Gaming monitoren review: over overdreven overdrive

46 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Responstijd en overdrive
  3. 3. Sneller en slimmer
  4. 4. Minder motion blur
  5. 5. Testveld (1)
  6. 6. Testveld (2)
  7. 7. Testveld (3)
  8. 8. Testresultaten helderheid en contrast
  9. 9. Testresultaten helderheid onder kijkhoek
  10. 10. Testresultaten kleurtemperatuur en -echtheid
  11. 11. Testresultaten reactietijd en input lag
  12. 12. Testresultaten energieverbruik
  13. 13. Conclusie
  14. 14. Besproken producten
  15. 15. Reacties

Inleiding

Als het over gaming monitoren gaat, is de reactietijd vermoedelijk het eerste waar je aan denkt. Die is ook belangrijk, maar een goede monitor biedt meer dan alleen snelle kleurwisselingen. Hardware.Info testte 12 gaming monitoren, dook in de werking van overdrive en laat zien dat ook een minder snel scherm heel interessant kan zijn voor gamers.

Getallenmarketing is kenmerkend voor de ICT-wereld en de wijze waarop monitorfabrikanten hun waren aanprijzen, illustreert dat uitstekend. Het beste voorbeeld is zonder twijfel het getal dat in milliseconden de responstijd aangeeft, ofwel de tijd die een pixel nodig heeft om van kleur te veranderen.

Voor gamers is dat getal vaak doorslaggevend bij de aanschaf van een nieuwe monitor en de marketingafdelingen beseffen dat terdege. Het gevolg is dat je in de winkel nu louter responstijden van 1, 2 en 5ms ziet, terwijl die waardes weinig te maken hebben met de daadwerkelijke prestaties. Helaas zien we ook in de reacties op onze site maar al te vaak dat men deze getallen toch als maatgevend beschouwt. Dat is jammer, want de opgegeven waardes zijn zonder uitzondering niet accuraat. Daarnaast zijn er meer aspecten die van invloed zijn op de geschiktheid van een beeldscherm voor games.

Vooralsnog is het echter zo dat we doelen op een scherm met lage responstijden, wanneer we het over een gaming monitor hebben. Eigenlijk is dat raar, want de reactietijd is vooral van belang voor één gamegenre: first person shooters, ofwel FPS games. Zaken als motion blur en ghosting, die samenhangen met hogere responstijden, zijn vooral storend zichtbaar bij weergave van snelle bewegingen in een gesimuleerde 3D-wereld.

Bij veel andere gametypes is het vaak minder problematisch. Andere zaken die belangrijk zijn voor een gaming monitor zijn contrast en gammawaarde. Het eerste om de weergave van details in lichte of donkere delen van het beeld goed weer te geven. Het tweede omdat een accurate, verzadigde kleurweergave voor een meeslepender gamebeleving zorgt dan fletse, vertekende kleuren.

Bovendien rusten fabrikanten hun beeldschermen uit met extra voorzieningen, die het gamen kunnen veraangenamen of zelfs vereenvoudigen. Daarbij kan je denken aan extra instellingen voor bepaalde games of genres, bijvoorbeeld om meer details in donkere delen zichtbaar maken, of verscherping die kleurovergangen accentueert zodat je tegenstanders sneller ziet. Simpelweg meer beeldpunten, zoals in WQHD- en 4K-schermen, kunnen ook helpen: meer detail zorgt ervoor dat je ‘verder’ kan kijken in een 3D-omgeving; in 2D-weergave bieden ze je meer overzicht.

Dit gezegd hebbende, blijft responstijd voor gamers een belangrijk aandachtspunt, om welke reden we er nader op ingaan.

Responstijd en overdrive

Laten we beginnen met kort uit te leggen waarom dit van belang is en hoe het samenhangt met de werking van LCD monitoren. Die is namelijk fundamenteel anders dan van de ouderwetse beeldbuismodellen. Waar een beeldpunt bij zo’n CRT oplichtte en direct weer uitdoofde, om na een gegeven interval op basis van de verversingsfrequentie weer op te lichten, worden pixels in LCD-schermen continu verlicht en veranderen alleen van kleur.

Dat betekent enerzijds dat we de standaardverversingsfrequentie van LCD’s, 60 Hz, niet als storend knipperend ervaren – wat bij CRT-modellen wel het geval zou zijn. Anderzijds nemen onze ogen bij bewegende beelden die overgang van de ene kleur in de andere, zonder tussentijds uitdoven, waar als vervaging: motion blur. Niet iedereen is daar even gevoelig voor, maar het is belangrijk om te onthouden dat het zelfs bij de snelste schermen waarneembaar is, ook bij een theoretische 0 ms responstijd. Diverse fabrikanten proberen motion blur tegen te gaan door hun LCD-schermen zich meer te laten gedragen als CRT’s, waarover later meer.

Naast motion blur is ghosting een probleem dat zich kan voordoen. Hierbij veranderen beeldpunten niet snel genoeg van kleur, wat zichtbaar is als een na-ijleffect. De periode waarin een pixel van kleur verandert, is de respons- of reactietijd. Deze is samengesteld uit een rise en een fall time: de tijd die het kost om een pixel van donker naar licht te laten verkleuren, en weer terug. Deze twee waardes worden gecombineerd, omdat panelen dikwijls een kant op aanmerkelijk sneller zijn dan de andere kant op. Door deze samen te voegen elimineer je mogelijk misleidend positieve waardes.

