37 Haswell moederborden vergelijkingstest: 28x Z87, 6x H87 en 3x B85

25 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. De drie chipsets: B85, H87 en Z87
  3. 3. Het USB-probleem: duidelijk aanwezig
  4. 4. Opvallende zaken van deze generatie
  5. 5. ASRocks UEFI BIOS
  6. 6. ASRock Z87M Extreme4
  7. 7. ASRock Z87 Extreme6
  8. 8. ASRock Z87E-ITX
  9. 9. ASRock Fatal1ty H87 Performance
  10. 10. ASRock Fatal1ty Z87 Professional
  11. 11. ASUS' UEFI BIOS
  12. 12. ASUS B85M-G
  13. 13. ASUS H87M-E
  14. 14. ASUS H87M-Pro
  15. 15. ASUS H87I-Plus
  16. 16. ASUS Z87-K
  17. 17. ASUS Z87-A
  18. 18. ASUS Z87-Plus
  19. 19. ASUS Z87-Expert
  20. 20. ASUS Z87-Deluxe
  21. 21. ASUS Gryphon Z87
  22. 22. ASUS Sabertooth Z87
  23. 23. ASUS Maximus VI Gene
  24. 24. ASUS Maximus VI Hero
  25. 25. ASUS Maximus VI Extreme
  26. 26. Gigabyte: UEFI BIOS
  27. 27. Gigabyte GA-B85M-HD3
  28. 28. Gigabyte GA-H87M-HD3
  29. 29. Gigabyte GA-Z87M-D3H
  30. 30. Gigabyte GA-Z87-HD3
  31. 31. Gigabyte GA-Z87-D3HP
  32. 32. Gigabyte GA-Z87X-UD3H
  33. 33. Gigabyte GA-Z87X-UD5H
  34. 34. Gigabyte GA-Z87X-OC
  35. 35. Gigabyte G1.Sniper 5
  36. 36. Intel DZ87KLT75K
  37. 37. MSI's UEFI BIOS
  38. 38. MSI B85M-P33
  39. 39. MSI H87-G41 PC Mate
  40. 40. MSI Z87-G43
  41. 41. MSI Z87-G45 Gaming
  42. 42. MSI Z87-GD65 Gaming
  43. 43. MSI Z87-I
  44. 44. MSI Z87 MPower
  45. 45. MSI Z87 MPower Max
  46. 46. Hoe hebben we getest + bClk waardes en BIOS-versies.
  47. 47. Benchmarks: 3DMark
  48. 48. Benchmarks: Cinebench 11.5
  49. 49. Benchmarks: PCMark 7 Computation
  50. 50. Benchmarks: Passmark 8 (CPU en geheugen)
  51. 51. Stroomverbruik: 3DMark Vantage (gemiddeld)
  52. 52. Stroomverbruik: Cinebench 11.5 (max)
  53. 53. Stroomverbruik: Idle (gem. over 5 minuten)
  54. 54. Geluidskwaliteit: Signaal/ruis-verhouding
  55. 55. Conclusie
  56. 56. Besproken producten
  57. 57. Reacties

Inleiding

Op 1 juni 2013 introduceerde Intel haar vierde generatie Core-processors, codenaam Haswell. Op diezelfde dag publiceerden we direct een vergelijkingstest van 33 moederborden, maar omdat op dat moment de meeste prijzen nog niet bekend waren, konden we nog geen volledige conclusie opstellen. Nu, een dikke maand later, zijn de prijzen gestabiliseerd en hebben we inmiddels het aantal geteste borden kunnen ophogen van 33 naar 37. Tijd dus voor een update van de review! Uiteraard is deze tweede versie grotendeels gebaseerd op het oorspronkelijke artikel. Pagina's voor de vier nieuwe moederborden zijn ingevoegd en verder zijn de benchmarkpagina's, maar vooral ook de conclusie geheel herzien.

Wie aan de slag gaat met het samenstellen van een Haswell dekstopsysteem komt er niet onderuit een nieuwe moederbord te kopen, aangezien Intel is overgestapt op een nieuwe processorvoet, Socket 1150. Voor deze moederborden heeft Intel tegelijkertijd met de nieuwe processors een nieuwe serie chipsets op de markt gebracht, de 8-serie met codenaam Lynx Point, voor desktop moederborden bestaand uit de Z87, H87, Q87, Q85 en B85. Van de 37 Haswell moederborden die we hebben getest zijn er 28 stuks met de Z87-chipset, zes met H87 en drie met B85. De in deze review vertegenwoordigde merken zijn ASRock, ASUS, Gigabyte, Intel en MSI. Biostar, ECS en EVGA konden ons helaas nog steeds niet van samples van Haswell-moederborden voorzien.

In dit artikel bespreken we alle 37 geteste moederborden los: op de verschillende pagina's vind je niet alleen een uitvoerige beschrijving van de borden, maar ook veel foto's en daarnaast screenshots van alle belangrijke BIOS-schermen. Per merk beschrijven we de vernieuwingen die zijn doorgevoerd aan de grafische UEFI "BIOS" die ieder merkt hanteert. Aan het eind van het artikel vind je testresultaten: benchmarks, stroomverbruik en geluidskwaliteit.

Klik hier voor een grote vergelijkingstabel van alle 37 geteste moederborden. En vergeet niet: via het In deze review besproken producten blokje rechts op alle pagina's in deze review kun je doorklikken naar de productpagina's van alle geteste moederborden waar je alle specificaties, testresultaten en up-to-date prijzen terug vinden. Door twee of meer moederborden in dit blokje aan te vinken en daarna op Vergelijken te klikken kun je de eigenschappen van de borden van jouw voorkeur vergelijken.

Tip! Lees ook onze uitgebreide review van de Intel Core i7 4770K, Core i5 4670K en Core i5 4430 processors die geschikt zijn voor deze moederborden.

De drie chipsets: B85, H87 en Z87

De 8-serie chipset kent een vijftal uitvoeringen, de Z87, H87, Q87, Q85 en B85. De twee Q-varianten zijn specifieke bedoeld voor zakelijke systemen en kenmerken zich bijvoorbeeld door ondersteuning voor de Intel Active Management Technology. Voor consumenten zijn de Z87, H87 en B85 van belang. Het zijn dan ook deze drie waar we ons in deze review op richten. 

Doordat Intel voor deze chipsetreeks is overgestapt naar een nieuw productieprocedé (naar verluidt van 65nm naar 32nm) en opnieuw een aantal functies naar de processor zijn verhuisd, zijn de nieuwe chips een stuk kleiner en zuiniger dan hun voorlopers.

Kijken we naar de specificaties, dan is het belangrijkste nieuws dat de nieuwe chipsets tot 6x Serial ATA 600 en 6x USB 3.0 ondersteunen. Thunderbolt wordt bij de Haswell-generatie nog niet in de chipset geïntegreerd, maar kan door moederbordfabrikanten natuurlijk wel middels een losse controller geïmplementeerd worden.

Net als bij de vorige generatie heb je de meest luxe Z-chipset nodig om alle overklokmogelijkheden van de K-processors te kunnen benutten. Bij de overige chipsets is het verhogen van de CPU-multiplier slechts beperkt mogelijk. Een ander belangrijk verschil tussen de Z87 en de andere modellen is de mogelijkheid om de 16 PCI-Express 3.0 lanes afkomstig uit de CPU op te delen naar twee maal 8 lanes of 8+4+4. Dit kan gebruikt worden voor SLI of Crossfire.

Ga je niet overklokken en ga je ook niet twee of meer videokaarten combineren, dan biedt de Z87 in feite geen voordelen boven de H87, al is het uiteraard goed om je te realiseren dat de moederbordfabrikanten juist rond de Z87 super-de-luxe borden met talloze extra mogelijkheden bouwen, terwijl men de H87 juist meer op goedkopere down-to-earth borden plaatst.

De B85 is de budget chipset. Ook hier geen spannende overklokmogelijkheden en Crossfire/SLI uiteraard, maar andere beperkingen zijn maximaal vier Serial ATA 600 poorten, maximaal vier keer USB 3.0 en geen RAID. Eigenlijk valt daar nog prima mee te leven: voor een budget PC is 4x Serial ATA 600 en 4x USB 3.0 natuurlijk ook prima. Wat dat betreft is de B85 eigenlijk een stuk interessanter dan diens voorloper, de B75. Toch zal een enorme populariteit van B85-gebaseerde moederborden vermoedelijk nog wel even op zich laten wachten, al is het maar omdat er op dit moment nog geen budget Haswell-processors (Core i3, Pentium of Celeron) zijn.

In onderstaande tabel vind je een overzicht van de eigenschappen van de vijf Haswell-chipsets. Daaronder vind je blokschema's van de Z87, H87 en B85.

ChipsetZ87H87Q87Q85B85
K-processors volledig overklokken Ja - - - -
PCI-Express lanes vanuit CPU 16x / 8+8x / 8+4+4x PCIe 3.0 16x PCIe 3.0 16x PCIe 3.0 16x PCIe 3.0 16x PCIe 3.0
PCI-Express lanes chipset 8x PCIe 2.0 8x PCIe 2.0 8x PCIe 2.0 8x PCIe 2.0 8x PCIe 2.0
USB 3.0 6x 6x 6x 4x 4x
USB 2.0 8x 8x 8x 8x 8x
Serial ATA 600 6x 6x 6x 6x 4x
Serial ATA 300 - - - - 2x
Geïntegreerd eGigabit LAN MAC Ja Ja Ja Ja Ja
High Definition Audio Ja Ja Ja Ja Ja
Rapid Storage Technology Ja Ja Ja - -
RAID 0 / 1 / 10 / 5 Ja Ja Ja - -
Smart Response Technology (SSD caching) Ja Ja Ja - -
Smart Connect Technology Ja Ja Ja Ja Ja
Rapid Start Technology Ja Ja Ja Ja Ja
Anti-Theft Technology - Ja Ja Ja Ja
Active Management Technology 9.0 - - Ja Ja -

Het USB-probleem: duidelijk aanwezig

Hebben we het over Haswell moederborden, dan mag het USB-probleem waar we begin maart al over publiceerden, niet onvermeld blijven. De huidige stepping van alle 8-serie chipsets, C1, heeft een bug met de geïntegreerde USB 3.0 controller. Aangesloten USB 3.0 apparaten gebaseerd op één of meerdere controllers - we hebben op dit moment nog niet helemaal helder wélke - worden nadat een systeem uit standby (S3) komt opnieuw aangemeld bij het systeem. Het betekent concreet dat je in Windows nadat je uit standby komt de bekende geluidjes hoort: het USB 3.0 apparaat verdwijnt even en komt daarna direct weer terug.

Het kan problemen geven wanneer je een bestand vanaf zo'n aangesloten USB 3.0 apparaat nog open hebt staan in een programma. Wanneer je bijvoorbeeld een PDF-bestand of een video nog open hebt staan op moment dat je de PC in standby zette zal je Acrobat Reader of videoafspeelsoftware zeggen dat het bestand verdwenen is, aangezien de aangesloten schijf voor het besturingssysteem kortstondig weg is en direct daarna weer opnieuw verschijnt.

Intel noemt het probleem zelf vervelend, maar geen showstopper. Daar moeten we ze op zich gelijk in geven: wij kunnen het probleem reproduceren, maar kunnen weinig scenarios bedenken waarin het echt vervelend is. Hoe vaak komt het nu eenmaal voor dat je een video vanaf een USB 3.0 apparaat aan het afspelen bent, halverwege je PC in standby zet en daarna weer verder wil kijken? En als je dat wil moet je in dit geval simpelweg het bestand opnieuw openen. Voor de duidelijkheid: data kan niet verloren gaan dankzij deze bug in de chipset. 

Wij hebben een 22-tal USB 3.0 geheugensticks, USB 3.0 externe harde schijven en USB 3.0 externe SSD's getest. Het blijkt dat bij 14 van de 22 apparaten het probleem zich inderdaad voordoet. Bij een minderheid van 8 van de 22 devices wordt de verbinding niet tijdelijk verbroken.

MerkProductTest
Adata S102 Pro Superior Series 32GB OK
Corsair Flash Survivor Stealth 32GB OK
Corsair Flash Survivor Stealth 64GB FOUT
Corsair Flash Voyager GT Short 32GB (USB 3.0) OK
Corsair Flash Voyager GT Speed 32GB OK
Corsair Flash Voyager Slider 32GB FOUT
Corsair Flash Voyager Slider 64GB FOUT
Freecom Hard Drive Quattro 3.0 1TB USB 3.0 OK
Icidu Rubber Drive 32GB (USB 3.0) FOUT
Icidu Slider Fast Flash Drive 32GB FOUT
Icidu Slider Fast Flash Drive 64GB FOUT
iomega Prestige 500GB USB 3.0 FOUT
Kingston HyperX Max 3.0 64GB FOUT
LG HXD7 500GB USB 3.0 FOUT
Philips USB Flash Drive Snow Edition 64GB OK
Sandisk Cruzer Extreme 32GB FOUT
takeMS MEM-Drive Easy III 64GB FOUT
Team TP1023 Rico 640GB USB 3.0 OK
Team X101 USB 3.0 32GB FOUT
Verbatim Store'n'Go V3 32GB FOUT
Verbatim Store'n'Go V3 64GB FOUT
WD My Passport Ultra 500GB USB 3.0 OK

Wil je helemaal zeker weten dat je een Haswell moederbord zonder deze problemen hebt, dan zul je nog even moeten wachten. Intel geeft aan dat men vanaf eind juli een nieuwe stepping van de chipset, C2, in groten getale bij moederbordfabrikanten gaat aanleveren. Het zal daarna nog wel even duren eer borden met deze C2-stepping daadwerkelijk geproduceerd zijn en verscheept naar de Westerse wereld. Daarnaast zit je natuurlijk ook met bestaande voorraad in de winkels. 

Aan de buitenkant kun je in feite niet zien of een moederbord gebruikmaakt van de C1 of C2 stepping. Aangezien de verschillende moederbordfabrikanten het probleem net als Intel een kleinigheid vinden hebben we ook geen plannen gehoord om het specifiek te gaan vermelden op dozen. Met CPU-Z kun je het overigens wel makkelijk controleren. Op het tabblad Mainboard zie je de revisie van de chipset staan. Revisie 4 is C1. De C2 stepping die het probleem niet heeft wordt aangeduid met revisie 5.


Chipset revisie 04 is C1 met USB 3.0 bus. Revisie 05 is C2 zonder bug.

Opvallende zaken van deze generatie

Op de volgende pagina's beschrijven we de eigenschappen van de verschillende geteste borden allemaal uitvoerig, op deze pagina zullen we een aantal algemene trends op een rijtje zetten.

Allereerst maken de verschillende fabrikanten steeds meer werk van hun UEFI "BIOS". Grafische instellingsmenu's zijn inmiddels niet nieuw meer, maar we zien wel dat fabrikanten steeds meer de voordelen van een grafische schil gaan benutten. Dus niet langer tekstuele menu's grafisch getoond, maar échte vernieuwingen, zoals sliders, grafiekjes, en zo verder. Vooral Gigabyte heeft zoals we verderop zullen zien grote stappen gemaakt. Zij zorgen er bijvoorbeeld voor dat je op een Full HD scherm veel meer informatie te zien krijgt dan op normale schermen. Een hi-res BIOS, dat is toch best cool.

Gigabyte Z87X-UD5H
Grafische UEFI "BIOS'en", daar is bij deze generatie écht werk van gemaakt.

Een andere trend is dat steeds meer fabrikanten werk maken van de onboard geluidskaart. Krachtige koptelefoon voorverstekers komen we steeds vaker tegen, maar er wordt ook vaker geïnvesteerd in kwalitatief beter audiocodec-chips. Nieuwkomer is de Realtek ALC1150 chip die we op verschillende borden tegenkomen en zeer goed presteert.

ASRock Z87M Extreme4
De onboard geluidskaart wordt door de verschillende fabrikant flink in geïnvesteerd.

