Windows 10 review: een nieuwe Windows van een nieuw Microsoft

276 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Windows as a Service
  3. 3. Productiviteit is prioriteit
  4. 4. Nieuwe technologie
  5. 5. Spraakassistent Cortana spreekt geen Nederlands
  6. 6. Een geheel nieuwe browser: Edge
  7. 7. Continuum voor aanraakschermen
  8. 8. Features voor (Xbox-)gamers
  9. 9. Universal apps
  10. 10. Overige wijzigingen
  11. 11. Benchmarks: CPU- en GPU-prestaties Windows 10
  12. 12. Benchmarks: Microsoft Edge
  13. 13. How-to: een clean-install uitvoeren
  14. 14. Verschillen tussen Home en Pro
  15. 15. Conclusie
  16. 16. Besproken producten
  17. 17. Reacties

Inleiding

Vandaag lanceert Microsoft Windows 10, zoals het er nu naar uitziet de laatste 'hoofdrelease' van het besturingssysteem ooit. In deze review nemen we je mee langs alle nieuwe features, bespreken we de verschillende edities, leggen we uit hoe je een clean-install kunt uitvoeren en nog veel meer.


San Francisco, dinsdag 30 september 2014. Terry Myerson, hoofd van de Windows and Devices Group binnen Microsoft, en Joe Belfiore, vice-president van de Operating Systems Group, zitten naast elkaar tegenover een groepje technologiejournalisten. Die zijn uitgenodigd om te komen praten over 'de toekomst van Windows'. Steven Sinofsky, de topman van de Windows-divisie tijdens de lanceringen van Windows 7 en 8, had het veld geruimd en sinds februari was Satya Nadella chief executive officer van Microsoft.

Microsoft had met Windows 8 vooral gefocust op de bediening van het besturingssysteem met een touchscreen. Vooral desktopgebruikers waren daar niet blij mee en zagen het full-screen startscherm als belemmering voor hun productiviteit. Derde partijen kwamen al snel met oplossingen en met Windows 8.1 kwam Microsoft ook grotendeels tegemoet aan de kritiek, maar het kwaad was reeds geschied en het OS had een vieze nasmaak gekregen bij de massa. De adoptie viel dan ook tegen.

Microsoft moet dus iets gaan doen - maar wat? Terwijl de pers nog denkt dat het besturingssysteem 'Windows 9' zal gaan heten, presenteren Myerson en Belfiore een duidelijke visie voor de volgende versie van Windows. Windows moet nog steeds draaien op zoveel mogelijk verschillende soorten apparaten, maar de gebruikservaring moet per type geoptimaliseerd worden. Het besturingssysteem moet familiair aanvoelen - één store voor alle universal apps bijvoorbeeld - maar dat betekent niet dat de interface op elk apparaat precies gelijk hoeft te zijn.

Terug naar nu. Vandaag lanceert Microsoft Windows 10, dus vertellen we je alles wat je over de nieuwste Windows moet weten.

Windows as a Service

Er is nogal wat oproer geweest over de manier waarop Windows 10 zal worden aangeboden. Voor bestaande gebruikers van Windows 7 en 8.1 is de upgrade namelijk volledig gratis. Nu is Microsoft natuurlijk geen liefdadigheidsinstelling en in eerste instantie leek het erop dat Windows een abonnement zou worden, net als Office 365. Dat is niet het geval, maar de gratis upgrade heeft alles te maken met het nieuwe verdienmodel dat de maker zal hanteren: WaaS, oftewel Windows as a Service.

Tot nu toe bracht Microsoft elke paar jaar een grote release van Windows uit. Om ernaartoe te upgraden, moesten consumenten betalen. Aan de andere kant was zo'n grote lancering ook altijd een aanjager voor de verkoop van nieuwe PC's. Grote PC-fabrikanten, de zogenaamde OEM's, leveren hun computers uit met Windows-licenties aan boord, die ze in grote volumes natuurlijk relatief goedkoop kunnen inkopen bij Microsoft.

Wat verandert, is de manier waarop de softwaregigant daarna omgaat met licentiehouders - gebruikers van een computer met Windows dus. Deze nieuwe aanpak houdt in dat Microsoft de computer altijd up-to-date zal houden, zonder dat daar voor de consument kosten aan verbonden zijn. Niet alleen met beveiligingsupdates, zoals dat tot nu toe al gebeurde, maar ook met nieuwe functionaliteit. "We'll deliver new features when they're ready, not waiting for the next major release", zo maakte Myerson begin dit jaar al duidelijk.

Windows as a Service zorgt ervoor dat PC's altijd up-to-date zijn.

