Project thuisbioscoop deel 1: plan en begin

121 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Het plan
  3. 3. Apparatuur
  4. 4. Akoestische behandeling projectiewand
  5. 5. Reacties

Inleiding

Hardware.Info redacteur Eric bouwt een thuisbioscoop in de kelder onder zijn huis. In deze serie artikelen nemen we je stap voor stap mee bij dit project. We beginnen bij het allereerste plan en bespreken alles wat erbij komt kijken, van de bouw van het sterrenplafond met ledverlichting tot de akoestische behandeling van de ruimte, de installatie van alle luidsprekers, het akoestisch transparante scherm en de installatie van alle apparatuur.


Schets van de thuisbioscoop met een drie-meter breed scherm, sterrenplafond en kolommen met surroundspeakers.

Op Hardware.Info besteden we normaal gesproken aandacht aan pc-componenten en elektronica, waarbij de producten zelf centraal staan. In deze artikelserie wijken we daarvan af en nemen we je mee bij de bouw van een home cinema. Volop elektronica dus ook, maar geen producttest en juist een meer praktijkgerichte insteek. Waarom maken we deze serie artikelen, vraag je je wellicht af? Simpelweg omdat we behalve hardwareliefhebbers ook filmfans zijn, en ook bij het samenstellen en bouwen van een thuisbioscoop een hoop technologie komt kijken.

Ben je dus geïnteresseerd in home cinema en zaken als surround geluid, Dolby Atmos, akoestische aanpassingen, projectoren en home automation? Lees dan vooral verder.

Het plan

Het bloed kruipt soms waar het niet gaan kan. Zoals sommige oudgedienden op deze site wellicht nog weten, had Hardware.Info vroeger een zustersite in de vorm van DVD.nl. Op deze site bespraken we DVD's en home cinema apparatuur. DVD.nl heeft inmiddels een andere eigenaar, maar ook nu nog geldt dat meerdere redacteuren van Hardware.Info film en home cinema een warm hart toedragen. Dat komt terug in onze reviews van soundplates, soundbars en af en toe een receiver.

Toen ondergetekende onlangs verhuisde naar een huis met een grote kelder was het plan om een heuse thuisbioscoop in te richten dan ook snel gemaakt. Doel hierbij is om een ruimte te creëren waar - met een beperkt budget - een zo goed mogelijke beeld- en geluidservaring gerealiseerd wordt. Dat betekent dus groot beeld middels projectie en surroundgeluid dat de kijker helemaal omgeeft. Uiteraard springen we hierbij in op de nieuwste trends, en het doel is dus om de bioscoop geschikt te maken voor Dolby Atmos en DTS:X weergave, waarbij het geluid ook van boven komt.


De bioscoop zal (in eerste instantie) werken als 7.2.4 systeem met zeven luidsprekers rondom, twee subwoofers en vier plafondluidsprekers

Betonnen bak

De ruimte waar de bioscoop in moet komen is een betonnen kelderbak met afmetingen van 6,9 bij 4,2 meter en met een hoogte van 2,6 meter. Achterin de ruimte bevindt zich een trap die omhoog naar de begane grond leidt, verder is de kelderbak helemaal leeg. Bij aanvang van het project is de akoestiek daarom bijzonder slecht: het harde beton zorgt voor een vervelende echo die de ruimte hol laat klinken en het moeilijk maakt om geluiden te lokaliseren. Dat moet dus opgelost worden. Uitdaging bij de bouw is dat het vanwege garantie op waterdichtheid van de kelderbak niet mogelijk is te boren in de wanden of de vloer ervan, maar in het betonnen plafond mag gelukkig wel geboord worden. Dat betekent dus dat alles wat we aan de wanden willen monteren, verlijmd moet worden. 


De beoogde plattegrond van de thuisbioscoop

Het plan is om een bioscoop te maken waarbij met een projector een beeld van circa drie meter breed wordt geprojecteerd op de korte wand tegenover de trap. In de ruimte komen twee rijen van drie of vier stoelen en de bioscoop wordt voorzien van een Dolby Atmos en DTS:X geschikte geluidsinstallatie met drie luidsprekers aan de voorzijde, twee front-high luidsprekers, vier zij-surround luidsprekers, twee achter-surround luidsprekers, vier plafondluidsprekers en twee subwoofers. Wie heeft meegeteld weet dat we daarmee uitkomen op een 9.2.6 opstelling, ofwel vijftien normale luidsprekers en twee subwoofers. Op het moment van schrijven zijn er nog geen (betaalbare) surroundversterkers beschikbaar die zoveel kanalen kunnen aansturen en in eerste instantie is het dan ook de bedoeling om de installatie in 7.2.4 modus te gebruiken, met zeven luidsprekers rondom, twee subwoofers en vier hoogte-kanalen. De extra luidsprekers en kabels leggen we echter wel alvast aan, met het oog op eventuele upgrades in de toekomst.

