi: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

Gigabyte Z170N-WiFi Gigabyte Z170N-WiFi

Gigabyte Z170N-WiFi: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

MSI H170I Pro AC

Het tweede bord van MSI in de test is gebaseerd op de H170-chipset. Hij is uitgerust met iets goedkopere componenten en functionaliteit dan de MSI Z170I Gaming Pro AC. In plaats van een Intel netwerkcontroller treffen we bijvoorbeeld een Realtek aan. Daarnaast is er een oudere audiocodec aanwezig op het bord. Het aantal USB-poorten is ook een stuk minder. Voordeel is wel dat hij een M.2-slot behoudt en dat hij een degelijke Intel 867 Mbit/sec WLAN-adapter aan boord heeft.

De testresultaten zijn over het algemeen prima. Het stroomverbruik is gemiddeld. De geluidskwaliteit van dit bord valt echter erg tegen, met waardes beneden de 90 dB(A) die we nagenoeg nooit tegenkomen bij de Skylake-generatie. Hij springt er verder ook niet ergens echt positief uit. Gezien de relatief hoge prijs van 141 euro, kunnen we hierdoor geen reden bedenken om dit moederbord te kiezen. Voor dezelfde prijs kan je een Gigabyte H170N nemen, die op vrijwel elk vlak beter is - hoewel ook dat bord niet echt een aanrader is.

MSI H170I Pro AC MSI H170I Pro AC

MSI H170I Pro AC: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots 

Kort voorgesteld: B150/H110

Hier bespreken we twee B150-moederborden van ASUS met LED-lichtjes, een Gigabyte B150-moederbord met verrassend veel functionaliteit en het laagst gepositioneerde model in de test: een ASUS met de H110 chipset. 

ASUS B150I Pro Gaming/Aura / B150I Pro Gaming/WiFi/Aura

Deze twee moederborden van ASUS behoren tot de goedkoopste in de test. Wat deze modellen onderscheidt van de andere geteste exemparen, is de aanwezigheid van RGB-lichtjes. Deze kan je op verschillende manieren licht laten geven: het is zelfs mogelijk om het licht te laten afhangen van de temperatuur van de CPU.

De functionaliteit van de B150I’s is vrij compleet te zijn voor een B150-bord. Een M.2-slot ontbreekt bijvoorbeeld niet en beide hebben een hoogwaardige audio-implementatie. De geluidskwaliteit is daarom ook uitstekend: alleen de Maximus VIII Impact heeft nóg betere resultaten. Daarnaast zijn beide borden vrij zuinig.

Zoals de namen al aangeven, is het enige verschil tussen deze twee moederborden dat de Gaming/WiFi/Aura ook een Qualcomm 867 Mbit/sec WiFi-controller aan boord heeft. Hij verbruikt daardoor ook iets meer stroom, hoewel het verschil niet groot is. Wel betaal je hier flink voor: het model met WiFi kost 134 euro, terwijl de gewone variant 110 euro kost.

Asus B150I Pro Gaming/Aura Asus B150I Pro Gaming/Aura

ASUS B150I Pro Gaming/Aura: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

Asus B150I Pro Gaming/WiFi/Aura Asus B150I Pro Gaming/WiFi/Aura

ASUS B150I Pro Gaming/WiFi/Aura: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

Gigabyte B150N-Phoenix

De Gigabyte B150N-Phoenix is een van de interessantste borden in de test, omdat hij ondanks zijn lage prijs toch is uitgerust met indrukwekkende functionaliteit. Hij heeft zelfs een ASMedia USB 3.1-controller, die we verder alleen aantreffen op de duurste moederborden in de test. Opmerkelijk genoeg missen zelfs de duurdere Gigabyte-modellen deze. De Phoenix heeft daarnaast een prima Intel 867 Mbit/sec WLAN-controller, waarmee hij het goedkoopste bord in de test is met WiFi.

Er zijn uiteraard ook kanttekeningen te plaatsen bij dit bord. De geluidskwaliteit springt er niet echt uit als geweldig. Ook de USB 3.1-prestaties zijn minder goed dan die van de duurdere modellen in de test, maar dit komt deels doordat we de C-states op C8 zetten. Met C-states uit halen we snelheden van wel 700 MB/sec, maar het idle stroomverbruik stijgt dan wel naar 40,8 watt.

