5 simracing stuurtjes getest: Logitech vs. Thrustmaster

32 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. De test
  3. 3. Logitech G29 en G920
  4. 4. Thrustmaster T500RS / Ferrari F1 Wheel Integral T500
  5. 5. Thrustmaster TX Racing
  6. 6. Conclusie
  7. 7. Mag het nog wat meer kosten?
  8. 8. Besproken producten
  9. 9. Reacties

Inleiding

Max Verstappen is niet alleen de jongste Formule 1 coureur aller tijden, hij is ook een fervent simracer. Mede dankzij het succes van Max staat simracing de laatste tijd dan ook weer volop in de belangstelling. Reden voor ons om een aantal serieuze stuurtjes onder de loep te nemen.


Op de PC zijn racegames het afgelopen decennium, wellicht mede door de consoletitels als Forza Motorsport en Gran Turismo, wat op de achtergrond geraakt, maar daar lijkt langzaam weer verandering in te komen. Vooral gamers die een zo realistisch mogelijke spelbeleving willen, herontdekken de PC. Bij simracing games als iRacing, rFactor, Project Cars en Assetto Corsa staat een zo hoog mogelijk realisme voorop. Geen turbo boost, bonuspunten en shortcuts, maar zo natuurgetrouw mogelijk de werkelijkheid benaderen en écht racen is waar het om draait bij dit soort games.

De PC is daar uitermate geschikt voor. Een krachtig systeem biedt namelijk veel meer rekenkracht dan de nieuwste generatie consoles, waardoor voor simulatie van verschillende krachten, de invloed van bandenslijtage, (nat) wegdek en aerodynamica volop rekenkracht beschikbaar is. Heb je een snelle videokaart, dan is het zelfs probleemloos mogelijk om met hoge framerates op drie schermen te racen, voor het ultieme racegevoel.


Voor simracing is de PC uitermate geschikt, omdat er voldoende rekenkracht is om indien gewenst meerdere schermen aan te sturen.

Om serieus te kunnen racen heb je ook een goed force feedback stuur nodig. Force feedback is namelijk al lang geen gimmick meer en bij de ontwikkeling van moderne racegames wordt veel tijd besteedt aan de reproductie van het gevoel van bijvoorbeeld het wegdek en slip van de banden, zoals doorgegeven via het stuur. Nauwkeurige force feedback helpt je dus daadwerkelijk bij het ‘aanvoelen’ van de auto. Ook de kwaliteit van de pedalen is belangrijk, waarbij het vooral van belang is dat het rempedaal goed te doseren is én voldoende tegendruk biedt, zodat je niet bij de minste aanraking meteen de wielen blokkeert.

De test

Twee jaar geleden bespraken we een vijftal racesturen met een prijskaartje van maximaal 150 euro. Voor dat geld koop je heel aardige apparaten zoals de Logitech Driving Force GT en de Thurstmaster 458 Italia. Hoewel niet slecht, geven bij deze sturen de pedalen weinig tegendruk, is de force feedback niet bijzonder verfijnd en de algehele bouwkwaliteit niet van het beste niveau.

Ditmaal bekijken we stuurtjes uit het hogere middensegment, met prijskaartjes uiteenlopend van ongeveer 300 tot 500 euro. Daarvoor koop je aanzienlijk betere apparaten, zoals we verderop in deze review zullen bespreken. Voor de echte liefhebbers kan het echter nog beter. Er zijn ook fabrikanten die racestuurtjes maken die een paar duizend euro kosten, maar die vallen buiten het bereik van deze test. Wij kijken naar racing wheels die betere kwaliteit bieden dan de instapmodellen, maar waarvoor je geen tweede hypotheek hoeft af te sluiten.


