Windows & HiDPI: tijd om over te stappen

36 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. 2014: een drama
  3. 3. 2015: een stuk beter
  4. 4. Windows: uitdaging op de desktop 
  5. 5. Schaling instellen in Windows 8.1 en Windows 10
  6. 6. HiDPI Windows 8.1 en 10
  7. 7. HiDPI Browsers
  8. 8. HiDPI Office
  9. 9. HiDPI Adobe software
  10. 10. Paint Shop Pro, µTorrent, iTunes en Skype
  11. 11. Virtual DJ, TreeSize, Filezilla, WinRAR en VLC
  12. 12. Conclusie
  13. 13. Reacties

Inleiding

Wie van plan is om een Ultra HD monitor of een laptop met zeer hoge resolutie te kopen, kan dat inmiddels met een gerust hart doen. Het werken met Windows op schermen met een hoge pixeldichtheid is eindelijk prima werkbaar, zo blijkt uit onze nieuwe test. Het gebruik van moderne software is daarbij wel een vereiste, maar heb je die, dan biedt een monitor met een hoge resolutie wel een veel aangenamere werkomgeving.


Begin 2014 publiceerden we een test waarbij we bekeken hoe bruikbaar Windows en een grote selectie aan Windows software functioneerden, wanneer we de beeldschaling op 200% zetten. De aanleiding was de introductie van 13,3” laptops met 3200x1800 beeldpunten en van de eerste 4K / Ultra HD monitoren. In beide gevallen was de pixeldichtheid zoveel hoger dan op dat moment gebruikelijk, dat Windows op het standaard schalingsniveau niet meer prettig werkte: beeldelementen en tekst zijn dan simpelweg te klein.

Gelukkig heeft Windows al sinds jaar en dag (sinds Windows XP) de mogelijkheid om een schalingsniveau in te stellen waarmee je – in theorie althans – alle schermelementen 125%, 150%, 200% of zelfs nog meer kunt vergroten. Het concept is simpel en doeltreffend: zet op een Ultra HD scherm de schaling op 200% en alle beeldelementen nemen net zo veel ruimte in als op een Full HD scherm, maar zijn wel veel scherper. Helaas bleek dat in 2014 meer theorie dan praktijk.

Adobe Photoshop CS6 NL Adobe Photoshop CS6 NL

Adobe Photoshop op een Ultra HD scherm met 100% schaling (links) en 200% schaling (rechts). Bij schaling worden alle interface-elementen groter, waardoor software op schermen met hoge pixeldichtheid beter bruikbaar wordt, maar blijft de foto even scherp.

2014: een drama

De conclusie van onze test in januari 2014 was duidelijk: Windows op een monitor met hoge pixeldichtheid noemden we “een drama”. In Windows 8 zélf vonden we al de nodige schoonheidsfoutjes, maar veel door ons geteste software was simpelweg onbruikbaar.

Zo schaalden bijvoorbeeld de pictogrammen en andere interface-elementen van de toenmalige versies van Adobe Photoshop CC en Premiere CC geheel niet. Daarmee was de software vrijwel onbruikbaar op schermen met een hoog aantal pixels per inch. Bij programma’s als Corel Paint Shop Pro schaalde slechts de helft van de interface, waardoor in dialoogvensters bepaalde knoppen ineens verdwenen. Dat was evenmin werkbaar te noemen. 


Corel Paint Shop Pro X6 in 4K met 200% scaling (onder). Zoals je ziet valt de bovenste menubalk helemaal weg, maar er zijn veel meer zaken in sub-menu's en dialoogvensters die wegvallen. In één woord onwerkbaar.

Uiteindelijk moesten we concluderen dat 10 van de 18 geteste programma’s op zijn best “werkbaar” waren bij 200% schaling, terwijl slechts 3 van de 18 er visueel fraai uitzagen. Een weinig fraai resultaat.

Microsofts verweer was dat de bal niet zo zeer bij henzelf lag, als wel bij de ontwikkelaars van Windows software, bijvoorbeeld Adobe. Volgens de maker van Windows zitten in de API’s om Windows software te maken al zeer lang de vereiste gereedschappen om goed om te gaan met de in Windows ingestelde schalingsniveaus, maar maken te veel ontwikkelaars daar gewoon geen gebruik van. Onze hoop was dat naarmate schermen met een hoge pixeldichtheid meer gemeengoed zouden worden, de ontwikkelaars van software er ook meer rekening mee zouden houden.