Een trucje dat MSI bij haar vorige generatie borden introduceerde en nu door vrijwel iedereen wordt overgenomen is een Direct-naar-de-BIOS-knop. Je hoeft dan niet langer als een bezetene op de DELETE-knop te blijven drukken, maar slechts één keer op die speciale knop en bij de volgende keer opstarten kom je direct in de BIOS terecht. In de tijd van UEFI en Windows 8 is dat overigens geen overbodige luxe. Wie immers de CSM (Compatibility Support Module) optie in de BIOS uitschakelt zal zien dat moderne borden idioot snel doorstarten naar het besturingssysteem. De CSM-optie biedt compatibliteit met oudere insteekkaaren die nog niet op UEFI zijn voorbereid. Gebruik je oudere insteekkaarten, zet CSM dan in de BIOS vooral handmatig uit.  

Een andere trend is dat we steeds vaker Intel netwerkchips tegenkomen. Daar zijn we sowieso erg enthousiast over, maar heeft bij Haswell ook als voordeel dat je gebruik kunt maken van de Intel Smart Connect functionaliteit. 

Wat ons tegenvalt is de adoptie van de Thunderbolt interface. Slechts twee van de 35 borden in deze test hebben het, terwijl we eigenlijk hadden verwacht dat het in deze generatie moederborden wat breder beschikbaar zou zijn. 

ASRocks UEFI BIOS

ASRock maakt op haar moederborden al geruime tijd gebruik van grafische UEFI BIOS'en, maar gaat daar bij de nieuwe 8-serie nog een stapje verder in. Nog altijd zijn de belangrijkste instellingsschermen in feite tekstuele menu's, maar de belangrijkste onderdelen van de BIOS zijn wel fraai met grafische iconen weergegeven. Grappig is dat je een QR-code in beeld ziet, via welke je de handleiding van het moederbord kunt downloaden. Nóg handiger was geweest als ASRock QR-codes voor alle specifieke opties had gemaakt, zodat je daar meer direct meer info over kunt krijgen. De handleiding zit immers ook in de doos. Overigens geven al deze QR-codes op het moment van testen nog 404-foutmeldingen, dus we kunnen nog geen oordeel geven over de zinvolheid van de geboden hulp. De grafische mogelijkheden worden verder benut door bij veel instellingen een slider te tonen, waardoor je bijvoorbeeld voltages of frequenties ook eenvoudig met de muis kunt instellen. Eerder leuk dan nuttig is dat de ASRock BIOS niet alleen grafisch is, maar ook geluidseffecten heeft bij het doen van instellingen. Wie zich daar aan ergert kan ze uiteraard ook uitschakelen. 

ASRock Z87 Extreme6

ASRock Z87 Extreme6

Onder het kopje Tools heeft ASRock wel wat handige dingen geplaatst, bijvoorbeeld om rechtstreeks vanuit de BIOS een nieuwe versie op internet te zoeken en te flashen. Gebruiksvriendelijker kan bijna niet. De Dehumidifier functie is bedoeld voor landen waar de luchtvochtigheid wat hoger is dan hier: deze laat de PC om de zoveel tijd tijdelijk aangaan wanneer hij in standby staat, zodat de casefans geregeld draaien. 

Qua instellingsmogelijkheden voor overklokkers doet ASRock tegenwoordig eigenlijk niets meer onder voorbijvoorbeeld ASUS en Gigabyte, zoals je ook bij de screenshots op de volgende pagina's kunt zien. Daar moeten we wel bij aantekenen dat zeker Gigabyte nog een stuk verder is gegaan op het vlak van BIOS-innovaties, bijvoorbeeld door de mogelijkheid te bieden eigen menu's in te richten.

ASRock Z87 Extreme6

ASRock Z87M Extreme4

Het ASRock Z87M Extreme4 Micro ATX bord is ondanks zijn beperkte formaat toch een lekker compleet bord. Allereerst vinden we drie PCI-Express x16 sloten (16/0/4 of 8/8/4 lanes) en één maal PCI-Express x1. Op het bord vinden we verder netjes de zes Serial ATA 600 poorten die de Z87-chipset ondersteunt. Daarnaast is er nog een eSATA-aansltuing. Ook zes keer USB 3.0 is geïmplementeerd, waarvan vier keer extern. Dit wordt aangevuld met 8x USB 2.0. De netwerkchip is de Intel WG-I217V en dat betekent dus dat je keurig gebruik kunt maken van nieuwe features als Intel Smart Connect. 

ASRock Z87M Extreme4

Bijzonder is de onboard geluidskaart. ASRock spreekt over Purity Sound, een combinatie van specifieke hardware en software waardoor zelfs de meest kieskeurige audiofiel volgens ASRock over de streep getrokken zal worden. Purity Sound bestaat uit een Realtek ALC1150 audiochip, een DAC met signaal-ruisverhouding van 115 dB en differentiële versterker en een Texas Instruments 5532 hoofdtelefoonversterker. Dankzij laatstgenoemde kun je ook een 600Ω-hooftelefoon via een frontconnector aansluiten. De audiochip is verder voorzien van shielding om ruis veroorzaakt door elektromagnetische straling tegen te gaan. En het moet gezegd: we meten via de loopback-test (waarin de ingang vermoedelijk de bottleneck is) een zeer goede signaal/ruis-verhouding van bijna 92 dB(A) en ook de gemeten storingswaardes zijn erg laag. Meegeleverde DTS-software moet ervoor zorgen dat stereo-geluid op een juiste manier wordt opgewaardeerd tot surround en dat surround juist zo goed mogelijk stereo wordt weergegeven. 

ASRock Z87M Extreme4

ASRock Z87M Extreme4

Verder spreekt ASRock met trots over de gebruikte componenten. Of goudkleurige condensators nu echt beter zijn dan varianten met een zilverkleurig kapje is natuurlijk niet aan te tonen, het ziet er in ieder geval bijzonder uit. Voor de processor is er een 8-fase stroomvoorziening met digitale PWM's. Hardwarematige features om het overklokken eenvoudiger te maken, zoals een HEX-display of onboard knoppen moeten we helaas missen. De BIOS van het bord is zoals op de vorige pagina beschreven.

ASRock Z87 Extreme6

Het ATX-bord uit de Extreme-reeks dat we van ASRock ontvingen is de Z87 Extreme6. Dit is verre van ASrocks meest high-end Z87 bord: hier boven verschijnen bijvoorbeeld nog een Extreme9, een Z87 OC Formula en een speciaal op gamers gericht Fatal1ty bord. Desalniettemin is ook deze Extreme6 al lekker compleet.

ASRock Z87 Extreme6

De uitbreidingssloten van de Extreme6 zijn drie maal PCI-Express x16 (16/0/4 of 8/8/4), PCI-Express x1 en twee maal PCI. Daarnaast is er nog een mini-PCI-Express connector. Die gebruikt ASRock zelf om op de AC versie van dit moederbord een 802.11ac netwerkkaartje te plaatsen. Bij deze standaard Extreme 6 missen we die dus. Twee ASMedia ASM1061 controllers brengen het totaal aantal Serial ATA 600 aansluitingen op het bord op 10. USB 3.0 is er acht keer, vier keer intern, vier keer extern. Een andere ASMedia chip verzorgt de laatste twee aansluitingen.

ASRock Z87 Extreme6

Voor de monitor vinden we DVI, DisplayPort en HDMI. Bijzonder is dat het bord ook een HDMI-ingang heeft. Die kun je niet gebruiken om beelden te capturen, maar je kunt er wel een tablet, smartphone of laptop op aansluiten en dan via een toetsencombinatie eenvoudig schakelen tussen het beeld van de PC en het beeld van het andere apparaat, mits je van de geïntegreerde graphics gebruikmaakt natuurlijk. Het ASRock bord heeft een tweetal Gigabit LAN-aansluitingen, beide aangestuurd door een Intel chip, wat we natuurlijk alleen maar kunnen toejuichen. Daarnaast vinden we op dit bord opnieuw de op de vorige pagina besproken Purity Sound audio-implementatie, inclusief de zeer goed presterende Realtek ALC1150 codec-chip. 

ASRock Z87 Extreme6

ASRock Z87 Extreme6

De koeling op de 12-fase stroomvoorziening, opnieuw met digitale PWM's, is voorzien van een heatpipe. Het bord heeft een vijftal fan-aansluitingen, waarvan er helaas maar twee geschikt zijn voor PWM-fans. Dat valt dus een beetje tegen. Extra features zijn onboard power- en reset-knoppen, twee BIOS-chips waar je handmatig tussen kunt schakelen, een interne 'normale' USB-poort (bijvoorbeeld om een USB-stick als boot device te gebruiken) en een HEX-display met BIOS foutcodes. 

ASRock Z87E-ITX

De ASRock Z87E-ITX is zoals de naam al aangeeft een moederbordje met de kleine Mini ITX formfactor. Er komen steeds meer leuke Mini ITX kastjes op de markt en ASRock speelt in op deze trend door een high-end ITX-bord uit te brengen, waarop alle features van de Z87-chipset zijn verwerkt.

ASRock Z87E-ITX

De Z87E-ITX heeft als uitbreidingsslot een PCI-Express x16 slot, zodat het plaatsen van een losse videokaart mogelijk is. Helaas biedt het formaat slechts de mogelijkheid om een tweetal geheugenslots te plaatsen, maar ASRock heeft wel de volledige hoeveelheid van zes Serial ATA 600 poorten geplaatst. In het midden van het bordje vinden we een Mini PCI-Express slot, waar ASRock een 802.11ac (!) WLAN-adapter heeft geplaatst die ook direct Bluetooth-ondersteuning biedt.

ASRock Z87E-ITX

Het bord biedt zes keer USB 3.0, waarvan vier keer extern. USB 2.0 is er zes keer, waarvan twee keer extern. Achterop vinden we DVI, HDMI en DisplayPort uitgangen voor de monitoren. De 7.1-kanaals audio-uitgang wordt aangestuurd door een Realtek ALC1150 codec, een uitstekende keuze. Ook de keuze qua netwerkchip kunnen we aanmoedigen, een Intel WD-I217V.

ASRock Z87E-ITX

ASRock Z87E-ITX

Ondanks het kleine formaar heeft ASRock toch nog een 6-fase CPU-stroomvoorziening kunnen implementeren. De BIOS komt overeen met zoals een paar pagina's terug besproken. Overklokken zal tot zeker hoogte nog wel kunnen, al is het ITX-bord daar uiteraard niet primair voor bedoeld. Handig is dat ASRock de Clear CMOS knop tussen de I/O-connectors achterop heeft geplaatst. Juist in een ITX-systeempje kom je daar wanneer je systeem eenmaal is geassembleerd in de regel anders niet meer bij.

ASRock Fatal1ty H87 Performance

ASRock heeft al sinds enkele jaren een uitgebreide samenwerking met pro-gamer Fatal1ty en heeft ook in de Haswell reeks een tweetal gaming-moederborden uitgebreid waarop de naam van dit icoon uit de gamingwereld pronkt. De borden zijn traditiegetrouw in zwart/rode kleurstelling uitgevoerd. De Fatal1ty H87 Performance is gebaseerd op de H87-chipset en is mede daardoor relatief betaalbaar, zeker wanneer je het bord vergelijkt met andere specifiek op gamers gerichte moederborden in deze test. Een nadeel van de keuze voor H87 is natuurlijk dat je niet gebruik kunt maken van de unlocked multiplier van de K-processors en ook dat de 16 PCI-Express lanes van de CPU niet in tweeën gedeeld kunnen worden, zodat je niet op een optimale manier van twee videokaarten gebruik kunt maken. Ga je toch niet overklokken en weet je ook zeker dat je geen SLI of Crossfire wil gebruiken, dan is H87 een valide alternatief voor Z87, ook voor gamers.

ASRock Fatal1ty H87 Performance

Het Fatal1ty H87 Performance moederbord bevat welliswaar twee PCI-Express x16 sloten, maar de tweede maakt gebruik van slechts vier lanes afkomstig uit de south bridge. Prima om bijvoorbeeld een PCI-Express gebaseerde SSD of andere uitbreidingskaart in te plaatsen, maar voor een tweevideo videokaart zouden we het slot niet aanraden. Verder vinden we twee maal PCI-Express x1 en drie maal PCI.

Het bord biedt uiteraard netjes de zes Serial ATA 600 poorten zoals die door de H87-chips worden ondersteund. USB 3.0 tellen we zes keer, USB 2.0 acht keer. De gebruikte audio-codec is de Realtek ALC1150, voorzien van dezelfde Purity Sound software zoals we die ook al bij de Extreme borden tegenkwamen. Het bord heeft een op Ti NE5532 chip gebaseerde koptelefoon voorversterker, geschikt voor koptelefoons met een impendantie van 600 Ohm. De enkele Gigabit LAN-aansluiting is gebaseerd op de Intel WD-I217V chip.

ASRock Fatal1ty H87 Performance

ASRock Fatal1ty H87 Performance

We tellen in totaal een zestal fan-aansluitingen, maar helaas zijn er slechts twee van het PWM-type. Dat is toch wat karig naar onze smaak. De EFI BIOS komt overeen met zoals eerder besproken, maar is voor deze gelegenheid wel in het rood uitgevoerd. Het bord heeft een 8-fase stroomvoorziening. Hardwarematige extra features moeten we missen.

Op de Fatal1ty-naam en koptelefoon voorversterker na biedt het bord feitelijk geen specifiek op gamers gerichte extra functionaliteit. Dat mag echter de pret niet drukken, want het blijft een prima en scherp geprijsd H87 bord.

ASRock Fatal1ty Z87 Professional

ASRocks luxere gamingmoederbord is de Fatal1ty Z87 Professional. Dit bord is ruim twee keer duurder dan het hiervoor besproken Fatal1ty model en dat komt niet enkel door het feit dat ASRock voor deze Professional-uitvoering wel de meest luxe van het chipset-aanbod, de Z87, heeft gekozen. Ook op andere vlakken biedt dit bord duidelijk meer mogelijkheden.

ASRock Fatal1ty Z87 Professional

Voor wat betreft uitbreidingssloten vinden we op het bord drie maal PCI-Express x16, met in totaal 20 lanes (16/0/4 of 8/8/4). Zowel SLI als Crossfire behoort tot de mogelijkheden. Andere uitbreidingssloten zijn eenmal PCI-Express x1, twee maal PCI en een mini PCI-Express slot.

ASRock Fatal1ty Z87 Professional

Intern vinden we een tiental Serial ATA 600 aansluitingen en daarnaast biedt het bord ook nog eenmaal eSATA. ASMedia ASM1061 controllers vervorgen de extra poorten. USB 3.0 en USB 2.0 biedt het bord beide acht maal, waarvan in beide gevallen vier keer aan de achterzijde. Één van de USB-poorten is een zogenaamde Fatal1ty Mouse Port en zou een hogere polling rate moeten hebben, al merken we daar in de praktijk weinig van. Handig is het meegeleverde bracket, waarmee je twee extra USB 3.0 poorten aan de voorkant van je behuizing beschikbaar kunt maken. Zeker als je kast nog geen frontpanel USB 3.0 heeft is dan een uitkomst.

ASRock Fatal1ty Z87 Professional

De onboard audio oplossing is bijzonder: ASRock heeft ervoor gekozen om de Creative Sound Core3D audio-chip op het bord te plaatsen. Geen HDA-codec dus, maar een echte hardwarematige geluidskaart. Ook dit bord heeft een krachtige koptelefoon versterker aan boord en de audiocomponenten zijn volgens ASRock op de PCB afgeschermd van andere onderdelen van het bord. Het bord biedt een tweetal Gigabt LAN-aansluitingen, beide uitgevoerd met behulp van Intel chips.

ASRock Fatal1ty Z87 Professional

Ook bij dit luxere bord zijn slechts twee van de zes fan-aansluitingen van het PWM-type, een beetje te weinig naar onze smaak. Op het bord vinden we een tweetal BIOS-chips, die beide vervangbaar zijn. Verder zijn er onboard power-, reset- en clear CMOS-knoppen, als ook een HEX-display met BIOS POST-codes. De CPU-stroomvoorziening bestaat bij dit Professional bord uit 12 fases. Ook bij dit bord zijn alle condensators goudkleurig. Of die kleur zoals ASRock beweert daadwerkelijk een invloed heeft op de levensduur durven we te betwijfelen, het ziet er in ieder geval bijzonder uit.