Officieel spreekt Microsoft van een 'device lifetime', in de praktijk zal het erop neerkomen dat je altijd de nieuwste Windows tot je beschikking hebt. Het ligt voor de hand dat de '10' in de loop van de tijd weg zal vallen, omdat nummeren voor de normale consument niet veel zin meer heeft. Een computer draait geen Windows 7 of Windows 8.1, maar gewoon 'Windows'.

Het enige dat je hoeft te doen om gratis te kunnen upgraden naar Windows 10, is binnen één jaar na de release gebruikmaken van het aanbod.

Productiviteit is prioriteit

Zoals we eerder schreven, klaagde een grote groep (semi-)professionals over de matige focus op productiviteit in Windows 8. Het OS leek alleen te focussen op doorsnee-consumenten, met het startscherm als meest sprekende voorbeeld. In Windows 10 heeft Microsoft een aantal features toegevoegd die de productiviteit van muis-en-toetsenbord-gebruikers moeten bevorderen.

Het startmenu

We kunnen niet anders dan beginnen bij het startmenu. Op veler verzoek is dit menu, dat sinds Windows 95 deel uitmaakte van het besturingssysteem, teruggekeerd in de desktopinterface. Een klik op de startknop levert je een menu op dat uit twee delen bestaat. Links staan je meestgebruikte en recente apps, met daaronder snelkoppelingen naar de Verkenner (inclusief de mogelijkheid om daar mappen aan vast te pinnen, zoals in een jumplist) en de Instellingen-app, die nu vrijwel alle features van het good-old Configuratiescherm bevat. Dat scherm is overigens nog steeds aanwezig, maar in de afgelopen weken hebben we geen enkele keer de behoefte gehad het te gebruiken. De laatste twee knoppen zijn voor de aan/uit-opties en een alfabetische lijst van alle geïnstalleerde programma's.

Aan de rechterkant komen de liefhebbers van de tiles in Windows 8 en Windows Phone aan hun trekken. Standaard zijn er twee kolommen van 3x3 tegels aanwezig, maar je kunt ze naar eigen wens indelen of helemaal weghalen. In dat geval bestaat je startmenu alleen nog maar uit het eerdergenoemde linkergedeelte.

Task view

Een andere feature die voornamelijk mensen die productief bezig zijn met hun PC zullen verwelkomen, is Task view, Taakweergave in de Nederlandse versie. Daarmee zie je in één klik alle programma's die openstaan op dit bureaublad en kun je direct meerdere bureaubladen aanmaken of er tussen wisselen. Windows 10 biedt namelijk ondersteuning voor virtual desktops, waarmee je meerdere groepen geopende vensters kunt gebruiken en er on-the-fly tussen kunt wisselen. In Mac OS X zit al langer soortgelijke functionaliteit, onder de noemer Mission Control. Overigens, ook alt+tab gebruikt nu de grote live-previews die je in onderstaande screenshot terugziet.

Actiecentrum

Onder de naam Actiecentrum is er in Windows 10 één plek voor alle notificaties en quick-settings. Zowel meldingen van bestaande desktop-apps als 'modern apps' en het besturingssysteem zelf komen op deze plek bij elkaar. Het icoontje voor het Actiecentrum is permanent in beeld aan de rechterkant van de taakbalk. Op apparaten met een touchscreen kan het vanuit de rechterkant van het scherm tevoorschijn worden geswipet, waarmee het de charms-bar vervangt.

Naast meldingen vind je in het actiecentrum dus ook een aantal quick-settings. Welke je kunt gebruiken hangt natuurlijk af van het type apparaat dat je gebruikt, maar hieronder zie je hoe dat eruitziet op een Surface Pro 3. Veel toggles zal je misschien herkennen van je smartphone, maar ook VPN en OneNote hebben hun eigen knopje. Daarnaast kun je via dit schermpje ook snel switchen naar de tabletmodus en naar de Instellingen gaan.

Nieuwe technologie

Microsofts nieuwste besturingssysteem heeft ook aardig wat nieuwe technologie aan boord. Voor gamers is DirectX 12 en het daarmee samenhangende WDDM 2.0-drivermodel ongetwijfeld het belangrijkst.

DirectX 12

De twaalfde versie van Microsofts 3D-API volgt de lijnen die eerder zijn uitgezet door AMD's Mantle. Zonder al te veel in te gaan op technische details, betekent dit dat de CPU veel efficiënter kan worden ingezet, door bijvoorbeeld multi-threading veel makkelijker te maken. Ontwikkelaars kunnen zo 'closer to the metal' programmeren en hebben veel minder last van driver-overhead, een traditioneel voordeel van consoles. Mits de workloads gelijk blijven, zou je dus een langzamere processor kunnen gebruiken, maar omgedraaid kunnen er ook mooiere games met veel meer drawcalls gemaakt gaan worden. Een derde uitleg die Microsoft er in januari aan gaf, is dat er tot 50% bespaard kan worden op het energieverbruik bij dezelfde prestaties. Hoe dan ook heeft DirectX 12 veel potentie.

