Workshop Home Automation met Domoticz

37 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Domoticz
  3. 3. Benodigde hardware
  4. 4. 433 MHz of Z-Wave?
  5. 5. Installeren op een Raspberry Pi
  6. 6. Installeren op een Synology NAS of Windows
  7. 7. Configureren
  8. 8. Devices
  9. 9. Timers en scenes
  10. 10. Programmeren
  11. 11. Besproken producten
  12. 12. Reacties

Inleiding

Domoticz is gratis, open-source home automation software die je onder meer kunt draaien op een Raspberry Pi. De software biedt veel mogelijkheden en werkt samen met talloze apparaten, waaronder de betaalbare sensors en schakelaars van KlikAanKlikUit. Wij laten zien hoe je met Domoticz aan de slag kunt gaan.

Lees ook:
Workshop Home Automation met Domotic - deel 2 (slimme meter, Z-Wave, notificaties)
Workshop Home Automation met Domotic - deel 3 (alarminstallatie)

Wie zich verdiept in de wereld van domotica oftewel home automation zal er al snel achter komen dat je eenvoudig honderden, zo niet duizenden euro’s stuk kunt slaan op professionele installaties. Gelukkig kan je ook leuk aan de slag als je een wat minder groot budget hebt. Het Nederlandse KlikAanKlikUit (KAKU) heeft bijvoorbeeld allerhande schakelaars en sensors die je al voor een paar tientjes per stuk kunt aanschaffen.

Raspberry Pi 2 Model B KlikAanKlikUit ACD3-1000R
Dankzij de Domoticz software kun je een betaalbare Raspberry Pi gebruiken als controller voor bijvoorbeeld domotica schakelaars van Klik Aan Klik Uit.

De KAKU-producten zijn er primair op bedacht om het handmatig in- en uitschakelen van lampen en andere apparaten makkelijker te maken, onder meer via afstandsbedieningen of draadloze wandschakelaars die je op iedere gewenste plek op de muur wil plakken. De crux bij het fenomeen home automation zit hem wat ons betreft echter bij het laatste woord: zaken vanzelf laten gaan. Denk aan lampen die automatisch in- en uitschakelen als je afwezig bent, verlichting in de kamer die zich aanpast aan een bepaalde bezigheid (zoals TV-kijken) en zo verder.

Om dergelijke zaken te kunnen doen heb je een basisstation nodig, een zogenaamde home automation controller. KAKU- en ook andere domotica-systemen hebben in de regel alle zo’n basisstation beschikbaar, maar vaak zijn ze duur, bieden ze relatief weinig mogelijkheden en werken de specifieke controllers ook alleen met producten van de eigen standaard. Daar heb je dus weinig aan als je schakelaars van merk X, een slimme thermostaat van merk Y en een verlichtingssysteem van merk Z wil combineren. Dat is waar Domoticz om de hoek komt kijken!

Domoticz

Domoticz is open source domotica software die werkt met een bijna oneindige lijst aan apparaten. Sowieso werkt Domoticz met zo’n beetje alle denkbare home automation producten die werken via de 433 MHz band. Dat zijn dus KAKU, maar bijvoorbeeld ook producten van Elro, HomeEasy, de Ikea Koppla draadloze dimmers en oudere home automation producten die via de draadloze X10 standaard werken.

Daarnaast ondersteunt Domoticz ook de Z-Wave standaard en alle producten die via dat protocol werken volledig. Bovendien biedt Domoticz ondersteuning voor het aansturen van Philips Hue lampen, kun je een koppeling maken met Logitech Harmony afstandsbedieningen, kun je de Essent e-Thermostaat koppelen, en is er ondersteuning voor de slimme energiemeter type P1 die door de Nederlandse energiemaatschappijen in alle huishoudens wordt geplaatst koppelen.

Domoticz werkt via een webinterface en kan op allerhande apparaten gebruikt worden. De software is in eerste instantie gemaakt voor een Raspberry Pi en werkt daar dan ook uitstekend op. Zowel de oorspronkelijke uitvoering als de Raspberry Pi versie 2 worden ondersteund. Juist omdat een Pi zowel erg goedkoop is (je koopt hem al voor minder dan 30 euro) als erg zuinig, is het een ideale home automation controller. Wie een Windows server heeft draaien of een andere Windows PC die 24/7 aan staat, kan Domoticz ook daar op installeren. Aangezien de software is gebaseerd op Linux en open source is, is het in principe ook mogelijk deze te compileren om te draaien op een NAS. Nu is dat niet bepaald eenvoudig, maar voor gebruikers van Synology NAS-apparaten staat er op de SynoCommunity repository een kant-en-klare package klaar.