ASRock Fatal1ty Z87 Professional

ASUS' UEFI BIOS

De vorige generaties ASUS moederborden hadden natuurlijk al een grafische UEFI-BIOS, en voor de nieuwe generatie heeft ASUS deze verder onder handen genomen. Er zijn hier en daar wat opties bijgekomen, maar de opzet is grotendeels identiek aan wat we kennen. Verderop zullen we zien dat andere fabrikanten wat meer geïnnoveerd hebben. Aan de andere kant, de opzet van ASUS is bekend en je vindt er eenvoudig en snel je weg in.

Asus Z87-Expert

De BIOS begint met een status scherm waar je onder meer de belangrijkste CPU-info ziet, de opstartvolgorde kunt aanpassen en het bord in normale, energiezuinige of versnelde modus kunt zetten. In de achterliggende Advanced modus vinden we in de BIOS van de 8-serie moederborden een aantal zaken die we niet eerder zijn tegenkomen. Zo is er bijvoorbeeld een My Favorites afdeling, waar je de door jou meest gebruikte instellingen bij elkaar kunt zetten. Handig voor overklokkers die altijd dezelfde waardes aanpassen. Erg handig is dat wanneer je aanpassingen doet en opslaat, de BIOS je een keurige lijst van al je aanpassingen toont. Op die manier heb je nog een laatste controle of je geen verkeerde zaken heb aangepast. ASRock, Gigabyte, MSI, lezen jullie mee? Dit willen we echt wel in alle BIOS'en terug zien.

Asus Maximus VI Hero

Bij de borden op de volgende pagina's tonen we telkens een uitgebreide set screenshots van de BIOS. Aan instellingsmogelijkheden heb je bij ASUS traditiegetrouw geen gebrek. Alles wat je maar nodig kunt hebben als overklokker zit erop.

Bij vrijwel alle ASUS-borden kan in de BIOS het ingangsvoltage voor de processor worden verhoogd tot 3,04 V. Het voltage voor de cores gaat tot 1,92 V. Het geheugenvoltage is bij de instap borden maximaal 1,8 V, bij de mid-range modellen maximaal 1,92 V en bij de echte overklokborden zelfs 2,4 V. Uiteraard vind je alle beschikbare voltages keurig terug in de vergelijkingstabellen of de losse specificatiepagina's van de moderborden.

ASUS B85M-G

Het zal even schrikken zijn voor wie het nieuws rond Haswell tot nu toe niet gevolgd heeft en nu voor het eerst de ASUS-moederborden ziet: de Taiwanese fabrikant is voor haar standaard reeks overgestapt van een een zwart/blauw kleurenschema naar bruin/geel/goud. Dat is echt even wennen. Over smaak valt niet te twisten: in ons testlab heeft de nieuwe kleurstelling tot positieve, maar zeker ook tot negatieve reacties geleid. Een andere verandering is de naamgeving van de borden. Geen namen ala 'P8Z77-V Pro' meer: ASUS is tot het besef gekomen dat in een tijd dat iedereen moederborden in prijsvergelijkers en Google opzoekt een naamgeving die meer aansluit bij de chipsetnaam slimmer is. Vandaar dus simpelere namen, zoals Z87-Plus of Z87-Expert.

Asus B85M-G

Voordat we gaan kijken naar de Z87-borden, eerst drie budget-modellen, waarvan eerst een exemplaar gebaseerd op de B85-chipset, de B85M-G. We hebben hier officieel van doen met een Micro-ATX bordje, maar om kosten te besparen is het bordje nog veel kleiner. 

Zoals gebruikelijk bij bordjes met B85-chipset in de budget prijsklasse, doet deze B85M-G niet veel meer dan wat de chipset biedt. Wel tellen we vier DIMM-sloten, waar andere fabrikanten er slechts twee plaatsen. Voor uitbreidingskaarten is er PCI-Express x16 en twee maal PCI-Express x1. Intern vinden we 4x SATA600 en 2x SATA300. USB 3.0 tellen we vier keer, waarvan twee keer extern. Verder is er nog 8x USB 2.0. Voor audio en Gigabit netwerk gebruikt ASUS goedkope Realtek-chips, de ALC887 en RTL8111. Een monitor aansluiten kan via VGA, DVI of HDMI. 

Asus B85M-G

Asus B85M-G

Extra features moet je op dit B85M-G bord helemaal missen. Zelfs plastic randjes om de USB-headers zijn wegbezuinigd. 

ASUS H87M-E

Twee bordjes met H87-chips ontvingen we van ASUS, waarvan de H87M-E het Micro ATX model is. Ook hier heben we van doen met een bordje dat niet veel meer biedt dan wat de chipset doet, al merk je wel aan kleine dingen dat het bordje wat luxer is dan de hiervoor besproken B85M-G, al is het maar omdat bij dit bord er tenminste wél plastic randjes rond de interne USB-headers zitten. Dit bord biedt PCI-Express x16 en drie keer PCI-Express x1. Verder tellen we 6x Serial ATA 600, 6x USB 3.0 en 8x USB 2.0. Voor het 5.1-kanaals geluid heeft ASUS helaas op dit bord ook een Realtek ALC887 geplaatst en ook de Gigabit LAN aansluiting komt net als bij het B85-bord voor rekening van een Realtek RTL8111G. Voor de monitor vinden we VGA, DVI en HDMI. 

Asus H87M-E

Asus H87M-E

In tegenstelling tot bij de B85M-G vinden we bij deze H87M-E geen vreemde testresultaten, het bordje werkt gewoon goed en stabiel. Bijzondere features moeten we echter ook bij dit bord missen. 

ASUS H87M-Pro

De H87M-Pro is eveneens een op H87-chipset gebaseerd Micro ATX moederbord, maar wat luxer uitgevoerd. De verschillen zijn niet talrijk, maar wel degelijk aanwezig. Het begint al bij de uitbreidingssloten: de H87M-Pro biedt twee maal PCI-Express x16 (16 en 4 lanes), de -E slechts één keer. Let wel: omdat de lanes van het tweede slot uit de chipset komen is de oplossing desalniettemin niet heel geschikt voor multi-GPU setups. 

{PHOTO|L188466-1}

Een tweede verschil is de gebruikte audio-codec. Op de -E vonden we een Realtek ALC887, een inmiddeld bejaarde chip, bij de -Pro heeft ASUS de ALC892 toegepast. Een groot verschil in geluidskwaliteit brengt het overigens niet. Waar de -E een digitale audio-uitgang moest missen, heeft de Pro die wel.

{PHOTO|L188466-2}

De hoeveelheid interne SATA-aansluitingen is bij beide borden gelijk, maar de H87M-Pro biedt naast 6x SATA600 ook nog eens 2x eSATA, hiertoe vinden we een Marvell 88SE9172 chip op het bord. Een laatste verschil is dat de -Pro een direct-to-BIOS knop heeft, waar de -E die moest missen. Ten slotte vinden we op de -Pro nog een schakelaar om de in de Haswell CPU's ingebakken GPU automatisch te overklokken.

{PHOTO|L188466-5}

De BIOS is uiteraard identiek en ook qua prestaties meten we geen noemenswaardige verschillen.

ASUS H87I-Plus

De ASUS H87I-Plus is bijzonder, alleen al vanwege de form factor: Mini ITX. Het is daarmee vooralsnog één van de weinige van de door ons geteste Haswell moederborden dat geschikt is voor een klein Mini ITX kastje. Omdat Haswell natuurlijk een krachtig platform is, kun je met de H87I-Plus prima een zeer krachtige, maar klein behuisde gaming-PC bouwen. Maar ook voor bijvoorbeeld een HTPC of servertje is dit bordje heel aardig.

Asus H87I-Plus

De basis wordt gevormd door de H87 chipset. We vinden de DDR3-geheugensloten en PCI-Express x16 als enige uitbreidingsslot. Geschikt voor een losse videokaart dus. Fijn is dat ASUS alle zes de Serial ATA 600 poorten van de chipset op het kleine bordje heeft geplaatst: geen overbodige luxe voor wie een thuisserver gaat bouwen. Voor wie juist een HTPC gaat maken vinden we achterop uiteraard HDMI, maar bijvoorbeeld ook een digitale audio-uitgang. USB 3.0 is er zes keer, waarvan vier keer extern. Een verbeterpuntje is wat ons betreft de audiocodec. Dat is namelijk de Realtek ALC887. Als ASUS hier een ALC1150 op had geplakt dan was dit bordje echt leuk geweest. 

Asus H87I-Plus

Voor overklokken heb je uiteraard sowieso een bordje met Z-chipset nodig. Daar is dit Mini ITX bordje überhaupt natuurlijk niet echt geschikt voor. Lekker belangrijk, zouden we bijna zeggen; Haswell en Mini ITX is een combinatie waar we erg enthousiast over zijn.

ASUS Z87-K

ASUS' ATX-instapmodel in de Z87 reeks is de Z87-K. Omdat het bordje weinig meer biedt dan wat de Z87-chipset brengt, is het ook wat minder breed dan de meeste andere ASUS Z87-borden. Op het bordje vinden we twee PCI-Express x16 sloten (16/0 of 8/8 lanes), twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Intern vinden we zes keer Serial ATA 600. De connectors zijn niet gekanteld - jammer voor wie kabels netjes wil wegwerken - maar gelukkig wel zo gepositioneerd dat je niet met langere videokaarten in de knoei komt. Achterop zien we HDMI, VGA en DVI voor de monitoren, daarnaast Gigabit LAN, 5.1-kanaals geluid, 4x USB 2.0 en 2x USB 3.0. Intern vinden we nog aansluitingen voor twee USB 3.0 en vier USB 2.0 poorten. Opvallend: de door de chipset ondersteunde vijfde en zesde USB 3.0 poort worden dus in zijn geheel niet toegepast.

Asus Z87-K

De gebruikte audio-chip is een oudje, de Realtek ALC887, waarvan de geluidskwaliteit niet in de buurt komt van modernere exemplaren. Ook voor de netwerkchip heeft ASUS bij Realtek gewinkeld, waarbij de keuze op een Realtek RTL8111GR is gevallen. 

Asus Z87-K

Boven de socket vinden we een simpele 4-fase stroomvoorziening, zonder bijzondere componenten. Het bord biedt slechts drie fan-aansluitingen, dat is wel echt opvallend weinig. De BIOS is zoals beschreven op de vorige pagina, noemenswaardeige extra features heeft het bord verder niet. Het stroomverbruik is, vermoedelijk voornamelijk vanwege de relatief kale uitrusting, erg laag.

ASUS Z87-A

Waar de Z87-K duidelijk een bord is waarbij ASUS heeft geprobeerd een zo kaal (en dus goedkoop) mogelijk Z87-bord af te leveren, komen we bij de Z87-A , één stapje hoger, een heel wat completer bord tegen. Allereerst heeft dit bord een drietal PCI-Express x16 sloten. De eerste twee delen de 16 lanes vanuit de CPU (16/0 of 8/8 dus), de derde krijgt twee lanes vanuit de Z87-chipset. Verder is er twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Ondersteuning is er voor zowel SLI als Crossfire.

Asus Z87-A

Intern vinden we de zes Serial ATA 600 aansluitingen van de Z87-chipset, keurig uitgevoerd met gekantelde connectors. Het bord biedt 6x USB 3.0, waarvan 4x extern, en 8x USB 2.0, waarvan 2x extern. Voor het aansluiten van een monitor zijn alle smaken aansluiting voorhanden: VGA, DVI, HDMI en mini-DisplayPort. 7.1-kanaals geluid wordt verzorgd door een Realtek ALC892, gebundeld met DTS UltraPC II drivers. Voor de enkele Gigabit LAN-aansluiting gebruikt ASUS ook op dit bord een Realtek RTL8111GR.

Asus Z87-A

We komen ook enkele speciale features tegen op dit bord. Dat begint al bij de fan-aansluitingen: daarvan tellen we er vijf, maar die voor de CPU-koeler is bijzonder: middels een klein palletje ontdekt het bord automatisch over een standaard ventilator (3-pin) of PWM exemplaar (4-pin) is aangesloten, waardoor automatisch de juiste manier van regelijk wordt ingeschakeld. De overige vier aangesluitingen zijn overigens ook PWM-geschikt. 

Asus Z87-A

Ook ASUS heeft de slimme Go2BIOS-knop van de laatste generatie MSI-moederborden gekopieerd en deze de naam DirectKey meegegeven. Wij waren en zijn enthousiast: met UEFI en Windows 8 gaat het booten soms zó snel dat het verdomd handig is dat je dankzij deze knop niet langer exact op het juiste moment op de DELETE-knop hoeft te drukken. Met de TPU-schakelaar kun je de processor op het bord automatisch overklokken, ofwel puur qua multiplier (stand 1) of wel multiplier én bClk (stand 2). Handig voor wie wél een sneller systeem wil, maar geen zin heeft om zelf uit te zoeken hoe overklokt kan worden. De EPU-schakelaar kan gebruikt worden om het bord geforceerd in energiezuinige modus te zetten. Verder vinden we nog een MemOK-knop die kan helpen het systeem op te starten in combinatie met problematische geheugenmodules. 

Asus Z87-A

Voor de processor is er een 8-fase stroomvoorziening, met een goedkleurige heatsink op de MOSfets. In de doos van dit bord en de andere ASUS Z87 borden vinden we verder wat handige en minder handige software. Met Fan Xpert 2 kun je automatisch profielen voor je casefans laten maken. De Remote Go! software biedt onder meer de mogelijkheid om je systeem vanaf een tablet of smartphone te bedienen en om bestanden via de cloud te synchroniseren. Voor deze zaken bestaan natuurlijk 1001 apps, maar het is altijd handig wanneer een fabrikant iets dergelijks bundelt.

ASUS Z87-Plus

Een stapje hoger in de keten vinden we de Z87-Plus, een bord dat de nodige gelijkenissen met de Z87-A  heeft. Zo is het aantal en het soort uitbreidingssloten identiek. Een eerste verschil is het aantal Serial ATA 600 poorten: zes bij de -A, acht bij de -Plus. De extra twee aansluitingen komen voor rekening van een ASMedia ASM1061 controller. Ook het aantal USB 3.0 poorten is verhoogd van zes naar acht, waarvan zes extern. Ook voor de controller hiervoor heeft ASUS gewinkeld bij zusterbedrijf ASMedia. 

Asus Z87-Plus

De gebruikte audio-codec is identiek (inclusief de DTS software), maar voor de Gigabit LAN-aansluiting gebruikt ASUS op dit bord een Intel WG-I217V chip, die naar verluidt wat beter presteert. Het aantal fan-aansluitingen is verhoogd tot zes, waarbij de CPU-fan-aansluiting opnieuw de handige automatische PWM-detectie heeft. 

Asus Z87-Plus

De CPU-stroomvoorziening is nog steeds opgebouwd met 8 fasen en de extra features van de Z87-Plus komen overeen met die van de Z87-A met twee (belangrijke) toevoegingen bij de Plus. Allereerst heeft de Plus een onboard power-knop. Belangrijker is BIOS Flashback, een functionaliteit om de BIOS vanaf het bord te flashen vanaf een USB-stick zonder het plaatsen van CPU of geheugen. Technische diensten van computerwinkels zijn traditiegetrouw erg bij met BIOS Flashback, omdat een dood moederbord met die methode toch nog vaak tot leven te wekken is.

Ook dit bord is uiteraard voorzien van ASUS' nieuwste generatie UEFI grafische BIOS.

ASUS Z87-Expert

Gepositioneerd vlak onder de Z87-Deluxe is de Z87-Expert, het op één na meest uitgebreide 'standaard' Z87-bord van ASUS. De basis uitrusting bestaat uit drie PCI-Express x16 sloten, welke een 16/0/4 of 8/8/4 lanes-verdeling hebben. Daarnaast vinden we vier keer PCI-Express x1. Net als op de -Plus vinden we 8x Serial ATA 600, waarbij de twee laatste aansluitingen van een ASMedia ASM1061 controller afkomstig zijn. USB 3.0 is er ook opnieuw 8x, waarvan zes keer extern. Ook gebleven vanaf de -Plus is de Intel  WG-I217V netwerkchip. Voor de geïntegreerde GPU zijn opnieuw alle varianten monitoraansluitingen voorhanden.