Met DirectX 12 belooft Microsoft 'console-level efficiency on PC'.

Alle Nvidia-videokaarten vanaf Fermi, alle AMD-videokaarten en -APU's met de GCN-architectuur en alle Intel-graphics vanaf Haswell bieden ondersteuning voor bovengenoemde verbeteringen, die voornamelijk aan de software/middlewarekant plaatsvinden. Er zijn echter ook features die aanpassingen op hardwareniveau vereisen, zoals tiled resources, conservative rasterization en raster ordered views. Die worden ondergebracht in zogenaamde tiers en feature-levels, waarover nogal wat verwarring bestaat. Zo moet je voor het hoogste feature-level bij Nvidia's Maxwell 2.0-videokaarten zijn, terwijl de hoogste tier alleen door AMD-videokaarten wordt ondersteund.

Onder de streep maakt het op dit moment nog niets uit: er zijn nog niet eens DirectX 12-games en of games daadwerkelijk gebruik gaan maken van alle features in de feature-levels en tiers, is nog maar de vraag. We wachten bijvoorbeeld nog steeds op de eerste DirectX 11.2-games en spellen waar je per se DirectX 10.1 voor nodig hebt, zijn er ook nooit geweest. In ieder geval is er op dit moment geen enkele GPU waarmee je honderd procent zeker weet dat alle toekomstige DirectX 12-onderdelen ondersteund zullen worden.

Windows Hello

Voor het inloggen met biometrische kenmerken heeft Microsoft de overkoepelende naam Windows Hello bedacht. Wachtwoordvervangers als vingerafdruksensoren en verlichte IR-camera's die het Windows Biometric Framework ondersteunen, kunnen worden gebruikt als inlogmethode voor het besturingssysteem en andere diensten die het Microsoft Passport gebruiken.

De authenticatie vindt lokaal plaats - je vingerafdruk of gezichtskenmerken worden dus niet geüpload naar de cloud. Het leukste voorbeeld van Windows Hello is de Intel RealSense 3D-camera, die we eind vorig jaar al toonden in een aflevering van Hardware.Info TV. Die wordt officieel ondersteund en letterlijk door voor je PC te gaan zitten, word je ingelogd. Dat ziet er futuristisch uit, zo bewijst onderstaand filmpje van een demonstratie tijdens Computex.

Spraakassistent Cortana spreekt geen Nederlands

Wie de berichtgeving rond Windows 10 heeft gevolgd, zal ongetwijfeld weten dat Microsoft spraakassistent Cortana, die we kennen van Windows Phone, ook een plaatsje heeft gekregen in het nieuwe besturingssysteem voor PC's. Ze heeft zich gehuisvest in het zoekvak naast de startknop.

Als je Cortana activeert, kun je haar toegang geven tot tal van bronnen, zoals je agenda en je e-mail. Die informatie kan ze gebruiken om vragen te beantwoorden of dingen voor je te doen. Een voorbeeldje: je hebt een vlucht geboekt en de bevestiging inclusief het vluchtnummer zitten in je mailbox. Vervolgens houdt ze automatisch wijzigingen in de vluchtinformatie bij en kan ze je er nuttige informatie over geven. Verder komt de functionaliteit grotendeels overeen met die van Google Now en Apple's Siri. Zo kun je bijvoorbeeld reminders instellen, weetvragen stellen (hoe oud is Obama?) en een weersverwachting opvragen.

Veel lezers van dit artikel zullen nog niet veel gaan merken van deze nieuwe feature, want Cortana is alleen beschikbaar in het Engels, Chinees, Japans, Duits, Frans, Italiaans en Spaans. In de Nederlandse versie van Windows 10 is ze dan ook niet te vinden. In plaats daarvan staat er alleen een zoekknop, die uitklapt tot een vak zodra je de zoekfunctie gebruikt.

Cortana zit nog niet in de Nederlandse versie van Windows 10.

Een geheel nieuwe browser: Edge

Met Windows 10 introduceert Microsoft ook een gloednieuwe browser. Lange tijd heerste Internet Explorer over de browsermarkt, maar anno 2015 heeft die webbrowser een onomkeerbare reputatie opgebouwd van logheid, traagheid en een gebrek aan functionaliteit. Vanaf mei 2012 is Google Chrome de meest gebruikte browser en met Edge gaat Microsoft eigenlijk Google achterna voor een minimalistische, snelle en makkelijk te gebruiken browser, 'made for doing'.