De Phoenix heeft maar vijf fases en mist heatsinks op de MOSFETs. We zien daardoor helaas throttling wanneer we een Core i7 6700k volledig belasten in x264 (met AVX2 aan): de spanningsstabilisatoren worden te warm. Het is daarom belangrijk om voor goede airflow in de kast te zorgen.

De lage prijs maakt echter veel goed. Gemiddeld kost dit bord maar 113 euro, waarmee dit het op twee na goedkoopste moederbord in de test is. Gezien de functionaliteit heeft hij dus een uitstekende prijs/kwaliteitverhouding, al is het niet onze eerste keus voor een echt high-end systeem.

Gigabyte B150N Phoenix-WiFi Gigabyte B150N Phoenix-WiFi

Gigabyte B150N-Phoenix: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

ASUS H110I-Plus D3

De ASUS H110I-Plus D3 is het goedkoopste moederbord in deze test en tevens het enige moederbord met ondersteuning voor DDR3. Zoals je dan ook mag verwachten, is het niet bepaald een uitgebreid moederbord. Het heeft geen indrukwekkende audio-implementatie, M.2 of USB 3.1. Ook wifi ontbreekt. De basisfunctionaliteit zit erop en verder niets.

De testresultaten zijn over het algemeen prima, met als uitzondering dat hij relatief veel stroom verbruikt in idle. Niettemin zijn er situaties denkbaar waarin dit moederbord een goede keuze zou zijn, gezien zijn lagere prijs. Gemiddeld kost hij namelijk 80 euro, ruim 30 euro minder dan het op een na goedkoopste model. Voor een simpel Mini-ITX systeem met een Celeron of een Pentium zou dit een prima moederbord zijn – je kan zelfs oude DDR3-geheugenmodules hergebruiken. Gezien het feit dat hij een HDMI-uitgang heeft, kan hij gebruikt worden als basis voor een HTPC.

Asus H110I-Plus D3 Asus H110I-Plus D3

ASUS H110I-Plus D3: Prijzen - Specificaties - Foto's/BIOS-screenshots

Test

We hebben voor deze test dertien moederborden getest met een Core i7 6700k, 8 GB Corsair Vengeance 2133 MHz geheugen, een tweetal OCZ Arc 100 240GB SSD’s en een Corsair CX750M voeding.

Alle tests voeren we uit op de standaardinstellingen van het moederbord, met twee uitzonderingen: we zetten Intel EIST op Enabled en de C-states van zowel Package als Core stellen we in op C8. Dit laatste vermindert het stroomverbruik, maar leidt ook tot slechtere storage-prestaties. Van onze benchmarks is de USB 3.1-test is de enige waarbij de prestaties door de C-states achteruitgaan.

Vanzelfsprekend zijn prestaties en stroomverbruik afhankelijk van de standaard tuning. Vroeger speelden moederbordfabrikanten geregeld vals door de bClk stiekem standaard een klein beetje te verhogen. Wij en andere reviewsites waren daar nooit echt van gediend en de verschillende fabrikanten hebben hun leven gebeterd. Zoals te zien in onderstaande grafiek is de maximale afwijking die we kunnen vinden 0,5%.

Een trucje dat veel fabrikanten wel toepassen is het standaard agressiever maken van de Turbo-modus dan de Intel standaard voorschrijft. Zo behoort (volgens Intel dan) de maximale Turbo-stand van 4,2 GHz bij de 6700K enkel plaats te vinden wanneer slechts één core in gebruik is. Het gros van de borden heeft echter wat wij noemen een "agressieve Turbo" en schaalt ook wanneer alle cores in gebruik zijn op naar de maximale waarde. Dat zien we duidelijk terug in de CPU-benchmarks op de volgende pagina. Uiteraard is het altijd mogelijk om zelf een agressieve Turbo in te stellen.

Benchmarks (CPU)

We hebben een aantal benchmarks gedraaid die primair CPU-prestaties en de daarmee gepaard gaande tuning meten. Allereerst Cinebench 11.5, de bekende 3D-rendering benchmark die vrijwel uitsluitend schaalt met CPU-prestaties en vrijwel niet met geheugenprestaties en andere zaken.