Asus Z87-Expert

Misschien wel de belangrijkste eigenschap die we bij de -Expert vinden (overigens niet bij de duurdere -Deluxe) is de ondersteuning voor de Intel Thunderbolt interface, die PCI-Express en DisplayPort combineert. Het aantal Thunderbolt apparaten op de markt groeit gestaag, dus dat is best een zinvolle toevoeging. Een andere belangrijke toevoeging is de aanwezigheid van een onboard dual-band 300 Mbps 802.11n WLAN-adapter die ook Bluetooth 4.0 ondersteunt, gebaseerd op een AzureWave chipset. Voor deze adapter bundelt ASUS een stijlvolle 2T2R antenne.

Asus Z87-Expert

Ook de gebruikte audio-chip is nieuw, een Realtek ALC1150. Die presteert érg goed: in onze test tikken we de 92 dB(A) signaal/ruisverhouding aan. 

Asus Z87-Expert

De extra features zijn gelijk aan de Z87-Plus, dus onder meer de DirectKey, de TPU en EPU schakelaar, de fan-aansluiting met automatiche PWM-detectie, de MemOK-knop en de BIOS Flashback functionaliteit. Voor de -Expert heeft ASUS er een HEX-display met BIOS POST-codes aan toegevoegd. 

ASUS Z87-Deluxe

Het meest luxe ASUS Z87-bord uit de standaard reeks is de Z87-Deluxe. Op één uitzondering na heeft de -Deluxe alles wat de op de vorige pagina besproken -Expert ook heeft, enkel Thunderbolt mist. Daar staat echter wel wat andere extra functionaliteit tegenover.

Asus Z87-Deluxe

Allereerst biedt de -Deluxe maar liefst tien Serial ATA 600 poorten; twee ASM1061 controllers zorgen hiervoor. Verder heeft dit bord twee in plaats van één netwerkaansluiting: naast een Intel WG-I217V controller vinden we nog een Realtek RTL8111GR. De onboard WiFi-adapter is een andere en ondersteunt bij de Z87-Deluxe de nieuwe 802.11ac standaard. 

Asus Z87-Deluxe

De CPU-stroomvoorziening is bij de Deluxe opgewaardeerd tot 15 fasen en daarnaast gebruikt ASUS naar eigen zeggen betere componenten. Het mag allemaal wat kosten, want de gebruikte spoelen hebben zelfs een gouden ASUS-logo. De koeling op de spanningsstabilisatoren is verder voorzien van een heatpipe. Ook anders: de -Deluxe heeft niet één maar twee HEX-display, waardoor nauwkeurigere BIOS POST-codes getoond kunnen worden. De BIOS Flashback knop zit bij dit bord achterop, tussen de I/O-connectors.

Asus Z87-Deluxe

De BIOS van de -Deluxe is in feite identiek aan die van de andere borden, maar er zijn wat hogere voltages mogelijk: tot 2,2 V voor de CPU-cores, tot 2,2 V voor de ringbus en tot 1,8 volt voor de chipset. Een exact overzicht vind je uiteraard in de tabel. 

Asus Z87-Deluxe

Prettig is uiteraard dat ook dit bord de Realtek ALC1150 audio-codec met DTS-software heeft. Andere extra mogelijkheden komen allemaal overeen met de -Expert.

ASUS Gryphon Z87

ASUS stuurde ons twee Z87-borden uit de The Ultimate Force reeks. De Sabertooth Z87 van de volgende pagina is natuurlijk de logische opvolger van de vele eerdere Sabertooth moederborden die we de afgelopen jaren voorbij hebben zien komen. Nieuw is dat er ook een Micro ATX variant bestaat, de Gryphon Z87. Wie al stiekem naar de volgende pagina heeft doorgeklikt, heeft gezien dat de Sabertooth is voorzien van een complete plastic overkapping die moet zorgen voor betere koeling en - maar dat mag je zelf beslissen - een beter uiterlijk. De plastic overkapping is voor dit bord wel los te koop in de vorm van de Gryphon Armor Kit. Bij deze kit zitten ook direct plastic afdekkapjes om niet gebruikte geheugen- en uitbreidingssloten af te dekken. Het is opnieuw een kwestie van smaak, maar een TUF-bord met zo'n volledig overkapping ziet er toch echt wel bijzonder uit.

Asus Gryphon Z87

Met de TUF-serie wil ASUS zo stabiel mogelijke moederborden op de markt brengen. Daartoe gebruikt men naar eigen zeggen zo veel mogelijk componenten die volgens military grades zijn gecertificeerd. Daarnaast zet men zwaar in op koeling. Uniek bij de Gryphon, maar ook bij de Sabertooth op de volgende pagina, is de Thermal Radar software. Op het bord zijn diverse temperatuursensors ondergebracht en met de software kun je alle temperaturen tot in detail in de gaten houden en naar wens speciale profielen voor je casefans aanmaken. Daarnaast gebruikt ASUS voor deze moederborden keramische koelblokken. 

Asus Gryphon Z87

Onderliggend is dit natuurlijk ook gewoon een Z87-bord. We vinden drie PCI-Express x16 sloten, met 16/0/4 of 8/8/4 lanes bezetting. Serial ATA is er zes keer, uiteraard allemaal SATA600. USB 3.0 tellen we zes keer, USB 2.0 acht keer. Voor het 7.1-kanaals geluid gebruikt ASUS de standaard Realtek ALC892 codec. Voor de Gigabit LAN-aansluiting is gelukkig voor een Intel WG-I217V controller gekozen.

Asus Gryphon Z87

Fan-aansluitingen heeft de Gryphon veel voor een Micro ATX bord: zeven stuks, waarvan zes van het PWM-type. Ook bij dit bord is er de automatische PWM-detectie. Extra features zijn de op de vorige pagina's besproken DirectKey, BIOS FlashBack en MemOK knoppen. 

Asus Gryphon Z87

De BIOS heeft ASUS speciaal voor de TUF-borden van een extra likje verf voorzien, maar is qua werking verder identiek aan die van de andere borden.

ASUS Sabertooth Z87

Het luxere The Ultimate Force Z87-moederbord is natuurlijk de Sabertooth Z87, opvolger van de Sabertooth Z77 en de vele andere Sabertooth-borden. Op dit bord is de Thermal Armor Kit direct vooraf geïnstalleerd, net zoals een stevige metalen backplate die ASUS de TUF Fortifier heeft gedoopt. In de Thermal Armor kit zijn er wat bijzonder zaken terug te vinden. Zo kun je achter de I/O-aansluitingen als ook in het midden van het moederbord optioneel een ventilator plaatsen. Boven de spanningsstabilisatoren vind je twee Flow Valve schuifjes, waarmee je ventilatiegaten in de thermal armor kunt dichtzetten. Gebruik je een luchtkoeler dan laat je het open en profiteren de VRM's nog van de airflow daarvan. Gebruik je waterkoeling, dan kun je de schuifjes beter dichtzetten en de optionele ventilator plaatsen zodat de VRM's alsnog gekoeld worden.

Asus Sabertooth Z87

Asus Sabertooth Z87

De Sabertooth Z87 biedt natuurlijk meer uitbreidingssloten dan de Gryphon. Naast de drie PCI-Express x16 sloten, vinden we nu drie maal PCI-Express x1. Ook het aantal SATA-poorten is flink uitgebreid: van enkel zes interne poorten, naar 8x intern en 2x eSATA. Het aantal USB 3.0 en 2.0 aansluitingen is gelijk aan de Gryphon en ook de keuze voor een Intel Gigabit LAN-chip komt overeen. De keuze qua audio-chip is echter beter: op de Sabertooth komen we opnieuw de zeer goed presterende Realtek ALC1150 tegen. Verder heeft de Sabertooth één fan-aansluiting meer dan Gryphon. De extra features komen exact overeen en uiteraard kun je ook op de Sabertooth Z87 aan de slag met de Thermal Radar software.

De BIOS heeft wederom het Sabertooth uiterlijk.

ASUS Maximus VI Gene

In de befaamde Republic of Gamers series introduceert ASUS deze generatie een viertal moederborden; de Maximus VI Gene, Hero, Formula en Extreme. Van de Formula zijn helaas nog geen samples beschikbaar, de andere drie borden hebben we wel al getest. De Gene is traditiegetrouw het Micro ATX moederbordje, gericht op gamers die juist een wat kleiner systeem willen samenstellen om eenvoudig mee te kunnen nemen naar LAN-parties. Ook gebleven is natuurlijk de traditionele zwart/rode-kleurstelling van de RoG-borden.

Asus Maximus VI Gene

De Gene heeft als Micro ATX moederbord natuurlijk een beperkt aantal uitbreidingssloten. We vinden twee PCI-Express x16 sloten die de 16 lanes van de CPU delen en daarnaast een PCI-Express x4 slot dat z'n lanes uit de chipset betrekt. SLI en Crossfire wordt beide ondersteund, zoals dat natuurlijk hoort bij een gaming-moederbord. Het bord heeft acht SATA600-aansluitingen, waarvan twee verzorgd door een ASMedia controller. Dat is echter niet de enige mogelijkheid om een SSD te plaatsen: bijzonder is dat de Gene wordt geleverd met een opzet module waarin zowel een Mini-PCI-Express kaartje, maar ook een NGFF ofwel M.2 SSD geplaatst kan worden. M.2 is de opvolger van mSATA en een op PCI-Express gebaseerde standaard. Klik hier voor meer achtergrondinformatie daarover.

Asus Maximus VI Gene

Achterop het bord vinden we maar liefst zes USB 3.0 poorten en vier USB 2.0. Met interne headers meegerekend biedt het bord 8x USB 3.0 en 8x USB 2.0. Het bord heeft een enkele Gigabit LAN-aansluiting, aangestuurd door een Intel chip. Voor de onboard audio gebruikt ASUS gelukkig de uitstekende Realtek ALC1150 chip, die verstopt zit onder een vastgesoldeerd kapje met SupremeFX logo. Speciale SupremeFX drivers met DTS-technolgieën aan boord worden meegeleverd.

Voor de geluidskaart heeft ASUS overigens nog een bijzonder stuk software gemaakt: Sonic Radar. In een notendop werkt dit als volgt: in een FPS-game stel je het geluid in op 7.1-kanaals, waar nodig maaken de drivers er uiteindelijk weer 2.0 van. Op basis van de surround-informatie bepaalt de Sonic Radar software uit welke richting geluiden als geweerschoten en voetstappen komen. De software toont dan in game onderin een klein radartje waarop je exact kunt zien waar je vijanden zich ten opzichte van jouw positie bevinden. Wij vinden dit te ver gaan en zouden het simpelweg cheating willen noemen. Toen we ASUS daarmee confronteerden kregen we als antwoord dat het "ook erg handig is voor dove gamers". Tsja...

Asus Maximus VI Gene

Terug naar de techniek. Voor de CPU stroomvoorziening gebruikt ASUS bijzondere componenten, waaronder zogenaamde NexFET Power Block MOSFETs en speciale Black Wing spoelen die tot 60A kunnen verwerken. Het zijn uiteraard altijd claims die moeilijk te verfifiëren zijn, maar dat ASUS niet heeft bezuinigd is wel duidelijk. Op het bord vinden we diverse extra's die we ook al op andere ASUS Z87-modellen tegenkwamen: denk aan de fan-aansluiting met PWM-detectie, BIOS FlashBack, de MemOK knop, de DirectKey knop (om direct naar de BIOS te gaan) en onboard power en resetknoppen. Ook een HEX-display ontbreekt gelukkig niet. Het bord biedt zelfs voltagemeetpunten, wat voor een Micro ATX bord toch echt bijzonder is. 

Asus Maximus VI Gene

Asus Maximus VI Gene

Asus Maximus VI Gene

Asus Maximus VI Gene

Het bord ondersteunt ROG Connect, de inmiddels bekende technologie waardoor je een moederbord kunt overklokken vanaf een ander systeem. Vanaf bijvoorbeeld een laptop kun je zodoende tijdens het benchmarken de temperaturen en voltages van je ROG bord in de gaten houden tijdens extreme bench-sessies. Jammer is alleen dat de speciale kabel die je hiervoor nodig hebt niet langer wordt meegeleverd. Op het bord vinden we ook een aansluiting voor de bijzondere ROG OC Panel, waarover meer op de pagina van de Maximus VI Extreme. 

De BIOS is grotendeels gelijk aan die op de andere ASUS borden, al is de Tweakers Paradise sectie nóg wat uitgebreider. Hier vind je echt de meest bizarre tweak opties. Een slimme extra die we alleen in de ROG BIOS'en vinden is de mogelijkheid om een secure erase op je SSD uit te voeren, zodat deze weer helemaal als nieuw is. Het maken van profielen is uiteraard ook mogelijk.

Opnieuw bewijst ASUS dat men een Micro ATX bord kan maken dat net zo extreem is als luxe ATX-borden. Top!

ASUS Maximus VI Hero

De Hero is de "instapper" van de drie ATX ROG-borden in de Maximus VI serie. Het is voor het eerst dat ASUS zo'n Hero bord maakt en het idee erachter is valide. Traditiegetrouw richt ASUS zich met de ROG-borden op twee doelgroepen: gamers en overklokkers. Laat gezegd zijn, er bestaat veel overlap tussen deze doelgroepen maar menig gamer heeft weinig technische kennis en/of vindt overklokken totaal niet boeiend, terwijl er ook voldoende overklokkers zijn waarvan 3DMark de favoriet game is. Het resultaat: beide doelgroepen moeten in feite betalen voor de features die juist voor de ander bedacht zijn. De Hero is een bord dat ASUS primair op gamers richt: features als SupremeFX zijn aanwezig, maar de verschillende hardwarematige overkloktrucs zoals we die kennen van de Formula en Extreme moet je missen: er zijn bijvoorbeeld geen voltagemeetpunten aanwezig.

Asus Maximus VI Hero

Asus Maximus VI Hero

Het bord biedt drie PCI-Express x16 sloten (16/0/4 of 8/8/4) en ondersteunt uiteraard SLI en Crossfire. PCI-Express x1 is er drie keer. Er is acht keer Serial ATA 600, maar de M.2/Mini-PCIe module van de Gene moeten we missen. USB 3.0 tellen we zes keer, waarvan vier keer extern en USB 2.0 acht keer waarvan vier keer extern. Net als bij de Gene wordt de Gigabit LAN aansluiting gelukkig mogelijk gemaakt door een Intel controller en onder het SupremeFX-kapje vinden we opnieuw de kwalitatief uitstekende Realtek ALC1150, door ASUS gecombineerd met de SupremeFX/DTS drivers en de op de vorige pagina beschreven Sonic Radar software.

Asus Maximus VI Hero

Asus Maximus VI Hero

Asus Maximus VI Hero

De extra features op dit bord komen grotendeels overeen met het Gene bord: BIOS Flashback, memOK, DirectKey, onboard Power/Reset-knoppen en de automatische PWM-detectie, we hebben het inmiddels meermaals besproken in deze review. Een HEX-display is er ook, maar voltage meetpunten zoals geschreven dus niet. Wel vinden we ook op dit bord een aansluiting voor de ROG OC Panel. De bijzondere componenten vinden we ook op dit bord terug. De BIOS is zoals beschreven op de vorige pagina bij de Gene.

ASUS Maximus VI Extreme

Het meest extreme ASUS Z87-bord is de Maximus VI Extreme. Het bord is zonder meer erg bijzonder, maar de bijgeleverde ROG OC Panel accessoire is misschien wel nóg specialer. Wat betreft het bord, is het aantal PCI-Express sloten bijzonder. We zien vijf x16 sloten. Dat zijn er in feite vier, want slot twee en drie zijn hetzelfde. Dat doet ASUS niet voor niets: de Maximus VI Extreme is - net als zijn voorloper trouwens - het enige bord waar je zowel vier dual-slot als drie triple-slot videokaarten op kunt plaatsen. Ideaal voor die-hard overklokkers die met vele verschillende kaarten experimenteren. 3-way en 4-way SLI is sowieso mogelijk, aangezien ASUS een PLX8747 chip heeft geïmplementeerd die de 16 PCI-Express 3.0 lanes van de CPU verdubbelt naar 32. Tussen al deze sloten is er ook nog een x4 slot. Via een blokje met dip-switches kunnen de x16 sloten allemaal afzonderlijk uitgeschakeld worden. Handig als je tijdens een bench sessie een bepaalde kaart wil uitschakelen zonder hem fysiek te moeten verwijderen (wat tijdens LN2-sessies vaak niet eens mogelijk is). 

