Goedkope H110-moederborden van ASRock, Gigabyte en MSI review

Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Korte introductie
  3. 3. Graphics en storage
  4. 4. Connectiviteit: USB en netwerk
  5. 5. Audio en koeling
  6. 6. Foto's en BIOS-screenshots
  7. 7. Hoe hebben we getest + bClk waardes en BIOS-versies
  8. 8. Benchmarks (CPU)
  9. 9. Benchmarks (geheugen en IGP)
  10. 10. Stroomverbruik
  11. 11. Geluidskwaliteit
  12. 12. Conclusie
  13. 13. Besproken producten
  14. 14. Reacties

Inleiding

Fabrikanten sturen ons het liefst hun mooiste, compleetste en duurste moederborden op, waarmee ze kunnen laten zien waartoe ze in staat zijn. Toch lukte het ons om drie goedkope H110-bordjes te verzamelen, om te kijken welke keuze je moet maken als je op zoek bent naar een Skylake-bord on the cheap.

ASRock H110M-HDS
De ASRock H110M-HDS kost gemiddeld een dikke 60 euro.

De testkandidaten van ASRock, Gigabyte en MSI verschillen qua gemiddelde prijs nog geen twee euro van elkaar. Ze vormen het bodemsegment van de moederborden voor Intels Skylake-processors. In veel gevallen is dat echter een hele logische keuze: in combinatie met een Celeron, Pentium of zelfs i3 heb je vaak niet meer nodig. Bij het samenstellen van een systeem met een krap budget zijn er vaak onderdelen waar je liever een paar tientjes meer aan besteed dan het moederbord.

Intel verkoopt natuurlijk liever een duurdere chipset en heeft de budget H110-chipset dan ook flink gekortwiekt. Uiteraard kun je niet overklokken, net als bij H170, maar daarnaast is de PCI-Express-bandbreedte van de chipset teruggebracht tot zes 2.0-lanes. M.2- of SATA-Express-poorten worden daarmee onmogelijk. Ten slotte zijn de aantallen USB 3.0- en SATA600-poorten allebei teruggebracht tot vier.

Hieronder vind je een overzicht van de geteste borden en hun prijzen op het moment van schrijven.

Moederbord Laagste prijs Gem. prijs
ASRock H110M-HDS € 59 € 63
Gigabyte H110M-S2H € 53 € 64
MSI H110M Pro-VD € 58 € 65

Korte introductie

ASRock stuurde ons de H110M-HDS op, terwijl Gigabyte ons voorzag van een H110M-S2H. Van MSI kregen we een H110M Pro-VD. Daarvan zijn ook twee andere varianten beschikbaar, de VH en de D, die op de andere monitoruitgangen na exact gelijk zijn.

ASRock H110M-HDS

De ASRock H110M-HDS valt op doordat hij als enige bordje in deze test voorzien is van heatsinks. Volgens ASRock voorkomt dit throttling, maar dat geldt eigenlijk alleen als je 'm met een high-end processor als een i7 6700K combineert. In de praktijk zal dat weinig voorkomen, maar het is toch fijn dat ASRock hier niet op heeft bezuinigd.

ASRock H110M-HDS

In de doos komen we naast het bord en een I/O-paneel enkel twee SATA-datakabels tegen.

ASRock H110M-HDS: Prijzen - Specificaties - Foto's

Gigabyte H110M-S2H

Van Gigabyte ontvingen we een H110M-S2H. Deze fabrikant levert qua monitoraansluitingen het compleetste bord af, met zowel VGA als DVI en HDMI. Daarnaast heeft Gigabyte als enige een extra interne USB 2.0-header geplaatst. Voor wie dat op prijs stelt, wordt een OEM-versie van Norton Internet Security meegeleverd, naast twee SATA-kabeltjes.

Gigabyte H110M-S2H

Gigabyte H110M-S2H: Prijzen - Specificaties - Foto's

MSI H110M Pro-VD

MSI maakte ons testveld compleet met de H110M Pro-VD. Qua specificaties komt het bord grotendeels overeen met de andere producten, maar MSI onderscheidt zich met de 6-fasen stroomvoorziening. De ASRock en de Gigabyte tellen slechts drie en vier fasen. Helaas zitten er dan weer geen heatsinks op de VRM. In de doos zitten twee SATA-kabels.