De ASUS Maximus VIII Impact is het enige bord met agressieve turbo, waardoor hij in de benchmarks bovenaan komt te staan. De Gigabyte H170N en B150N throttlen tijdens sommige tests, waardoor ze iets lager eindigen.

Benchmarks (geheugen en IGP)

Via de Passmark 8 MemoryMark benchmark bepalen we de prestaties van het geheugen. In 3DMark Vantage testen we juist de geïntegreerde GPU. De snelheid van de processor beïnvloedt de Passmark-resultaten, waardoor de ASUS Maximus VIII Impact door zijn agressieve turbo hoger eindigt. Veel moederborden klokken de IGP trouwens onder of over, om beter uit deze test dan wel de stroomverbruiktest te komen. 

Stroomverbruik

Het stroomverbruik hebben we gemeten in drie standen: idle (waarbij we een gemiddelde van 5 minuten bepalen), het maximale verbruik tijdens Cinebench 11.5 en het gemiddelde verbruik tijdens 3DMark. Pas wel op, want sommige fabrikanten klokken de IGP van de processor sinds kort standaard onder, om in dit soort tests beter uit de bus te komen. Daarnaast testen we de moederborden niet zoals ze uit de doos komen, we zetten de C-states van zowel Package als Core op C8 - en dit heeft negatieve effecten op prestatievlak, vooral als het aankomt op storage (SSD's en USB 3.1).

USB 3.1-prestaties

Omdat USB 3.1 nog geen onderdeel is van de chipset, moeten de moederbordfabrikanten gebruikmaken van extra controllerchips om de nieuwe interface te kunnen bieden. We testen de USB 3.1-aansluitingen met een externe SSD-behuizing van ASUS, die we ook gebruikten bij onze eerste kennismaking met het nieuwe protocol. Daarin zitten twee Samsung 840 Evo-SSD's van 500 GB, die werken in een RAID-0-configuratie. 

Slechts vier van de veertien moederborden hebben een USB 3.1-poort. De ASUS Z170 Pro Gaming en de Maximus VIII Impact komen hier als beste uit de test. De Gigabyte B150N Phoenix presteert het minst goed, maar vergeet niet dat moederborden op dat prijspunt meestal niet eens beschikken over een USB 3.1-poort.

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van moederborden testen we met behulp van de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Let wel: we testen dus tegelijkertijd de kwaliteit van de uitgang en de ingang van de onboard geluidskaarten. De "zwakste schakel" bepaalt het resultaat.

De dynamic range en noise level tests zijn erg vergelijkbaar en tonen ook vrijwel identiek resultaten. De dynamic range test meet het verschil in volume tussen het hardste en zachtste weer te nemen signaal, de noise level test meet het verschil tussen het hardste geluid en het ruisniveau.

Om de getallen even in perspectief te plaatsen: de hoogste dynamic range c.q. noise level die met 16-bit geluid in theorie mogelijk is, is 96 dB. 99,9% van het geluid dat je beluistert op je PC (CD's, MP3's, YouTube, games, ...) is 16-bit en de grafieken bewijzen dus dat de hardware in vrijwel alle gevallen geen enkele beperking is. De hogere scores kunnen we enkel behalen door met 24-bit audio te testen. We kunnen ons overigens niet voorstellen dat er ook maar iemand is die het verschil tussen 91 dB en 100 dB signaal/ruis-verhouding daadwerkelijk kan horen.

De resultaten van de MSI-moederborden zijn opvallend slecht in deze test. De Z170I Gaming Pro AC heeft een Realtek ALC1150, maar presteert veel minder goed dan de andere modellen met dezelfde audiocodec. De H170I Pro AC heeft een goedkopere chip, de ALC887, maar haalt ook een stuk minder goede geluidskwaliteit dan andere producten hiermee.

De stereo crosstalk test in hoeverre geluid voor het ene kanaal (links of rechts) doorklinkt op het andere kanaal. 

Ten slotte meten we met RMAA de total harmonic distortion, in feite een gemiddelde van de vervorming in het frequentiedomein. Hier zijn de verschillen minimaal.