Asus Maximus VI Extreme

Op het bord vinden we tien Serial ATA 600 aansluitingen. USB 3.0 vinden we achter keer, waarvan zes keer extern en USB 2.0 eveneens acht keer. Voor de Gigabit LAN aansluiting heeft ASUS ook bij dit ROG-bord gelukkig een Intel WG-217I controller gebruikt en voor het geluid opnieuw een Realtek ALC1150, al is de SupremeFX software wegbezuinigd. Het uitbreidingskaartje met mini-PCIe en M.2 (NGFF) slot van de Gene vinden we ook op de Extreme. Verschil is dat ASUS bij de Extreme er direct een 802.11ac WLAN module met Bluetooth 4.0 functionaliteit in heeft geplaatst. 

Asus Maximus VI Extreme

Asus Maximus VI Extreme

De extra features van de Gene en Hero vinden we ook bij deze Extreme: BIOS Flashback, ROG Connect (weer zonder kabel), de Directkey, fan-aansluiting met PWM-check en een HEX-display vinden we allemaal terug. Maar er is meer. Allereerst heeft deze Extreme twee aansluitingen voor de CPU-stroomvoorziening: 4-pin én 8-pin. Verder heeft het bord twee BIOS-chips waar je handmatig tussen kunt schakelen. Ook zijn er voltagemeetpunten, maar helaas is er geen mogelijkheid om de meetpennen van je multimeter vast te zetten en dat vinden we voor een ROG Extreme bord echt een onbegrijpelijke besparing. We begrijpen dat je het voltage ook keurig met de ROG OC Panel (waarover verderop meer) kunt uitlezen, maar die-hard overklokkers gebruiken juist multimeters omdat ze de tools van moederbordfabrikanten zelf niet 100% vertrouwen. 

Asus Maximus VI Extreme

Asus Maximus VI Extreme

Op het bord vinden we verder een Fast Boot schakelaar die enkele controleslagen in het bootproces uitschakelt en de CSM-compatibiliteit met oude uitbreidingskaarten achterwege laat. Het resultaat is sneller opstarten, iets wat overklokkers natuurlijk aan staat. Overigens is dit bij andere borden uiteraard eenvoudig in de BIOS zelf in te stellen. Met de Slow Mode knop je een flink overklokte CPU in één keer op een zo laag mogelijke snelheid laten werken. Handig als je net een recordscore hebt behaalt en zeker wil weten dat je systeem niet crasht tijdens het maken van een screenshot. Tot zo ver de belangrijkste hardwarematige extra's op het bord. Op zich al voldoende, maar we zijn er nog lang niet, want het meest bijzonder is de meegeleverde ROG OC Panel.

Asus Maximus VI Extreme

Het OC Panel is een extern kastje dat je kunt aansluiten op het moederbord en kunt gebruiken om te overklokken. Op het OC-panel, dat een mooi en lekker groot schermpje heeft, kun je uiteraard alle belangrijke temperaturen, voltages en frequenties aflezen. Je kunt de OC Panel echter ook gebruiken om direct aanpassingen te doen: multiplier, baseclock, maar ook alle belangrijke voltages als Vccin, Vcore en Vmem. Met één van de knoppen bovenop kun je ook met één druk op de knop een standaard overklok instellen, ongeveer zoals MSI's OC Genie werkt.

Meer doorgewinterde overklokkers kunnen het kapje van de OC Panel openen en vinden daaronder nog meer mogelijkheden. Allereerst vinden we hier nog vier PWM fan-aansluitingen, wat het totaal op twaalf brengt. Om die te gebruiken moet je het OC Panel overigens wel via een SATA-stekker van stroom voorzien. Daarnaast vinden we in het OC Panel de aansluitingen voor VGA Hotwire, ASUS' functionaliteit om videokaarten te voltmodden en uit te lezen. Ten slotte vinden we ook in het OC Panel een Slow Mode schakelaar alsmede de veel bediscussieerde Pauze knop. Die laatste zet je complete systeem tijdelijk _helemaal_ stil, zodat een zwaar overklokte CPU tijdens een benchmark weer even op adem kan komen en kan afkoelen. In de OC-wereld wordt dit trouwens echt als cheaten gezien. Aan de zijkant van het OC Panel vinden we trouwens aansluitingen voor twee K-type temperatuursensors die sub-zero werken. Zo bespaar je je als die-hard overklokker een peperdure losse temperatuurmeter die ver onder 0 werkt.

Asus Maximus VI Extreme

Minder extreme overklokkers kunnen het OC Panel overigens via een speciaal bracket in een 5,25" positie plaatsen. De geavanceerde opties zijn dan niet benaderbaar, maar je hebt wel in één klap de meeste hippe temperatuursensor/fan-controller die je je kunt wensen Het OC Panel is in feite de opvolger van de bij de vorige generatie geïntroduceerde, OC Key die je op de Maximus VI Extreme niet meer kunt gebruiken. 

De BIOS is net als bij de andere ROG borden extreem uitgebreid, zoals de screenshots ook wel laten zien.

Gigabyte: UEFI BIOS

Zoals je op de volgende pagina's kunt zien heeft Gigabyte de UEFI BIOS op al haar Z87-borden drastisch onder handen genomen ten opzichte van de vorige generatie. Het hebben van een grafische BIOS mag anno 2013 dan niet meer bijzonder zijn, Gigabyte zorgt er bij de nieuwe generatie voor dat het daadwerkelijk ook voordelen heeft.

Eén ding valt direct op: wie een (Full) HD monitor heeft, heeft daar zelfs in de BIOS al profijt van. Het hele scherm wordt nuttig gebruikt en wie in de weer gaat met bijvoorbeeld de prestatie-instellingen van het moederbord krijgt rondom de instellingen allerhande informatie over voltages, temperaturen en klokfrequenties. Zo heb je in welk BIOS-scherm je ook bent, altijd alle belangrijke gegevens direct in zicht. De belangrijkste voltages, temperaturen en klokfrequenties zie je zelfs bovenin in een tijdlijn.

Gigabyte Z87X-UD5H

Gigabyte gebruikt de grafische mogelijkheden verder ook goed door op sommige plekken grafisch uitleg te geven bij instellingen (bijvoorbeeld een handig grafiek bij de Vdroop-instellingen) of door bijvoorbeeld sliders te bieden bij veel instellingen.

Gigabyte Z87X-UD5H

Handig voor overklokkers is dat je eigen tabbladen kunt maken in het performance scherm met opties naar keuze. Zodoende kun je de opties die je vaak gebruikt tijdens het overklokken makkelijk bij elkaar zetten. Het is een beetje ASUS' favorieten-optie, maar dan veel verder uitgewerkt. Jammer is wel dat de eigen tabbladen beperkt zijn tot een kleine 15 instellingen per scherm: meer toevoegen kan niet, maar het is wel prima mogelijk om meerdere eigen tabbladen aan te maken.

Gigabyte Z87X-UD5H

Op de instellingsmogelijkheden valt eigenlijk niets aan te merken. Gigabyte gebruikt dezelfde BIOS op al haar Z87 borden en zelfs op het goedkoopste exemplaar kun je iedere denkbare timing aanpassen. Als overklokker komt je echt niets te kort. Vermoedelijk is het aantal mensen ter wereld dat iedere optie in de instellingsschermen volledig begrijpt op slechts een paar handen te tellen.

We zijn erg enthousiast over Gigabytes nieuwe UEFI BIOS: zó hoort een instellingenscherm voor liefhebbers er anno 2013 uit te zien. Toch hebben we nog wel wat puntjes van kritiek. Door de twee lagen met tabbladen is het relatief lastig om met puur het toetsenbord door de BIOS te navigeren, een muis is écht nodig. Overklokkers die gewend zijn om alles met de pijltjestoetsen te doen hebben een leercurve: je zult er echt moeten wennen. Waar wij ons ook aan ergerden is dat je in sub-menu's in de instellingenschermen niet op F10 kunt drukken om instellingen op te slaan. Je moet dan echt eerst het submenu sluiten en pas daarna kun je opslaan. Ook niet echt handig: zodra je naar een slider of ander instellingen-widget gaat met je muis, verandert de cursor van een pijltje naar een handje. Het punt waar je daadwerkelijk klikt verschil echter, waardoor het net verspringt.

Bij alle geteste Gigabyte borden kan het CPU Core-voltage in de BIOS worden opgevoerd tot maximaal 1,8 volt, iets minder dan bij ASUS. Het voltage dat naar de geïntegreerde voltage resulator wordt toegevoerd kan worden opgehoogd tot 2,905 volt. Het geheugen kan tot 2,1 volt worden opgevoerd, wat juist wat meer is dan bij ASUS. Overige maximum voltages vind je uiteraard terug in onze vergelijkingstabel.

Bij alle Gigabyte-borden op de volgende pagina's vind je veel screenshots van de specieke uitvoeringen van de BIOS'en. 

Gigabyte GA-B85M-HD3

Gigabytes instap Haswell-moederbordje is de GA-B85M-HD3, voorzien van de B85-chipset en uitgevoerd in Micro ATX-formaat, waarbij het bord nog wat smaller is dan gebruikelijk. Dit bord ligt al voor minder dan € 70 in de winkel en dan mogen we natuurlijk niet veel meer verwachten dan een echte basis-uitrusting.

Gigabyte B85M-HD3

We tellen slechts twee DDR3-geheugensloten en voor uitbreidingskaarten is er PCI-Express x1, twee maal PCI-Express x1 en éénmaal PCI. Het bordje heeft een zestal SATA-aansluitingen, waarvan vier Serial ATA 600. USB 3.0 is er vier keer, USB 2.0 acht keer. Het 5.1-kanaals geluid wordt verzorgd door een oude Realtek ALC887 codec-chip en ook voor de Gigabit netwerkaansluiting heeft Gigabyte voor een goedkope Realtek-controller gekozen. Fan-aansluitingen zijn er slechts twee en voor de CPU is er een vier fase stroomvoorziening. Overklokmogelijkheden zijn er in de BIOS wel degelijk, maar laat duidelijk zijn dat het bordje daar echt niet voor gemaakt is. Extra features zijn er niet. 

Gigabyte B85M-HD3

Overigens is dit bord samen met de H87M-HD3 een uitzondering op de regel, want als enige Gigabyte bord heeft deze B85M-HD3 niet de op de vorige pagina besproken nieuwe generatie BIOS, maar een vorige generatie model.

Niets bijzonders dus, maar het werkt stabiel en het bordje is goedkoop. Niets mis mee dus voor een goedkoop Haswell-systeem, al zat dit en andere B85-borden vermoedelijk pas echt aftrek krijgen zora de Haswell Core i3's en Pentiums er zijn. 

Gigabyte GA-H87M-HD3

De GA-H87M-HD3 is in feite exact hetzelfde moederbord als beschreven op de vorige pagina, maar nu voorzien van de Intel H87 chipset. Voor zo'n twee tientjes meer betekent dit dat bij dit bord alle zes de Serial ATA aansluitingen SATA600-geschikt zijn en dat het aantal USB 3.0 poorten is opgehoogd tot zes.

Gigabyte H87M-HD3

Gigabyte H87M-HD3

Voor de rest is dit moederbord letterlijk tot de late weerstand identiek aan het B85 bord. Alleen wannneer je inderdaad de extra SATA600- of USB 3.0-poorten nodig gaat hebben lijkt het ons de extra investering waard. Anders kun je als je toch een budget-systeem gaat bouwen ook maar beter écht budget gaan.

Gigabyte GA-Z87M-D3H

Het eerste Gigabyte Z87-bord dat we in de test opnemen is de GA-Z87M-D3H, een Micro-ATX exemplaar. Net als de meeste andere Gigabyte-borden in de test is het bordje uitgevoerd in een grijs/zwarte-kleurstelling met gouden accenten in de koelers. Het bord biedt natuurlijk een Socket 1150 processorvoet en vier DIMM-sloten. We vinden vier uitbreidingssloten: twee maal PCI-Express x16  en twee maal PCI. Het tweede x16 slot krijgt vier lanes vanuit de chipset. Naast dat het bord überhaupt niet geschikt is voor SLI, is het zodoende ook niet geschikt voor Crossfire, al werkt dat wel. De aanwezigheid van twee PCI-sloten doet vermoeden dat Gigabyte dit bord ook richt op zakelijke klanten met wellicht nog oude, legacy uitbreidingskaarten. Over legacy gesproken: intern vinden we zelfs nog een connector voor een printerpoort.

Gigabyte Z87M-D3H

Achterop vinden we VGA, DVI en HDMI voor de monitor(en) en verder twee maal USB 2.0 en vier maal USB 3.0. Daarnaast is er enkel Gigabit LAN en 7.1-kanaals audio. Intern vinden we nog connectors voor zes keer Serial ATA 600, drie USB 2.0 headers en één USB 3.0 header. Twee SATA-poorten zijn gekanteld om niet in de knoei te komen met lange videokaarten. Gigabyte heeft gekozen voor de Realtek ALC892 als audio-codec en de Realtek RTL811F als netwerkchip, controllers die we nog kennen van de vorige generatie borden. 

Gigabyte Z87M-D3H

Het bord heeft vier FAN-aansluitingen, allemaal van het PWM-type. Op de BIOS van het bord is, zoals op de vorige pagina al beschreven, maar weinig aan te merken. Het bord valt binnen de Ultra Durable 4 Plus-reeks en maakt zodoende gebruik van solid cap condensators, een PCB die bestand zou moeten zijn tegen een hoge luchtvochtigheid, speciale extra koeler MosFET's en een CPU-socket waar volgens Gigabyte extra veel goed in is verwerkt. Of deze zaken écht voordeel bieden is helaas niet aan te tonen.

Gigabyte Z87M-D3H

Speciale features zijn er nagenoeg niet, behalve dan dat het bord uiteraard twee BIOS-chips heeft (Dual BIOS heeft Gigabyte natuurlijk al sinds jaar en dag) en het feit dat de bepaalde USB-poorten ook wanneer de PC uit staat stroom blijven leveren, zodat je ook dan een smartphone of tablet kunt opladen. Deze features vinden we ook bij de duurdere Gigabyte borden in de test.

Gigabyte GA-Z87-HD3

Gigabytes instap ATX-moederbord met Z87-chips is de GA-Z87-HD3. Qua specs lijkt het bord erg op de hiervoor besproken Z87M-D3H, zij het dan in ATX-formaat uiteraard. Dat betekent allereerst meer uitbreidingssloten: naast twee maal PCI-Express x16 en twee maal PCI biedt dit bord ook twee maal PCI-Express x1. Ook hier bevat het tweede x16 slot vier lanes uit de chipset en we zouden ook dit bord niet aanraden voor multi-GPU setups. 

Gigabyte Z87-HD3

De extra ruimte die een ATX-bord biedt wordt naast de twee extra sloten voornamelijk gebruikt voor een wat groter koelblok op de Z87-chip. De interne en externe aansluitingen zijn immers identiek aan de Z87M-D3H. Ook hier dus de standaard 6x SATA 600 en 6x USB 3.0 die de Intel-chipset biedt, zonder bijzondere extra controllers of andere extra functionaliteit. Ook op dit bord heeft Gigabyte gekozen voor een Realtek RTL8111F netwerkchip en een Realtek ALC892 audiochip. 

Gigabyte Z87-HD3

Net als het Micro-ATX bord maakt deze HD3 gebruik van vier fasen voor de CPU-stroomvoorziening en valt het bord in de Ultra Durable 4 Plus reeks. De BIOS is opnieuw de variant zoals eerder in dit artikel beschreven. Het prijsverschil met de Z87M-D3H is zeer beperkt, zodat er, wanneer je een ATX-kast hebt, eigenlijk weinig reden is om niet voor deze te kiezen wanneer je gecharmeerd bent van Gigabytes budget Z87-borden.