Monitorfabrikanten doen juist het tegenovergestelde: zij vermelden een ‘G2G’ ofwel grey-to-grey reactietijd. Omdat ze niet specificeren hoe ze tot die waarde komen, kunnen ze hiervoor gewoon de snelste reactietijd nemen die het scherm kan bieden. En dat betreft dan dus alleen een rise, of alleen een fall-tijd. De ironie wil dat juist bepaalde grijs-naar-grijs transities (en dus niet wit naar zwart) voor de LCD-beeldschermen de grootste uitdaging vormen – maar dat zijn uiteraard nooit de overgangen die fabrikanten gebruiken als onderbouwing voor de door hen opgegeven waardes.

‘Overdreven’ snelheid

De meningen verschillen over hoe snel nu snel genoeg is, maar wij houden als vuistregel aan dat 16 ms het absolute maximum is om een beeldscherm nog als ‘geschikt voor games’ te kwalificeren. Een responstijd van 10 ms of lager is erg goed en onder de 5 ms is uitstekend.

We meten de responstijd met behulp van een lichtsensor die is aangesloten op een oscilloscoop. Door een scherm te laten knipperen tussen zwart en wit, en tussen 20 en 80 procent grijs, kunnen we de reactietijd vaststellen. Speciaal voor dit artikel hebben we echter niet alleen onze gebruikelijke meting met een oscilloscoop uitgevoerd, maar we hebben ook vastgelegd hoe het scherm zich gedraagt bij weergave van snel bewegend beeld. Daarvoor hebben we gebruikgemaakt van het programma PixPerAn, dat een testbeeld genereert met een snel bewegend autootje dat flink contrasteert met de achtergrondkleur. Door foto’s te maken met een korte sluitertijd konden we vastleggen in welke mate de pixels ‘achterliepen’ op het vertoonde beeld. Belangrijker is dat we ook het effect van overdrive in beeld konden brengen.

Overdrive, ook wel bekend als ‘response time compensation’ (RTC), ‘overstuurt’ een pixel, wat goed geïllustreerd wordt in onderstaande afbeelding. Daarbij is te zien hoe het signaal voorbij de beoogde waarde wordt gestuurd en vervolgens terugvalt. De overgang tussen de twee kleuren is hierdoor sneller.

Bij extreme overdrive treedt overshoot op.

Het nadeel is, dat dit zichtbaar kan zijn: hoe verder het signaal wordt overstuurd en hoe langer het duurt voor de waarde terugzakt naar de gewenste uitkomst, hoe zichtbaarder dat is. Deze ‘overshoot’ kan in de praktijk, zie wederom hieronder, storender zijn dan het ghosting-effect van niet snel genoeg verkleurende pixels. Een overshoot bij rise is zichtbaar als witte artefacten, bij fall als zwarte.

In dit beeld uit Thief is het effect van overshoot goed zichtbaar.

Wellicht om die reden zien we bij diverse schermen in de test een aantal gradaties waarop overdrive kan worden ingesteld. De extreemste vorm leidt meestal (maar niet altijd) tot storende beeldartefacten; een ‘tandje terug’ levert weliswaar langere reactietijden op, maar ook een afname van overshoot-artefacten. Een responstijd van 10 ms zonder artefacten is naar onze mening te prefereren boven een responstijd van 5 ms met artefacten.

Van links naar rechts: overdreven overdrive met overshoot, perfecte overdrive, milde overdrive met nauwelijks zichtbare ghosting, geen overdrive met duidelijk zichtbare ghosting.

Voor deze test bekeken we zoals gezegd de aanwezigheid van overshoot aan de hand van de PixPerAn benchmark - naar aanleiding van de resultaten zijn we ook het overshoot percentage en de optimale responstijd gaan indexeren, maar voor deze test is dat nog niet bij alle modellen uitgevoerd. 

In de test zagen we duidelijke verschillen tussen de goedkopere BenQ RL2455HM en de Iiyama ProLite E2473HS-GB1 en de duurdere 120/144 Hz modellen. Ook de 60 Hz Samsung U28D590D vertoonde bij maximale overdrive forse artefacten. Sneller maakt dus duidelijk verschil, maar slimmer is misschien nog wel beter...

Sneller en slimmer

Een effectieve methode om ghosting te vermijden en een soepeler beeldervaring te creëren, is simpelweg twee keer zoveel beelden per seconde tonen. Die moet de videokaart dan wel kunnen aanleveren en het scherm moet ze kunnen verwerken. Dat laatste vereist niet alleen een snel paneel, maar ook een snelle interface en een geschikte scaler. Dual-link DVI, HDMI 1.4 of DisplayPort 1.x zijn vereist om 120 in plaats van 60 Full HD-beelden per seconde te verwerken.

Inmiddels bestaan 120 Hz monitoren alweer een paar jaar en zijn de nieuwste modellen zelfs in staat om 144 beelden per seconde weer te geven. Ze zijn door de hogere eisen aan de elektronica duidelijk duurder, zo’n twee keer zo duur als een 60 Hz-model. De voordelen zijn echter duidelijk zichtbaar. Bewegende beelden ogen vloeiender, wat een rustiger kijkervaring oplevert.

Dat is niet alleen te zien bij snelle actiegames, maar ook bij het gedrag van de muiscursor of het verplaatsen van een venster onder Windows. Nu zal je voor die laatste zaken niet snel twee keer zoveel geld uitgeven aan een beeldscherm, maar áls je dat doet, heb je er wel continu plezier van. Een bijkomend voordeel van deze monitoren is dat ze bij gebruik van V-sync kunnen terugschakelen naar 60, 40 of 30 Hz weergave als de videokaart niet snel genoeg frames kan aanleveren; een 60 Hz monitor kan alleen terugschakelen naar 30 Hz en dat is een veel storender overgang. Meer over het nut van V-sync lees je in dit artikel.