2015: een stuk beter

Bijna twee jaar later kunnen we vaststellen dat Windows laptops met extreem hoge resoluties vooralsnog vrijwel zonder uitzondering zijn geflopt, maar ook dat de fabrikanten deze onverdroten op de markt blijven brengen. Bovendien zijn monitoren met een hoge pixeldichtheid ook bezig met een gestage opmars. Je kunt al voor rond de 400 euro een Ultra HD-scherm aanschaffen, een negende van de introductieprijs van de 32-inch Sharp PN-K321H, de eerste 4K monitor die we in 2013 testten.

De hoge resolutie komt ook op veel meer en kleinere beelddiagonalen beschikbaar. Op 28 en zeker op 24-inch Ultra HD-monitoren zoals de Samsung U24E590D is goed werkende beeldschaling in Windows nog belangrijker dan bij een 32” exemplaar. Gelukkig gaat niet alleen de monitormarkt gaat vooruit, ook softwareontwikkelaars brengen nieuwe versies uit. Hoog tijd dus om te kijken hoe de stand van zaken omtrent ‘HiDPI’ en Windows software er nu voor staat.

Samsung U24E590D
Samsung U24E590D: een 24-inch monitor met Ultra HD-resolutie

Dat hebben we dan ook gedaan. Zowel onder Windows 8.1 als onder het recent geïntroduceerde Windows 10 hebben we de resultaten van beeldschaling op 150% en 200% uitvoerig getest in combinatie met een Ultra HD beeldscherm. We gebruikten daarvoor dezelfde software als in 2014, maar dan in de nieuwste versies. Gelukkig zijn de resultaten nu een stuk beter; slechte werking is nu eerder uitzondering dan regel.

Windows: uitdaging op de desktop 

Daarbij is het overigens niet Windows 10 dat het verschil maakt in de schalingsproblematiek. In feite zit in Windows 10 namelijk niets nieuws op dit vlak ten opzichte van Windows 8.1, met twee uitzonderingen. Onder Windows 10 is het schalingsniveau voor beginnende gebruikers eenvoudiger en beter onafhankelijk per scherm in te stellen.

Daarnaast is bij de ontwikkel-API’s voor de nieuwe Universal Apps (de nieuwe manier van programmeren van applicaties voor Windows 10 en Windows 10 Mobile) correcte schaling op schermen met hoge pixeldichtheid van begin af aan meegenomen. Alle Universal Apps die wij hebben bekeken schalen dan ook uitstekend mee en er is geen reden om aan te nemen dat dat met toekomstige Windows 10 apps niet gaat gebeuren. Alle onderdelen van Windows 10 zélf schalen ook uitstekend: Microsoft heeft het nieuwe OS duidelijk met HiDPI-schermen in het achterhoofd ontwikkeld.

De uitdaging zit dan ook eerder bij de “ouderwetse” desktopapplicaties, die bijvoorbeeld gemaakt zijn met de Win32 API’s. Hoewel ontwikkelaars al sinds Windows XP rekening kunnen houden met schalingsniveaus, deden de meesten er tot voor kort weinig mee. In de nieuwste versies van door ons geteste software is dat gelukkig veelal beter. Dat is het geval onafhankelijk van de gebruikte Windows versie: bij alle door ons geteste desktopapplicaties kregen we identieke resultaten in Windows 8.1 en Windows 10. Hoewel er voldoende redenen denkbaar zijn om over te stappen op Windows 10 en het voor bezitters van Windows 7 of 8 zelfs gratis is, hoef je het dus niet louter vanwege de aankoop van een hi-res scherm te doen.

Microsoft Windows 10 Home NL
Alle onderdelen van Windows 10 schalen uitstekend. Ook andere ontwikkelaars hebben hun software nu grotendeels op orde qua schaling.

Schaling instellen in Windows 8.1 en Windows 10

Om schaling in te stellen in Windows 8.1 klik je met de rechtermuisknop op het bureaublad en kies je voor de optie Schermresolutie. Klik dan op Tekst of andere items groter of kleiner maken. In het dan verschijnende scherm kun je items groter of kleiner maken. Standaard probeert Windows voor al je aangesloten schermen een juiste instelling te kiezen. De schaling kan voor scherm A anders uitvallen dan voor scherm B als de pixel-dichtheid verschilt. Wil je één vast schalingsniveau instellen, of bijvoorbeeld juist al je schermen gewoon op 100% laten werken, vink dan Ik wil één schalingsniveau voor al mijn beeldschermen instellen aan en kies dan het gewenste niveau.

Microsoft Windows 8.1 64-bit NL
Windows 8.1

Microsoft Windows 10 Home NL
Windows 10

In Windows 10 zitten de instellingen voor beginnende gebruikers wat slimmer in elkaar. De schaling instellen is daar namelijk de standaard optie bij beeldscherminstellingen. Juist de resolutie aanpassen, wat je eigenlijk niet wil, zit verstopt onder geavanceerde instellingen. Ga naar het instellingenscherm, kies dan voor Beeldscherm en bij de eerste optie die je ziet kun je de schaling aanpassen.