Gigabyte GA-Z87-D3HP

Een stapje hoger in het Gigabyte assortiment vinden we de GA-Z87-D3HP. Het bord biedt meer overeenkomsten dan verschillen met de op de vorige pagina beschreven GA-Z87-HD3, met als belangrijkste verschil dat dit bord onderdeel uitmaakt van de Ultra Durable 5 reeks. Dat betekent de bij de GA-Z87M-D3H al opgesomde voordelen van Ultra Durable 4, maar nu aangevuld met een digitale stroomvoorziening voor de CPU. De gebruikte PowIRstage IR3550-chips combineren drie mosfets met een driver-IC in één chip. Deze chips zouden 60 ampère per fase moeten kunnen leveren en daarmee volgens Gigabyte een ongeëvenaard overklokpotentieel. Ultra Durable 5 moet verder ook bijdragen aan lagere temperaturen van het moederbord. Het concept lijkt erg op de DrMos-chips, waar ook mosfets en een driver-IC in één chip zijn gecombineerd. Volgens Gigabyte zijn hun nieuwe chips echter superieur, al zou het natuurlijk gek zijn als ze dat niet zouden beweren.

Gigabyte Z87-D3HP

Een ander verschil met de HD3 is de aanwezigheid van 10 in plaats van 6 USB 3.0 poorten, waarvan zes aan de achterzijde en vier intern. Om de vier extra poorten mogelijk te maken heeft Gigabyte twee onboard Renesas D720210 hub-chips verbonden met de Intel USB 3.0 controller. Normaal zijn we geen liefhebber van implementaties met hubs, maar gezien de goede werking van de Intel USB 3.0 controller vinden we het in dit geval toch wel slim. Een ander verschil met de HD3 is de keuze voor een Intel WG-I217V chip als netwerkcontroller en dat kunnen we alleen maar toejuichen. 

Gigabyte Z87-D3HP

Hoewel het bord nog altijd vier fasen voor de CPU-stroomvoorziening heeft, is het aantal fan-aansluitingen met één verhoogd tot vijf. De instellingsmogelijkheden in de BIOS zijn nog steeds hetzelfde, maar hardwarematige trucs om het overklokken eenvoudiger te maken heeft deze D3HP nog niet. 

Een klein detail nog: waar men dat bij de HD3 achterwege liet, vinden we bij de D3HP netjes een plastic randje om de interne USB-poorten en andere headers. Ideaal om te voorkomen dat je connectors verkeerd aansluit.

In de testresultaten zien we duidelijk dat de D3HP door het gebruik van de digitale PWM-chips zowel idle als in gebruik een paar watt zuiniger is dan de HD3. Voor wie een goed en degelijk Z87-bord zoekt zonder al te veel toeters en bellen is deze GA-Z87-D3HP zeker een goede keuze.

Gigabyte GA-Z87X-UD3H

Met de Z87X moederborden richt Gigabyte zich op de echte liefhebbers en dat zien we al direct bij deze GA-Z87X-UD3H. Het bord is zo'n vijftig euro duurder dan de hiervoor besproken Z87-D3HP, maar op dit bord vinden we dan ook de nodige hardwarematige extra features.

Gigabyte Z87X-UD3H

Om met de basis uitrusting te beginnen. Dit bord biedt drie PCI-Express x16 sloten (16/0/4 of 8/8/4 lanes) en is geschikt voor SLI en Crossfire. Daarnaast is er drie maal PCI-Express x1 en één maal PCI. We tellen acht interne SATA600-poorten, zes afkomstig van de Intel-chipset en twee middels een Marvell 88SE9172 controller. 

Achterop vinden we alle denkbare monitoraansluitingen: VGA, DVI, HDMI en DisplayPort. We vinden verder zes keer USB 3.0, twee maal eSATA, enkel Gigabit LAN en 7.1-kanaals geluid met optische uitgang. Intern vinden we nog drie USB 2.0 connectors en twee USB 3.0 connectors, in totaal goed voor dus nog 6x USB 2.0 en 4x USB 3.0. Opnieuw gebruikt Gigabyte daarvoor onboard Renesas USB 3.0 hubs.

Gigabyte Z87X-UD3H

Gigabyte Z87X-UD3H

Net als bij de D3HP vinden we een Intel WG-I217V chip voor de netwerkpoort. De audio-chip is een betere en wel de Realtek ALC898, die in onze test een signaal/ruis-verhouding van rond de 86 dB(A) weet te bewerkstelligen. 

Het bord heeft een 8-fase stroomvoorziening en aangezien we te maken hebben met een Ultra Durable 5 Plus bord wordt er opnieuw gebruikgemaakt van de PowIRstage chips. Het aantal fan-aansluitingen komt uit op zes, waarvan vijf PWM. 

Gigabyte Z87X-UD3H

Gigabyte Z87X-UD3H

Overklokkers hebben op dit bord de beschikking over onboard power/reset/BIOS-reset knoppen, een HEX-display met BIOS POST-codes en een schakelaartje om handmatig tussen de twee BIOS-chips te schakelen. Meetpunten voor de acht belangrijkste voltages in en rond de CPU zijn er ook, maar helaas letterlijk als meetpunt uitgevoerd, dus je zult zelf de pennen van je multimeter op de juiste plek moeten houden. Zo duur kan een plastic connector toch niet zijn.

De vele tweak-mogelijkheden van de BIOS komen juist bij deze Z87X-borden goed tot hun recht.

Gigabyte GA-Z87X-UD5H

Had de hiervoor besproken GA-Z87X-UD3H nog blauwe accenten in de koelers, bij de UD5H is dat goud. We schreven het al bij de ASUS-borden: goud lijkt wel het nieuwe blauw. De gouden accenten moeten aangeven dat we met het meest complete bord in de GA-Z87X reeks van doen hebben. 

Gigabyte Z87X-UD5H

Toch is het aantal verschillen met de UD3H beperkt. Allereerst is de CPU-stroomvoorziening opgewaardeerd van 8 naar 16 fasen, uiteraard opnieuw uitgevoerd met de digitale PWM's. Het zou volgens Gigabyte voor een nog beter overklokpotentieel moeten zorgen. Een ander verschil is de aanwezigheid van Firewire op dit bord, al durven we ons anno 2013 wel hardop af te vragen wie daar nog op zit te wachten. Wat voor een enkeling wél handig is, is de aanwezigheid van een tweede Gigabit LAN-aansluitingen, net als de eerste aangestuurd door een Intel-chip.

Gigabyte Z87X-UD5H

De audio-codec is ook bij de Gigabute GA-Z87X-UD5H de Realtek ALC898, maar presteert in onze test nóg iets beter met een signaal/ruis-verhouding van bijna 90 dB(A). Bij dit bord wordt de Realtek chip overigens gecombineerd met Creative X-Fi drivers met veel extra mogelijkheden. Verder heeft Gigabyte op dit bord een krachtige koptelefoon voorversterker geplaatst. Het aantal USB 3.0 poorten is gelijk aan de UD3H (10 stuks dus), maar handig is dat Gigabyte bij de UD5H een 3,5" bracket met daarop twee boorden bundelt. Fijn voor wie een behuizing heeft met geen of slechts twee USB 3.0 frontpanel connectors. 

Gigabyte Z87X-UD5H

De tweede netwerkaansluiting neemt fysiek de plek in van de eSATA-sloten van de UD3H. Toch zijn de twee Marvell-controllers gebleven en daarmee is het aantal interne poorten opgehoogd tot 10. 

Gigabyte Z87X-UD5H

Gigabyte Z87X-UD5H

De hardwarematige overklokfeatures zijn gelijk aan die van de UD3H: onboard knoppen, een handmatige BIOS-switch, een HEX-display en meetpunten voor de acht belangrijkste voltages. Het aantal fan-aansluitingen is verhoogd tot zeven, allen PWM.

Gigabyte GA-Z87X-OC

De Gigabyte GA-Z87X-OC is Gigabytes Z87 bord speciaal gericht op die-hard overklokkers. Het bord is mede ontworpen door Gigabytes residente overklokker HiCookie en het moet gezegd: op deze GA-Z87X-OC vinden we heel wat slimmigheidjes die echt van pas komen als je van plan bent om serieus aan de slag te gaan met overklokken, waaronder een hele trits zaken die we niet eerder zijn tegengekomen. Sowieso moeten we Gigabyte complimenteren met het feit dat men inziet dat (die-hard) overklokkers en gamers daadwerkelijk twee verschillende doelgroepen zijn en dat men er dus ook verschillende borden voor maakt, in tegenstelling tot bijvoorbeeld ASUS, dat zich met de RoG-reeks tegelijkertijd richt op overklokkers én gamers. Net als de eerste speciale OC-borden van Gigabyte is ook deze GA-Z87X-OC uitgevoerd in zwart/oranje.

Gigabyte Z87X-OC

Om opnieuw met de basisuitrusting te beginnen: op het bord vinden we een viertal PCI-Express x16 sloten met  de volgende mogelijke lanes verdelingen: 16/0/0/4 (één kaart), 8/0/8/4 (twee kaarten), en 8/4/4/4 (drie of vier kaarten). Het vierde slot, dat altijd vier lanes heeft, krijgt deze uit de chipset, de lanes van de boveste drie komen uit de processor. Quad-Crossfire werkt, SLI is beperkt tot twee kaarten. Overigens kun je voor drie of vier kaarten echt beter een X79-platform gebruiken wegens het beperkte aantal PCI-Express lanes van de Socket 1150 platform.

Het bord biedt  uiteraard de zes Serial ATA 600 aansluitingen zoals beschikbaar gemaakt door de Z87-chipset. Achterop vinden we 6x USB 3.0, 2x USB 2.0, 2x HDMI, DisplayPort, Gigabit LAN en 7.1-kanaals audio. Intern vinden we nog twee USB 3.0 header-connectors (opnieuw dankzij een Renesas USB-hub) en twee USB 2.0 headers. Daarnaast vinden we twee 'normale' USB 2.0-aansluitingen intern aan de voorkant van het bord. Dat is direct het eerste slimmigheidje voor overklokkers: wie met extreme koeling aan de gang is, duikt liever niet achter zijn bord om daar een aansluiting voor een USB-stick te zoeken. Door de interne poorten kun je je USB-stick voor screenshots of BIOS-bestanden eenvoudig aan de voorzijde inprikken, zonder met je arm om je LN2-pot heen te hoeven.

Gigabyte Z87X-OC

Een tweede nieuwe functie vinden we direct naast die twee interne echte USB-poorten: een knop die het equivalent is van de BIOS-batterij verwijderen. Die-hard overklokkers zullen het weten: een normale BIOS reset-knop vertrouw je in extreme gevallen nooit 100%. Dankzij de CBAT_SW hoef je bij de GA-Z87X-OC niet meet de batterijl weg te halen als je 100% zeker wil weten dat je BIOS wordt gereset. En dat is niet alleen handig omdat het verwijderen van de batterij altijd gepruts is, het is voornamelijk ook handig omdat je wanneer er veel videokaarten geplaatst zijn, simpelweg niet meer bij die batterij komt.

Gigabyte Z87X-OC

Een ander handig knopje vinden we achterop tussen de I/O-connectors, de OC Ignition. Wanneer deze knop ingedruk is (voor de duidelijkheid: je zet 'm aan of uit) wordt de voeding altijd ingeschakeld, ook als de PC zelf uitstaat. Ook dit is juist voor overklokkers erg handig: je waterkoeling of phase-change controller kun je dan alvast (laten) draaien als je PC nog uit staat. Let wel: je videokaarten krijgen dan ook al stroom, dus dat is even uitkijken.

De meeste OC-features vinden we rechts voor op het moederbord: een hele trits knoppen en switches voor diverse toepassingen. Om met de grote, zwarte knoppen te beginnen. Met de Tag knop kun je met één druk op de knop een vooraf ingesteld OC-profiel in de BIOS laden zodra je deze gereset hebt. Je kunt bijvoorbeeld je standaard OC-settings in het Tag-profiel laden, zodat je na een reset nog maar een beperkt aantal zaken opnieuw hoeft te configureren. De Turbo-knop is in feite Gigabytes uitvoering van MSI's OC Genie en voert een automatische overklok voor de processor en het geheugen uit. Je kunt je natuurlijk afvragen wat deze knop doet op een bord dat duidelijk is gericht op mensen die alles zelf willen instellen. Met de eerste + en - knoppen kun je de bClk live aanpassen en middels de Gear knop kun je schakelen tussen stapjes van 0,1 of 1 MHz. De tweede set + en - knoppen kun je gebruiken om live de CPU-multiplier aan te passen. De laatste zwarte knop is de Power-switch.

Gigabyte Z87X-OC

Onder de grotere, zwarte knoppen vinden we nog een rijtje kleinere drukknoppen en switches. De eerste is een knop om je BIOS te resetten. Met de TGR-switch (voluit OC Trigger Switch) kun je de CPU tijdelijk op de laagst mogelijk multiplier laten werken. Dat is handig voor wie bezig is met recordpogingen: pas op het moment dat de benchmark begint zet je de TGR-knop om en pas dan loopt je CPU op de extreme, door jou ingestelde klokfrequentie. Na de benchmark zet je de switch weer om en kun je velig screenshots maken, zonder bang te zijn dat je systeem crasht. Met de twee volgende switches kun je handmatig schakelen tussen de twee BIOS-chips die het bord heeft en de Dual BIOS functionaliteit volledig uitschakelen. Met de SET_LOCK drukknop stel je de BIOS met één druk op de knop in op de laatste settings waarmee het bord succesvol opstartte: handig wanneer je tijdens een complexe OC-poging even met de handen in het haar zit. De DTB ofwel Direct To BIOS is er ééntje uit de serie "beter goed gejat dan slechts bedacht": de van MSI afgekeken knop om direct naar de BIOS te gaan bij de volgende boot is in de praktijk voor overklokkers een uitkomst, zeker wanneer je bedenkt hoe snel de combinatie van UEFI en Windows 8 kan opstarten. De Mem_SAFE knop stelt het geheugen in op een veilige instelling: handig wanneer je geheugenmodules even niet meer mee willen werken. Ten slotte is er nog een standaard reset-knop. Naast de knoppen vinden we een blokje met vier dip-switches, waarmee de vier PCI-Express-sloten uitschakeld kunnen worden. Handig wanneer je meerdere videokaarten hebt geïnstalleerd maar tijdelijk even wil benchen met een beperkter aantal kaarten. 

Verder vinden we rechtsonder een HEX-display met BIOS POST-codes en meetpunten voor maar liefst 12 verschillende voltages. Gelukkig is het bij de GA-Z87X-OC met bijgeleverde connectortjes mogelijk een multiplier constant te verbinden met een meetpunten, zodat je je handen vrij hebt om met andere zaken bezig te zijn. Het bord heeft een 8-fase stroomvoorziening met de digitale PowIRstage chips. Overigens: als Gigabyte op dit OC-bord 'slechts' 8 fases implementeert, mag je wel concluderen dat de 16 fases van de UD5H redelijk overkill zijn. Naast de socket is er lekker veel ruimte en vinden we zowel een 8-pin als een 4-pin stroomconnector. Er zijn verder 8 fan-aansluitingen, waarvan zes uitgevoerd als PWM. Voor de videokaarten is er overigens nog een extra onboard 6-pin PEG-connector.

Een laatste zeer handig extra die niet overmeld mag blijven: een bracket dat je aan het moederbord vast kunt schroever waaraan je je videokaarten kunt bevestigen. Ideaal door overklokkers die een moederbord los op een doos hebben liggen en dan altijd met wankele videokaarten kampen. Weer een mooi voorbeeld van het feit dat Gigabyte de overklokkersdoelgroep feilloos aanvoelt.

Gigabyte Z87X-OC

De BIOS is identiek aan die van de andere borden. Voor de GA-Z87X-OC is de BIOS wel in het oranje uitgevoerd. 

Een hele waslijst aan features dus, waar we echt enthousiast over zijn. Gigabyte bewijst met de GA-Z87X-OC precies te begrijpen waar die-hard overklokkers juist wel en juist niet op zitten we wachten. Behoor je tot deze specifieke doelgroep, dan is dit bord echt een aanrader.

