Epson LS10000 laserprojector review: 4K Enhanced

33 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Uiterlijk, aansluitingen en lens
  3. 3. Laserprojectie
  4. 4. Upscaling met 4K Enhancement
  5. 5. Beeldkwaliteit
  6. 6. Foto's
  7. 7. Conclusie
  8. 8. Besproken producten
  9. 9. Reacties

Inleiding

De Epson LS10000 heeft een laser-lichtbron en '4K Enhancement' technologie. Is het daarmee de ultieme home cinema projector?


Door de komst van steeds grotere televisies en monitoren is de markt voor projectoren krimpende. Maar is er nog altijd een verschil tussen groot en héél groot, en veel home cinemaliefhebbers kiezen daarom nog altijd graag voor een projector. Niets haalt het bioscoopgevoel namelijk zo goed in huis als een beeld van drie meter breed en ruim anderhalve meter hoog. Epson lanceerde vorig jaar de EH-LS10000, een high-end home cinema projector, bedoeld voor consumenten die geen compromissen willen sluiten als het op beeldkwaliteit en beleving aankomt.

Om dat mogelijk te maken, maakt de LS10000 gebruik van drie nieuwe technieken, te weten een laser als lichtbron, '4K Enhancement' technologie waarmee de full hd projector de beeldkwaliteit van een 4K model zou moeten benaderen en nieuwe Reflective LCD panelen. Aan al dat moois hangt wel een prijskaartje, want de Epson EH-LS1000 kost in onze prijsvergelijker namelijk ruim 7200 euro. Tijd om uit zoeken of het apparaat die prijs ook echt waard is.

Epson EH-LS10000

Uiterlijk, aansluitingen en lens

Het woord 'mooi' komt niet bepaald vaak op bij ons als we het over projectoren hebben, maar de EH-LS10000 vinden wij best een fraai apparaat. Het mat zwarte apparaat heeft een centraal gepositioneerde lens, met daaromheen twee openingen waardoor warme lucht wordt afgevoerd. De afgeronde vormen geven de LS10000 verder een futuristisch uiterlijk, wat ons wel bevalt. Wat op de foto's niet direct zal opvallen, is dat de EH-LS10000 een erg grote projector is. Het apparaat meet 55 x 55 x 23 centimeter en weegt bovendien 18 kilo. 

Epson EH-LS10000

Qua aansluitingen is het apparaat goed uitgerust. Naast legacy video, component en VGA ingangen is de projector voorzien van twee HDMI poorten die niet alleen 4K signalen met maximaal 60Hz kunnen verwerken, maar ook overweg kunnen met HDCP 2.2 kopieerbeveiliging. Daarmee is de LS10000 dus helemaal up to date, en bijvoorbeeld ook geschikt om aangesloten te worden op een Ultra HD Blu-ray speler.

De centraal gelegen lens heeft een bereik van 21,3 tot 44,7mm, wat neerkomt op een zoombereik van 2,1x. Door het ruime lens-shift bereik van 0,9x verticaal en 0,4x horizontaal, is de plaatsing van het apparaat bovendien heel flexibel. De lens wordt geheel elektronisch bediend, zowel voor focus, zoom als lensshift. Hierdoor is het mogelijk om drie verschillende lensposities in het geheugen van de projector op te slaan, handig als je met een scherm met 2.35:1 scherm werkt waarop je ook 16:9 beelden wilt projecteren. De projector is bovendien ook via het Control4 home automation systeem aan te sturen, zodat je geautomatiseerde scenario's kunt aanmaken. 

Epson EH-LS10000
Epson EH-LS10000
Epson EH-LS10000

Laserprojectie

Projectoren maken sinds jaar en dag gebruik van Ultra High Pressure (UHP) lampen die relatief efficiënt werken en een hoge lichtopbrengst per watt hebben. UHP lampen hebben echter ook nadelen. Zo worden ze erg warm en vereisen ze dus veel koeling, is de levensduur beperkt tot een paar duizend uur en neemt de helderheid tijdens het gebruik sterk af. UHP lampen zijn bovendien vrij prijzig, het vervangen van een projectorlamp kost al snel een paar honderd euro.

