20 Mini-ITX behuizingen review: de desktop wordt mini

55 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Mini-ITX
  3. 3. Nieuwe testopstelling
  4. 4. Antec ISK 600
  5. 5. Cooler Master Elite 130
  6. 6. Cooler Master HAF Stacker 915R
  7. 7. Cooltek Coolcube
  8. 8. Cooltek JB-U2
  9. 9. Corsair Obsidian 250D
  10. 10. Fractal Design Node 304
  11. 11. In Win BM639
  12. 12. LC Power LC-1360MI
  13. 13. SilverStone Milo ML05B
  14. 14. Spire Powercube 210
  15. 15. Testprocedure
  16. 16. Testresultaten koeling 50 en 50+50 watt
  17. 17. Testresultaten koeling 100 & 100+100 watt
  18. 18. Testresultaten geluidsproductie
  19. 19. Conclusie
  20. 20. Besproken producten
  21. 21. Reacties

Inleiding

2014 zou wel eens het jaar van de kleine desktops kunnen worden. Een groeiend aantal fabrikanten van moederborden komt met een Mini-ITX exemplaar op de proppen en ook makers van behuizingen doen mee. Hoog tijd voor een nieuwe test, met een nieuw testplatform van Hardware.Info.

Dat de desktop-markt voor PC’s onder druk staat, mag geen nieuws meer zijn. Toch zien we de nodige bemoedigende ontwikkelingen. Zo zijn all-in-one PC’s nog altijd aan een gestage opmars bezig. Hoewel velen ze zien als een combinatie van de nadelen van een laptop met die van een desktop (amper te upgraden én niet mobiel te gebruiken), valt niet te ontkennen dat deze klasse van apparaten steeds interessanter wordt. Dat heeft te maken met dalende prijzen, maar vooral zijn ook mobiele processors tegenwoordig ‘snel genoeg’. Daardoor is een keuze voor een all-in-one niet meer zo’n compromis als een paar jaar geleden.

Wil je echte rekenkracht, zeker op grafisch vlak, dan volstaat een all-in-one over het algemeen niet. Zelfs de duurste modellen zijn voorzien van mobiele GPU’s, die alleen qua typenummer vergelijkbaar zijn met hun desktop-tegenhangers. Om de warmte van een moderne grafische kaart af te voeren, is nu eenmaal voldoende ruimte nodig voor ventilatie. Die is er niet in een all-in-one, maar er zijn wel tal van zeer compacte desktopbehuizingen die toch ruimte bieden aan een grote, twee-slots grafische kaart. Dat zijn de Mini-ITX kastjes die onderwerp zijn van dit artikel.

Mini-ITX

Mini-ITX was lange tijd een nichemarkt, vooral gericht op zakelijk en industrieel gebruik, hooguit interessant voor de hobbyisten onder de particulieren, die bijvoorbeeld een PC in de auto wilden inbouwen, of een eigen ‘NAS’ in elkaar wilden zetten. De beschikbare moederbordjes waren meestal voorzien van een vast gesoldeerde, weinig krachtige CPU (niet zelden van VIA, dat het formaat in 2001 introduceerde) en onderscheidden zich met zaken als een seriële RS232 aansluiting, lang nadat die van mainstream computers was verdwenen. VIA ontwikkelde een reeks kleine moederbordformaten na Mini-ITX: nano-ITX, pico-ITX en mobile-ITX, maar alleen Mini-ITX kreeg uiteindelijk navolging van diverse andere fabrikanten.


Het eerste referentie-ontwerp voor een Mini-ITX bord van VIA

Het heeft de nodige tijd geduurd, maar inmiddels hebben de overgebleven grote moederbordmerken meerdere Mini-ITX moederborden in het assortiment. Deze doen qua aansluitingen en functies amper meer onder voor de grotere micro- en full size ATX-tegenhangers. Natuurlijk is er geen ruimte voor zes PCI-sloten of twaalf SATA-connectors, maar ook binnen de beperkingen van een 17x17 cm metende printplaat blijkt verrassend veel mogelijk.

Laten we eerlijk zijn, de meeste moederborden zijn tegenwoordig in hoge mate geïntegreerd en de aanwezige techniek is in ieder geval ‘goed genoeg’, waardoor uitbreidingskaarten zelden echt nodig zijn. Alleen voor grafische power, vereist om moderne games op medium of hoge kwaliteitsinstellingen te spelen, blijft een aparte videokaart vereist. Neem je genoegen met ‘HD’-resolutie (1280x720) en lage instellingen, dan kan je zelfs met een geïntegreerde GPU nog een heel eind komen.

