Intel Core i7 4770K / Core i5 4670K / Core i5 4430 review: Haswell getest

69 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Tick-tock
  3. 3. Haswell in een notendop: veel vernieuwd
  4. 4. Krachtigere cores
  5. 5. AVX2
  6. 6. Transactional memory
  7. 7. Verbeterde graphics
  8. 8. Power management
  9. 9. Haswell voor desktops
  10. 10. Haswell voor laptops, Ultrabooks en tablets
  11. 11. 8-serie chipsets
  12. 12. Veranderingen voor overklokkers
  13. 13. Test
  14. 14. Benchmarks (iGPU): 3DMark Cloud Gate
  15. 15. Benchmarks (iGPU): 3DMark Fire Strike
  16. 16. Benchmarks (iGPU): Crysis 3 (1920x1080 Low)
  17. 17. Benchmarks (iGPU): Crysis 3 (1920x1080 Medium)
  18. 18. Benchmarks (iGPU): Hitman Absolution (1920x1080 Low)
  19. 19. Benchmarks (iGPU): Hitman Absolution (1920x1080 Medium)
  20. 20. Benchmarks (iGPU): Tomb Raider (1920x1080 Low)
  21. 21. Benchmarks (iGPU): Tomb Raider (1920x1080 Medium)
  22. 22. Benchmarks (iGPU): Adobe Photoshop CS6
  23. 23. Benchmarks (iGPU): Adobe Photoshop CS6 (OpenCL)
  24. 24. Benchmarks (iGPU): Cinebench 11.5
  25. 25. Benchmarks (iGPU): Tech Arp x264 HD 5.0.1 Pass 1
  26. 26. Benchmarks (iGPU): Tech Arp x264 HD 5.0.1 Pass 2
  27. 27. Benchmarks (iGPU): Cyberlink Espresso 6.7
  28. 28. Benchmarks (iGPU): Cyberlink Espresso 6.7 (GPGPU/QS)
  29. 29. Benchmarks (iGPU): Cyberlink PowerDirector
  30. 30. Benchmarks (iGPU): Cyberlink PowerDirector (GPGPU/QS)
  31. 31. Benchmarks (iGPU): Microsoft Excel 2013
  32. 32. Benchmarks (iGPU): Microsoft Word 2013
  33. 33. Benchmarks (iGPU): IE10 - Futuremark Peacekeeper 2.0
  34. 34. Benchmarks (iGPU): IE10 - Mozilla Kraken
  35. 35. Benchmarks (iGPU): WinRAR 4.20 (512 MB)
  36. 36. Benchmarks (iGPU): TrueCrypt 7.1 AES
  37. 37. Benchmarks (iGPU): TrueCrypt 7.1 AES (+ AES-NI)
  38. 38. Stroomverbruik (iGPU): Cinebench 11.5 (Max)
  39. 39. Stroomverbruik (iGPU): 3DMark Cloud Gate (Gemiddeld)
  40. 40. Stroomverbruik (iGPU): Idle
  41. 41. Benchmarks (HD 7970): Hitman Absolution (1920x1080 Medium)
  42. 42. Benchmarks (HD 7970): Hitman Absolution (1920x1080 High)
  43. 43. Benchmarks (HD 7970): Tomb Raider (1920x1080 Medium)
  44. 44. Benchmarks (HD 7970): Tomb Raider (1920x1080 High)
  45. 45. Stroomverbruik (HD 7970): Cinebench 11.5 (Max)
  46. 46. Stroomverbruik (HD 7970): Idle
  47. 47. Core i7 4770K vs Core i7 3770K
  48. 48. Overklokresultaten met phase-change
  49. 49. Conclusie
  50. 50. Besproken producten
  51. 51. Reacties

Inleiding

Komende dinsdag, 4 juni, is het eindelijk zo ver: dan introduceert Intel haar vierde generatie Core-processors, bij de lezers van Hardware.Info natuurlijk beter bekend als Haswell. Morgen, 2 juni, gaan de nieuwe CPU's al bij een aantal geselecteerde winkels, waaronder Informatique in Nederland en Tones in België middels speciale zondagopeningen in de verkoop. En vandaag, 1 juni, mogen we je al exact vertellen welke prestaties je op de desktop van Haswell mag verwachten, met een uitgebreide, 49 pagina's tellende test van de Intel Core i7 4770K, Core i5 4670K en Core i5 4430 processors, waarbij de eerste twee uiteraard de officiële opvolgers van de Core i7 3770K en Core i5 3570K zijn. 