We maakten voor het eerst kennis met Microsoft Edge in januari, toen het onder de codenaam Project Spartan voor het eerst in een preview-build van Windows 10 verscheen. Toen werden een aantal belangrijke, onderscheidende features uit de doeken gedaan. Ten eerste is er de Leesweergave, die een artikel in een vaste vorm kan weergeven en daarbij alle afleidende elementen op een website weghaalt. Ook zit er een knop voor het maken van een 'webnotitie' in de browser. Zo kun je een interactieve screenshot van een website maken en daar je eigen notities aan toevoegen, voordat je hem verstuurt. Daarnaast is er altijd een aparte delen-knop zichtbaar, waarmee je een website snel kunt delen via geïnstalleerde apps als Twitter, Facebook en natuurlijk e-mailprogramma's.

Een vierde knop die continu zichtbaar is, is de Hub. Daarin zijn je favorieten, de leeslijst, de geschiedenis en een overzicht van alle downloads ondergebracht. Aan die leeslijst kun je artikelen toevoegen die je op een later moment nog wil lezen. De leeslijst wordt gesynchroniseerd met andere apparaten die zijn ingelogd op je Microsoft-account, zoals tablets en smartphones.

Onder de motorkap wordt de Trident-engine van Internet Explorer opgevolgd door EdgeHTML. Onder andere het verwerken van JavaScript en WebGL zou daarmee veel sneller moeten gaan. Of dat ook werkelijk zo is, lees je op de benchmarkpagina in dit artikel.

Edge biedt geen ondersteuning voor ActiveX en Silverlight. Om (interne) sites te draaien die nog zijn gebaseerd op dergelijke oude technologie, is het vrijwel ongewijzigde Internet Explorer nog steeds beschikbaar, maar duidelijk niet prominent. Het icoontje van Edge blijft een kleine letter e, zodat veel mensen die minder affiniteit hebben met technologie, zonder daarbij stil te staan over zullen stappen op de nieuwe browser.

Het icoontje van Microsoft Edge lijkt erg op dat van Internet Explorer.

Continuum voor aanraakschermen

Windows 8 was dan misschien minder populair bij desktopgebruikers, maar die versie heeft het OS wel bruikbaar gemaakt voor tablets en andere apparaten met een touchscreen. De terugkeer van het startmenu en het verwijderen van de charms-bar maken Windows 10 op het oog veel minder geschikt voor dergelijke devices, maar daarvoor heeft Microsoft een oplossing bedacht die Continuum heet.

Continuum laat het besturingssysteem de best passende interface aannemen, afhankelijk van welke invoerapparatuur beschikbaar is. Naast de desktopinterface die je overal in dit artikel tegenkomt, is er namelijk ook de zogenaamde tabletmodus. Daarin wordt het startmenu full-screen, draaien apps niet langer in een venster en wordt de taakbalk versimpeld weergegeven. Deze tabletmodus is natuurlijk bedoeld voor echte tablets, waar je via USB of Bluetooth een muis en toetsenbord aan kunt koppelen, maar ook voor detachables en convertibles.

Neem bijvoorbeeld een Surface Pro 3. Als je de cover met toetsenbord en touchpad hebt aangesloten, wordt de normale desktopinterface van Windows 10 weergegeven. Zodra je die loskoppelt, vraagt het besturingssysteem of je wilt overschakelen naar de tabletmodus. Uiteraard geldt dat andersom net zo, maar je kunt er ook voor kiezen om altijd één modus te gebruiken of het schakelen automatisch te laten gebeuren.

Het startmenu wordt weer full-screen in de Continuum-tabletmodus.

De interface is in de tabletmodus wat touch-vriendelijker gemaakt.

Features voor (Xbox-)gamers

Naast DirectX 12 zijn er nog een paar nieuwe features voor gamers in Windows 10. Het middelpunt is de nieuwe Xbox-app, waarmee je games van je Xbox One naar je PC kunt streamen via je eigen thuisnetwerk. Je sluit de controller dan gewoon op het ontvangende apparaat aan. Dat kan een desktop zijn, maar ook een laptop of tablet, die normaal gesproken niet krachtig genoeg zouden zijn om op te gamen.

Ook wordt het voor ontwikkelaars mogelijk om cross-device multiplayer in te bouwen tussen PC- en Xbox One-gamers. Fable Legends, een free-to-play co-op RPG die in het vierde kwartaal van dit jaar uitkomt, is daar het eerste voorbeeld van. Ook voor Killer Instinct, een andere game die wordt uitgegeven door Microsoft, is de functionaliteit bevestigd. We kunnen ons voorstellen dat het niet in elke game even eerlijk is om console- en PC-gamers tegen elkaar te laten spelen. Zo heeft Treyarch al bevestigd dat Call of Duty: Black Ops 3 geen cross-platform play zal ondersteunen.