Ook qua opslagruimte is het echt niet meer nodig om zes harde schijven kwijt te kunnen. Zelfs de meest verwoede verzamelaars van videobestanden en games zullen een 4 TB disk niet snel vullen – bovendien is netwerkopslag nog altijd aan een opmars bezig: zuiniger en handiger, want dan hebben alle apparaten in huis toegang tot de data. Kortom, er is weinig reden meer om een grote behuizing te kiezen, zolang je kan volstaan met een enkele (of geen) aparte videokaart.

Het zal je dan ook niet verbazen dat de markt in toenemende mate inzet op Mini-ITX. Grote towers zijn bijna niet meer te verkopen, maar compacte desktops met meer rekenkracht dan apparaten op basis van laptopcomponenten kunnen heel interessant zijn. Op CES dit jaar zagen we ook diverse ‘Steam machines’, systemen met het Steam OS van Valve, in Mini-ITX formaat. Dat is natuurlijk ideaal voor deze apparaten, waarmee diverse partijen hopen de desktop-PC en PC-gaming een nieuwe impuls te geven.

Nieuwe testopstelling

Met het groeiende aanbod aan Mini-ITX moederborden, werd het hoog tijd om een nieuwe test van Mini-ITX behuizingen uit te voeren. Dat had de nodige voeten in de aarde, want onze testmethode voor grotere kasten, met hoogvermogen gloeilampen, werkt niet in heel kleine behuizingen. Uiteindelijk kozen we voor een benadering met warmteweerstanden, voorzien van een fors koellichaam en actieve koeling. We werken met vier weerstanden, van 50W elk. Twee zijn gemonteerd op een Mini-ITX moederbord, twee op een aparte ‘grafische kaart’ – een printplaat die één-op-één overeen komt met een Nvidia GTX780, die we verkregen van Inno3D. Zowel de printplaten als de warmteweerstanden zijn voorzien van een temperatuursensor, om de temperatuur op twee plaatsen in de behuizing te meten, alsmede vlakbij de ‘CPU’ en ‘GPU’.

Onze testopstelling voor het testen van Mini-ITX behuizingen

Zo kunnen we een zeer groot aantal combinaties van metingen doen, bij diverse belastingen. Om de test uitvoerbaar te houden, hebben we keuzes moeten maken. We meten bij alle Mini-ITX behuizingen de temperatuur in de behuizing en bij de warmtebron bij een vermogen van 50 watt, met de ventilatoren van de koeling en de behuizing op 7V. Daarnaast meten we bij alle modellen ook bij een vermogen van 100 watt, met de ventilatoren op 12 volt. Daarnaast meten we, alleen bij de modellen die daar ruimte voor hebben, ook de temperatuur bij installatie van de videokaartsimulator, wederom bij 50W en 7V en bij 100W en 12V.

Ten slotte meten we de geluidsproductie bij alle vier die instellingen, naast de geluidsproductie wanneer geen enkele fan draait, om de dempende werking van de behuizing in kaart te brengen.

Door deze keuzes zijn in ieder geval alle modellen die we testen, zowel voor dit artikel als in de toekomst, te vergelijken op twee meetpunten (50 en 100W warmteproductie).  Bovendien zijn de wat grotere modellen met ruimte voor een grafische kaart nog te vergelijken op twee additionele punten, bij hogere belasting. Zo krijgen we een zeer representatief beeld van hoe goed een Mini-ITX behuizing warmte kan afvoeren uit de behuizing. Omdat alle kasten op dezelfde manier getest worden, is vergelijken zeer goed mogelijk.

In de test kijken we met name naar de temperatuur in de behuizing. Dat geeft de beste indicatie voor het vermogen van een behuizing om warme lucht af te voeren. Bij zulke compacte kasten als Mini-ITX is het echter ook de moeite waard om naar de temperaturen van de processor en videokaart te kijken. Doordat onderdelen zo dicht op elkaar zitten en er weinig omringende ruimte is, kunnen deze sneller in temperatuur stijgen dan in een reguliere behuizing.

Dat laatste blijkt ook uit onze resultaten – en is de reden dat soms een temperatuur ontbreekt bij sommige producten: de test moest dan worden afgebroken, omdat de ‘CPU’ of ‘GPU’ temperatuur boven de 85 graden kwam. Hoewel de gegevens vrijwel altijd correleren (een lagere behuizingstemperatuur betekent in de regel ook een lagere CPU/GPU-temperatuur), zijn er incidenteel uitzonderingen zichtbaar. Alle testdata vind je in de vergelijkingstabel die je kan maken via de gekoppelde producten.

Testveld

Voor dit artikel testten we 20 Mini-ITX behuizingen. Elf daarvan zijn nieuw, negen hebben we eerder besproken, maar nog niet op deze wijze getest. In dit artikel bespreken we de nieuwe modellen. In ons eerdere artikel kan je bijlezen over de modellen die hier wel opnieuw getest zijn en aan het artikel zijn gekoppeld, maar niet afzonderlijk besproken. Daarnaast voegden we voor dit artikel de SilverStone Raven RVZ01 toe aan de vergelijking en die tref je dus in de grafieken - de review kan je hier teruglezen.