Het gebruik van lasers als lichtbron in plaats van standaard hogedruklampen heeft een aantal voordelen. Ten eerst gaan lasers véél langer mee. Waar een standaard UHP lamp een levensduur van 2000 of 3000 uur heeft, gaan de lasers in de LS10000 tot wel 30.000 uur mee, afhankelijk van de gekozen lampmodus. Een ander voordeel is dat lasers heel snel en nauwkeurig aangestuurd kunnen worden. Bij donkere scenes kan het licht daarom razendsnel gedimd worden, met betere zwartwaarden als gevolg. Een mechanische iris is hiervoor overbodig. Een klein bijkomend voordeel is ook dat lasers geen opwarmtijd nodig hebben. Direct na het inschakelen van de projector geeft deze meteen een volledig helder beeld met de juiste kleurtemperatuur

We spreken tot nu toe steeds over lasers in meervoud, omdat de LS10000 beschikt over twee laserlichtbronnen. Deze geven beide blauw licht af. Van één laser gaat het licht meteen naar het reflectieve LCD paneel dat de blauwe component van het beeld verzorgt. Het licht van de tweede blauwe laser wordt door een fosforwiel geschoten waardoor het licht geel van kleur wordt. Dit gele licht wordt vervolgens door een dichroic spiegel gesplitst in rood en groen licht, dat beide ook naar een reflectief LCD paneel wordt gestuurd. Als laatste stap worden de losse rode, groene en blauwe beelden weer samengevoegd middels een prisma, en door de lens naar het scherm gestuurd

 
De Epson LS10000 gebruikt twee blauwe lasermodules.

Reflective LCD

Een ander verandering die Epson met de EH-LS10000 doorvoert is dat deze projector gebruik maakt van reflectieve LCD panelen, in plaats van paneeltjes waar het licht doorheen schijnt. De nieuwe reflectieve LCD technologie lijkt sterk op SXRD en D-ILA wat respectievelijk Sony en JVC in high-end home cinema projectoren gebruiken. Het voordeel van reflectieve technologie is dat de zwartwaarden beter zijn en de vulling van de pixels beter kan zijn, ofwel dat het zwarte raster tussen de pixels dunner is.

Upscaling met 4K Enhancement

Eén van de vermeende voordelen van de Epson LS10000 is dat deze beschikt over iets wat Epson 4K Enhancement noemt. De reflectieve LCD panalen van de projector hebben gewoon een normale full hd resolutie van 1920x1080 pixels, maar in het lichtpad is een lenselement toegepast dat het beeld razendsnel een halve pixel omhoog en opzij kan laten bewegen. Door de beeldsnelheid te verdubbelen, is het op die manier mogelijk om elk beeld tweemaal weer te geven, waarbij het beeld de tweede keer op een iets andere locatie wordt getoond. Door de pixels hierbij anders aan te sturen, ontstaat een beeld dat daadwerkelijk meer informatie bevat dan een normale full hd weergave, en ultra hd dicht benaderd.

Wij hebben de LS10000 zowel met een Windows desktop in ultra hd resolutie, als ook met veel videomateriaal in 4K kwaliteit getest. En 4K video ziet er ook echt verbluffend mooi uit, met duidelijk véél meer detaillering dan wanneer we dezelfde clip in full hd kwaliteit bekeken. We hebben behalve met offline bestanden ook geëxperimenteerd met Youtube 4K materiaal. Hierbij was een duidelijke verbetering zichtbaar wanneer we handmatig schakelden tussen de 1080p en 1440p versie van de streams, en een kleine verbetering bij de verhoging van 1440p naar 2160p. Hoewel dit geen erg wetenschappelijke benadering is - al is het maar omdat Youtube vrij veel compressie toepast - geeft het wel een aardig beeld van de scherpte van de LS10000.

Behalve met video hebben we ook gekeken hoe de projector een ultra hd desktop kan weergeven. Onderstaand zie je tweemaal een uitvergroting van een deel van de Windows desktop. Links een digitaal gemaakt screenshot, rechts een foto van de weergave van de LS10000. Het is duidelijk dat de scherpte niet 1:1 overeenkomt met het digitale screenshot, maar als je weet dat de projector feitelijk slechts 25% van de pixels native kan weergeven weergeeft, is het resultaat van de 4K Enhancement toch verrassend goed. 

De volledige 3840x2160 pixels tellende desktop.... 
... en een uitvergrote detailweergave. Links een digitaal screenshot, rechts een foto van de weergave door de LS10000.

Beeldkwaliteit

De beeldscherpte van de EH-LS1000 is dus heel erg goed en ook op andere punten weet de projector te imponeren. We hebben het apparaat doorgemeten met onze X-Rite i1 Display Pro colorimeter en Calman software. De meetresultaten lijken helaas echter niet heel nauwkeurig te zijn, omdat deze colorimeter geen goed profiel kent voor de laserlichtmodule in de LS10000. De meetresultaten voor met name de grijsweergave bleken hierdoor zo onbetrouwbaar dat we deze niet zullen publiceren. We kijken momenteel naar oplossingen om dergelijke apparaten in de toekomst goed te kunnen testen.