Via de Xbox-app kun je ook zien wat je vrienden spelen, chatten, prestaties vergelijken en game-clips delen. De daarvoor benodigde DVR-functionaliteit is ingebouwd in Windows 10, waardoor je in alle games de sneltoets Windows+G kunt gebruiken om de laatste dertig seconden gameplay op te slaan. Met de game-bar die dan verschijnt, is het ook mogelijk om handmatig een opname te starten. De laatste fijne toevoeging voor gamers: de drivers voor de Xbox-controller zitten nu standaard in Windows en hoeven dus niet meer los te worden geïnstalleerd.

De Xbox-app zit geïntegreerd in Windows 10 en is volledig gratis.

Universal apps

Een grote stap voor het app-aanbod in de Windows (Mobile) Store is de komst van universal apps. Dat is één app die op veel verschillende soorten apparaten kan draaien, waarbij er verschillende interfaces gebruikt kunnen worden. Een voorbeeld zijn de uitgeklede Office-apps die Microsoft zelf ter beschikking stelt aan gebruikers van zowel Windows als Windows Phone/Mobile, zonder daarvoor aparte versies aan te hoeven bieden.

Deze universele apps zijn vooral bedoeld om ontwikkelaars en bedrijven zover te krijgen dat ze apps gaan maken voor de Windows-platformen. Het is immers veel aantrekkelijker om een app te maken die gebruikt kan worden op PC's, tablets, telefoons en de Xbox One dan om maar voor één type apparaat te ontwikkelen. Laten we hopen dat dat gaat lukken, want Windows/Microsoft en apps is tot nu toe geen briljante combinatie gebleken, om het zacht uit te drukken.

Naast de huidige platformen, die we net al noemden, komen er ook nieuwe soorten apparaten bij waarop universal apps kunnen draaien. Ze kunnen bijvoorbeeld al worden gebruikt op de Raspberry Pi 2, met een speciale Windows-versie voor Internet of Things, maar in de toekomst zullen ze ook op de grote Surface Hub en natuurlijk de HoloLens werken.

De Office Mobile-apps zijn een goed voorbeeld van universal apps.

Overige wijzigingen

In Windows 10 zitten natuurlijk nog véél meer wijzigingen, maar naast de grote nieuwe features die we op de pagina's hiervoor hebben besproken, zetten we hieronder een deel van de kleinere nieuwigheden op een rij.

  • Command-prompt
    De command-prompt kent een aantal nieuwe functies. Zo kun je eindelijk copy-pasten met CTRL+C en CTRL+V, is tekst selecteerbaar met je muis en kom je met een klik met je rechtermuisknop op het icoon in een eigenschappenmenu, waar je de lay-out, het lettertype en de geschiedenislengte in kunt stellen.
  • Snap Assist
    Aero Snap was misschien wel één van de beste features van Windows 7. De functie maakte het mogelijk om met een simpele muisbeweging, een venster precies de helft van het schermoppervlak in te laten nemen. In Windows 10 is dit verder uitgebreid met Snap Assist. Als je een venster aan de zijkant 'snapt', wordt op de andere helft nu automatisch een overzicht van andere openstaande programma's weergegeven. De logica daarachter is dat je vrijwel altijd een tweede venster ernaast zult willen hebben. Daarnaast is het nu ook mogelijk om je scherm in vieren te delen. Sleep een venster hiervoor precies in een hoek.

Snap Assist maakt het naast elkaar zetten van programma's nog makkelijker.

  • Wi-Fi-inzicht (Wi-Fi Sense)
    Windows Phone-gebruikers kennen deze feature al, maar nu zit 'ie ook in Windows. Als je inlogt op een thuisnetwerk, kun je met deze functie de code delen met je vrienden op Outlook.com, Skype of Facebook. Als zij ook Windows 10 gebruiken, hoeven ze dan niet om het wachtwoord te vragen als ze op jouw netwerk willen inloggen, omdat het besturingssysteem dat al vanzelf doet. Je kunt Wi-Fi-inzicht uiteraard ook uitzetten.
  • Instellingen
    De Instellingen-app is nu veel completer dan in Windows 8(.1) en een volwaardige vervanger geworden voor het Configuratiescherm, al is dat ook nog steeds beschikbaar.
  • Windows Verkenner
    De deel-opties die je vroeger via de charms-bar kon benaderen als je in de Windows Verkenner zat, zijn nu ondergebracht in het tabblad Delen. Bovendien kent de Verkenner een nieuw homescherm, Snelle toegang, waarop veelgebruikte of vastgepinde mappen en recent geopende bestanden staan.

Veelgebruikte mappen en recente bestanden staan nu in het homescherm van de Windows Verkenner.