Zoals de beschrijving van de testmethode al aangeeft, valt het testveld ruwweg uiteen in twee klassen: modellen met ruimte voor een aparte, volledige-hoogte grafische kaart, en modellen die daarvoor de ruimte ontberen. Dat is het merendeel, al moeten we opmerken dat ons testkaart vrij lang is; diverse kasten kunnen wel een aparte grafische kaart herbergen, maar de ruimte is niet altijd voldoende voor die kaart. In de praktijk betekent dat hoe dan ook dat er geen ruimte is voor een high-end GPU, hooguit een mid-range model op een aangepaste printplaat, of een instapexemplaar.

Antec ISK 600

Antec had al een aantal kleinere Mini-ITX behuizingen, maar het miste nog een model met ruimte voor een grafische kaart. De ISK 600 brengt daar verandering in. Deze kubus is met een gemiddelde prijs van zo’n 70 euro niet bijzonder duur, maar ook niet heel goedkoop. Daarom valt het wat tegen dat slechts een van de twee front-USB-aansluitingen van het 3.0-type is.

Intern is er wel veel ruimte: tot drie 3,5” disks, plus twee 2,5” exemplaren. Een eventuele optische drive moet van het slimline type zijn. Het belangrijkste pluspunt is de mogelijkheid om een ruim 30 cm lange videokaart in te bouwen, alsmede een full-size ATX-voeding. Dan is er ook nog ruimte voor een behoorlijke CPU-koeler. Ondanks al deze inbouwmogelijkheden is de ISK 600 toch niet bijzonder groot, een knappe prestatie. Het inbouwgemak is bovendien bovengemiddeld, met handige, schroefloos uitneembare sledes voor de opslagapparaten.

De koelprestaties vallen een beetje tegen; bij maximale belasting (200W) zijn ze eigenlijk niet afdoende, bij 100W gemiddeld. Dat heeft beslist te maken met de enkele 12 cm ventilator. Desalniettemin zeker het overwegen waard.

Antec ISK 600

Cooler Master Elite 130

In 2012 verraste Cooler Master met de betaalbare Elite 120 Advanced behuizing, een Mini-ITX kast waarin je een standaard ATX-voeding kwijt kon en een flinke videokaart. Inmiddels heeft het merk er nog drie nieuwe modellen bij in deze klasse, waarvan we er twee bespreken. De eerste is de Elite 130, die vooralsnog naast de 120 te koop is. De 130 is voorzien van meer mesh, een USB 3.0-aansluiting meer en een 2.0-aansluiting minder en marginaal groter.

Hij koelt duidelijk beter dan de 120 Advanced, zo blijkt uit onze test. Daarnaast is de geluidsproductie hoegenaamd niet toegenomen. Aangezien de prijs maar een paar euro hoger ligt, is de keus duidelijk. Ook de Elite 130 is goedkoop te noemen, gemiddeld kost hij zo’n 45 euro. Het voornaamste nadeel is dat je beperkt bent tot een relatief lage CPU-koeler. Bij de 130 is de ruimte hiervoor nog wat kleiner dan bij de 120. Waterkoeling is dus aan te raden, al kan je met luchtkoeling ook een heel eind komen, als je kan leven met een wat hogere processortemperatuur.

Cooler Master Elite 130

Cooler Master HAF Stacker 915R

De tweede behuizing die we bespreken levert Cooler Master in twee uitvoeringen: de HAF Stacker 915R en 915F. HAF, zo zal onze vaste lezers bekend zijn, staat voor High AirFlow. De –R en –F refereren aan de plaatsing van de voeding en de daarmee samenhangende richting van die airflow: achter naar voor en vice versa. Het is ons niet geheel duidelijk waarom Cooler Master twee versies op de markt heeft gebracht, maar het lijkt erop dat het te maken heeft met de mogelijkheid ze te combineren met de HAF 935 ATX-behuizing. Daar kunnen ze letterlijk op geplaatst worden (vandaar het ‘Stacker’) en al naar gelang de koelmethode van die basis kan de –R of de –F de betere keuze zijn. We hadden graag de –R en –F vergeleken, maar dat was vooralsnog niet mogelijk.

Hoewel de 915R er op de foto wellicht vergelijkbaar uitziet als de Elite 130, is hij een stuk groter: bijna 25 cm breed en maar liefst 58 cm (!) diep. Toch is de maximale hoogte voor CPU-koelers beperkt tot zo’n 8 cm. Wel is er ruimte voor erg veel en grote fans, alsmede waterkoeling. Die moet je er wel nog bijkopen en dat is nodig ook, want in de standaardconfiguratie is de 915R bepaald geen geweldig koelende kast. Gezien de stevige prijs van zo'n 70 euro valt dat een beetje tegen.