Raspberry Pi 2 Model B
Domoticz draait op een Raspberry Pi, een extreem zuinige mini-computer die je al koopt voor minder dan drie tientjes.

Benodigde hardware

Als je Domoticz op een Raspberry Pi gaat draaien heb je naast de Raspberry Pi zelf en een micro-USB adapter uiteraard ook nog een microSD-kaartje nodig. Volgens de makers van Domoticz is het noodzakelijk om minimaal een Class 10 kaartje te gebruiken. Wil je Domoticz op een Windows PC of NAS gaan draaien, dan is uiteraard geen extra hardware nodig.

Wat je wel moet aanschaffen is een zogenaamde transceiver om te communiceren met je domotica sensoren en schakelaars. Voor 433 MHz apparaten, waaronder dus de KAKU-producten, kun je het beste kiezen voor de Rfxcom RFXtrx433E. Dat is een extern kastje met antenne, dat je via USB aansluit op de Raspberry Pi (of ander systeem) waar Domoticz op draait. Deze Rfxcom wordt out-of-the-box door Domoticz ondersteund en is compatible met zo’n beetje alle denkbare 433 MHz apparaten. In de Hardware.Info prijsvergelijker vind je het apparaat voor zo’n 110 euro. Let erop dat je de versie met een E aan het eind van modelnummer koopt, dat is namelijk de nieuwste variant.

Voor Z-wave heb je natuurlijk een andere bridge nodig. Ga je aan de slag met een Raspberry Pi, dan kun je voor een kleine 60 euro bij verschillende webshops de RazBerry opsteekmodule kopen. Ga je werken onder Windows, dan heb je een USB Z-Wave stick nodig, bijvoorbeeld de Aeon Labs Z-Stick II, die eveneens een kleine 60 euro kost.

Rfxcom RFXtrx433E USB 433.92 MHz Transceiver
De RFCxom RFXtrx433E USB-transceiver die geschikt is voor KlikAanKlikUit en andere 433 MHz domotica apparaten.

Aeon Z-Stick II
Voor Z-Wave kun je aan de slag met deze Aeon Labs Z-Stick II

433 MHz of Z-Wave?

Moet je nog beginnen met het aanleggen van een domoticasysteem, dan zal je moeten kiezen welk type sensors en schakelaars je wilt gaan aanschaffen. De twee meest voor de hand liggende keuzes zijn producten die via de 433 MHz frequentie werken of producten met de Z-Wave standaard.

Het grote voordeel van de 433 MHz standaard is de lage prijs van de producten. Een KlikAanKlikUit wandschakelaar koop je bijvoorbeeld al voor minder dan twee tientjes. Voor een paar honderd euro heb je bij wijze van spreken meerdere vertrekken in je huis compleet van domotica voorzien. Een nadeel van de standaard is echter dat er geen tweeweg communicatie is. Dat betekent dat wanneer een zender (bijvoorbeeld een afstandsbediening of wandknop) draadloos een commando stuurt naar een ontvanger (bijvoorbeeld een lichtschakelaar) er geen garantie is dat het commando ook daadwerkelijk is aangekomen en verwerkt. Het kan dus zijn dat je drukt op een knop om het licht aan te zetten en dat niet gebeurt. Bij handmatig schakelen is dat wellicht niet zo’n probleem – je kunt immers altijd een tweede keer drukken – maar bij automatische bediening is het wel iets om in je achterhoofd te houden. Overigens is onze ervaring met KlikAanKlikUit dat schakelopdrachten maar zeer zelden niet doorkomen. Een ander probleem van de 433 MHz standaard is dat deze niet gecodeerd is. In principe zou de buurman jouw codes kunnen “afluisteren” en daarna jouw lampen kunnen in- en uitschakelen.

Bij Z-Wave is er wel tweeweg communicatie en codering, waardoor het systeem in de basis betrouwbaarder werkt. Een ander voordeel van Z-Wave is dat het werkt via een mesh network. Dat betekent dat zender en ontvanger niet per se dicht genoeg bij elkaar hoeven zijn om signalen rechtstreeks te kunnen opvangen, want alle Z-Wave modules sturen opgevangen opdrachten door totdat ze bij de juiste ontvanger zijn aangekomen. Z-Wave producten zijn in de regel wat duurder, al heeft bijvoorbeeld Eminent / e-Dotomica wel een reeks betaalbare producten.