He projectiescherm komt in een frame op een halve meter afstand van de eigenlijke wand, en wordt gemaakt van akoestisch transparante stof. De voorluidsprekers worden achter dit scherm geplaatst. Op die manier komt het geluid - net als in de bioscoop - echt uit het scherm en zijn de luidsprekers bovendien niet zichtbaar. Ook de eerste subwoofer zal een plaats achter het scherm krijgen.

De zij-surroundluidsprekers worden ondergebracht in vier pilaren langs de zijwanden van de ruimte, terwijl de plafondluidsprekers worden weggewerkt in ‘balken’ die van links naar rechts onder het eigenlijke betonnen plafond langs komen te lopen. Deze balken delen het plafond op in drie vakken, waarin we zogenaamde sterrenhemels gaan maken met zeshonderd glasvezel-sterren. Ook langs alle randen van het plafond komen balken, die naadloos aansluiten op de balken waarin de plafondluidsprekers komen.

Aan de achterzijde van de ruimte gaan we direct voor de trap een extra wand bouwen. In deze wand worden de achter-surround luidsprekers ingebouwd, als ook de tweede subwoofer. In de ruimte die achter deze wand ontstaat bouwen we tevens een rack voor alle apparatuur, die dus uit het zicht opgesteld wordt.


Achterin de ruimte wordt een voorzetwand gebouwd met een deur naar de trap (rechts) en een deur waarachter de apparatuur schuilgaat (links)

Apparatuur

De thuisbioscoop wordt grotendeels voorzien van apparatuur die we al hebben. Als basis gebruiken we een Teufel System 8 THX Ultra 2 luidsprekerset. Aan de voorzijde komen drie Teufel S800 FCR luidsprekers die dienst doen als links, rechts en center, terwijl aan de bovenkant van het scherm nog twee extra S800’s worden opgehangen als front-hights luidsprekers. Ook de surround-back luidsprekers zijn van ditzelfde type, terwijl aan de zijkanten van de ruimte vier S800D luidsprekers in bi-pole modus gebruikt gaan worden. Aan de voorkant van de ruimte - achter het scherm - komt bovendien ook de Teufel S8000 SW subwoofer te staan, terwijl we aan de achterzijde een zelfbouw subwoofer met een 30cm Visaton driver en Hypex versterker in de voorzetwand inbouwen.

Teufel System 8 THX Ultra 2 "5.1-Set Cinema" Black
Het luidsprekersysteem is een uitgebreide versie van Teufel's System 8 THX Ultra 2 speakerset.

Projectie zal in eerste instantie verzorgd worden door een reeds aanwezig Epson EH-TW5000 projector, maar het plan is om deze snel te verwisselen voor een 4K-geschikt model. Beelden zullen worden verzorgd door een Dune HD Smart D1 mediaspeler en een Samsung Blu-ray speler.

We moeten echter ook nieuwe onderdelen aanschaffen. Ten eerste hebben we een versterker of receiver nodig die Dolby Atmos en DTS:X geluid kan weergaven, bij voorkeur via zoveel mogelijk luidsprekers. Welke receiver dat gaat worden is bij aanvang van het project nog niet duidelijk, omdat vrijwel alle fabrikanten in de loop van dit jaar nieuwe modellen zullen uitbrengen. Onze voorkeur gaat echter uit naar een model met minimaal 11 versterkte kanalen.

Verder is er uiteraard veel bekabeling nodig. De vijftien luidsprekers vereisen in totaal bijvoorbeeld ruim 130 meter luidsprekerkabel. Hierbij maken we het niet te gek en gebruiken we generieke 4 mm² OFC koper luidsprekerkabels.

Epson EH-TW5000
Onze Epson EH-TW5000 Full-HD projector krijgt mogelijk snel een opvolger in de vorm van een 4K-geschikt model.

Akoestische behandeling projectiewand

We beginnen het project echter met het akoestisch behandelen van de wand waarvoor het projectiescherm komt te hangen. Bij het afspelen van filmgeluid is het – in tegenstelling tot bij stereo muziek – van belang dat de ruimte akoestisch vrij ‘dood’ is. Geluidsgolven komen niet alleen in een rechte lijn vanaf de luidsprekers bij de luisteraar terecht, maar worden door harde objecten weerkaatst en komen - iets vertraagd en uit een andere richting - ook als 'echo' op de luisterpositie terecht. In een normale luisterruimte zoals een woonkamer wordt een deel van het geluid geabsorbeerd door kussens van meubels, tapijten en gordijnen, maar desondanks is er in de meeste huiskamers nog sprake van flink wat reflectie. Voor muziekweergave is dat geen probleem. Sterker nog, bij stereoweergave is enige mate van geluidsreflectie gewenst, omdat een beperkte galm zorgt dat het geluid levendig wordt en zich verspreidt door de ruimte zodat het geluid ‘los’ komt van de luidsprekers.