Gigabyte G1.Sniper 5

Waar Gigabyte zich met de GA-Z87X-OC puurt richt op die-hard overklokkers, is de G1.Killer 5 het bord waarmee men zich specifiek op gamers richt. Ten opzichte van de vier eerdere generaties G1.Killer borden is de zwart/groene kleurstelling gebleven, de koelblokken in de vorm van geweren zijn gelukkig niet meer van de partij. Desalniettemin is het koelblok van de G1.Killer 5 bijzonder: het immense blok dat op de voltage regulators zit is namelijk voorzien van een optionele actieve ventilator én kan eventueel worden aangesloten op een waterkoelset. Of dat echt nut heeft valt te betwijfelen, maar voor in een mooise casemod zien wij het helemaal zitten.

Gigabyte G1.Sniper 5

Net als de GA-Z87X-OC heeft de G1.Sniper 5 een viertal PCI-Express x16-sloten, aangevuld met drie maal PCI-Express x1. Op dit bord heeft Gigabyte echter een PLX PEX8747 PCI-Express 3.0 switch geplaatst, die ervoor zorgt dat de sloten 16/0/16/0 of 8/8/8/8 lanes kunnen krijgen. Dat maakt dat deze G1.Sniper 5 wél goed geschikt is voor Triple- of Quad-SLI. De certificering daarvoor is ook in orde en de benodigde SLI-bruggen vinden we in de doos. Het is de eerste in een serie features speciaal gericht op gamers.

Gigabyte G1.Sniper 5

Gigabyte G1.Sniper 5

De tweede is de gebruikte geluidskaart. Op de G1.Sniper 5 vinden we een een Creative Sound Core3D chip, zoals we die ook kennen van bijvoorbeeld de Creative Sound Blaster ZxR geluidskaart. Belangrijk hierbij is ook direct een volledig Creative driver-pakket inclusief diverse gaming-features, zoals we die in de gelinkte review al bespraken. Het gedeelte van het moederbord waarop de geluidschip zit is zoveel mogelijk afgeschermd van de rest van het bord om zo weinig mogelijk storing te krijgen. Daarnaast heeft Creative een krachtige koptelefoon voorversterker geplaatst, met condensators van het bij audiofielen bekende merk Nichicon. De OpAmp voor de voorversterker is verwisselbaar en Gigabyte levert zelfs direct een alternatief mee: standaard vinden we een Burr-Brown OPA2134PA, het alternatief is een National Semiconductor JR12ABE3. We laten het aan de audiofielen om te bepalen welke de betere is; maar met de standaard configuratie meten we al een loop-back signaal/ruis-verhouding van ruim 96 dB(A), een geweldige score voor een moederbord.

Gigabyte G1.Sniper 5

Gigabyte G1.Sniper 5

Gigabyte G1.Sniper 5

Een andere voor gamers belangrijke eigenschap van het bord is de aanwezigheid van een Killer E2201 Gigabit netwerk-chip. Dat deze Killer-chip de netwerkprestaties van games daadwerkelijk kan verbeteren is iets waar we nog steeds niet van overtuigd zijn, maar de drivers zijn geweldig en kunnen wel degelijk netwerkverkeer prioriteren boven ander netwerkverkeer. Een tweede Gigabit LAN-aansluiting is uitgevoerd met een Intel WG-I217V chip.

Het bord biedt maar liefst tien Serial ATA 600-aansluitingen, grotendeels verzorgd door de Z87-chips, maar aangevuld met een Marvell 88SE9230. USB 3.0 is er 10x, waarvan 6x extern, USB 2.0 tellen we 6x waarvan 2x extern. Voor de monitor(en) vinden we twee maal DVI en DisplayPort, al zullen gamers uiteraard gebruik gaan maken van losse videokaarten. Voor wat het waard is: de monitor- en audioaansluitingen zijn allemaal verguld.

Qua overklokmogelijkheden lijkt de G1.Sniper 5 op de GA-Z87X-UD5H: we vinden een 16-fase stroomvoorziening, uiteraard opnieuw met de digitale PWM's, onboard power/reset/clear-CMOS knoppen, een HEX-display, een handmatige Dual BIOS switch en acht voltage meetpunten. De BIOS is opnieuw zoals bij de andere borden: we hadden verwacht dat Gigabyte een digitaal blik groene verf zou open trekken, maar dat is niet gebeurd. In de doos vinden we ten slotte nog een PCI-Express x1 kaartje met 300 Mbps 802.11n WLAN en Bluetooth 4.0.

Gigabyte G1.Sniper 5

Gigabyte G1.Sniper 5

De G1.Sniper 5 is inderdaad een ultiem gaming-moederbord, maar helaas opnieuw ook ultiem aan de prijs. Net als de vorige edities is het opnieuw het geval dat het moederbord een stuk duurder is dan de duurste processor die je er in kunt steken. Een gemiddelde prijs van € 425 is wat ons betreft alleen weggelegd voor de échte liefhebbers, maar het moet gezegd: Gigabyte bewijst opnieuw zich goed in de doelgroep te kunnen inleven.

Intel DZ87KLT75K

Intel stuurde ons samen met de processors ook hun eigen Z87-moederbord, de DZ87KLT75K. We moeten er bijna een traantje bij wegpinken, want naar alle waarschijnlijkheid is dit het laatste high-end Intel-moederbord dat we ooit zullen testen. Intel heeft immers aangegeven de markt van losse moederborden te willen verlaten en de verkoop daarvan puur aan de ASUS'en en Gigabytes van deze wereld over te willen laten. Intels ontwerpers lijken echter nog niet gedemotiveerd, want ze hebben desalniettemin geprobeerd om van de DZ87KLT75K wat bijzonders te maken.

Intel DZ87KLT-75K

Het bord biedt drie PCI-Express sloten met in totaal 20 lanes (16/0/4 en 8/8/4). Daarnaast is er twee maal PCI-Express x1 en éénmaal PCI. We tellen acht Serial ATA 600 poorten, waarvan de laatste twee worden verzorgd door een ASMedia ASM1061 controller. Eén SATA600-poort wordt gedeeld met een mSATA-connector. USB 3.0 is er acht keer, waarvan zes keer extern. USB 2.0 tellen we eveneens acht keer. Naast USB biedt het bord echter ook Firewire. Het nut daarvan ontgaat ons een beetje anno 2013, maar als je toevallig nog Firewire-producten in huis hebt kan het een voordeel zijn. Firewire vinden we dus niet zo belangrijk, maar prettig is wel de aanwezigheid van Thunderbolt, iets wat we slechts bij opvallend weinig borden in deze test tegenkomen. Een PLX-chip zorgt ervoor dat de Thunderbolt-controller netjes vier PCI-Express lanes vanuit de CPU deelt met de PCI-Express uitbreidingssloten. Thunderbolt maakt het natuurlijk ook mogelijk een scherm via DisplayPort aan te sluiten. De enige andere geboden optie is HDMI.

Intel DZ87KLT-75K

Intel DZ87KLT-75K

Het bord heeft twee Gigabit LAN-aansluitingen, beide uiteraard verzorgd door Intel chips. Hoe dan ook is dat goed nieuws; zaken als Smart Connect worden dan ook juist ondersteund. De gebruikte audio-codec is de Realtek ALC898, op zich een prima keuze, maar bij andere borden worden we natuurlijk al verwend met ALC1150 chips.

In de doos vinden we verder een gecombineerde 802.11n WLAN en Bluetooth module. Die is zo geconstrueerd dat je hem eenvoudig achter een 5,25" bracket in je behuizing kunt plakken. Dat is best slim.

In totaal tellen we een zestal fan-aansluitingen, alle uitgevoerd als PWM. Extra features zijn onder meer onboard power- en resetknoppen, een Back to BIOS knop achterop (ook Intel heeft goed afgekeken bij MSI) en twee HEX-displays die BIOS POST-codes tonen. Daarnaast vinden we op het bord ook een hele rij LED'jes die de verschillende fases van het boot-proces tonen. 

Intel DZ87KLT-75K

Intel heeft veel werk gemaakt van haar Windows overklok tools, en heeft in de nieuwste versie een directe koppeling met HWbot.org gemaakt. De EFI-schil heeft ook een complete make-over gekregen, maar daar zijn we eerlijk gezegd wat minder enthousiast over. Intel heeft getracht om de grafische mogelijkheden van EFI ten volste te benutten, maar is wat ons betreft in de klassieke "vorm boven functie"-val getrapt. De vele grafieken en grafische hulp zijn positief, maar op de overklokpagina heeft Intel alle instellingen in een soort stroomschema gezet, wat grafisch duidelijk moet maken hoe verschillende frequenties en voltages van elkaar afhankelijk zijn. Dat is op zich een leuk idee, maar maakt het wat ons betreft toch eerder minder overzichtelijk en gebruiksvriendelijk dan meer. Daarnaast betrapten we de huidige BIOS-versie nog op de nodige tekstuele foutjes, zoals bijvoorbeeld V tonen waar men mV bedoelt. Niet heel erg, maar toch slordig.

Intel DZ87KLT-75K

Op het koellichaam van de 8-fase stroomvoorziening pronkt zoals we gewend zijn van de high-end Intel moederborden het doodshoofdlogo. Maar zoals we al schreven: vermoedelijk voor het laatst.

MSI's UEFI BIOS

De nieuwe Haswell moederborden heeft MSI voorzien van de vierde generatie van haar grafische EFI-schil genaam Click BIOS. In de basis lijkt de BIOS erg op dit van de vorige generatie borden, met hier en daar een aantal kleine aanpassingen. Ook MSI begint steeds meer goed gebruik te maken van de grafische mogelijkheden van EFI, bijvoorbeeld door een mooie grafische methode om op het startscherm van de BIOS het bootdevice te selecteren. Helemaal mooi is de geïntegreerde hardwaremonitor, met duidelijk grafieken en scherma voor temperaturen, voltages en fan-snelheden. Ook mooi is de zogenaamde Board Explorer, waar je een goto van het bord te zien krijgt en alle onderdelen kunt aanklikken om de eigenschappen daarvan te bekijken en aan te passen. Het is een beetje gebaseerd op wat Gigabyte in haar vorige generatie grafische BIOS al deed, maar ook hier geldt: beter goed afgekeken dan slecht bedacht.

MSI Z87-GD65 Gaming

MSI Z87-GD65 Gaming

MSI Z87-GD65 Gaming

De instellingspanelen zelf zijn nog allemaal grotendeeld op tekst gebaseerd. Als overklokker zijn er geen instellingsmogelijkheden die je mist bij de Z87-borden. Let wel: enkel bij de Z87 exemplaren, want de B85 en H87 borden hebben een veel kariger BIOS. De maximaal instelbare voltages zijn bij alle Z87 borden gelijk: maximaal 3,04 V als ingangsvoltage voor de CPU (Vccin), maximaal 2,1 V voor de cores en tot 2,445 V voor het geheugen. Overige voltages vind je uiteraard in de vergelijkingstabel en de specificatiepagina's van alle moederborden. 

MSI B85M-P33

Net als ASUS en Gigabyte stuurde ook MSI ons een flinke stapel moederborden, waaronder een budget-exemplaar gebaseerd op de Intel B85 chipset. De MSI B85M-P33 is echt basic: bij dit piepkleine moederbordje krijg je het gevoel dat alles wat er niet per se op hoeft te zitten er ook daadwerkelijk af is gehaald om de prijs zo laag mogelijk te houden. En waarom ook niet: voor wie echt een budget systeempje wil samenstellen is de standaard uitrusting van de B85 prima. Op het bordje vinden we twee DIMM-sloten, een PCI-Express x16 en PCI-Express x1. Verder heeft MSI de zes Serial ATA 600-connectors van de B85-chipset geïmplementeerd, de twee SATA300-controllers van de chipset worden niet gebruikt.

MSI B85M-P33

Het aantal connectors achterop is opvallend laag: VGA, DVI, 2x USB 3.0, 4x USB 2.0, Gigabit LAN en 5.1-kanaals audio, that's it. Voor audio en LAN heeft ook MSI bij haar B85 bord de budget-opties gekozen: Realtek ALC887 en Realtek RTL8111G. We vinden verder een 3-fase stroomvoorziening en tellen 3 fan-aansluitingen. 

MSI B85M-P33

Het komt geheid grotendeels door de basis uitrusting, maar deze B85M-P33 is idle het zuinigste bord uit de vergelijkingstest. Onder load is het bordje ook één van de zuinigste. Overklokopties in de BIOS zijn bij dit bord zeer beperkt: zo zijn er bijna geen voltages in te stellen.

MSI H87-G41 PC Mate

De MSI H87-G41 PC Mate is een op H87-chipset gebaseerd Full ATX moederbord. Ook bij dit bord heeft MSI geprobeerd de hoeveelheid extra features beperkt te houden om zo ook de prijs in toom te houden. Het bord is uitgevoerd in de zwart/blauwe-kleurstelling die MSI lang heeft gebruikt, maar waar men voor de gaming-serie moederborden, waarover verderop meer, kort geleden van is afgestapt. Het bord maakt gebruik van Military Class 4 componenten, MSI's marketing naam voor een slectie van condensators en spoelen die kwalitatief zeer goed moeten zijn. Onderdeel van Military Class 4 zijn de DrMOS digitale PWM's voor de CPU-stroomvoorziening, de belangrijkste reden waarom MSI moederborden de laatste generaties telkens erg zuinig blijken. 

MSI H87-G41 PC Mate

Het H87-G41 PC Mate bordt heeft twee PCI-Express x16 sloten met 16 en 4 lanes. Crossfire wordt ondersteund, maar daar kun je toch beter een Z87-bord voor pakken, dat de 16 lanes afkomstig uit de CPU kan splitsen. Verder tellen we twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Uiteraard zijn de zes Serial ATA 600 aansluitingen van de chipset voorhanden. 

USB 3.0 is er vreemd genoeg maar vier keer: waarom MSI de vijfde en zesde USB 3.0 poort die toch in de chipset zit niet heeft geïmplementeerd is ons echt een raadsel. Voor de monitoren vinden we opnieuw VGA, DVI en HDMI. Het 5.1-kanaals geluid en de Gigabit LAN-aansluiting worden net als bij het B85-bord aangestuurd door Realtek chips. 

MSI H87-G41 PC Mate

Het kleine koelblokje op de chipset is trouwens tekenend: de H87/Z87-chips zijn zeer zuinig en worden totaal niet warm. Het geeft maar aan dat de koelblokken op de meeste andere borden er meer voor de marketing dan voor echt vereiste koeling zijn. 

Ook bij dit bord zijn de overklokmogelijkheden in de BIOS vrijwel afwezig. Maar goed: voor overklokken moet je sowieso ook eigenlijk een Z87-bord hebben.

MSI Z87-G43

MSI's instapbord voor de Z87-chipset is de Z87-G43. Het bord komt qua uitrusting erg overeen met het hiervoor besproken H87-G41 bord, maar er zijn ook verschillen. Zo werken de twee PCI-Express x16 sloten op dit bord met de lanes van de processor, 16/0of 8/8 dus. De andere sloten zijn twee maal PCI-Express x1 en (opvallend) drie maal PCI. Ook dit bord heeft gewoon 6x Serial ATA 600 vanuit de chipset en ook bij dit bord heeft MSI maar vier van de zes USB 3.0 poorten geïmplementeerd. USB 2.0 heeft dit bord wel 10 keer, waarvan zes keer extern. 

MSI Z87-G43

Voor Gigabit LAN vinden we ook op dit bord een Realtek-chip, zo ook voor het geluid, al is het wel de Realtek ALC892, die in ieder geval wat beter presteert dan de ALC887. Een ander verschil met het H87 bord is dat bij deze Z87-G43 alle vijf de fan-aansluitingen van het PWM-type zijn. Ook dit bord is verder uitgevoerd in de zwart/blauwe-kleurstelling, weliswaar met wat grotere koelblokken. Het moet gezegd: het bord ziet er gewoon strak uit. 

MSI Z87-G43

Hardwaremartige extra features komen we verder niet tegen. Ook bij dit bord merken we aan piepkleine besparingen zoals het weglaten van plastic randjes rond USB-headers en het niet kleur-coderen van frontconnectors dat er nog duidelijk bezuinigd wordt. Wel maakt ook dit bord gebruik van de Military Class connectors, zowel de DrMOS chips als de SFC spoelen.