Assetto Corsa

Het testen van de stuurtjes hebben we gedaan in combinatie met Assetto Corsa en met Project Cars. In Asseto Corsa kozen we voor de Lotus 98T, een Formule 1 auto uit 1986 met 1200 pk, maar ook met een enorm turbogat, waardoor alle power in één keer loskomt. Goede terugkoppeling via force feedback over wanneer de banden grip verliezen is dus essentieel, evenals de mogelijkheid om snel en nauwkeurig te kunnen tegensturen om overstuur op te vangen.

In Project Cars kozen we voor de ‘Formula A’ auto, wat feitelijk een 2013 Formule 1 wagen is. Een zeer snelle racewagen met een piekerige V8 motor, die zich bovendien niet eenvoudig laat remmen; de wielen blokker al snel als je de remdruk niet goed afbouwt. De mogelijkheid om het rempedaal goed te doseren is dan ook essentieel bij deze auto.


Project Cars

Logitech G29 en G920

De Logitech G29 en de Logitech G920 werden begin van de zomer aangekondigd als opvolgers van de G27, die inmiddels niet meer verkrijgbaar is. De reden dat Logitech twee stuurtjes tegelijk op de markt bracht heeft te maken met de nieuwe consoles van Microsoft en Sony. Beide nieuwe sturen werken met de PC, maar de G29 is daarnaast alleen geschikt voor de Playstation 3 en 4, terwijl de G920 bedoeld is voor de Xbox One. Beide sturen hebben dezelfde basisunit, dezelfde pedalen en ook dezelfde adviesprijs van 399 euro. Het verschil tussen de twee zit hem in de knoppen op het stuur. Die zijn namelijk toegesneden op respectievelijk de Playstation en de Xbox, waarbij de G29 voor de Playstation meer knoppen heeft en bovendien voorzien is van een serie LEDs die aangeven wanneer het tijd is om op te schakelen. Voor PC-gebruik ligt de keuze voor de G29 daarom meer voor de hand, je krijgt simpelweg meer voor hetzelfde geld dan bij de G920.


Logitech G29 voor PC en Playstation... 

Logitech G920
... en de G920 voor PC en Xbox

Het heeft zes jaar geduurd voordat Logitech met een opvolger voor de zeer succesvolle G27 kwam, en om heel eerlijk te zijn vallen de G29 en G920 ons een beetje tegen. Onder de kap is namelijk vrijwel niets aangepast of verbeterd. De nieuwe modellen maken nog altijd gebruik van dezelfde dual-motor setup met tandwielaandrijving. Nadeel van zo’n constructie is dat tandwielen relatief veel geluid maken, en je tijdens het bewegen ook een licht ‘happend’ gevoel in het stuur hebt wanneer de tanden in elkaar vallen. Bij de G29 valt dit echter mee, behalve als je bijvoorbeeld door een grindbak rijdt, want dan hoor en voel je het mechanisme wel duidelijk. Een ander nadeel is het kleine ‘dode punt’, waarmee we bedoelen dat je het stuur een klein beetje heen en weer kunt bewegen zonder dat je de kracht van de motor voelt. Kleine, subtiele effecten worden hierdoor niet altijd helemaal doorgegeven. De G29 laat in Assetto Corsa echter goed voelen wanneer de Lotus 98T grip verliest, maar mist wat snelheid om bij abrupte force feedback effecten echt maximale impact te geven.