Bij een verversingsfrequentie van 120 Hz moeten de pixels elke 8,3 ms van kleur kunnen veranderen; bij 144 Hz is dat zelfs elke 6,9 ms. Dat zorgt voor een duidelijke afname van ghosting ofwel na-ijleffecten. Opmerkelijk genoeg zien we bij de 120/144Hz-modellen in onze test dat deze zich duidelijk anders gedragen wanneer ze een 120/144Hz signaal aangeboden krijgen, dan bij een standaard 60Hz signaal. Dat varieert van automatische activering van overdrive, het uitschakelen van een overdrive optie, tot andere overdrive-instellingen. Ook de weergave is anders: 60 Hz met overdrive kan artefacten opleveren, terwijl 120 Hz zonder overdrive dat niet doet.

Alleen het model van Philips schakelt niet automatisch naar andere instellingen bij een 120Hz signaal. Hierbij moet je feitelijk zelf de overdrive activeren om de gewenste snelheid te realiseren. Daarbij is dan de op één na snelste stand de beste keuze, want bij de snelste overdrive-instelling zijn storende artefacten door overshoot zichtbaar. De beste prestaties leveren de ASUS VG248QE en de BenQ XL2720Z, die bij de minder krachtige overdrive-stand geen, respectievelijk amper beeldartefacten vertonen bij toch zeer korte reactietijden. De Eizo Foris FG2421 is een klasse apart, met op 120 Hz geheel geen artefacten en op 240 Hz lichte ghosting, maar wel een rustiger beeld. Dat komt omdat voor 240 Hz nog een andere truc wordt toegepast, waarover je meer op de volgende pagina leest.

G-Sync en FreeSync

Naast verdubbeling van de framerate is er nog een manier om de beeldervaring te verbeteren en dat is door het aanpassen van de frequentiesnelheid van het scherm aan de snelheid waarmee de videokaart nieuwe beelden aanlevert. We noemden al de klassieke vorm hiervan, V-sync. Daarnaast kennen we sinds enige tijd ook G-Sync, exclusief bij Nvidia videokaarten. Hierbij werkt de monitor niet op een vaste verversingsfrequentie, maar bepaalt de videokaart wanneer de monitor een nieuwe beeld mag ophalen en verwerken. Dankzij G-Sync gaat de monitor dus op een variabele snelheid werken, maar aangezien dit volledig synchroon gaat met de videokaart, is het resultaat een aanmerkelijk soepeler gameplay: geen stuttering en geen tearing. Op moment van schrijven is er slechts een G-Sync monitor te koop, de ASUS PG278Q, die aanmerkelijk duurder is dan alle andere modellen in deze test. Voor Full HD exemplaren, die we in de loop van het derde kwartaal van dit jaar van diverse merken verwachten, zal de initiële meerprijs boven een ‘gewone’ 120/144Hz monitor zal naar verluidt zo’n 100 euro bedragen.

Asus RoG Swift PG278Q
ASUS ROG Swift PG278Q

Een mogelijke concurrent van G-sync wordt Adaptive Sync, een VESA standaard die is opgenomen in de DisplayPort 1.2a specificatie. AMD heeft haar 'FreeSync' technologie hierop gebaseerd en dan ook aan deze standaard bijgedragen. Het is de verwachting dat de eerste monitoren hiermee eind 2014, begin 2015 op de markt komen.

Minder motion blur

We noemden het al: door de manier waarop LCD-schermen werken, ervaar je altijd enige bewegingsonscherpte, al helpen een hogere verversingsfrequentie en aantal beelden per seconde om het storende effect te reduceren. Echter, onze ogen houden beeld vast tot het niet meer zichtbaar is; dat werkt prima samen met een kathodestraalbuis waarbij het beeld steeds ook even niet zichtbaar is, maar minder met een LCD-monitor die immers continu een plaatje laat zien. Je kan het verschil ervaren door bij bewegend beeld met je ogen te knipperen. Je zal het dan als scherper ervaren.

In het dagelijks gebruik is dat natuurlijk niet praktisch en diverse fabrikanten werken dan ook aan technieken om de werking van een CRT-monitor, waarbij elke pixel telkens uitdooft voordat hij weer oplicht, te simuleren. Daar zijn meerdere manieren voor: invoegen van zwarte frames, knipperen van het backlight of het backlight in stappen synchroon met het videobeeld in delen in en uit laten schakelen. In deze test zijn er meerdere modellen die een van deze technieken aan boord hebben. De BenQ XL2720Z beschikt over een techniek die Blur reduction heet. In de praktijk werkt dit als een soort scanning backlight, waarbij de achtergrondverlichting in stappen uitdooft en weer oplicht.

De ASUS VG278H beschikt over een zeer vergelijkbare techniek met de naam Nvidia Lightboost. Eigenlijk is dit bestemd voor gebruik in combinatie met een actieve 3D-bril, maar middels een tooltje kan je het ook in 2D-modus gebruiken. Beide leveren een duidelijk scherper beeld op, maar helaas resulteert het ook in meer beeldartefacten én een beduidend minder helder beeld. Het backlight is immers een significant deel van de tijd niet actief; feitelijk is hiervoor een veel feller backlight vereist. Momenteel zijn die nog niet rendabel te produceren. Het wordt daardoor een afweging van persoonlijke voorkeur en de omstandigheden waarin je het scherm gebruikt, die bepalen of je deze functie wel of niet gebruikt.