Cooler Master HAF 915R

Cooler Master HAF 915F
airflow HAF 915F

Cooler Master HAF 915R
airflow HAF 915R

Cooltek Coolcube

De Cooltek Coolcube is een fraai vormgegeven, strakke aluminium behuizing, met twee USB 3.0- en audio-aansluitingen aan de rechterzijkant. Het volume is net geen 11 dm³ dus de interne ruimte is relatief beperkt, al kan je een volledige ATX-voeding monteren. Je kan ook een 3,5” drive kwijt en twee 2,5” exemplaren. Een videokaart van 18,5 cm past er ook nog bij – helaas niet voldoende voor ons testplatform, maar enige grafische rekenkracht is dus in te bouwen. Dat geldt niet voor een optisch station, daar is geen plaats voor. Cooltek meldt dat je tot vier 40 mm fans op de achterkant kan monteren voor extra koeling. Standaard is de kast ‘geoptimaliseerd voor stilte’ – er zijn geen fans ingebouwd.

Het zal niet verbazen dat we de Coolcube in onze warmtetests steeds behoorlijk onderin de grafieken aantreffen. Opmerkelijk genoeg geldt dat ook voor de geluidsproductietests: de behuizing dempt niet erg goed en de fans van onze testopstelling zijn weliswaar niet heel luid, maar toch hoorbaar. Met een echt stille CPU-koeler als een Scythe Shuriken is een stil systeem beslist mogelijk – alleen zouden we geen componenten selecteren die veel warmte genereren. De prijs is met circa 65 euro redelijk vanwege het gebruikte materiaal.

Cooltek Coolcube Black

Cooltek JB-U2

De tweede behuizing van Cooltek heeft de wat cryptische naam ‘JB-U2’. Het JB staat voor ‘Jonsbo’, feitelijk een zelfstandig behuizingenmerk. Ook deze behuizing heeft een strak ontwerp in aluminium, 1,5 en 2 mm dik zelfs. Hij is wat groter dan de Coolcube. Ook hier zijn twee USB 3.0-aansluitingen voorhanden. Intern is ruimte voor twee 3,5” disks en twee 2,5” stations en je kan een forse CPU-koeler kwijt, tot wel 17,5 cm hoog. Voor videokaarten is ook wat meer ruimte, waardoor we onze testopstelling hier wel in konden monteren.

Daarbij constateerden we echter wel, dat de temperatuur al bij 2x 50W (CPU+GPU) dermate hoog opliep, dat we 2x 100W niet aandurfden. Dat zal alles te maken hebben met de grotendeels gesloten constructie, in combinatie met een enkele 120 mm fan. Optioneel is een tweede fan te plaatsen, wat we dus zeker zouden aanraden bij installatie van een krachtige configuratie. Ook voor de JB-U2 geldt dat deze bepaald geen sterk dempende werking heeft op de ingebouwde componenten, waardoor hij onderaan de grafiek met geluidsproductieresultaten belandt. Gezien de prijs van ruim 80 euro kunnen we de JB-U2 niet aanraden.

Cooltek JB-U2 Black

Corsair Obsidian 250D

We konden erop wachten: Corsair introduceerde begin 2014 een Mini-ITX behuizing, de Obsidian 250D. Deze is bepaald niet klein, het is de een-na-grootste in de test met een inhoud van bijna 28 liter. Bovendien is het ook een van de duurdere behuizingen in deze test, gemiddeld kost hij ruim 80 euro.

De omvang wordt met name door de grote breedte veroorzaakt, maar ook de hoogte is niet gering. Hierdoor is er wel ruimte voor een standaard ATX-voeding en een lange videokaart; voor CPU-koelers is een hoogte tot zo’n 14 cm mogelijk, maar Corsair zou Corsair niet zijn als er niet ook ruimte was voor een 240 mm grote radiator voor waterkoeling. Verder is een 14 cm intake fan ingebouwd; aan de achterkant kan je optioneel twee 8 cm fans monteren. Extern treffen we twee USB 3.0-poorten, intern kan je twee 3,5” en twee 2,5” drives kwijt.

De Obsidian 250D is een van de beter koelende behuizingen in de test. Bovendien doet hij zijn werk ook nog eens redelijk in stilte. Ofwel, het kost wat, maar dan heb je ook wat – alleen het formaat zou praktisch ook een micro-ATX-opstelling kunnen bevatten.

Corsair Obsidian 250D

Fractal Design Node 304

Als je een Mini-ITX behuizing zocht voor zes harde schijven, voor een luxe thuisserver, dan kon je niet heen om de Fractal Design Array R2. Deze is inmiddels alweer de nodige tijd opgevolgd door de Node 304, maar nu pas konden we deze testen. De Node 304 kan je ook configureren om ruimte te bieden aan een 30 cm lange videokaart, wat we dan ook deden.