Er is wel een belangrijk verschil tussen Windows 8 en Windows 10. Alleen bij 10 kun je handmatig het schalingsniveau per scherm veranderen wanneer je meerdere displays hebt. Daarvoor klik je in het genoemde instellingenscherm op een van je monitoren, waarna je de schaling voor dat specifieke scherm kunt regelen. 

HiDPI Windows 8.1 en 10

Om met Windows zelf te beginnen: de Windows Verkenner schaalt in zowel 8.1 als 10 uitstekend mee. Zagen we in 2014 bij Windows 8 hier en daar nog wat glitches en lage-resolutie pictogrammen, bij Windows 8.1 is dat allemaal opgelost en ook in heel Windows 10 konden we niets vinden dat niet goed mee schaalde.

Microsoft Windows 8.1 64-bit NL
Windows 8.1 150% schaling

Microsoft Windows 8.1 64-bit NL
Windows 8.1 200% schaling

HiDPI Browsers

Dan de browsers. In januari 2014 waren die nog niet op orde; enkel Microsoft Internet Explorer schaalde goed mee, maar zette wel het standaard zoom-niveau van websites verkeerd. In Firefox 24 bleven de interface elementen in lage resolutie, maar werden websites zelf gelukkig wel scherp getoond. In Chrome 30 bleef alles in lage-resolutie na schaling; interface én website.

Met de nieuwste versie van Internet Explorer 11, met Firefox 39 en Chrome 43 blijken al deze problemen verleden tijd. In alle browsers schaalt de interface netjes mee en met een Ultra HD scherm op 200% schaling worden websites in alle browsers op hetzelfde formaat getoond als op een Full HD scherm, maar wel overal met teksten en andere interface-elementen vier keer scherper.

Microsoft Windows 8.1 64-bit NL
Firefox 39 op Windows 8.1 bij 200% schaling

Microsoft Windows 8.1 64-bit NL
Chrome 43 op Windows 8.1 bij 200% schaling

Microsoft Windows 8.1 64-bit NL
Internet Explorer 11 op Windows 8.1 bij 200% schaling

Internet Explorer, Firefox en Chrome zijn in de nieuwste versie allemaal 100% geschikt voor schermen met een hoge pixeldichtheid. 

HiDPI Office

Vervolgens is het de beurt aan Microsoft Office. Op Word 2013 en Excel 2013 hadden we in onze eerdere test niet veel aan te merken, maar wel iets: een enkel pictogram bleek niet in hoge resolutie beschikbaar en sommige balken openden iets te smal.

Voor deze nieuwe test gingen we aan de slag met de preview versies van Word 2016 en Excel 2016. Hierover kunnen we kort zijn: we konden geen enkel probleem vinden. Beide programma’s schalen uitstekend naar 150% en 200%, waarbij alle interface-elementen netjes groter worden, maar haarscherp blijven. De nieuwe Office, die later dit jaar uit moet komen, is dus helemaal HiDPI-proof.


Word 2016 in Full HD (boven) en Ultra HD met 200% schaling. Beide is prima werkend, maar op Ultra HD met 200% staan de pictogrammen wel veel dichter bij elkaar.


Excel 2016 in 4K met 100%, 150% en 200% schaling


Van links naar rechts: Word op 1080p met 100% schaling, op 4K met 150% en met 200% schaling.

 

HiDPI Adobe software

De grootste problemen hadden we de vorig keer misschien nog wel met Adobe software. De interface van de toenmalige versies van Photoshop CC en Premiere Pro CC schaalde geheel niet mee. Wanneer je Windows op 150% of 200% zette, bleven alle pictogrammen in Photoshop dus even klein, wat op een scherm met zeer hoge pixeldichtheid tot een onwerkbare situatie leidde.

Gelukkig is dat in Photoshop CC 2015 en Premiere Pro CC 2015 voorbij en schaalt de software uitstekend. Daarbij hebben we wel een aantekening: voor de interfacepictogrammen in Photoshop lijken er slechts twee smaken te bestaan: standaard of twee keer zo groot. Bij 150% schaling worden de knoppen hierdoor allemaal relatief groot, wat nog altijd prima werkbaar is.

Premiere CC; v.l.n.r. 1080p 100%, 4K 150%, 4K 200%

Photoshop CC; v.l.n.r. 1080p 100%, 4K 100%, 4K 150%, 4K 200%. 

Ook Adobe Acrobat Pro schaalt in de nieuwe DC versie uitstekend mee.