Wie de afgelopen weken en maanden het nieuws rond Haswell op de voet heeft gevolgd, zal de ins en outs van de nieuwe processors wellicht al kennen. Klik dan vooral direct door naar pagina 13, waar we beginnen met de benchmarks. Op de eerste twaalf pagina's van deze review zetten we eerst alle achtergrondinformatie van Haswell nog eens op een rijtje, grotendeels overgenomen uit onze eerdere preview maar geactualiseerd met de laatste informatie.

Deze review is mede mogelijk gemaakt door Tones.be, waar men inmiddels passend afscheid heeft genomen van de derde generatie Core-processors.

Vergeet ook niet onze uitgebreide review van 33 voor Haswell geschikte moederborden te lezen.

Tick-tock

Haswell is de eerstvolgende stap in Intels bekende tick-tock strategie. Bij het verschijnen van de Core-architectuur en de daarop gebaseerd Core 2 Duo processors formuleerde Intel het voornemen om vanaf dat moment ieder jaar een nieuwe generatie processors te introduceren, waarbij om en om ofwel een nieuwe architectuur wordt geïntroduceerd, ofwel een nieuw productieprocedé in gebruik wordt genomen.

Die strikte duur van een jaar heeft Intel de laatste paar generaties niet meer vol kunnen houden – het tempo lijkt nu op gemiddeld 14 maanden – maar de onderliggende strategie is er nog steeds. De laatste stap, de introductie van de Ivy Bridge processors op 23 april jongstleden, was een tick, ofwel een overstap naar kleinere transistors; in dit geval 22nm exemplaren. De architectuur van Ivy Bridge is gebaseerd op de vorige generatie (Sandy Bridge) en zodoende zijn de prestatieverschillen relatief beperkt.

De nieuweste generatie, Haswell, is dus weer een tock: een nieuwe architectuur op basis van een bewezen productieproces. De tocks zijn over het algemeen het interessantst, want ze brengen doorgaans een flinke prestatiewinst met zich mee. Intel lijkt zich echter voornamelijk te hebben gericht op het stroomverbruik en de efficiëntie (prestaties per watt) van de processor. Vergeet niet: laptops en andere mobiele apparaten vormen tegenwoordig een veel grotere markt dan desktops. Haswell is geschikt om in veel dunnere laptops/Ultrabooks/tablets een plaatsje te vinden dan de huidige Ivy Bridge processors.

 

Officiëel noemt Intel Haswell de vierde generatie Core-processors en bestaande modelseries Core i7, Core i5 en Core i3 blijven gehandhaafd. Wel heeft Intel nieuwe logo's geïntroduceerd, waaraan PC's of laptops met de nieuwe Haswell CPU's te herkennen zijn. Net als bij eerdere generaties begint Intel voor desktop PC's met de introductie van snelle Core i7 en Core i5 exemplaren. Core i3's, Pentiums en Celerons van de Haswell generatie volgen later. Voor laptops zijn de eerste Haswell CPU's zelfs beperkt tot Core i7's. 

Let wel: Haswell is vooralsnog geen opvolger voor Intels high-end Socket 2011 platform.


De nieuwe Haswell Core i3, i5 en i7 logo's.

Haswell in een notendop: veel vernieuwd

Haswell is dus een tock, oftewel een nieuwe architectuur op basis van een bestaande productieprocedé. De 22nm Tri-Gate ‘3D’-transistors die we kennen van de Ivy Bridge chips worden ook gebruikt voor Haswell. De nieuwe architectuur zorgt er volgens Intel voor dat de 22nm transistors optimaal benut worden.

Hoewel zo'n beetje ieder gedeelte van de processor tegen het licht is gehouden, is de basisopzet van Haswell gelijk aan die van Sandy Bridge en Ivy Bridge. Opnieuw hebben we te maken met zeer modulair opgebouwde processors met in eerste instantie maximaal vier cores, geïntegreerde graphics, een geïntegreerde dual-channel DDR3-geheugencontroller, een geïntegreerde PCI-Express 3.0 controller en een ringbus die alle chiponderdelen met elkaar verbindt. Bekende Intel technologieën als HyperThreading en de Turbo-modus komen we ook bij Haswell allemaal weer tegen. De modulaire opbouw zorgt ervoor dat Intel bij Haswell opnieuw makkelijk kan variëren met bijvoorbeeld het aantal cores of het type geïntegreerde videokaart.