De pedalenset van de G29 is vrij goed. Het stuur wordt geleverd met drie pedalen, naast gas en rem is er dus ook een koppelingspedaal. De pedalenset lijkt sterk op die van de G27, maar het rempedaal is iets aangepast met een rubberen insert, waardoor deze aan het eind van de beweging veel meer tegendruk heeft en zwaarder aanvoelt. Dat is een kleine, maar waardevolle verbetering die het doseren van de remdruk makkelijker maakt. Daarnaast is de elektronica die de beweging van het stuurwiel uitleest aangepast. Bij de G27 werden stuurbewegingen geregistreerd met een optische sensor, bij de G29 is deze vervangen door een HAL sensor die veranderingen in magnetisme oppakt. Volgens Logitech zou dit accurater moeten werken, in de praktijk geldt vooral dat HAL sensoren minder last hebben van vervuiling, waardoor ze ook na langere tijd minder snel problemen geven dan een optische sensor. Een ander verschil met de G27 is de losse schakelpook, want die wordt bij de G29 namelijk niet langer meegeleverd. Wil je die wel hebben, dan moet je daarvoor nog eens 60 euro extra neertellen. De prijs van de nieuwe stuurtjes in was ons betreft sowieso een pijnpuntje: De G27 kostte eerder dit jaar ongeveer 260 euro, terwijl de G29 en G920 die in de basis technisch vrijwel gelijk zijn, maar zónder shifter geleverd worden, op dit moment zo'n 350 euro kosten.


De pedelen van de G29 zijn prima, met een verbeterde remdruk ten opzichte van de G27

Thrustmaster T500RS / Ferrari F1 Wheel Integral T500

Ook Thrustmaster heeft in de prijsklassen waar wij naar kijken meerdere racestuurtjes. Het topmodel is de T500RS, die met een winkelprijs vanaf ongeveer 415 euro ook het duurste apparaat uit de test is. De T500RS bestaat uit een zware basisunit, voorzien van één grote motor die middels een tandriem met de stuur-as is verbonden. Voordeel van deze oplossing is dat het gevoel van in elkaar hakende tandwielen ontbreekt, en dat er ook geen sprake is van speling waardoor een dood punt ontstaat. De T500RS is voorzien van een groot stuurwiel, met daarachter twee schakelflippers die op de basisunit gemonteerd zijn. Dat laatste is jammer, want de flippers bewegen niet met het stuur mee, zodat schakelen halverwege een bocht lastig kan zijn. Het stuur ligt echter prettig in de hand en voelt ‘zwaar’ en solide aan. Er is bovendien geen sprake van speling op de stuur-as, waar dit bij de modellen van Logitech wel in lichte mate het geval is. De force feedback effecten van de T500RS zijn heel erg goed. De gebruikt motor is sterk en snel, maar kan ook subtiele effecten goed doorgeven.


Thrustmaster T500 RS 

Bevalt het meegeleverde stuurwiel je niet, dan kan je deze vervangen voor andere stuurtjes. Thrustmaster levert er meerdere, waaronder een Ferrari F1 stuur en diverse GT-stuurtjes. Voordeel van die los verkrijgbare stuurtjes is dat ze wél beschikken over schakelflippers die met het stuur meedraaien. Nadeel is dat ze tussen de 110 en 170 euro per stuk kosten. Wil je sowieso graag een F1 stuurtje hebben, dan is de T500RS ook direct als Ferrari F1 Wheel Integral T500 editie te koop, voor ongeveer 490 euro.

Thrustmaster T500 RS
Thrustmaster levert verschillende stuurwielen voor de T500RS

Het grootste pluspunt van de T500RS is zijn pedalenset. Deze geheel uit metaal vervaardigde unit bevat drie pedalen en kan naar keuze rechtop of liggend neergezet worden, al naar gelang hoe je of je de pedalen van boven naar beneden, of van voor naar achteren wilt indrukken. De metalen pedalen voelen solide aan en het rempedaal levert standaard een tegendruk van 10 kilo. Met een meegeleverde metalen veer is dat te verhogen naar ruim het dubbele. Doseren van het rempedaal gaat mede hierdoor erg nauwkeurig.