Eizo heeft in de Foris FG2421 vooralsnog het beste compromis: het merk past een combinatie toe van ingevoegde zwarte frames en een knipperend backlight, wat resulteert in stabielere bewegende beelden, al blijft ook hier sprake van enige bewegingsonscherpte en afname van de maximale helderheid.

Eizo Foris FG2421 Black
De Eizo Foris FG2421

Testveld (1)

We hebben voor deze test het begrip ‘gaming monitor’ wat breder geïnterpreteerd dan louter reactietijd, al blijft dat natuurlijk van belang. Op onze aanvraag bij alle fabrikanten kregen we uiteindelijk twaalf beeldschermen binnen, van acht verschillende merken. Opvallende afwezigen zijn LG en Dell. De eerste gaf aan momenteel geen geschikt scherm te kunnen leveren, de tweede heeft de facto geen beeldschermen beschikbaar voor tests in de Benelux. Gelukkig is het testveld ook met de merken die wél konden deelnemen, aangenaam divers. We zien diverse 120 en 144 Hz modellen, maar ook een paar goedkopere 60 Hz exemplaren, alsmede een exemplaar met een AMVA-paneel en zelfs een UHD-beeldscherm.

We hebben alle beeldschermen uitvoerig getest, waarbij we zowel hebben gekeken naar de beeldkwaliteit als de snelheid. Hiervoor gebruiken we een MicroVision SS220 opstelling, een X-Right i1 Display Pro colorimeter samen met het analysepakket CalMAN 5 van Spectracal, en een oscilloscoop voor het bepalen van de responstijden. Verder meten we de inputlag ofwel invoervertraging, de tijd tussen binnenkomst van een signaal en het vertonen ervan, door de schermen te vergelijken met een beeldbuismonitor. Hierover kunnen we kort zijn: geen van de modellen heeft last van noemenswaardige input lag.

We bespreken de monitoren niet alle uitgebreid afzonderlijk, maar stellen ze hier kort voor. Ook tonen we bij elk scherm, wanneer beschikbaar, een PixPerAn screenshot met de beste kwaliteit (qua ghosting/overshoot) die we konden instellen. Op de afzonderlijke productpagina's vind je meer foto's, specificaties en prijsinformatie.

Acer Predator G246HLBbid

De Acer Predator G246HLBbid is het goedkoopste 144Hz-model in de test, je hebt het al voor gemiddeld 260 euro. Acer heeft wel beknibbeld op de mogelijkheden om dit prijspunt te behalen. Zo is het scherm als een van de weinige in de test niet op een in hoogte verstelbare voet geplaatst en is een DisplayPort-ingang afwezig. De testresultaten zijn echter niet slecht, al valt het contrast wat tegen en wijkt het gamma erg af. Met de maximale reactietijden is echter weinig mis.

Acer Predator GN246HLBbid

AOC G2460Pqu

Het scherm van AOC is een van de voordeliger 144Hz-modellen in de test, je koopt hem al voor iets meer dan 250 euro en gemiddeld vraagt men er zo'n 300 euro voor. Voorzien van een 60 Hz signaal en op de op een na zwakste overdrive-stand is nog lichte ghosting zichtbaar, maar is de responstijd goed. Lagere responstijden met overdrive zorgen voor duidelijk zichtbare artefacten. Met een 120/144 Hz signaal zijn die niet zichtbaar. Het contrast is redelijk, maar de gammawaarde te laag, waardoor donkere delen flets ogen. Het scherm is erg zuinig.

AOC G2460Pqu

AOC G2460Pqu

ASUS VG248QE

De 24-inch 120/144Hz-monitor van ASUS is een van de prijziger opties met 120/144Hz-paneel, gemiddeld kost hij ruim 300 euro en heel veel goedkoper dan dat is hij ook niet te vinden. Die hoge prijs wordt deels verklaard door de compatibiliteit met de Nvidia 3D Vision 2 kit – die overigens niet is inbegrepen. Hij heeft een wat zwak contrast en de kleurtemperatuur is veel te hoog, wat zorgt voor een kil, blauwig beeld. Het weet echter zeer lage responstijden te combineren met een grote afname van ghosting, zonder artefacten. Die treden wel op bij maximale overdrive.

Asus VG248QE

Asus VG248QE

ASUS VG278H

Het 27" model van ASUS is duidelijk duurder met een gemiddelde prijs van 500 euro, en ook geschikt voor Nvidia’s 3D systeem - het wordt echter wél geleverd compleet met een actieve 3D-bril; de infraroodzender is in het scherm geïntegreerd. Als je geïnteresseerd bent in gamen in 3D is dit dan ook de interessantere keuze ten opzichte van de VG248QE, ook omdat de LightBoost-functie een meerwaarde vormt. Bovendien is het contrast zeer hoog en zijn de kijkhoeken uitstekend. Ook bij zeer lage responstijden zijn amper artefacten waarneembaar. Een uitstekend scherm.

Asus VG278H

Asus VG278H

Testveld (2)

We bespreken de modellen hier beknopt. Ook tonen we bij elk scherm, wanneer beschikbaar, een PixPerAn screenshot met de beste kwaliteit (qua ghosting/overshoot) die we konden instellen. Op de afzonderlijke productpagina's vind je meer foto's, specificaties en prijsinformatie.