  • Nieuwe bestandsformaten
    Windows Media Player kan in Windows 10 flac- en mkv-bestanden afspelen. Bovendien is ondersteuning voor de H.265/HEVC-codec ingebakken.
  • Media Center
    Windows Media Center werd al lang niet meer bijgewerkt en is in deze release dan ook zoals aangekondigd uit het OS verdwenen.
  • Floppy's
    Helaas voor de fervente gebruikers van floppydisks: de drivers voor USB-floppylezers zitten niet meer ingebakken in Windows 10. Als je er één wil gebruiken, moet je de driver eerst binnenhalen via Windows Update of de site van de fabrikant.
  • Phone Companion
    Deze voorgeïnstalleerde app synchroniseert zelf niets, maar geeft wel een overzicht van de Microsoft-diensten die beschikbaar zijn voor Windows Phone, Android en iOS. Met die apps haal je volgens Microsoft het meeste uit de combinatie van Windows 10 en je smartphone.
  • Support
    Met de ingebouwde app voor ondersteuning kun je eenvoudig contact opnemen met de helpdesk. Zo kun je live chatten met de technische ondersteuning, een belafspraak plannen of je zo snel mogelijk laten bellen door een medewerker van Microsoft.

Benchmarks: CPU- en GPU-prestaties Windows 10

We zouden Hardware.Info natuurlijk niet zijn als we niet ook wat tests hadden losgelaten op Windows 10. We hebben verschillende CPU- en GPU-tests gedraaid op onderstaand systeem, de eerste keer met Windows 8.1, daarna met Windows 10 als besturingssysteem.

Processor: Intel Core i7 4770K
Moederbord: ASUS Z97-A/3.1
Geheugen: G.Skill RipjawsX 8 GB DDR3 1.600 MHz CL9
Videokaart: Inno3D GeForce GTX 970 iChill Ultra
SSD: OCZ Arc 240 GB

Uit de resultaten blijkt dat Windows 10 gemiddeld iets sneller is dan zijn voorloper. Dat zien we vooral terug in PCMark 8, dat een totaalscore genereert op basis van praktijkscenario's bij quasi-zakelijke taken, zoals het werken met spreadsheets en tekstdocumenten, video-conferencing en surfen over het internet. Bij CPU-benchmarks meten we geen verschillen, maar games lijken door de bank genomen wel iets soepeler te draaien. Die paar procent prestatiewinst zullen in de praktijk niet snel merkbaar worden, maar je zal er in ieder geval niet op achteruitgaan. Windows 10 is dus geenszins zwaarder om te draaien dan de vorige versie van Windows.

Benchmark Windows 8.1 Windows 10 Verschil
PCMark 8 Work 3467 3600 3,8%
Cinebench 15 - CPU 756 755 -0,1%
Cinebench 15 - OpenGL 134,7 137,7 2,2%
3DMark Fire Strike 10445 10421 -0,2%
GTA V - 1080p ultra FXAA 102,2 fps 104,5 fps 2,3%
DiRT Showdown - 1080p ultra 8xMSAA 112,4 fps 110,9 fps -1,3%
Tomb Raider - 1080p ultimate FXAA 97,6 fps 100 fps 2,5%
Battlefield 4 - 1080p ultra 4xMSAA 76,5 fps 77 fps 0,7%
Gemiddeld     1,2%

Benchmarks: Microsoft Edge

De nieuwe browser in Windows 10, Microsoft Edge, hebben we met een aantal benchmarks vergeleken met de meest courante versies van de andere populaire browsers. Op het moment van schrijven zijn dat Google Chrome 44, Firefox 39 en Internet Explorer 11.

Peacekeeper is een test van Futuremark, dat we kennen van PCMark en 3DMark. Met de komst van Windows 10 wordt deze benchmark overigens naar de lijst met niet langer ondersteunde producten verplaatst door Futuremark. In deze test, die de HTML5- en JavaScript-mogelijkheden van de browser op de proef stelt, blijven Chrome en Firefox aan de leiding. Internet Explorer 11 scoort flink minder en Edge zit daar zelfs nog iets onder.

SunSpider is een oude bekende en focust puur op de JavaScript-snelheid. De geforkte Trident-engine blijkt hier erg goed in te zijn, want de benodigde tijd die Edge nodig heeft om deze benchmark af te ronden is bijna de helft van hoe lang Chrome en Firefox erover doen.

De Octane-benchmark van Google is gemodelleerd naar de JavaScript-code van grote webapplicaties. Edge scoort veel beter dan zijn voorloper en haalt daarmee Firefox in, maar Google's eigen Chrome blijft de beste prestaties neerzetten. Ook Mozilla Kraken is een JavaScript-test. IE11 wordt glansrijk verslagen, maar Chrome en Firefox blijven Microsoft Edge in deze test nog voor.