Installeren op een Raspberry Pi

Domoticz installeren op een Raspberry Pi is gelukkig kinderspel. Wat je allereerst nodig hebt is de MicroSD kaart die je in de Pi wil gaan steken en een geschikte cardreader om het geheugenkaartje op je PC te benaderen. Daarna ga je naar de website van Domoticz (www.domoticz.com) en kies je onder het menu item Downloads de nieuwste versie van de software voor de Raspberry Pi. Het bestand dat je downloadt is ingepakt met 7Zip. Je kunt het uitpakken met onder meer 7Zip zelf, maar ook de nieuwste versie van Winrar.

Eenmaal uitgepakt vind je een .IMG bestand dat op de SD-kaart gezet moet worden. De daarvoor benodigde software Win32DiskImager wordt direct in het 7Zip-archief meegeleverd. Selecteer het .IMG bestand, selecteer de driveletter van je SD-kaart, druk op Write en de SD-kaart wordt klaargemaakt. Is dit proces voltooid, dan kun je het kaartje in de Raspberry Pi plaatsen en aan de slag.

De Raspberry Pi moet je via een netwerkkabel met thuisnetwerk verbinden. Bij de eerste keer opstarten doorloop je eenmalig een extra configuratiestap. Hiervoor heb je twee opties: of via een monitor en aangesloten USB-toetsenbord, of remote van je PC.

Sluit je een monitor en toetsenbord aan, dan zie je zodra de Rasperry Pi is opgestart als een van de laatste regels boven de login prompt het via DHCP verkregen IP-adres. Noteer dit, want het IP-adres heb je later nodig om op de webinterface in te loggen. Inloggen op de Linux prompt doe je met loginnaam pi en wachtwoord raspberry.

Wil je de laatste configuratiestappen op afstand doen, dan moet je via de interface van je router achterhalen welk IP-adres de Pi toebedeeld heeft gekregen. Vaak vind je dit in een overzicht met een naam als attached devices. De Pi is te herkennen aan de hostname raspberrypi. Heb je het IP-adres gevonden, dan kun je op afstand inloggen op de Linux prompt via het zogenaamde SSH protocol. Onder Windows kun je hiervoor het programma Putty gebruiken. Google op “putty download” en het is de eerste hit. In Putty voer je bij Host Name het gevonden IP-adres van de Pi in, bij Connection type kies je voor SSH en daarna klik je op Open. Ook nu kun je inloggen met login pi en wachtwoord raspberry.

Op de Linux-prompt voer je het commando sudo raspi-config in. In het dan verschijnende menu kies je allereerst voor de optie Expand filesystem, die ervoor zorgt dat de complete opslagcapaciteit van je SD-kaart gebruikt kan worden. Kies daarna onder Internationalisation Options voor Change time-zone om de juiste tijdzone in te stellen. Zodra je op Finish drukt zal de Pi opnieuw opstarten en kun je aan de slag!


Om Domoticz op een Rasberry Pi te gebruiken, kun je een kant en klaar image downloaden, dat je via Win32DiskImager op een microSD-kaartje kunt zetteen.

Installeren op een Synology NAS of Windows

Om Domoticz te installeren op een Synology NAS zal je eerst, als je dat nog niet hebt gedaan, de Synocommonity repository moeten installeren. Dat doe je in de Package center, waar je bij Instellingen gaat naar Pakketbronnen. Klik daar op Toevoegen en voer in als naam SynoCommunity en als URL http://packages.synocommunity.com/. Vergeet niet onder Algemeen en dan Vertrouwensniveau aan te geven dat je packages van Synology Inc. en vertrouwde uitgevers wilt kunnen installeren. Heb je dit gedaan, dan kun je in de package center zoeken op Domoticz en zal je de software vinden onder Gemeenschap. Installeren is zo eenvoudig als een paar keer op Volgende klikken.

Overigens is de versie van Domoticz zoals die op het moment van schrijven via Synocommunity wordt aangeboden wat verouderd en mist deze goede ondersteuning voor de RFXCOM RFXtrx433E. Een up-to-date versie waarin ook direct de juiste drivers zitten is te downloaden via http://jadahl.dscloud.me/sspks/.