ASUS ROG Swift PG278Q

Met afstand het duurste model in deze test is de ASUS ROG Swift PG278Q: gemiddeld mag je er net geen 780 euro voor neertellen. De prijs is eenvoudig te verklaren: het 27-inch paneel kan niet alleen overweg met 120/144Hz signalen, maar telt ook 2560x1440 beeldpunten én heeft ondersteuning voor G-sync. Voor wie de vereiste 3D-videokracht heeft is het dan ook de ultieme gaming monitor, zoals je ook kan lezen in onze aparte review. Op moment van schrijven is dit nog altijd een uniek product, maar daar betaal je dus wel voor.

Asus RoG Swift PG278Q

BenQ RL2455HM

De RL2455HM is BenQ’s ‘voordelige keuze’ op het vlak van gamingschermen: gemiddeld kost hij maar zo'n 170 euro. Afgezien van een goede kleurtemperatuur zijn de eigenschappen niet geweldig, de gammawaarde is (veel) te laag en het contrast houdt niet over, net zo min als de kleurechtheid. Dat komt mede doordat het scherm standaard in een game-stand staat als je het vers uit de doos haalt: deze 'RTS1'-stand probeert meer detail in donkere delen zichtbaar te maken, maar dat gaat flink ten koste van de beeldkwaliteit. Met overdrive levert het scherm wel extreem lage responstijden, maar die gaan gepaard met sterke overdrive-artefacten. Zonder overdrive is het scherm niet bijzonder snel.

BenQ RL2455HM

BenQ RL2455HM

BenQ XL2720Z

De BenQ XL2720Z is een heel ander verhaal dan de kleinere broer. Dit gemiddeld ruim 450 euro kostende 27" scherm heeft ‘blur reduction’ en biedt een duidelijk beter contrast en zeer hoge responstijden zonder noemenswaardige ghosting of artefacten, zolang de overdrive niet op de maximale stand staat. De kleurtemperatuur is wel te hoog, evenals het gamma, maar het stroomverbruik valt voor het formaat weer behoorlijk mee.

BenQ XL2720Z

BenQ XL2720Z

Eizo Foris FG2421

Het is met een gemiddelde prijs van ruim 545 euro het duurste Full HD model in de test, maar toch is de Eizo Foris FG2421 ‘slechts’ een 24-inch monitor. De hoge prijs wordt verklaard door de gebruikte techniek. De 240 Hz techniek die Eizo claimt is feitelijk 120 Hz, maar de frameverdubbeling met knipperend backlight zorgt wel voor een merkbare afname van motion blur terwijl de overdrive een onberispelijk stabiel beeld aflevert, bij prima responstijden. Bovendien is de kleurweergave van het AMVA-paneel zeer goed en is het contrast ongeëvenaard. Alle details lees je in onze eerdere aparte review.

Eizo Foris FG2421 Black

Eizo Foris FG2421 Black

Testveld (3)

We bespreken de modellen hier beknopt. Ook tonen we bij elk scherm, wanneer beschikbaar, een PixPerAn screenshot met de beste kwaliteit (qua ghosting/overshoot) die we konden instellen. Op de afzonderlijke productpagina's vind je meer foto's, specificaties en prijsinformatie.

Iiyama ProLite E2473HS-GB1

Het tweede voordelige model in de test is deze 60Hz E2473HS van Iiyama. Gemiddeld kost hij zo'n 170 euro, maar hij is ook een paar tientjes goedkoper te vinden. Het is een illustere type-aanduiding, want de eerdere E2473 was een zeer snel scherm. Dat geldt ook voor dit model, maar alleen bij maximale overdrive en dan zijn er zeer storende artefacten zichtbaar. Het contrast is redelijk, de kleurechtheid verrassend genoeg ook. Ook het stroomverbruik is prettig laag. Een aardige voordelige keuze.

Iiyama ProLite E2473HS-GB1

Iiyama ProLite E2473HS-GB1

Iiyama ProLite GB2488HSU

Iiyama’s nieuwe topmodel gaming monitor is de één na voordeligste 120/144 Hz monitor in de test, je hebt hem al voor 255 euro, en gemiddeld kost hij nog geen 275 euro. Toch biedt hij prettig veel features. Bovendien zet hij overtuigende prestaties neer, waarbij de uitstekende kijkhoeken opvallen, evenals de heel redelijke kleurechtheid. Ook de uniformiteit is goed. Alleen het contrast valt wat tegen, wat komt door de te hoge zwartwaarde. Het belangrijkste is dat ook bij zeer hoge responstijd geen artefacten zichtbaar zijn – die zijn er alleen in de hoogste overdrive stand. Absoluut een aanrader, waar je meer over kan lezen in onze aparte review.

Iiyama ProLite GB2488HSU-B1

Iiyama ProLite GB2488HSU-B1

Philips 242G5DJEB

Het 144Hz gaming scherm van Philips is met een gemiddelde prijs van 330 euro beduidend duurder dan dat van zustermerk AOC, wat mede veroorzaakt zal worden door de bedrade afstandsbediening waarmee de ingebouwde voorkeuze-instellingen geselecteerd kunnen worden. Het is duidelijk anders dan het goedkopere familielid qua testresultaten. Als enige detecteert het scherm een 120 Hz signaal niet automatisch. Eenmaal voorzien van zo’n signaal en met de juiste instelling is het voldoende snel, en presteert het beter dan het model van AOC – maar vergeleken met de rest van de concurrentie loopt het toch wat achter. Opmerkelijk is dat in de game presets FPS, RTS, Racing en Gamer 2 overdrive is uitgeschakeld. Dat staat alleen in Gamer 1 aan.