MSI H110M Pro-VD

MSI H110M Pro-VD: Prijzen - Specificaties - Foto's 

Graphics en storage

De H110-chipset biedt geen mogelijkheid tot CrossFire of SLI, want er is maar één PCI-Express 3.0 x16-slot beschikbaar. De meeste fabrikanten vullen dat aan met één of meerdere x1-sleuven. PCI komen we niet meer tegen.

Moederbord IGP-uitgangen PCI-Express
ASRock H110M-HDS DVI, HDMI 1.4 1 x16, 1 x1
Gigabyte H110M-S2H D-sub, DVI, HDMI 1.4 1 x16, 2 x1
MSI H110M Pro-VD D-sub, DVI 1 x16, 2 x1

Alle borden bieden minstens één digitale beelduitgang. DVI is in alle gevallen aanwezig, terwijl MSI en Gigabyte daar VGA aan toevoegen. ASRock en Gigabyte bieden daarnaast ook HDMI. Van het MSI-bordje is ook een variant met HDMI beschikbaar, dat verder exact gelijk is.

Gigabyte H110M-S2H
Gigabyte is het meest compleet wat monitoruitgangen betreft.

Moederbord SATA600 SATA Express M.2 x4
ASRock H110M-HDS 4  -
Gigabyte H110M-S2H 4  -  -
MSI H110M Pro-VD 4  - -

Qua storage zijn alle bordjes gelijk: ze hebben vier SATA600-poorten uit de chipset, en verder niets.

Connectiviteit: USB en netwerk

Op dit soort budgetbordjes zit geen USB 3.1 en ook voor extra USB 3.0-controllers is geen ruimte. Op alle borden zien we daardoor enkel de vier USB 3.0-poorten uit de chipset geïmplementeerd, telkens via twee poorten op het I/O-panel en een interne header.

Hieronder zie je een tabel. "Extern" verwijst naar poorten die je aantreft op het I/O-paneel, terwijl "headers" verwijst naar aansluitingen op het moederbord voor poorten op behuizingen en panelen.

Moederbord USB 3.0 extern/headers USB 2.0 extern/headers
ASRock H110M-HDS 2 / 2 4 / 2
Gigabyte H110M-S2H 2 / 2 4 / 4
MSI H110M Pro-VD 2 / 2 4 / 2

MSI H110M Pro-VD
De MSI H110M Pro-VD is een prima basic Skylake-bordje.

Connectiviteit: Netwerk

Alle fabrikanten kiezen bij deze borden voor een LAN-controller van Realtek.

Moederbord LAN
ASRock H110M-HDS Realtek RTL8111G
Gigabyte H110M-S2H Realtek RTL8111B
MSI H110M Pro-VD Realtek RTL8111H

Audio en koeling

Op de geteste borden zien we geen high-end codecs als de Realtek ALC1150 terug, maar goedkopere oplossingen. De daadwerkelijke prestaties hangen echter af van de kwaliteit van de implementatie, waardoor de geluidskwaliteit toch kan variëren.

Moederbord Audio chip Versterker Audio caps S/PDIF
ASRock H110M-HDS Realtek ALC887 - ELNA -
Gigabyte H110M-S2H Realtek ALC887 - Nippon Chemicon 85º -
MSI H110M Pro-VD Realtek ALC887 - Nippon Chemicon 85º -

ASRock H110M-HDS
Enkel ASRock heeft de stroomvoorziening uitgerust met heatsinks.

Koeling

Overklokken is uiteraard niet mogelijk op de H110-chipset, maar zaken zoals goede koeling en het aantal fases blijven van groot belang. Je wilt bijvoorbeeld dat dat temperatuur en geluidsproductie van je systeem zo laag mogelijk blijven, wat je kan bereiken door fans met PWM in te stellen. Daarnaast zijn fases niet alleen van belang voor overklokkers. Als de fases te warm worden, wat bij lager gepositioneerde moederborden nog wel wil gebeuren bij constante belasting, dan kan het systeem instabiel worden. In de regel is een groter aantal fases beter, hoewel veel ook afhangt van de kwaliteit van de gebruikte fases.

Het is bij deze moederborden daarom nog altijd geen goed idee om er een quad-core processor in te stoppen die je op vrij constante basis zwaar gaat belasten. Wellicht wil je in deze situatie een top-down cooler gebruiken, zodat alle VRM's enige airflow krijgen.