Bij surroundweergave ligt dit anders. Er wordt gewerkt met meerdere luidsprekers die zich rondom de luisteraars bevinden en de gewenste akoestiek is (grotendeels) al ingebakken in het geluidssignaal. Reflecties die deels maskeren waar het geluid precies vandaan komt zijn hierdoor niet nodig en zelfs ongewenst omdat je juist goed moet kunnen horen uit welke hoek geluiden komen. In home cinema ruimtes is het vooral belangrijk dat de voorwand weinig tot geen geluid reflecteert, en dat ook de achterwand het geluid van de voor-luidsprekers niet weer rechtstreeks weerkaatst. Daarnaast is het belangrijk om de zogenaamde ‘eerste reflectiepunten’ te behandelen. Dit zijn de punten waar het geluid van de voorluidsprekers via de vloer, de zijwanden en het plafond weerkaatst wordt, dat dus vervolgens indirect bij de luisteraar terecht komt.


Geluid komt niet alleen via directe lijnen (groen) bij de luisteraar terecht, maar ook via reflecties (rood). In deze tekening zijn de eerste reflectiepunten van de zijwanden voor de drie voorluidsprekers ten opzichte van één stoel getekend.

Een ander belangrijk punt is basbeheersing. Reflecties van midden en hoge tonen zijn vrij eenvoudig te absorberen met speciaal akoestisch schuim dat de geluidsgolven ‘opvangt’, maar lage bastonen hebben een veel langere golflengte en zijn daardoor moeilijke te absorberen. Om te zorgen dat ook de lage tonen niet in de ruimte blijven weerkaatsen bouwen we daarom twee zogenaamde bass-traps, in de hoeken aan de voorkant van de ruimte. We maken deze door uit steenwolplaten driehoekige plakken te zagen en deze op elkaar te stapelen. Lage tonen die in de ruimte weerkaatsen en bij deze bass-traps terechtkomen worden geabsorbeerd, wat een gecontroleerde, en minder dreunende basweergave oplevert.


Om bastonen te absorberen bouwen we 'bass traps' door uit platen steenwol driehoeken van 60 bij 40 centimeter te zagen...

... en deze in de hoeken van de ruimte op te stapelen.

De ruimte op de voorwand die tussen de twee basstraps overblijft beplakken we met speciaal akoestisch noppenschuim. Verwar dit materiaal niet met schuimrubber matrasmatjes die er vrijwel gelijk uitzien. Akoestisch noppenschuim heeft een veel hogere dichtheid, waardoor het beter in staat is om geluid te 'vangen' en te voorkomen dat het terug de ruimte in wordt weerkaatst. Dit materiaal werkt uitstekend voor het absorberen van de midden- en hoge tonen en zorgt meteen na het aanbrengen al voor een duidelijke verbetering en minder echo in de verder nog kale kelderbak. Verderop tijdens de bouw zullen we metingen uitvoeren om te bepalen of er meer behandeling nodig is, maar om de kelderbak ook al tijdens de bouw wat minder op een galmput te laten lijken, brengen we meteen aan het begin van de bouw dus een eerste laag aan.

Akoestisch noppenschuim lijkt op matras-schuim, maar heeft een hogere dichtheid en absorbeert vooral hoge- en middentonen vrij effectief.

We beplakken de muur waar het projectiescherm voor komt te staan direct bij aanvang van het project met één laag noppenschuim...


... met dit als voorlopig resultaat: de voorwand die zowel hoge als lage tonen sterk verminderd reflecteert.

Vervolg: Koven rond plafond

In het tweede deel van deze artikelserie gaan we koven aan de zijkanten van het plafond en over de breedte van de ruimte maken. Deze koven zullen ruimte bieden aan vier plafondluidsprekers voor Dolby Atmos en DTS:X weergave, en dienen bovendien om alle luidspreker- en verlichtingskabels en voor de buizen van de luchtafvoer uit het zicht weg te werken. Hou Hardware.Info dus in de gaten voor het vervolg van dit home cinema project. Heb je in de tussentijd vragen, tips of suggesties? Laat deze dan achter in de comments onder dit artikel!

0
*