Philips 242G5DJEB

Philips 242G5DJEB

Samsung LU28D590D

In deze test namen we ook een UHD-monitor mee. Samsungs U28D590D was het eerste betaalbare UHD-scherm in ons lab, een 60Hz exemplaar dat bij de maximale overdrive stand erg snel is, maar ook storende artefacten vertoont. In de middelste stand zijn die niet aanwezig en is de snelheid afdoende, zij het duidelijk lager en met enige ghosting. In de praktijk valt die mee. De extra beeldpunten zorgen voor een geheel nieuwe ervaring, maar je hebt wel een dijk van een grafische kaart (of eigenlijk twee) nodig om daar optimaal van te profiteren. De prijs valt echter alles mee, dus heb je die GPU power, dan moet je dit scherm beslist overwegen.

Samsung U28D590D

Samsung U28D590D

Testresultaten helderheid en contrast

Zoals altijd testen we monitoren zoals ze uit de doos komen. Dat levert af en toe wat aparte waardes op, zo is de helderheid van de Eizo FG2421 lager in de grafiek dan de monitor maximaal kan produceren, maar dat is bij een andere voorkeuze-instelling. In de grafieken op deze en de volgende pagina's worden de Full HD testdeelnemers met een blauw balkje weergegeven; het 4K-scherm van Samsung is zwart, het WQHD-model van ASUS groen. De 60Hz Full HD schermen zijn paars.

Helderheid max.

De maximale helderheid is van belang om te weten of je voldoende ziet in een omgeving met veel licht. De eenheid waarin we die noteren is candela per vierkante meter ofwel cd/m², voorheen ook wel als 'nit' bekend. Als vuistregel geldt dat 200 candela per vierkante meter volstaat, voor kantooromgevingen wordt tegenwoordig meestal 250 cd/m² aangehouden.

Alle modellen behalen meer dan 250 cd/m² en zoals geschreven kan de Eizo nog een stuk hoger in een andere preset. Dat geldt ook voor de BenQ XL2720Z.

Helderheid min.

De minimale helderheid is een goede indicatie voor hoe contrastrijk het scherm is. Een eenvoudig sommetje leert immers dat een afname van het minimale niveau (bijvoorbeeld 0,1 cd/m²) een veel hoger effect heeft op de contrastratio dan een even grote toename van het maximale niveau. Omdat TFT-panelen altijd werken met een 'lichtbak' die door de matrix met beeldpunten heenschijnt, is een absoluut nulniveau bijna niet te bereiken. Alleen VA-modellen komen daarbij dicht in de buurt.

Het 4K-scherm van Samsung doet het hier niet geweldig in vergelijking met de concurrentie en ook de Iiyama GB2488HSU blijft wat achter. Het AMVA-paneel van Eizo is heer en meester.

Helderheid uniformiteit

De helderheid uniformiteit geeft aan hoe gelijkmatig een paneel verlicht wordt. We delen het scherm op in een aantal zones en meten de helderheid. De vermelde waarde is de helderheid van het minst heldere deel, als percentage van het helderste deel. Waardes boven de 75% zijn acceptabel, vanaf 80% rekenen we het als 'goed' en boven de 85% is erg goed. 

De meeste modellen presteren vergelijkbaar en goed genoeg, al blijft de Acer wat achter. De BenQ XL2720Z doet het erg goed.

Contrast (checkerboard)

We doen meerdere contrastmetingen, maar de belangrijkste (want moeilijkste en meest realistische) is de checkerboard-test. De Iiyama GB2488HSU is hier hekkensluiter, maar het contrast in deze test valt bij de meeste concurrenten niet echt mee. De 27-inch modellen van ASUS doen het opvallend goed en ook het scherm van AOC gooit hier hoge ogen.

Testresultaten helderheid onder kijkhoek

De helderheid onder een kijkhoek zegt iets over de beeldkwaliteit wanneer het scherm niet recht van voren wordt bekeken. TN-panelen verkleuren altijd in meerdere of mindere mate, IPS- en VA-schermen hebben daar veel minder last van. De helderheid neemt altijd af, ongeacht de paneeltechniek. Horizontaal zijn waardes boven de 47% goed en boven de 50% zeer goed, verticaal zijn waardes boven de 10% redelijk, boven de 15% goed en boven de 20% erg goed.

Helderheid onder kijkhoek 45 graden horizontaal

Hier is goed te zien dat de kijkhoek van het 28" TN-paneel van het UHD-scherm van Samsung erg goed is. De rest van het testveld scoort vergelijkbaar, alleen het VA-paneel van Eizo laat een snelle helderheidsafname zien, wanneer van opzij bekeken. In tegenstelling tot bij TN-schermen blijven de kleuren echter vrijwel onaangetast, wat niet duidelijk wordt in deze grafiek, maar in de praktijk betekent dat het een beter resultaat is dan bij de concurrentie - alleen dus donkerder.

Helderheid onder kijkhoek 45 graden verticaal van boven

Verticaal van boven zijn de verschillen groter.

Helderheid onder kijkhoek 45 graden verticaal van onderen

Ook verticaal van onderen bezien blijft van de helderheid bij veel testdeelnemers nog maar weinig over.

Testresultaten kleurtemperatuur en -echtheid

De kleurweergave beoordelen we aan de hand van een aantal aspecten. Belangrijk om te weten is, dat door middel van kalibratie altijd veel te verbeteren is. Echter, bij het merendeel van de beeldschermen gaat het dan om kalibratie van het videosignaal, in combinatie met de monitor. Het aantal beeldschermen dat in hardware gekalibreerd kan worden is erg klein en deze modellen zijn significant duurder. Om die reden is het niet zinvol beeldschermen te kalibreren voor een test. In plaats daarvan meten we of en in welke mate een monitor middels kalibratie te verbeteren valt. Daarbij gaan we uit van de sRGB-kleurruimte.