MSI Z87-G45 Gaming

Tijdens de CeBIT beurs in maart kondigde MSI officieel haar reeks gaming-moederborden aan. Niet veel later testten we het eerste exemplaar gebaseerd op de Z77-chipset en nu bij de Z87-generatie zet MSI de trend voor. De Gaming-borden zijn allereerst uitgevoerd in een nieuwe zwart/rode-kleurstijl die ook aansluit bij andere MSI Gaming-producten, zoals de nieuwste generatie videokaarten. De draak is iets wat we ook bij alle Gaming-producten tegekomen en opnieuw is deze ook subtiel verwerkt in het koelblok op de spanningsstabilisatoren.

MSI Z87-G45 Gaming

MSI Z87-G45 Gaming

Maar er zijn ook hardwarematige features die echt bij gamers aansluiten. De USB-connectors met extra goud die het mogelijk moeten maken om tienduizenden keren probleemloos je muis opnieuw in te steken zijn wat ons betreft wel erg vergezocht, maar de Killer E2200 netwerkkaart biedt zeker voordelen, al is het maar door de drivers die netwerkverkeer van games voorrang geven. De audio-implementatie is ook dik in orde: een Realtek ALC1150 met de Creative Sound Blaster Cinema en Sound Blaster X-Fi MB3 software die ondermeer zorg draagt voor goede audio up- en downscaling. Ook MSI heeft een sterke koptelefoon voorversterker geïmplementeerd, gebaseerd op Ti OPA1652 versterkerchips.

MSI Z87-G45 Gaming

De drie PCI-Express x16 sloten delen de 16 PCI-Express 3.0 lanes vanuit de CPU, wat neerkomt op een lane-verdeling van 16/0/0, 8/8/0 of 8/4/4. 3-way Crossfire en 2-way SLI behoort tot de mogelijkheden. Het bord biedt zes Serial ATA 600 aansluitingen, waarvan één wordt gedeeld met een mSATA-slot, geschikt voor een SSD in dit formaat. USB 3.0 biedt het bord zes keer, USB 2.0 acht keer. De G45 heeft verder een 8-fase stroomvoorziening en biedt vijf fan-connectors, allemaal PWM. De overklokmogelijkheden en beschikbare voltages zijn keurig, zoals ook al beschreven op de pagina over MSI's UEFI BIOS. Het bordje heeft een Clear-CMOS knop en ouderwetse voltage meetpunten, maar daar blijft het verder bij qua hardwarematige extra's. MSI's automatisch overklokmodus OC Genie, inmiddels ook alweer toe aan generatie 4, is aanwezig, maar puur softwarematig op BIOS-niveau.

MSI Z87-G45 Gaming

MSI Z87-G45 Gaming

MSI bundelt verder de Lucid VirtuMVP software. Bij de Z77 generatie was dat heel gebruikelijk, maar de technologie is op zijn zachtst gezegd niet bepaald aangeslagen (en wij waren ook niet bijster enthousiast). Nu lijkt MSI nog de enige die er in gelooft.

MSI Z87-GD65 Gaming

De Z87-GD65 Gaming is de luxere versie van de hiervoor besproken Z87-G45 Gaming. De borden kennen dan ook meer overeenkomsten dan verschillen, al zijn die er wel degelijk en vooral op het vlak van slimme hardwarematige (overklok) features.

MSI Z87-GD65 Gaming

MSI Z87-GD65 Gaming

De uitbreidingssloten, het aantal USB-aansluitingen, de Killer netwerkkaart, de Audio Boost functionaliteit op basis van de Realtek ALC1150: het is allemaal gelijk aan de G45. Het eerst, misschien wel minst belangrijke verschil is dat de GD65 acht in plaats van zes SATA600-poorten heeft. Een ASMedia ASM1061 verzorgt de twee extra poorten. Een ander verschil is dat de GD65 gebruik maakt van een 12-fase stroomvoorziening voor de CPU in plaats van 8 fases. Het zou potentieel tot hogere overkloks moeten kunnen leiden. Overigens: de D in GD65 stond altijd voor DrMOS, maar deze chips heeft MSI op dit bord niet meer geïmplementeerd. Omdat de GD65 borden bij vorige generaties erg populair waren is de naam echter wel gebleven.

MSI Z87-GD65 Gaming

We schreven het al; de belangrijkste verschillen zijn er op het vlak van de extra's. Zo zijn de voltage meetpunten bij de GD65 voorzien van een blokje waar je de meetpennen van je multimeter in vast kunt zetten. Verder heeft dit bord onboard power- en reset-koppen maar daarnaast ook de zeer slimme Go2BIOS-knop waarmee je bij de volgende boot direct in de BIOS terecht komt. Andere moederbordfabrikanten hebben deze slimme vinding inmiddels van MSI gekopieerd. Verder is OC Genie op dit bord met een hardwarematige knop uitgevoerd, inclusief een schakelaar waarmee je twee niveaus van automatische overklok kunt kiezen. Het bord heeft verder twee BIOS-chips waartussen handmatig geschakeld kan worden. Altijd prettig is het HEX-display, dat BIOS POST-codes toont.

MSI Z87-GD65 Gaming

MSI Z87-GD65 Gaming

MSI Z87-GD65 Gaming

De GD65 is opnieuw een mooi bord dat een prima mix van features biedt: niet te veel en zeker niet te weinig.

Op één vlak moeten we MSI overigens echt complimenten geven: in de doos van dit GD65 bord vinden we een zeer duidelijke overklok-handleiding, die beginnende overklokkers heel goed op weg helpt. Chapeau!

MSI Z87-I

Ook MSI stuurde ons een Mini-ITX moederbordje, gebaseerd op de Z87-chipset, dus ook geschikt voor overklokken. De Z87I is helemaal zwart en ziet er zodoende erg strak uit. Het is jammer dat er bijna geen Mini-ITX kastjes met venster zijn. 

MSI Z87I

Het bordje heeft twee DIMM-sloten en biedt PCI-Express x16 voor een optionele losse videokaart. Vermoedelijk wegens ruimtegebrek heeft MSI slechts vier van de zes SATA-poorten geïmplementeerd. Voor een klein game-PC'tje of HTPC maakt dat natuurlijk niets uit, voor een servertje wellicht wel, al kun je daarvoor wellicht sowieso beter een H87-bordje pakken, want server en overklokken zijn natuurlijk twee zaken die niet samen gaan. Voor dat gebruiksdoel is het juist wel weer handig dat MSI twee Gigabit LAN-aansluitingen heeft geplaatst, beide gebaseerd op Realtek-chips trouwens. Bij bedraad netwerk blijft het niet, want in een Mini-PCIe slot vinden we een Intel Centrino Wireless-N 2230 WiFi-chip, geschikt voor Intel Wireless Display. De 2230 ondersteunt 802.11n met 300 Mbps, helaas wel alleen op de 2,4 GHz band. De module biedt ook Bluetooth 4.0.

MSI Z87I

Achterop vinden we verder 4x USB 3.0, 2x USB 2.0, HDMI, DVI en DisplayPort. Ook een optische digitale audio-uitgang is voorhanden. Intern is er nog een USB 3.0 en een USB 2.0 header. Het bordje heeft tenslotte twee fan-aansluitingen, beide PWM.

MSI Z87I

MSI Z87I

Kortom, de MSI Z87-I is een lekker compleet bordje en een leuke basis voor het bouwen van een Haswell-gebaseerd Mini-ITX gamesysteem.

MSI Z87 MPower

De laatste twee borden in de test komen uit MSI's MPower reeks. MSI richt zich met deze borden primair op overklokkers. De zwart/gele kleurstelling, die we sowieso erg kunnen waarderen, sluit ook aan bij de Lightning-videokaarten die MSI voor dezelfde doelgroep beschikbaar heeft. Net als bij de vorige generatie MPower borden stelt MSI zich ten doel "zo stabiel mogelijke overkloks" te kunnen bieden. Dat is natuurlijk voor een deel marketing, maar MSI voegt toch wel de daad bij het woord: alle MPower borden hebben in de fabriek 24 uur Prime95 met een "flinke overklokte watergekoelde CPU" doorstaan. Welke CPU en op welke klokfrequentie wordt niet duidelijk gemaakt. Een doorhanger met teksten als "Busy breaking world records"  en "Out buying LN2" maakt de focus op overklokkers compleet.

MSI Z87 MPower

MSI Z87 MPower

Naar veluid om te voorkomen dat mensen niet kunnen kiezen tussen een bord uit de Gaming- en overklok-reeksen, is de de Audio Boost en Killer netwerkkaart functionaliteit van de Gaming-borden ook op de MPowers terecht is gekomen. Eerst wilde MSI de twee doelgroepen dus uit elkaar houden, maar nu lijken ze toch weer bij elkaar te komen. MSI's argument dat er een grote overlap zit tussen gamers en overklokkers blijft natuurlijk valide.

MSI Z87 MPower

MSI Z87 MPower

Genoeg over de positionering, over naar de techniek. Als we in de vergelijkingstabel kijken, blijkt de Z87 MPower qua uitrusting erg te lijken op de Z87-GD65 Gaming. Opvallende verschillen zijn dat MSI bij deze MPower een 802.11n WLAN / Bluetooth kaartje meelevert en het aantal fases van de CPU-stroomvoorziening heeft opgewerkt tot 16. Voor de CPU-stroomvoorziening gebruikt men zogenaamde PowerPak MOSFET's, SFC spoelen en Hi-C condensators. Ook het aantal USB 3.0 poorten is wat groter. De uitbreidingssloten, de hoeveelheid fan-aansluitingen, maar vooral ook de hardwarematige extra features zijn grotendeels gelijk. Ook hier vinden we dus onboard power- en reset-knoppen, de Go2BIOS-knop, OC Genie, voltage meetpunten met blokje, een HEX-display en een schakelaar om tussen twee BIOS-chips te kiezen. Wat we bij de GD65 nog niet zagen zijn - en + knoppen om hardwarematig de bClk aan te passen en een clear CMOS knop achterop tussen de I/O-connectoren. Ook heft de MPower twee 8-pin connectors voor de CPU-stroomvoorziening.

MSI Z87 MPower

MSI Z87 MPower

MSI Z87 MPower

MSI Z87 MPower

Het koelblok ziet er stoer uit met de felgele kleur, zoals eerder al gezegd. Het massieve VRM-koelblok dat strak in een vierkant om de socket is geplaatst is ideaal voor wie met extreme koeling aan de slag gaat, omdat het isoleren van de socket bijna kinderspel is. Het plaatsen van sommige lucht CPU-koelers is wel wat lastig, aangezien de hoeken vrijwel niet bereikbaar zijn. Door het gebruik van de zeer platte HiC-caps is de ruimte om de socket verder juist opvallend leeg.

MSI Z87 MPower Max

Naast de Z87 MPower is er ook een Z87 MPower Max. Wie kleine kinderen heeft kan nog even het spelletje "zoek de verschillen" gaan spelen, want die zijn beperkt. De Max is simpelweg wat extremer en zou dus voor nog hogere overklokresultaten moeten kunnen zorgen, wanneer je aan de slag gaat met extreme koeling. Zo biedt de MPower Max 20 fases CPU-stroomvoorziening in plaats van 16 , drie fases voor het geheugen in plaarts van twee en een nóg dikker koelblok op de componenten voor de CPU-stroomvoorziening. Volgens MSI zou de MPower Max tot 800 Watt vermogen aan de CPU moeten kunnen leveren, waar de standaard MPower tot 640 Watt komt. Hoewel de indeling hier en daar een beetje afwijkt, kunnen we op twee extra USB 3.0 poorten verder qua uitrusting geen verschillen vinden. 

MSI Z87 MPower Max

MSI Z87 MPower Max

MSI Z87 MPower Max

MSI Z87 MPower Max

Hoe hebben we getest + bClk waardes en BIOS-versies.

We hebben de verschillende borden getest in combinatie met een Intel Core i7 4770K Haswell processors, 2x 4 GB Corsair Vengeance Pro DDR3-1600 geheugen, integrated graphics, een OCZ Vertex 4 128 GB SSD, een Corsair CX750M voeding en Windows 8 Pro x64 als besturingssysteem. 

In alle grafieken zijn de ASRock borden groen, de ASUS borden geel, de Gigabyte borden blauw, het Intel bord paars en de MSI borden rood. 

We testen alle borden op hun standaard instellingen, zoals ze uit de doos komen. Vanzelfsprekend zijn prestaties en stroomverbruik afhankelijk van de standaard tuning. Vroeger speelden moederbordfabrikanten nog wel eens vals door de bClk stiekem standaard een kleine beetje te verhogen. Wij en andere reviewsites waren daar nooit echt van gediend en de verschillende fabrikanten lijken hun leven te hebben gebeterd. Zoals te zien in onderstaande grafiek werken alle borden keurig standaard op 100 of 99,8 MHz bClk. De 100,1 MHz van twe ASRock borden zien we door de vingers. In de tabel vind je de BIOS-versie die we hebben gebruikt.

MoederbordGebruikte BIOS-versie tijdens test
ASRock Fatal1ty H87 Performance P.1.30
ASRock Fatal1ty Z87 Professional L1.03
ASRock Z87 Extreme6 M1.11B
ASRock Z87E-ITX P.150A
ASRock Z87M Extreme4 M1.21A
ASUS B85M-G 309
ASUS Gryphon Z87 3008
ASUS H87I-Plus 306
ASUS H87M-E 401
ASUS H87M-Pro 0504
ASUS Maximus VI Extreme 3009
ASUS Maximus VI Gene 3009
ASUS Maximus VI Hero 224
ASUS Sabertooth Z87 3008
ASUS Z87-A 3008
ASUS Z87-Deluxe 3008
ASUS Z87-Expert 3008
ASUS Z87-K 309
ASUS Z87-Plus 3008
Gigabyte B85M-HD3 F2
Gigabyte G1.Sniper 5 F3h
Gigabyte H87M-HD3 F2
Gigabyte Z87-D3HP F2
Gigabyte Z87-HD3 F2
Gigabyte Z87M-D3H F4
Gigabyte Z87X-OC F3
Gigabyte Z87X-UD3H F4h
Gigabyte Z87X-UD5H F3
Intel DZ87KLT75K 86A.0328
MSI B85M-P33 V4.2B1
MSI H87-G41 PC Mate V3.2B1
MSI Z87 MPower V1.3B1
MSI Z87 MPower Max V1.2B4
MSI Z87-G43 V1.2B1
MSI Z87-G45 Gaming V1.1B3
MSI Z87-GD65 Gaming V1.1B1
MSI Z87I V1.00

Benchmarks: 3DMark

In de grafieken op deze en de volgende pagina's vind je de resultaten van onze benchmarks. Traditiegetrouw liggen de prestaties van moederborden met dezelfde chipset zo dicht bij elkaar dat die prestaties geen reden zijn om voor een bepaald bord te kiezen. Toch zijn er een aantal opvallende zaken: zo werken de meeste borden standaard uit de doos met wat wij noemen een aggressieve turbo: of nu 1, 2, 3 of 4 cores in gebruik zijn, ze schalen altijd op naar een zo hoog mogelijke frequentie. De borden die dat niet doen - overduidelijk twee modellen van MSI en de twee ASRock Fatal1ty moederborden - pik je er bij de Cinebench benchmark waar alle cores gebruikt worden meteen uit, ze scoren dan duidelijk wat langzamer. ASRock lijkt de geheugentuning nog niet helemaal op orde te hebben: in de Passmark memory benchmark eindigen de twee ASRock borden onderaan en als gevolg van de wat slechtere geheugenprestaties vinden we de borden ook onderaan in de 3DMark grafiek. Vergeet niet: voor integrated graphics is snelle geheugentoegang van groot belang.

Hoe dan ook, bij 3DMark, maar ook op de volgende pagina bij de PCMark 7 Computation Test en de Passmark 8 CPU-mark is het verschil tussen de meeste borden kleiner dan de nauwkeurigheid van de benchmark. Laat het nog maar eens gezegd zijn: verschillen kleiner dan pak 'm beet 3% mag je eigenlijk als even snel opvatten. Het is dan ook de reden dat we slechts een beperkt aantal benchmarks op moederborden draaien: we gaan anders immers op zoek naar verschillen die er simpelweg niet zijn.