Alle bordjes beschikken over slechts twee fan-connectors, waarvan er al één in beslag wordt genomen door de CPU-koeler. Dat betekent dat je kastventilators rechtstreeks op de voeding of met splitters aan zult moeten sluiten.

Moederbord Fan-aansluitingen (PWM) Fases Koelblokken BIOS-chips vervangbaar Direct to BIOS
ASRock H110M-HDS 2 (2) 3 Push-pins Ja -
Gigabyte H110M-S2H 2 (1) 4 Push-pins - -
MSI H110M Pro-VD 2 (2) 6 Push-pins - -

Foto's en BIOS-screenshots

Hieronder zie je de foto's en BIOS-screenshots die we hebben gemaakt van de moederborden die in deze review zijn besproken.

ASRock H110M-HDS

  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS
  • ASRock H110M-HDS

Gigabyte H110M-S2H

  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H
  • Gigabyte H110M-S2H

MSI H110M Pro-VD

  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD
  • MSI H110M Pro-VD

Hoe hebben we getest + bClk waardes en BIOS-versies

We hebben de Intel H110-moederborden allemaal getest in combinatie met een Intel Core i7 6700K processor, 8 GB Corsair Vengeance DDR4-geheugen (geklokt op 2133 13-13-13-36-2T), een OCZ Arc 240 GB SSD, en een Corsair CX750M voeding. Alle tests voeren we uit onder Windows 8.1 x64.

Alle borden worden op hun standaardinstellingen getest, zoals ze uit de doos komen, met uitzondering van Intel EIST en C-States, die we aan zetten. Vanzelfsprekend zijn prestaties en stroomverbruik afhankelijk van de standaard tuning. Vroeger speelden moederbordfabrikanten geregeld vals door de bClk stiekem standaard een klein beetje te verhogen. Wij en andere reviewsites waren daar nooit echt van gediend en de verschillende fabrikanten hebben hun leven gebeterd. Zoals te zien in onderstaande grafiek is de maximale afwijking die we kunnen vinden 0,5%.

Een trucje dat veel fabrikanten wel toepassen is het standaard agressiever maken van de Turbo-modus dan de Intel standaard voorschrijft. Zo behoort (volgens Intel dan) de maximale Turbo-stand van 4,2 GHz bij de 6700K enkel plaats te vinden wanneer slechts één core in gebruik is. Het gros van de borden heeft echter wat wij noemen een "agressieve Turbo" en schaalt ook wanneer alle cores in gebruik zijn op naar de maximale waarde. Dat zien we duidelijk terug in de CPU-benchmarks op de volgende pagina. Uiteraard is het altijd mogelijk om zelf een aggressieve Turbo in te stellen.

In onderstaande tabel vind je de voor deze test gebruikte BIOS versies:

Moederbord BIOS-versie
ASRock H110M-HDS P1.00
Gigabyte H110M-S2H F2
MSI H110M Pro-VD 2.30

De volgende grafiek toont de standaard bClk-waardes. In de grafieken hebben de vandaag geteste moederborden een rode kleur. Om te kunnen vergelijken, hebben we een aantal duurdere moederborden opgenomen in de grafieken.

Benchmarks (CPU)

We hebben een aantal benchmarks gedraaid die primair CPU-prestaties en de daarmee gepaard gaande tuning meten. Allereerst Cinebench 11.5, de bekende 3D-rendering benchmark die vrijwel uitsluitend schaalt met CPU-prestaties en vrijwel niet met geheugenprestaties en andere zaken.

Benchmarks (geheugen en IGP)

Via de Passmark 8 MemoryMark benchmark bepalen we de prestaties van het geheugen. In 3DMark Vantage testen we juist de geïntegreerde GPU mee. In beide gevallen wint MSI het nipt, maar de verschillen zijn klein.

Stroomverbruik

Het stroomverbruik hebben we gemeten in drie standen: idle (waarbij we een gemiddelde van 5 minuten bepalen), het maximale verbruik tijdens Cinebench 11.5 en het gemiddelde verbruik tijdens 3DMark. Pas wel op, want sommige fabrikanten klokken de IGP van de processor sinds kort standaard onder, om in dit soort tests beter uit de bus te komen. Daarnaast testen we de moederborden niet zoals ze uit de doos komen, we zetten de C-states van zowel Package als Core op C8 - en dit heeft negatieve effecten op prestatievlak, vooral als het aankomt op storage (SSD's en USB 3.1).