Voor deze metingen maken we gebruik van de CALman software van SpectraCal, in combinatie met een X-rite i1 Display Pro colorimeter.

Native kleurtemperatuur

We kijken hoe dicht we zonder kalibratie de 6500 K kunnen benaderen, een kleurtemperatuur die wordt beschouwd als het meest geschikt voor dagelijks gebruik en een die dicht met die van daglicht overeenkomt.

De meeste modellen laten hier een te hoge temperatuur en daarmee dus wat te koele kleuren zien. De VG278H, RL2455HM, FG2421 onderscheiden zich positief, ook de U28D590 doet het niet slecht.

Afwijking van ideale kleurtemperatuur

Afwijking van ideale greyscale gamma

De afwijking van de ideale greyscale gammawaarde van 2,2 is vooral een aardige indicatie van hoe de schermen standaard zijn ingesteld. Het zijn immers gaming schermen met in de regel presets die juist met het gamma spelen om bijvoorbeeld meer detail in donkere delen zichtbaar te maken. Goed te zien is dat bij BenQ bij de RL2455HM zo'n preset standaard actief is.

Kleurechtheid

De grijswaarde-afwijking valt bij de top-5 nog best mee, en ook de vijf modellen daaronder zijn nog best acceptabel. Bij de VG278H en de RL2455HM is die uit de doos duidelijk ver uit het lood. Geen van deze modellen zouden we aanraden voor beeldbewerking, maar daar zijn ze ook niet voor bestemd.

Dat is ook te zien in de kleurafwijking, al is die bij Iiyama en Acer opmerkelijk laag. Ook de UHD Samsung doet het best goed, evenals het model van Eizo. Alle waarden boven de 3 zijn zichtbaar voor het menselijk oog.

Testresultaten reactietijd en input lag

Reactiesnelheid is de aanduiding voor hoe snel pixels van kleur kunnen veranderen. Een waarde minder dan 16 milliseconden is vereist om voldoende te scoren, onder de 10 is goed, onder de 5 is uitzonderlijk goed. We hebben minder modellen getest met overdrive actief, dus het vergelijkingsmateriaal is daar wat beperkt. De 20%-80%-20% test is lastiger en telt dus zwaarder mee.

Het mag geen verrassing heten, maar bij geen van deze schermen meten we noemenswaardige input lag. Voor deze test maakten we nog geen gebruik van de Leo Bodnar input lag tester, die op een andere wijze meet. Wij vergeleken met een CRT-beeldbuis, waarbij de verschillen in alle gevallen verwaarloosbaar dan wel niet meetbaar klein waren.

Testresultaten energieverbruik

Het stroomverbruik van monitoren is de laatste jaren sterk verbeterd. Verbruikte een 27-inch scherm uit 2008 nog ruim 80 watt, anno 2013 meten we een verbruik dat ruimschoots de helft lager ligt. Hoe kleine de beelddiagonaal, des te lager het verbruik. Omdat TFT-beeldschermen feitelijk altijd verlicht zijn, verschilt het stroomverbruik tussen een volledig wit en een volledig zwart beeld niet heel veel. Dynamische verlichting kan van invloed zijn, maar werkt meestal dermate slecht dat we het niet zouden adviseren.

Wel van belang om te weten is dat IPS- en VA-monitoren meer stroom verbruiken bij het weergeven van wit beeld, maar dat de tot dusver meest gebruikte TN-techniek juist bij zwart beeld het meeste verbruikt. Daarnaast is het van belang dat de EU voorschrijft dat monitoren (en veel andere elektrische apparatuur) die vanaf 1 januari 2013 in de markt belanden niet meer dan 0,5 watt in stand-by mogen verbruiken, waar dat in 2012 nog 1 watt was.

Niet geheel verrassend zijn de 'eenvoudige' 60Hz Full HD schermen het zuinigst. Daarna doen AOC en Philips het hier het best, maar de verschillen met de concurrentie zijn klein. De BenQ XL2720Z is als 27-inch scherm relatief erg zuinig, evenals de 28-inch UHD Samsung. De twee 27-inch modellen van ASUS zijn gulziger.

Conclusie

Als je in de markt bent voor een gaming-scherm, dan heb je wat te kiezen. Zonder twijfel de beste optie onder de 120/144 Hz Full HD-modellen is de Eizo Foris FG2421, dat niet alleen qua soepele beeldweergave overtuigt, maar ook qua kleurreproductie. Er hangt wel een stevig prijskaartje aan, maar nochtans geven we hem een verdiende Gold Award.

Wil je liever wat minder uitgeven aan een 120/144 Hz Full HD scherm, dan is de Iiyama GB2488HSU nog altijd onze favoriet - voor iets meer dan de helft van de Eizo krijg je een prima TN-gebaseerde monitor, met verhoudingsgewijs goede kleurweergave en prima kijkhoeken. Alleen het contrast is een zwak punt. Een Bronze Award zou al op zijn plaats zijn, maar door de features en prestaties gaven we het model eerder Silver en die behoudt het ook. Die is er ook voor de ASUS VG248QE, dat nog wat hogere snelheden zonder zichtbare overshoot weet te realiseren, maar ook wel wat duurder is. De Acer Predator GN246HLBbid beloonden we in onze eerdere review met een Bronze Award en het scherm is nog altijd twee tientjes goedkoper dan de Iiyama, maar eerlijk gezegd zouden we die wel uitgeven en er een fatsoenlijke voet, DisplayPort en een USB hub voor terugkrijgen.