Wil je de software onder Windows draaien, dan is het uiteraard een kwestie van het setup-bestand downloaden van domoticz.com en een paar keer op Volgende klikken.


Domoticz is via SynoCommunity beschikbaar als package voor Synology NAS-apparaten.

Configureren

Eenmaal geïnstalleerd kun je de web-interface van Domoticz benaderen via het IP-adres op poort 8080, dus bijvoorbeeld via http://192.168.1.21:8080/ in je browser. Die web-interface is overigens gemaakt om niet alleen op desktops, maar vooral ook op tablets en smartphones goed te werken.

Zodra je de eerste keer naar het Domoticz dashboard gaat, geeft de web-interface aan dat er nog geen interface en geen apparaten zijn geconfigureerd. De eerste stap is om de interface te installeren. Wij gingen voor deze workshop aan de slag met de eerder genoemde RFXcom RFXtrx433E, die we aansluiten op de Raspberry Pi. Klik op de link Hardware om deze interface toe te voegen. Selecteer in het volgende scherm de RFXtrx433 in het pulldown menu, geef het apparaat een willekeurig naam en op druk op Add. De standaard geselecteerde COM-poort, te weten /dev/ttyUSB0 zal in de regel direct de juiste zijn. Eenmaal toegevoegd klik je op Set mode en kun je aanvinken voor welk type apparaten de interface geconfigureerd moet worden. De knop Default vinkt de belangrijkste opties aan. Voor KlikAanKlikUit zijn de protocollen AC en ARC van belang, onderdeel van de default settings.

Via de optie Setup in het hoofdmenu bovenin en daarna Devices kom je uit in het overzicht waar alle sensoren, schakelaars en andere apparaten terecht komen. Het mooie van de RFXtrx433E is dat deze constant naar alle signalen op de 433 MHz band luistert. Wanneer je met een afstandsbediening of wandknop één van je KlikAanKlikUit of andere 433 MHz apparaten in- of uitschakelt, verschijnt het betreffende apparaat als Unknown in dit overzicht en kun je het configureren.


De RFXcom Transceiver voeg je eenvoudig toe aan Domoticz.             

Devices

Belangrijk is dat bij KlikAanKlikUit en andere 433 MHz systemen niet de ontvangers (schakelmodules) een specifieke code hebben, maar juist de zenders (afstandsbedieningen, wandknoppen, etc.). Ontvangers worden geconfigureerd om te reageren op één of meerdere zendcodes. Binnen Domoticz staan echter juist de ontvangers, ofwel de schakelmodules die lampen of andere apparaten aan- of uitzetten, centraal. Dat maakt dus dat je die configureert aan de hand van één of meerdere herkende zendcodes.

Bij het devices-overzicht van Domoticz zie je bij de Unknown devices duidelijk staan of ze uit- of ingeschakeld zijn. Door een betreffende lamp of ander apparaat met een bestaande bediening even in en uit te schakelen kun je snel zien welk apparaat verandert en dus welk gevonden Unknown apparaat de betreffende lamp is. Klik dan op het groene pijltje om het apparaat een naam te geven, “Lamp boven eettafel” of iets dergelijks. Heb je meerdere zenders voor dezelfde lamp, bijvoorbeeld een afstandsbediening en een wandknop, dan kun je de tweede configureren als Sub/Slave Device en zodoende kun je dus meerdere zendcodes aan één device koppelen. Heb je zo al je apparaten toegevoegd, dan vind je onder de menu-optie Switches (de tweede knop in het hoofdmenu) al je apparaten. Door op de sterren te drukken voeg je ze toe aan je favorieten en zie je ze in je dashboard.


Heb je de RFXcom transceiver geïnstalleerd, dan worden domotica-schakelaars automatisch herkend wanneer je ze gebruikt en kun je ze daar configureren.

Timers en scenes

In dit devices menu kun je direct de eerste handige dingen doen. Je kunt de apparaten hier handmatig in- en uitschakelen, maar bijvoorbeeld ook logfiles bekijken. Bij ieder device is er een knop Timers en wanneer je daarop klikt kun je voor ieder device meerdere momenten opgeven waarop de lampen of andere apparaten automatisch moeten in- of uitschakelen. Dat kunnen vaste tijdstippen zijn, maar ook een bepaald aantal minuten of uren voor of na zonsopgang- of ondergang. Zo kun je configureren dat je tuinverlichting altijd van een half uur voor zonsondergang tot 23:00 ’s avonds ingeschakeld moet zijn. Of je maakt een complexere configuratie met meerdere van je lampen voor wanneer je op vakantie gaat. In dat laatste geval is de Randomness optie handig: deze zorgt ervoor dat de tijdstippen telkens een beetje verschillen, zodat inbrekers niet in de gaten hebben dat lampen automatisch ingeschakeld worden.