MSI heeft een naam hoog te houden qua zuinigheid in idle en doet dat met de H110M Pro-VD: het is het zuinigste Skylake-bordje dat we tot nu toe hebben getest. Alleen de ASRock is wat minder zuinig. Onder load zijn de rollen juist omgedraaid: MSI is hier het minst zuinig.

Geluidskwaliteit

De geluidskwaliteit van moederborden testen we met behulp van de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Let wel: we testen dus tegelijkertijd de kwaliteit van de uitgang en de ingang van de onboard geluidskaarten. De "zwakste schakel" bepaalt het resultaat.

De dynamic range en noise level tests zijn erg vergelijkbaar en tonen ook vrijwel identiek resultaten. De dynamic range test meet het verschil in volume tussen het hardste en zachtste weer te nemen signaal, de noise level test meet het verschil tussen het hardste geluid en het ruisniveau.

Om de getallen even in perspectief te plaatsen: de hoogste dynamic range c.q. noise level die met 16-bit geluid in theorie mogelijk is, is 96 dB. 99,9% van het geluid dat je beluistert op je PC (CD's, MP3's, YouTube, games, ...) is 16-bit en de grafieken bewijzen dus dat de hardware in vrijwel alle gevallen geen enkele beperking is. De hogere scores kunnen we enkel behalen door met 24-bit audio te testen. We kunnen ons overigens niet voorstellen dat er ook maar iemand is die het verschil tussen 91 dB en 100 dB signaal/ruis-verhouding daadwerkelijk kan horen.

Het is duidelijk te zien dat de borden in deze test gebruik maken van oudere Realtek audiocodecs zoals de ALC887. Gigabyte en ASRock hebben de implementatie het beste voor elkaar, maar borden met een ALC1150-codec presteren nog duidelijk beter.

De stereo crosstalk test in hoeverre geluid voor het ene kanaal (links of rechts) doorklinkt op het andere kanaal. 

Ten slotte meten we met RMAA de total harmonic distortion, in feite een gemiddelde van de vervorming in het frequentiedomein. De verschillen lijken groot, maar ook hier kijken we met een enkele uitzondering naar een verschil tussen uitstekend en meer dan uitstekend.

Conclusie

Wat lever je nou eigenlijk in door voor een spotgoedkoop Skylake-bord te gaan? Best veel: features als USB 3.1 en M.2 hoef je niet te verwachten, de audio- en netwerkvoorzieningen zijn minder uitgebreid en je kunt maar één casefan op het moederbord aansluiten. Plannen met SLI en CrossFire kun je sowieso al uit je hoofd zetten.

Als je daar allemaal geen behoefte aan hebt, dan kun je eigenlijk prima vooruit met een H110-moederbord. Voor een goedkope game PC is het veel verstandiger om geld te investeren in een snellere videokaart dan in een duurder moederbord, terwijl je ook voor een simpel huis-, tuin- en keukensysteem niet tekort komt.

Zoals we in het begin al schreven, liggen de prijzen en mogelijkheden van de vandaag geteste bordjes erg dicht op elkaar. Het is daardoor lastig om een winnaar aan te wijzen. MSI biedt extra stroomfasen, terwijl ASRock als enige heatsinks op de VRM's heeft gemonteerd. Gigabyte doet geen van beide en heeft ook geen PWM geïmplementeerd op de tweede fanheader, waardoor wij één van de twee andere opties de voorkeur zouden geven. Wat ons betreft is het tussen die bordjes een gelijkspel, dus we sturen ze allebei met een Great Value-award naar huis.


ASRock H110M-HDS
MSI H110M Pro-VD


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock H110M-HDS

ASRock H110M-HDS

  • Micro ATX
  • Socket 1151
  • Intel H110
  • DDR4

€ 63,00

3 winkels
Gigabyte H110M-S2H

Gigabyte H110M-S2H

  • Micro ATX
  • Socket 1151
  • Intel H110
  • DDR4

€ 45,85

17 winkels
MSI H110M Pro-VD

MSI H110M Pro-VD

  • Micro ATX
  • Socket 1151
  • Intel H110
  • DDR4

€ 47,95

5 winkels
0