De 60Hz Full HD-modellen kunnen ons niet echt overtuigen. De 1ms specificatie zegt in de praktijk weinig, want de overdrive zorgt voor een dermate storende overshoot, dat die vervelender is dan ghosting. Van de twee heeft het model van Iiyama, de E2473, de voorkeur - maar gezien het tegenwoordig niet enorme prijsverschil met 120/144Hz schermen zouden we zeggen: spaar even door en koop zo'n scherm als je wilt gamen.

Het 60Hz scherm waar we wel enthousiast over zijn is Samsungs U28D590D, een uitstekende keuze als je de voorkeur geeft aan vier keer zoveel detail in plaats van twee keer zoveel beelden per seconde. Inmiddels hebben we meer UHD-schermen getest en de 28-inch modellen met hetzelfde Innolux paneel zijn alle zeer snel - sommige hebben minder last van overshoot dan de Samsung, in onze test in Hardware.Info Magazine #4/2014 lees je er alles over.

Kijken we naar de grotere maten, dan zien we eerst de ASUS VG278H en de BenQ XL2720Z, die beide duidelijk duurder zijn dan de 24-inch concurrentie, met de BenQ als goedkoopste van de twee. Bij ASUS krijg je er echter een 3D Vison Kit 2 bij met LightBoost, waar BenQ alleen de Blur reduction tegenover stelt. Beide ontvangen een Silver Award.

Dan is er ten slotte de ASUS ROG Swift PG278Q. We bespraken hem al in een afzonderlijke review en vonden het toen een superlatief scherm. Dat is het nog steeds, al koop je dit model niet voor de kleurechtheid, kijkhoeken of energieverbruik. Dat doe je echter wel voor 120/144Hz gamen bij 2560x144 resolutie in combinatie met G-Sync - maar alleen als je je spaarvarken stuk slaat.

ASUS ROG Swift PG278Q
Eizo Foris FG2421
Samsung U28D590
ASUS VG248QE
ASUS VG278H
Iiyama ProLite GB2488HSU
BenQ XL2720Z
Acer Predator GN246HLBbid

 


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Bronze Award Acer Predator GN246HLBbid

Acer Predator GN246HLBbid

  • 24 inch
  • 1920x1080
  • 92 ppi
  • TN
  • 144 Hz
  • HDMI
  • 1 ms
  • 350 cd/m²
  • 1000 : 1

€ 159,00

3 winkels
AOC G2460Pqu

AOC G2460Pqu

  • 24 inch
  • 1920x1080
  • 92 ppi
  • TN
  • 144 Hz
  • HDMI
  • DisplayPort
  • 1 ms
  • 350 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
Gold Award Asus RoG Swift PG278Q

Asus RoG Swift PG278Q

  • 27 inch
  • 2560x1440
  • 109 ppi
  • TN
  • Nvidia G-Sync
  • 144 Hz
  • DisplayPort
  • 1 ms
  • 350 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
Silver Award Asus VG248QE

Asus VG248QE

  • 24 inch
  • 1920x1080
  • 92 ppi
  • TN
  • 144 Hz
  • HDMI
  • DisplayPort
  • 1 ms
  • 350 cd/m²
  • 1000 : 1

€ 229,00

6 winkels
Silver Award Asus VG278H

Asus VG278H

  • 27 inch
  • 1920x1080
  • 82 ppi
  • TN
  • 120 Hz
  • HDMI
  • 2 ms
  • 300 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
BenQ RL2455HM

BenQ RL2455HM

  • 24 inch
  • 1920x1080
  • 92 ppi
  • TN
  • HDMI
  • 1 ms
  • 250 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
Silver Award BenQ XL2720Z

BenQ XL2720Z

  • 27 inch
  • 1920x1080
  • 82 ppi
  • TN
  • 144 Hz
  • HDMI
  • DisplayPort
  • 1 ms
  • 300 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
Gold Award Eizo Foris FG2421 Black

Eizo Foris FG2421 Black

  • 23.5 inch
  • 1920x1080
  • 94 ppi
  • VA / MVA / PVA
  • 120 Hz
  • HDMI
  • DisplayPort
  • 1 ms
  • 400 cd/m²
  • 5000 : 1
Niet verkrijgbaar
Iiyama ProLite E2473HS-GB1

Iiyama ProLite E2473HS-GB1

  • 23.6 inch
  • 1920x1080
  • 93 ppi
  • TN
  • HDMI
  • 2 ms
  • 300 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
Silver Award Iiyama ProLite GB2488HSU-B1

Iiyama ProLite GB2488HSU-B1

  • 24 inch
  • 1920x1080
  • 92 ppi
  • TN
  • 144 Hz
  • HDMI
  • DisplayPort
  • 1 ms
  • 350 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
Philips 242G5DJEB

Philips 242G5DJEB

  • 24 inch
  • 1920x1080
  • 92 ppi
  • TN
  • 144 Hz
  • HDMI
  • DisplayPort
  • 5 ms
  • 350 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
Great Value Samsung U28D590D

Samsung U28D590D

  • 28 inch
  • 3840x2160
  • 157 ppi
  • TN
  • HDMI
  • DisplayPort
  • 1 ms
  • 370 cd/m²
  • 1000 : 1
Niet verkrijgbaar
0
*