Thrustmaster Ferrari F1 Wheel Integral T500

Thrustmaster TX Racing

Net onder de T500RS vinden we twee andere stuurtjes, de T300 RS en de TX Racing. Beide maken gebruik van een iets kleinere basisunit dan de T500RS, met een iets minder krachtige force feedbackmotor. De T300 is geschikt voor Playstation 3, 4 en PC, terwijl de TX Racing die wij testen bedoeld is voor de Xbox One en de PC. De T300 RS heeft net als de T500RS een maximale draaihoek van 1080 graden, terwijl de TX Racing beperkt is tot 900 graden. In de praktijk zal dat geen probleem zijn, in racegames gebruik je immers nooit zo’n grote stuuruitslag. Beide stuurtjes gaan volgens onze prijsvergelijker over de toonbank vanaf ongeveer 300 euro, waarbij de T300 wordt geleverd met een metalen Ferrari GTE stuur, terwijl de TX Racing standaard wordt geleverd met een Ferrari 458 replica wiel. Hoewel die laatste er wellicht indrukwekkender uitziet, voelt hij minder stevig aan omdat deze in tegenstelling tot het PS4 stuur geen metalen basis heeft, maar geheel van kunststof gemaakt is.

De T300 RS en de TX Racing zijn echter geschikt voor dezelfde verwisselbare stuurwielen als de T500 RS. Thrustmaster levert de TX Racing Servo Base basisunit bovendien ook zonder stuurwiel, zodat je zelf kunt kiezen. In dat geval betaal je 250 euro, plus uiteraard de prijs van een stuurwiel dat je er los bij moet kopen.

Thrustmaster’s TX Racing kost gemiddeld 350 euro en biedt uitstekende force feedback, maar het standaard Ferrari-stuurtje voelt wat plastic aan.

Qua force feedback effecten en nauwkeurigheid ontlopen de T300 en de TX Racing elkaar niet, en om heel eerlijk te zijn is ook het verschil met de T500RS niet groot. Die laatste heeft wat meer power, maar verder is er weinig verschil merkbaar. Dat betekent dus mooi vloeiende force feedback, zonder dood punt. Daarmee doet TX Racing het feitelijk dus ook iets beter dan de G27 en G29 van Logitech.

Toch kleven er ook nadelen aan T300 en TX Racing. Beide stuurtjes worden namelijk geleverd met een 2-pedalen set die onderdoet voor de kwaliteit van de stuurtjes zelf. De pedalen zijn heel licht en verschuiven daardoor gemakkelijk, terwijl het rempedaal een wat schurend geluid maakt tijdens het indrukken. Met iets minder dan 6 kilo aan drukkracht duw je het pedaal bovendien al helemaal in, wat het lastig maakt om goed te doseren.


De standaard pedalen (links) van de Thrustmaster TX Racing vallen helaas wat tegen, de optionele T3PA pedaalset (rechts) is veel beter.

Thrustmaster ziet zelf kennelijk ook in dat de rempedalen een zwak punt zijn, want er zijn maar liefst twee optionele pedaalsets verkrijgbaar voor de T300 en TX Racing. Ten eerste de T3PA die 100 euro kost. Deze 3-pedaalset komt qua kwaliteit overeen met die van de Logitech G29. De rem vergt standaard bijna 7 kilo aan druk, wat met de meegeleverde verstelbare rubberen insert ruim te verdubbelen is. De tweede optie is de T3PA Pro pedaalset van 170 euro. Deze is feitelijk identiek aan de pedalen van de T500 RS en daarmee nog een stapje beter dan de T3PA.  Eigenlijk vinden wij de T3PA pedaalset een verplichte upgrade voor zowel de T300 als de TX Racing, en Thrustmaster lijkt het daarmee eens te zijn. Sinds kort levert Thrustmaster namelijk ook een TX Racing Leather Edition. Behalve een metalen stuur met leren afwerking bevat deze set meteen ook de T3PA pedalen. In onze prijsvergelijker is deze nieuwe versie te koop vanaf 380 euro.