Aan de buitenkant treffen we twee USB 3.0-poorten, intern een heleboel ruimte voor zo’n kleine kast. Zo kan je een standaard ATX-voeding kwijt en CPU-koelers tot 16,5 cm hoog. Zoals gezegd zes opslagapparaten, 3,5” of 2,5”. Er zijn drie fans gemonteerd, twee keer 92 mm en een 14 cm, alle aangesloten op een fan controller en voorzien van stoffilters. Desondanks is de Node 304 niet bijzonder duur, iets meer dan 70 euro gemiddeld.

De koelprestaties zijn ronduit uitstekend, zeker bij hoge warmteproductie kan dit kleintje uitstekend warmte afvoeren. Bovendien gaat dat ook nog relatief stil. Fractal Design heeft een topper in handen met de Node 304, dat is zeker.

Fractal Design Node 304 Black

In Win BM639

In Win heeft een flink assortiment Mini-ITX behuizingen, die primair gericht zijn op de zakelijke markt. Toch zitten er ook voor particulieren op zoek naar een compacte computer interessante modellen tussen, zoals de BM639. Deze ‘micro-tower’ is zeer bescheiden in omvang, maar kan toch de nodige componenten bevatten.

Standaard is deze kast voorzien van twee USB 2.0-aansluitingen, maar hij is ook met 3.0 leverbaar. Daarbij is het wel zaak op te letten welk moederbord je monteert, want dat bepaalt welke interne connectors je nodig hebt. In Win (of een vertegenwoordiger) kan daarbij assisteren.

Er is ruimte voor een standaard 5,25” drive, of een slim-line model, waarbij een tweede 3,5” disk geplaatst kan worden. Intern is ruimte voor een 3,5”en een 2,5” station. Er is ruimte voor een uitbreidingskaart, maar alleen van het low-profile type, met een maximale lengte van zo’n 17,5 cm. De BM639 is een van de weinige behuizingen in deze test met een ingebouwde voeding, een 180W exemplaar.

Het is een van de stilste kasten in de test, maar qua koeling zal niet verrassen dat we hem in de onderste regionen aantreffen. Afdoende voor een kleine internet-PC, maar een mini-workstation kan je er niet in inbouwen. Gezien de bescheiden prijs (inclusief voeding) van amper 65 euro is dat te vergeven.

In Win BM639B

LC Power LC-1360MI

Een van de kleinste modellen in deze test is afkomstig van LC Power. De LC-1360MI meet nog geen 7 dm³ - echt een kastje voor een heel compact internetsysteem, of een HTPC’tje. Achter een luikje aan de voorzijde treffen we twee USB 3.0-poorten, daarboven is ruimte voor een slimline optische drive.

Er is intern ruimte voor een 3,5” disk en een 2,5” station. De CPU-koeler mag hooguit ruim 4 cm hoog zijn. Voor een voeding is geen plaats, maar LC Power levert een 75W externe adapter mee en een aansluiting voor het moederbord. Ook een voet om hem verticaal neer te zetten is meegeleverd. Fans zijn niet ingebouwd.

Wanneer we echter een niet al te zware warmteproductie genereren, treffen we dit kastje toch nog verrassend hoog in de grafiek aan. Onze verrassing wordt nog wat groter, als ook bij 100W warmteproductie de LC-1360MI heel netjes lucht blijft afvoeren. Qua geluidsdemping is de LC-1360MI niet de beste in de test, maar zeker ook niet de slechtste. Je moet de fans beslist niet op de hoogste snelheid laten draaien, dan is hij erg luidruchtig. In combinatie met een echt stille CPU-koeler is het echter een prima optie voor een krachtige HTPC. Gezien de prijs van nog geen 55 euro ronduit een voordelige aanrader!

LC Power LC-1360MI

SilverStone Milo ML05B

SilverStone is zeer actief op het gebied van Mini-ITX en we testten dan ook al diverse eerdere modellen, die je in de tabel terugvindt. Voor deze test leverde het een HTPC-behuizing aan, een zeer kleine – de Milo ML05. Deze kost gemiddeld zo'n vijftig euro en is zeer compact.

Extern treffen we twee USB 3.0-aansluitingen, een in te bouwen optische drive dient van het slimline type te zijn. Intern is ruimte voor één 3,5” disk, en maar liefst vier (!) 2,5” apparaten. De exacte configuratie die je op een hiertoe bestemd bracket kwijt kan, hangt af van je eigen voorkeur. Je kan er eventueel zelfs een fan op monteren. Deze kleinste HTPC-behuizing van het merk vereist een SFX-voeding, voor ATX is geen ruimte.