Waar we sowieso wél goede meetresultaten van hebben is het contrast. In de cinema modus levert de projector een ANSI contrast van 3050:1. Dat is goed, maar niet uitzonderlijk goed. Epson's goedkopere EH-TW900W liet bij dezelfde test bijvoorbeeld ruim 3400:1 noteren. Toch zeggen deze cijfers niet alles. Doordat de laserengine slim (en snel) kan dimmen in donkere scenes, is het zwartniveau van de LS10000 in de praktijk eigenlijk altijd heel erg goed. In de cinemastand levert de LS10000 bij projectie van een vlak van 1m² een maximale helderheid van 237 cd/m2. Dat is netjes, maar niet opmerkelijk hoog. De LS10000 is dan ook niet bedoeld als lichtkanon, maar is echt een apparaat om gebruikt te worden in verduisterde ruimtes.

Kiezen we de 'Digital Cinema' stand, dan neemt de helderheid licht af, maar geeft de projector het DCI-P3 kleurbereik wel (vrijwel) perfect weer. Daarmee is de LS10000 dus ook geschikt voor het weergeven van wide color signalen, zoals die onder andere ook op Ultra HD Blu-ray gebruikt gaan worden.


Het kleurbereik van de LS1000 omvat (vrijwel) geheel de DCI-P3 wide color kleurruimte

Ondanks het feit dat we onze ervaringen helaas slechts beperkt kunnen onderbouwen met cijfers, zijn we toch zonder terughouden erg positief over de beeldkwaliteit van de LS10000. Het grijsverloop is netjes, de kleurweergave oogt in de cinemastand heel natuurlijk en de beeldscherpte is zoals hiervoor besproken héél erg goed.

Ook qua geluidsniveau scoort de projector erg goed. In de filmmodus met de lamp op medium meten wij 37,5 dB op 10 centimeter afstand, de laagste waarde van alle projectoren die we tot nu toe hebben getest. Schakelen we over naar de ecomodus - de helderheid neemt dan af naar 172 cd/m2, dan produceert het apparaat nog 1,5 dB minder geluid.

Foto's

Op deze pagina vind je foto van de Epson EH-LS10000.

Conclusie

De Epson EH-LS10000 is een prachtige projector. Het apparaat werkt stil, heeft een volledig elektrisch aangestuurde lens met een groot instelbereik, en kan via HDCP2.2 geschikte HDMI poorten overweg met Ultra HD signalen met maximaal 60Hz. Hoewel we de projector niet goed hebben kunnen doormeten, is onze mening over de beeldkwaliteit zeer positief. De beeldscherpte is dankzij de prima functionerende 4K Enhancement technologie duidelijk beter dan die van full hd projectoren en benadert die van echte ultra hd apparaten. Dankzij de laserengine heeft de LS10000 een prima werkende dynamische contrastregeling, die veruit superieur is aan oplossingen met een fysieke iris. Hoewel het gemeten ANSI-contrast niet verbluffend hoog is, weet de projector daarom in de praktijk toch te overtuigen met een zeer contrastrijk beeld met prima zwartwaarden.

Epson EH-LS10000

Nadelen kent de Epson EH-LS10000 ook. Zo is het apparaat groot en zwaar, waardoor het zeker geen projector is die je gemakkelijk meeneemt. Daar is hij overigens ook niet voor bedoeld, dit is echt een machine voor liefhebbers van high-end beeldkwaliteit in een vaste home cinema opstelling. Kijken we naar de concurrentie, dan zit de LS10000 met zijn prijs van ruim 7000 euro in hetzelfde veld als de D-ILA projectoren van JVC en de 4K SXRD modellen van Sony, maar ruim een factor twee hoger dan bijvoorbeeld Epson's eigen topmodel full hd projector, de EH-TW9200W. Of de LS10000 dat waard is? Dat is lastig te zeggen. De beeldkwaliteit, en dan vooral de beeldscherpte is duidelijk veel beter, maar zoals altijd betaal je voor het neusje van de zalm wel een navenante prijs.

 
Epson EH-LS10000


Besproken product

Vergelijk  

Product

Prijs

Ultimate Epson EH-LS10000

Epson EH-LS10000

  • 1500 lm
  • 1920x1080
  • Reflective LCD
Niet verkrijgbaar
0
*