De volgende handige optie van Domoticz is het maken van zogenaamde scenes, de derde optie in het hoofdmenu. Met zo’n scene kun je meerdere apparaten met één druk op de knop in een bepaalde instelling zetten, afhankelijk van wat je wil gaan doen. Zo kun je een scene “TV kijken” maken, waarbij je dan bijvoorbeeld vrijwel alle lampen uitschakelt en één of twee lampen gedimd houdt. Bij het aanmaken van zo’n scene kun je aangeven welke apparaten er onderdeel van zijn en hoe die ingesteld moeten worden. Het inschakelen van een scene kan weer met een te configureren zendcode, die Domoticz kan leren. Heb je bijvoorbeeld een KAKU-afstandsbediening, dan kun je tegen Domoticz zeggen dat deze een code voor de scene moet leren; daarna druk je op de gewenste knop van de afstandsbediening en vanaf dat moment zorgt de software ervoor dat de scene met één druk op de knop kan worden uitgevoerd.


Voor ieder device kun je in Domoticz eenvoudig meerdere timers instellen.


Met “scenes” kun je meerdere apparaten met één druk op de knop in de gewenste modus zetten. Zo kun je met een scene “TV kijken” al je lampen op het juiste niveau voor dat gebruiksdoel zetten.

Programmeren

Het mooiste van Domoticz is echter nog wel dat je complete situaties ofwel events kunt programmeren. Enerzijds door middel van de zogenaamde LUA programmeertaal, maar anderzijds ook door simpelweg in de web-interface blokjes met afhankelijkheden te maken. Dankzij die optie kunnen zelfs mensen zonder enige programmeerervaring ermee aan de slag. Juist doordat je allerhande “ALS dit DAN dat” constructies kunt maken, zijn de mogelijkheden vrijwel onbeperkt, zeker wanneer je meer soorten apparaten dan alleen lampen toevoegt, zoals een weerstation of zonwering. Scripts als “Als het regent, doe de zonwering omhoog” of “als het nacht is én een bewegingsmelder in de woonkamer bemerkt iets, doe dan voor de zekerheid alle lampen aan” liggen voor de hand, maar wie op internet gaat zoeken vindt nog veel complexere scripts. Zo vonden we een Domoticz gebruiker die twee bewegingssensors op de trap had en op basis van de volgorde van melding de lampen op een bepaalde verdieping inschakelde.


Met Domoticz kun je eenvoudig ALS-DIT-DAN-DAT programma’s maken, zonder dat je ervoor hoeft te kunnen programmeren.

Conclusie

Zeker voor wie al de nodige KlikAanKlikUit-producten heeft, is Domoticz zeer de moeite waard om mee te experimenten. De gratis software biedt veel meer mogelijkheden dan de controllers die KAKU zelf in het assortiment heeft en biedt een mooie mogelijkheid om ook andere producten, zoals Philips Hue lampen, te koppelen. De grootste investering is nog de RFXcom interface, maar ook dat is te overzien. Het feit dat Domoticz prima draait op een Raspberry Pi is een groot voordeel: als je geen geschikte NAS hebt, kun je op die manier alsnog met een zeer beperkte investering en verwaarloosbaar energieverbruik een goede home automation controller in huis halen.


Besproken producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Aeon Z-Stick II

Aeon Z-Stick II

  • Z-Wave
  • USB
Niet verkrijgbaar
Raspberry Pi 2 Model B

Raspberry Pi 2 Model B

  • Onboard CPU
  • DDR2

€ 29,95

4 winkels
Rfxcom RFXtrx433E USB 433.92 MHz Transceiver

Rfxcom RFXtrx433E USB 433.92 MHz Transceiver

  • 433.92 MHz
  • USB
Niet verkrijgbaar
Z-Wave.Me RazBerry

Z-Wave.Me RazBerry

  • Z-Wave
  • Raspberry Pi

€ 57,95

2 winkels
0
*