Acrobat Pro; v.l.n.r. 1080p 100%, 4K 150%, 4K 200%

De enige software die nog niet echt mooi schaalt, is Adobe Dreamweaver CC 2015. Hier wordt de complete interface op een simpele manier 150% of 200% opgeschaald. Dat maakt dat alles wel prima werkbaar is, maar dat teksten en afbeeldingen op een scherm met hoge pixeldichtheid dus niet scherper worden. Dat het werkbaar is, is natuurlijk het belangrijkst, maar fraai is het absoluut niet.

 

Dreamweaver; van links naar rechts 1080p 100%, 4K 150% en 4K 200%.

Adobe heeft alle software die we hebben getest netjes opgelost, behalve Dreamweaver. Hier worden simpelweg de pixels 150% of 200% opgeblazen: prima werkbaar, maar het beeld is daardoor erg onscherp. 

Paint Shop Pro, µTorrent, iTunes en Skype

Corel Paint Shop Pro, waarvan we in 2014 versie X6 testten, was destijds simpelweg onbruikbaar met 200% schaling. Met versie X7 lopen we zowel bij 150% als 200% niet meer tegen problemen aan.

Corel Paint Shop Pro X7; v.l.n.r. 1080p 100%, 4K 100%, 4K 150%, 4K 200%, 1080p 100% en 4K 200%.

Met µTorrent 3.4.3, Apple iTunes 12.2 en Microsoft Skype for Desktop 7.5 zien we hetzelfde als bij Adobe Dreamweaver: de software wordt bij 150% en 200% wel netjes groter, maar de interface wordt simpelweg “opgeblazen”, waardoor iconen en tekst dus wel groter, maar niet scherper worden. Dat is wederom werkbaar, maar zeker niet fraai. Zeker van Skype, nota bene al jaren eigendom van Microsoft, valt ons dat tegen.


µTorrent 3.4.3 4K 200% (klik voor groot)


i
Tunes 12.2 4K 200% (klik voor groot)


Skype for desktop 7.5 4K 200% (klik voor groot)

Virtual DJ, TreeSize, Filezilla, WinRAR en VLC

Atomix Virtual DJ 8 en JAM-Software TreeSize 3.3 werken prima en zien er ook uitstekend uit op 150% en 200%, wat in het laatste geval bij de versie uit 2013 niet het geval was. Bij FTP-client Filezilla 3.12 en WinRAR versie 5.21 schaalt de interface nu netjes mee, een duidelijke vooruitgang. In beide gevallen zijn de kolommen van bestandslijsten bij 200% schaling standaard te smal, waardoor bestandsnamen lastig te herkennen zijn. Bij Filezilla is het nog net werkbaar te noemen, bij WinRAR eigenlijk niet. Zeker gezien het feit dat wanneer je de kolommen handmatig breder maakt, ze bij de volgende start van het programma weer te smal zijn.


Atomix Virtual DJ 8 4K 200% (klik voor groot)


TreeSize 3.3 (klik voor groot)


Filezilla 3.12 4K 200% (klik voor groot)


WinRAR 5.21 4K 200% (klik voor groot)

Naast WinRAR is VLC Media Player het enige andere geteste programma dat we anno 2015 nog als onbruikbaar bestempelen. Hier schaalt de interface geheel niet mee, waardoor knoppen simpelweg veel te klein worden op schermen met hoge pixeldichtheid. Gelukkig bestaan voor beide programma’s voldoende alternatieven.


VLC 4K 200% (klik voor groot)

Conclusie

Windows en Windows programma’s werken anno 2015 eindelijk goed op een scherm met hoge pixeldichtheid, mits je investeert in nieuwe software. Zoals we al schreven lag het probleem niet zozeer bij Windows zélf, maar meer bij de ontwikkelaars van software die je onder Windows gebruikt. Die hielden grotendeels geen rekening met HiDPI-schermen, maar hebben de afgelopen jaren op dat vlak grote stappen gezet. Was bijvoorbeeld alle Adobe software in 2014 nog simpelweg onbruikbaar op een 24” UHD-scherm zoals een Samsung U24E590D, nu gaat dat prima. Ook software als de nieuwste versie van Microsoft Office is nu 100% geschikt om te gebruiken met een hoge pixeldichtheid!

Gebruik je nog veel oude software, dan moet je daar dus wel rekening mee houden bij aanschaf van een Ultra HD-scherm. De monitoren mogen tegenwoordig dan betaalbaar zijn, de kans is groot dat je extra moet investeren in software-upgrades. Is al je software up-to-date, dan kun je veilig overstappen op een modern scherm.

Samsung U24E590D

 

0
*