Ten slotte bekijken we met HTML5test hoe goed de nieuwste webstandaarden worden ondersteund, zoals HTML5 en WebGL. Ook de compatibiliteit met verschillende video-codecs wordt hiermee getest. Edge biedt onder andere geen ondersteuning voor de open-source Theora- en WebM-codecs en laat ook op andere punten net wat meer steken vallen dan Chrome en Firefox, maar scoort wel significant beter dan de laatste versie van Internet Explorer.

  Edge Chrome 44 Firefox 39 Internet Explorer 11
Peacekeeper 3485 6202 6160 3748
SunSpider 73,1 ms 145,9 ms 148,3 ms 69 ms
Google Octane 36962 41520 36513 20770
Mozilla Kraken 1032,3 ms 786,2 ms 876,8 ms 1551,2 ms
HTML5test 402 526 467 348

Nu zeggen cijfers natuurlijk niet altijd alles. In de praktijk voelt Edge snel aan en stukken meer 'anno 2015' dan Internet Explorer. In het dagelijks gebruik loop je er soms wel tegenaan dat er nog wat features ontbreken, zoals de ondersteuning voor extensies. Die zal later dit jaar nog worden toegevoegd. Qua prestaties durven we wel te stellen dat Microsoft redelijk on-par is met Google Chrome, maar de vraag is of andere voordelen van de populairste browser, zoals het grote aantal extensies en de synchronisatie met meerdere apparaten, websurfers niet toch weerhouden om de nieuwe browser te gaan gebruiken.

How-to: een clean-install uitvoeren

Update: Voor wie wil, zijn er nu ook ISO's beschikbaar van Windows 10, die je met deze tool op een DVD of USB-stick kunt zetten.

Microsoft geeft gebruikers van Windows 7 en Windows 8.1 een gratis upgrade naar Windows 10, maar er is ongetwijfeld een groep lezers die de upgrade naar Windows 10 aan wil grijpen voor een schone installatie. Hieronder leggen we stap-voor-stap uit hoe je een clean-install uit kunt voeren, terwijl je toch een gratis upgrade naar Windows 10 krijgt.

Om te beginnen, moet je ingaan op het upgrade-aanbod dat op de taakbalk van PC's met Windows 7 en 8.1 is verschenen. In die wizard moet je het knopje 'Wijzigen wat u wilt behouden' hebben. Dan krijg je de volgende opties:

De bovenste optie leidt tot een normale upgrade, waarbij al je programma's en bestanden behoudt. Daarnaast is er de optie 'Alleen persoonlijke bestanden behouden', die een clean-install uitvoert, maar dan wel je persoonlijke data terugzet. De laatste optie ten slotte, 'Niets behouden', geeft een échte clean-install.

Niet veel later zal je worden begroet door de Windows 10-desktop met een nieuwe, schone installatie van het besturingssysteem.

Eerst geüpgraded, maar toch liever een clean-install?

Als je de upgrade al uit hebt gevoerd en dan bedenkt dat je liever toch een clean-install wilt, hoef je niet in de weer met ISO's op USB-sticks. Ga daarvoor simpelweg naar Instellingen en klik op 'Bijwerken en beveiliging'.

Dan klik je op het tabblad 'Systeemherstel. Hier kun je 'Deze pc opnieuw instellen' voor een clean-install selecteren. Binnen een maand kun je ook terug downgraden naar Windows 8.1, mocht Windows 10 je niet bevallen. Als je een clean-install hebt gedaan, kun je uiteraard niet meer downgraden.

Na een klik op de bovenste 'Aan de slag', kies je voor 'Alles verwijderen' als je een schone installatie wil doen.

Microsoft laat je kiezen tussen simpelweg de schijf leeghalen en Windows opnieuw installeren, of je harddisk daadwerkelijk formatteren. Zoals je kunt zien, adviseert Microsoft dat alleen als je je PC aan iemand anders wil geven of verkopen.

Zoals gezegd, is het na een clean-install niet langer mogelijk om te downgraden naar Windows 8.1.

Na het doorlopen van deze wizard, kan het proces beginnen. Op een snelle PC met een SSD zal je binnen een kwartiertje een volledig nieuwe Windows 10-installatie hebben geïnstalleerd.

Verschillen tussen Home en Pro

In het Windows XP-tijdperk waren de verschillen tussen de goedkopere Home-versie en de volwaardige Professional-versie veel groter dan we tegenwoordig gewend zijn. Waar de tendens sinds Windows 7 was dat de variant voor thuisgebruik voor vrijwel iedere gebruiker voldeed, zijn de verschillen bij Windows 10 weer wat groter geworden.