Conclusie

Als je serieus wilt overklokken is er maar een optie in deze test: alleen de ASUS Maximus VIII Impact heeft genoeg fases van goede kwaliteit om het overklokken, zelfs met extreme koelmethodes, mogelijk te maken. Ook is hij erg geschikt om het geheugen mee over te klokken. Voor de gemiddelde gebruiker en zelfs de gemiddelde overklokker biedt dit bord echter weinig meerwaarde. Sterker nog, je mist een M.2-slot, waardoor hij in de praktijk minder mogelijkheden heeft dan veel andere moederborden. We kunnen hem hierdoor geen award geven.

Gamers en zelfs ‘gewone’ overklokkers kunnen beter een ander moederbord van hetzelfde merk nemen. De ASUS Z170I Pro Gaming heeft alle functionaliteit die je mag verwachten van een modern moederbord en heeft daarnaast voldoende fases om een beetje overklokt te worden. We hebben hem eerder een Excellent Choice Award gegeven, en die wordt bevestigd met deze test.

Gigabyte B150N Phoenix-WiFi
De Gigabyte B150N Phoenix-WiFi biedt een goede prijs/kwaliteitverhouding.

Als je minder wilt betalen, zijn er ook goede keuzes. Vooral de Gigabyte B150N Phoenix-WiFi is een goede koop. Voor een gemiddelde prijs van 109 euro biedt hij uitzonderlijk veel functionaliteit, meer dan sommige duurdere moederborden, zoals M.2, USB 3.1 en een goede WLAN-controller. De VRM-implementatie valt echter tegen, waardoor hij in onze tests gaat terugklokken bij zware belasting met een Core i7 6700k. Voor een ‘gewoon’ systeem biedt hij echter erg veel waar voor je geld, zeker als je voor goede airflow in de kast zorgt. Daarom ontvangt hij de Great Value Award.

Voor de rest zijn er nog enkele andere modellen die eruit springen. Als je een zo goedkoop mogelijk Mini-ITX Skylake moederbord wilt hebben zonder extra functionaliteit, dan is de ASUS H110I-Plus D3 een goede keuze. Hij kost namelijk maar 78 euro. Heb je absoluut een moederbord met twee netwerkaansluitingen nodig, dan zijn je goedkoopste keuzes de ASRock H170M-ITX/AC en de Gigabyte H170N-WiFi. De Gigabyte heeft daarnaast overigens ook zes SATA600-poorten, wat wellicht interessant is voor een thuisserver of een custom NAS.


ASUS Z170I Pro Gaming


Gigabyte B150N Phoenix-WiFi


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC

ASRock Fatal1ty Z170 Gaming-ITX/AC

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Z170
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
ASRock H170M-ITX/AC

ASRock H170M-ITX/AC

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel H170
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
ASRock Z170M-ITX/AC

ASRock Z170M-ITX/AC

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Z170
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Asus B150I Pro Gaming/Aura

Asus B150I Pro Gaming/Aura

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel B150
  • DDR4

€ 112,90

4 winkels
Asus B150I Pro Gaming/WiFi/Aura

Asus B150I Pro Gaming/WiFi/Aura

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel B150
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Asus H110I-Plus D3

Asus H110I-Plus D3

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel H110
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Maximus VIII Impact

Asus Maximus VIII Impact

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Z170
  • DDR4

€ 94,40

2 winkels
Excellent Asus Z170I Pro Gaming

Asus Z170I Pro Gaming

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Z170
  • DDR4

€ 183,94

1 winkel
Great Value Gigabyte B150N Phoenix-WiFi

Gigabyte B150N Phoenix-WiFi

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel B150
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
Gigabyte H170N-WiFi

Gigabyte H170N-WiFi

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel H170
  • DDR4

€ 158,51

4 winkels
Gigabyte Z170N-WiFi

Gigabyte Z170N-WiFi

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Z170
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
MSI H170I Pro AC

MSI H170I Pro AC

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel H170
  • DDR4
Niet verkrijgbaar
MSI Z170I Gaming Pro AC

MSI Z170I Gaming Pro AC

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Z170
  • DDR4

€ 152,90

2 winkels
SuperMicro X11SSV-Q

SuperMicro X11SSV-Q

  • Mini ITX
  • Socket 1151
  • Intel Q170
  • DDR4

€ 195,00

9 winkels
0
*