De nieuwe TX Racing Leather Edition wordt standaard geleverd met een metalen stuur en de betere T3PA pedalen

Conclusie

De geteste sturen hebben allemaal hun eigen voor- en nadelen. Daarom is het lastig om een eenduidige conclusie te trekken. Vind je 300 euro eigenlijk al veel geld voor een racestuur, dan raden we je aan om zo snel mogelijk nog een Logitech G27 op de kop te tikken, als dat nog lukt ten minste. Dit model is namelijk nog slechts mondjesmaat verkrijgbaar. De opvolger van de G27, de G29, is helaas aanzienlijk duurder geworden. Voor 350 euro biedt hij bovendien weinig meerwaarde, buiten zijn verbeterde rempedaal. Dat Logitech de losse shifter niet meer standaard meelevert maakt de pijn alleen maar erger. De G29 is daarmee zeker geen slecht stuur, maar qua prijs-kwaliteitverhouding legt hij het zondermeer af tegen zijn voorloper.

De concurrerende modellen van Thrustmaster zitten echter rond hetzelfde prijspunt. De basisversie van de TX Racing kost ongeveer 300 euro en biedt daarvoor betere force feedback effecten dan de G29, maar de standaardpedalen van Thrustmaster zijn duidelijk minder goed, terwijl ook het standaard Ferrari stuurwiel minder stevig aanvoelt. Thrustmasters nieuwe TX Racing Leather Edition lost allebei die problemen op door betere T3PA pedalen en een metalen stuurwiel mee te leveren. Met een vanafprijs van 380 euro is deze set echter wel wat duurder dan de Logitech G29. Desondanks is het in deze prijsklasse toch onze keuze, waardoor we deze variant bekronen met onze Excellent Choice Award.

De Thrustmaster T500 RS ten slotte is nog wat duurder met zijn winkelprijs van ongeveer 415 euro, maar dat stuur heeft nog iets meer power, uitstekende precisie én de nog betere T3PA Pro pedalen. Groot nadeel van de T500 RS zijn wat ons betreft de schakelflippers, die niet met het stuur meedraaien. Dit is op te lossen door een te kiezen voor de Ferrari F1 Wheel Integral T500  versie van 490 euro, die dan ook met de Ultimate Product award naar huis gaat.


Thrustmaster TX Racing Leather Edition


Thrustmaster Ferrari F1 Wheel Integral T500

Mag het nog wat meer kosten?

Op de Nederlandse markt zijn de geteste stuurtjes Thrustmaster en Logitech breed verkrijgbaar. Er is echter nog een merk dat onder enthousiaste racefans grote populariteit geniet, namelijk het Duitse Fanatec. De producten van deze fabrikant bevinden zich in het midden- en high-end segment, met prijzen die beginnen bij zo’n 300 euro voor een stuur zonder pedalen, en oplopen tot ruim over de duizend euro voor een complete set. Liefhebbers kunnen de producten direct bij Fanatec bestellen, maar bij Nederlandse winkels zal je Fanatec niet terugvinden. Fanatec heeft ons verzoek om aan deze test deel te nemen helaas ook afgeslagen, zodat we er geen oordeel over kunnen vellen.

 

 

Goed, beter, Bodnar

Racestuurtjes heb je in sterk uiteenlopende prijsklassen. Van instapmodellen van een paar tientjes via de hogere middenklasse die in deze review bespreken tot échte high-end apparatuur. De producten van Leo Bodnar vallen in die laatste categorie. Als je op zoek bent naar force feedback die nauwkeurig is, maar ook zo krachtig dat het stuur letterlijk uit je handen gerukt kan worden bij een heftige crash, dan is Bodrnar’s SimRacing FFB Systeem wellicht iets voor jou. De kale force feedback motor met aansturing kost 4000 euro, en voor een stuurwiel en montagemateriaal ben je minimaal nog eens 550 euro kwijt. Kost wat, maar dan heb je wel een vrijwel onverwoestbaar direct drive systeem met een écht racestuur.


Voor ongeveer 4500 euro kan je bij Leo Bodnar terecht voor een professioneel racestuur en een direct drive force feedback motor. Pedalen zijn nog niet bij die prijs inbegrepen.

0
*