Wat onveranderd is, is dat de Pro-versie zijn naam eer aan doet en meer gericht is op de zakelijke (professionele) gebruiker. Dat blijkt uit de ondersteuning voor inloggen op een domein, BitLocker, HyperV en het hosten van een remote-desktopsessie. Ook kun je alleen in die versie 'assigned access' gebruiken, waarmee je een Windows 10-apparaat kunt locken op één Modern UI-app. Nieuw is echter dat Windows 10 Pro het zogenaamde 'Windows Update for Business' bevat. Dat zijn mogelijkheden om updates uitgesteld uit te rollen. De optie om updates alleen te downloaden en niet automatisch te installeren, is dan ook verdwenen uit de Home-versie.

Nu is het voor veruit de meeste consumenten natuurlijk een voordeel dat ze altijd up-to-date zijn, maar dat houdt ook in dat patches met bugs niet kunnen worden tegengehouden. Om dat zo veel mogelijk te voorkomen, gaat Microsoft alle updates eerst bij gebruikers van het Windows Insider-programma testen. Pro-gebruikers kunnen een nog stabielere 'ring' voor hun updates kiezen, die vergelijkbaar is met wat bedrijven vaak gebruiken. Updates die als 'kritiek' of 'belangrijk' worden aangemerkt, worden altijd direct geïnstalleerd.

  Windows 10 Home Windows 10 Pro Windows 10 Enterprise
Continuum
Cortana
Edge
Virtual desktops
Windows Hello
Assigned Access
BitLocker
Domeinen
Hyper-V
Remote desktop Client Client & host Client & host
Windows Update for Business
AppLocker
DirectAccess
Windows To Go
Long-term servicing branch

Een licentie voor Windows 10 Pro kost zo'n 40 procent meer dan een normale Home-licentie. Zakelijke laptops komen meestal standaard al met een Pro-licentie.

Conclusie

Een conclusie vormen over een besturingssysteem is natuurlijk wat anders dan een videokaart beoordelen. Hoe goed Windows 10 is, kunnen we niet echt meten, en wat we kunnen meten is gemiddeld een kleine prestatieverbetering ten opzichte van Windows 8.1. Dat is leuk, maar lang niet het hele verhaal.

Windows 10 is een mijlpaal voor Microsoft. De weg naar de nieuwe Windows-versie was radicaal anders dan voorheen: miljoenen mensen deden mee aan het Windows Insider-programma. Veel feedback is daadwerkelijk verwerkt in het besturingssysteem en het bedrijf is veel opener geworden naar buiten toe.

Zowel gebruikers van desktops, die vaak wat minder enthousiast waren over Windows 8, als gebruikers van tablets en convertibles, waar Windows 8 eigenlijk voor was ontworpen, kunnen hun ei kwijt in Windows 10. Met de terugkeer van het startmenu en toevoegingen als virtuele desktops en het actiecentrum is het OS geschikter geworden voor productief gebruik, terwijl de gebruikservaring op tablets misschien nog wel beter is geworden dankzij Continuum.

Ook aan gamers is gedacht bij de ontwikkeling van Windows 10. Uiteraard doet het veelbelovende DirectX 12 zijn intrede, maar ook het streamen van Xbox-games en de ingebouwde screencapture-functionaliteit zal door veel gamers worden verwelkomd. Kleine wijzigingen maken het OS bovendien fijner om mee te werken tijdens gewone taken.

Uiteindelijk kunnen we concluderen dat Microsofts besturingssysteem nu weer helemaal up-to-date is. Windows 10 voelt simpelweg heel 'anno 2015', is snel, stabiel en bovendien gratis voor bestaande gebruikers. Vanaf deze versie wordt Windows een service, waardoor je altijd up-to-date bent. We kunnen eigenlijk geen reden bedenken waarom je niet zou willen overstappen op Windows 10 - en dat is exact wat Microsoft wil: over drie jaar een miljard Windows-gebruikers over op de nieuwste versie.


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Microsoft Windows 10 Home 64-bit NL

Microsoft Windows 10 Home 64-bit NL

  • Windows 10
  • OEM
  • Nederlands
  • 64-bit

€ 108,95

21 winkels
Microsoft Windows 10 Home NL

Microsoft Windows 10 Home NL

  • Windows 10
  • Volledige versie
  • Nederlands
  • 32/64-bit

€ 123,95

1 winkel
Microsoft Windows 10 Pro 64-bit NL

Microsoft Windows 10 Pro 64-bit NL

  • Windows 10
  • OEM
  • Nederlands
  • 64-bit

€ 129,99

25 winkels
Microsoft Windows 10 Pro NL

Microsoft Windows 10 Pro NL

  • Windows 10
  • Volledige versie
  • Nederlands
  • 32/64-bit

€ 237,87

1 winkel
0
*