Voor de koeling zijn er twee 8 cm posities, maar standaard levert SilverStone geen fans mee. Toch doet hij het tot een warmteproductie van 100W lang niet slecht. De demping van geluid is bovendien erg goed.

SilverStone Milo ML05B

Spire Powercube 210

Spire stuurde ons de Powercube 210, een lekker compact kubusmodel met een meegeleverde SFF-voeding van 300W. Gemiddeld kost het kastje nog geen 53 euro, terwijl hij er toch best netjes uitziet. Wel zijn er alleen USB 2.0-aansluitingen aan de voorzijde aanwezig, naast de bekende audio-aansluitingen.

Intern is ruimte voor een volledig optisch station en een enkele 3,5” drive. Ook is er ruimte voor een vrij lange videokaart, maar alleen een enkelslotsexemplaar. Daardoor konden we niet testen met onze tweede warmtebron, die twee sloten in beslag neemt. Er zitten geen casefans in de Powercube 210 en daar is ook geen ruimte voor. Door de matige ventilatie vinden we de Powercube 210 onderaan in de grafieken, bij 100W warmteproductie zelfs helemaal onderaan. Dat maakt hem ogenschijnlijk een voordelige keus als je een eenvoudig systeem wilt bouwen en de voeding er alvast bij wilt hebben.

Echter, we hebben de voeding getest en die is dermate slecht, dat we heb absoluut zouden afraden om te gebruiken. Bij maximale belasting trekt deze 426 watt uit het stopcontact, terwijl de voltages van de 12V-rails tot ruim 9% afwijken, waar de ATX-specificatie maximaal 5% toestaat. Hoewel de prijs niet bijzonder hoog is, is de afwerking (ook qua scherpe randjes) daar ook naar. Goedkoop blijkt dus duurkoop.

Spire Powercube 210 300W Black

Testprocedure

Voor mini-ITX behuizingen hanteren we een andere testprocedure dan voor grotere behuizingen. De reden hiervoor is dat de testopstelling voor grote behuizingen niet past in de veelal erg kleine mini-ITX kastjes. We hebben in de loop der tijd verschillende testopstellingen bedacht en uitgeprobeerd en hebben nu een zeer effectief en consistent testplatform gemaakt.

Zoals bekend bevinden zich in elke computer warmtebronnen die ervoor zorgen dat de temperatuur in de behuizing oploopt, wanneer deze niet voor voldoende ventilatiemogelijkheden zorgt. De grootste warmtebronnen binnen een krachtige PC zijn de processor en grafische kaart. Afhankelijk van het type kan een processor zonder veel moeite 90 tot 100 watt aan warmte produceren en bij de krachtigste processors kan dat zelfs oplopen tot 130 watt. Ga je de processor overklokken, dan kan het verbruik nog aanzienlijk stijgen.

De tweede warmtebron is de grafische kaart. Een moderne high-end kaart heeft al snel een opgegeven verbruik van 250 watt. Een redelijke processor en videokaart kunnen samen dus zonder al te veel moeite zorgen voor een verbruik van 300 tot 350 watt, energie die vrijwel geheel in warmte wordt omgezet. Neem daarbij nog het verbruik van het moederbord, de harde schijf en een optische drive en de 400 watt komt al snel in zicht.

In Mini-ITX behuizingen is een warmteafgifte van 400 watt echter zelden een goed idee en zal je in de regel een minder extreem systeem monteren. Om die reden hebben we voor deze tests een opstelling gemaakt die maximaal 200 watt aan warmte kan afgeven. Uit kruistests is gebleken dat dit voor de temperatuur in de kast, zolang er maar enige airflow is, weinig uitmaakt. Dat komt ook doordat onze testopstelling voorzien is van actieve koeling in de vorm van zeer platte, stille fans. De keuze voor de warmtebron is uiteindelijk gevallen op het gebruik van vermogensweerstanden van 50 watt. Hiervan bevinden zich er vier in onze testopstelling, twee op een mini-ITX moederbord en twee op een insteekkaart die is gebaseerd op een flinke videokaart.

Door één of twee weerstanden te activeren, simuleren we een systeem dat 50, 100, of 200 watt aan warmte afgeeft. Dat doen we in twee stappen. Eerst meten we 50 en 100 watt met alleen het moederbord, vervolgens 50 watt op het moederbord en 50 watt op de videokaart voor 100 watt totaal, ten slotte 100 watt op beide. Het is in theorie mogelijk meer variaties te testen, maar de test duurt dan te lang om deze rendabel uit te voeren: we hebben geprobeerd een zinnige keuze te maken. Het voordeel van deze benadering en keuze is, dat we zowel platte mini-ITX-behuizingen zonder ruimte voor een videokaart, als grotere exemplaren met die ruimte kunnen meten én vergelijken.

Op het geprepareerde moederbord hebben we ook een temperatuursensor gemonteerd waarmee we de temperatuur binnen de kast meten. Na de temperatuur te laten stabiliseren meten we deze bij een belasting van 50 watt om een instapsysteem (bijvoorbeeld een HTPC) te simuleren, 50+50 watt voor een systeem met aparte videokaart, 100 watt voor een compact krachtig systeem en 100+100 watt om een high-end systeem na te bootsen. We meten 50 watt met de fans op 7 volt, evenals 50+50 watt; 100 watt en 100+100 watt meten we met de fans op 12 volt. Alle gemeten temperaturen worden genormaliseerd op een omgevingstemperatuur van 20 graden. Daarnaast meten we met afzonderlijke temperatuursensoren de temperatuur op de posities van de GPU en de CPU, direct op de vermogensweerstand.

Op onderstaande foto kan je de testopstelling aan het werk zien:

Geluidsproductie

We testen de geluidsproductie in een geluidsdichte box, waarin alle geluid boven de 17 dB(A) gedetecteerd kan worden. Voor alle duidelijkheid: standaard omgevingsgeluid is ongeveer 30 dB(A). In de behuizing plaatsen de hierboven beschreven testopstelling voor koelprestaties. Als harde schijf bouwen we een Hitachi Deskstar 7K160 80GB in als er een 3,5" exemplaar in de behuizing past; als er alleen een 2,5" disk in past is het een Seagate Momentus 5400.6 320GB. We testen iedere kast zonder dat de case fans draaien, om het dempend vermogen vast te stellen. Daarnaast testen we de totale geluidsproductie met de case fans en de fans van de testopstelling op lage draaisnelheid (7V) en hoge draaisnelheid (12V).

Testresultaten koeling 50 en 50+50 watt

We doen dus in totaal maximaal 10 metingen. De eerste set is bij een warmteproductie van 50 en 50+50 watt, de tweede bij een warmteproductie van 100 en 100+100 watt. De eerste set voeren we uit met de fans draaiend op lage rotatiesnelheid, de tweede op hoge rotatiesnelheid. Dat bewerkstelligen we door het voltage van de fans in te stellen op 7, respectievelijk 12 volt.

50 W 7 V behuizing, CPU

Als we meten met een lage warmteproductie van alleen de 'CPU', zien we de flinke verschillen in de temperatuur in de behuizing, maar de meeste kastjes weten die aardig laag te houden.

Kijken we naar de temperatuur van de 'CPU' alleen, danzijn de verschillen groter.

50+50 W 7 V behuizing, CPU, GPU

Wanneer we een aparte 'GPU' toevoegen aan de testopstelling, zijn de grafieken uiteraard kleiner: niet alle Mini-ITX kastjes kunnen deze herbergen.

Testresultaten koeling 100 & 100+100 watt

De tweede set van de vier tests doen we met een warmteproductie van 100 watt en 100+100 watt. Hier is het dus een stuk lastiger voor de behuizingen om de warmte zo snel mogelijk af te voeren.

100 W 12 V behuizing, CPU

Op hoge rotatiesnelheid met alleen een 'CPU' worden de onderlinge verschillen nog groter.

Het effect van een 'open' behuizing is goed zichtbaar: meer mesh betekent meer koeling, hoe dichter de CPU op de buitenlucht zit, hoe koeler deze blijft.

100+100 W 12 V behuizing, CPU, GPU

Bij verdubbeling van de warmteproductie is wel duidelijk dat SilverStone, Fractal Design en Corsair hier onderling de top-5 verdelen.

Testresultaten geluidsproductie

Zoals altijd is geluidsproductie de tegenhanger van koelresultaten. Doordat we kunnen meten met en zonder 'videokaart', doen we in totaal vijf metingen voor geluidsproductie: zonder draaiende case fans of actieve testopstelling, om een indicatie van de demping van de kast te krijgen; met de testopstelling en CPU en de fans op 7 en 12 volt, alsmede de testopstelling met zowel CPU als GPU en de fans op 7 en 12 volt.

Geen case fans

Duidelijk zichtbaar is dat sommige behuizingen veel beter dempen dan andere

7 V

Met draaiende fans nemen de verschillen af, maar met zo'n 6 dB(A) tussen de stilste en de luidruchtigste maakt het wel degelijk uit welke je kiest. De JB-UB2 laten we maar even buiten beschouwing...

Voegen we een tweede warmte- en geluidsbron toe, dan is er minder te vergelijken, maar komen de kastjes van Cooler Master er als stilste uit. Het verschil met de rest is echter klein.

12 V

Op hoge draaisnelheid van de fans een paar uitschieters en veel vergelijkbare resultaten.

En dat geldt nog meer wanneer je alleen de modellen met ruimte voor een GPU bekijkt.

Conclusie

Het is duidelijk dat de markt steeds meer belangstelling heeft voor Mini-ITX. Niet alleen zijn er heel wat meer moederborden te koop dan een paar jaar geleden, ook qua behuizingen valt het een en ander te kiezen.

Kijken we naar de echt kleine modellen zonder ruimte voor een videokaart, dan imponeert de Milo ML05 van SilverStone: betaalbaar, compleet (met USB 3.0) en goede luchtafvoer, terwijl de geluidsproductie meevalt. Goed voor een Silver Award. De LC Power LC-1365MI is iets duurder, maar dat is wel inclusief stille externe voeding. Hij dempt ook iets minder, maar is wel een erg voordelige keuze, goed voor een Bronze Award.

Bij de modellen met inbouwmogelijkheid voor een videokaart is de Fractal Design Node 304 overtuigend de beste van de nieuwe lichting, met bovendien een heel aantrekkelijke prijs. Qua koeling en geluidsproductie bijzonder goed, en om die reden ontvanger van een Gold Award. De Corsair Obsidian 250D doet het ook goed en ontvangt zilver. De Cooler Master Elite 130 ten slotte is een voordelige keuze voor wie een krachtig klein systeem wil bouwen en gaat met een Bronze Award naar huis.

Kijken we ten slotte naar de testresultaten van het hele veld, dan blijkt de SilverStone SG07 USB 3.0 nog altijd ongeslagen: duur, maar ook bijzonder goed en dus bevestigen we de eerder uitgereikte Gold Award.

Cooler Master Elite 130
LC Power LC-1365MI
Corsair Obsidian 250D
SilverStone Milo ML05
Fractal Design Node 304
SilverStone SG07 USB 3.0

Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Antec ISK 110

Antec ISK 110

  • SFF
  • Mini ITX
  • Zwart/Grijs
  • 0 fans
  • 90 W

€ 117,00

1 winkel
Antec ISK 300-150

Antec ISK 300-150

  • SFF
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans
  • 150 W

€ 93,87

7 winkels
Antec ISK 600

Antec ISK 600

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans

€ 67,50

1 winkel
Silver Award Cooler Master Elite 120 Advanced

Cooler Master Elite 120 Advanced

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart/Grijs
  • 2 fans

€ 46,78

8 winkels
Bronze Award Cooler Master Elite 130

Cooler Master Elite 130

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 2 fans

€ 43,71

17 winkels
Cooler Master HAF 915R

Cooler Master HAF 915R

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans
Niet verkrijgbaar
Cooltek Coolcube Black

Cooltek Coolcube Black

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 0 fans

€ 60,50

4 winkels
Cooltek JB-U2 Black

Cooltek JB-U2 Black

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans
Niet verkrijgbaar
Silver Award Corsair Obsidian 250D

Corsair Obsidian 250D

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • Venster
  • 2 fans

€ 103,50

1 winkel
Fractal Design Array R2 300W

Fractal Design Array R2 300W

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans
  • 300 W
Niet verkrijgbaar
Gold Award Fractal Design Node 304 Black

Fractal Design Node 304 Black

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart/Wit
  • 3 fans

€ 79,97

15 winkels
In Win BM639B

In Win BM639B

  • SFF
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans
  • 180 W
Niet verkrijgbaar
Bronze Award LC Power LC-1360MI

LC Power LC-1360MI

  • SFF
  • Mini ITX
  • Zwart/Wit
  • 0 fans
  • 75 W

€ 66,55

3 winkels
Lian Li PC-Q03 Black

Lian Li PC-Q03 Black

  • SFF
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 0 fans
Niet verkrijgbaar
Lian Li PC-Q15 Silver

Lian Li PC-Q15 Silver

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zilver
  • 1 fans
  • 300 W

€ 162,41

2 winkels
SilverStone Fortress FT03 Mini Black

SilverStone Fortress FT03 Mini Black

  • SFF
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans
Niet verkrijgbaar
Silver Award SilverStone Milo ML05B

SilverStone Milo ML05B

  • HTPC
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 0 fans

€ 46,99

9 winkels
Gold Award SilverStone Raven RVZ01

SilverStone Raven RVZ01

  • SFF
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 2 fans

€ 93,70

12 winkels
SilverStone Sugo SG05 Black 450W

SilverStone Sugo SG05 Black 450W

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 1 fans
  • 450 W
Niet verkrijgbaar
Gold Award SilverStone Sugo SG07B 600W (USB 3.0)

SilverStone Sugo SG07B 600W (USB 3.0)

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart/Grijs
  • 1 fans
  • 600 W

€ 203,74

1 winkel
Spire Powercube 210 300W Black

Spire Powercube 210 300W Black

  • Cube
  • Mini ITX
  • Zwart
  • 0 fans
  • 300 W

€ 59,90

2 winkels
0
*