In de basis is de modulaire opbouw van Haswell gelijk aan die van Sandy Bridge en Ivy Bridge

Omdat de opbouw van de processor op sommige vlakken flink op de schop gaat, onder meer door de integratie van een voltage controller, zal Haswell niet compatibel zijn met bestaande moederborden. Voor desktops komt er een nieuwe Socket 1150 (LGA, dus met pinnetjes in de socket), voor laptops een nieuwe voet met 947 contactpunten (PGA, ofwel pinnetjes aan de CPU). Voor Ultrabooks, tablets en All-in-Ones komen er ook zogenaamde BGA (Ball Grid Array) varianten, die rechtstreeks op een moederbord worden vastgesoldeerd.

De belangrijkste vernieuwingen voor de CPU-architectuur zijn de komst van nieuwe instructies (AVX 2) en de ondersteuning voor transactional memory (TSX aldus de Intel-afkorting). Vooral dat laatste kan ervoor gaan zorgen dat multi-threaded software een stuk sneller gaat werken; wel moet software daar speciaal voor geoptimaiseerd worden, dus de voordelen van die technologie zullen niet direct zichtbaar zijn. Opvallend is overigens dat volgens de laatste geruchten niet alle Haswell CPU’s ondersteuning voor TSX zullen krijgen.

De in de consumentenversies van Haswell geïntegreerde GPU moet bovenal stukken sneller worden, maar krijgt daarnaast ondersteuning voor DirectX 11.1. Intel komt met verschillende varianten, met 6 GPU-cores (GT1), 20 GPU-cores (GT2) en zelfs 40 GPU-cores (GT3). Van Haswell-processor met deze GT3-variant komen zelfs exemplaren met 128 MB geheugen binnen de CPU (eDRAM in jargon), wat de prestaties nog verder doen toenemen. Helaas vinden we die GT3-versie alleen terug bij processors gericht op laptops en All-in-One PC’s. De GT1 en GT2 varianten gaat Intel als vanouds HD Graphics noemen. Voor de GT3 en GT3e gebruikt men een nieuwe merknaam, Iris Graphics en Iris Pro Graphics, waarmee men wil aangeven dat men een flinke stap heeft gemaakt en nu één op één de concurrentie aan wil gaan met GeForce en Radeon GPU's, voor laptops en all-in-ones althans.

Verder gaat Intel opnieuw een stap verder met het integreren van chipsetfunctionaliteit in de processor. Na de geheugencontroller bij Nehalem en de PCI-Express-controller bij Sandy Bridge volgt nu ook een geïntegreerde voltage controller en komt er voor Ultrabooks en All-in-One PC’s zelfs een complete system-on-a-chip (SoC) variant van de processor, waarbij CPU en chipset geworden gecombineerd in een zogenaamd multi-chip package.

Naast deze grote aanpassingen aan de processor zijn er ook vele kleine verbeteringen, die elk hun steentje bijdragen aan verbeterde prestaties.

Deze zeker voor desktop processors meest gebruikte quad-core variant van Haswell met GT2 graphics meet 177 mm² en bevat 1,4 miljard transistors. Daarmee is de chip ietsje groter dan Ivy Bridge, maar bevat hij ruwweg even veel transistors.


Een quad-core Haswell CPU als onderdeel van een wafer

Krachtigere cores

De afzonderlijke cores binnen Haswell zijn volgens Intel alle een stuk sneller dan de cores van Ivy Bridge en Sandy Bridge processors. Dat heeft verschillende redenen. Zo heeft Intel bijvoorbeeld de branch prediction, het inschatten welke vertakkingen in programmacode worden genomen, opnieuw verbeterd zodat de kans op achteraf zinloos werk uitvoeren is verkleind. Verder heeft Intel vrijwel alle buffers binnen de cores vergroot. De belangrijkste reden waarom Haswell cores echter sneller zijn dan die van Sandy Bridge en Ivy Bridge is dat Intel het aantal execution units, de daadwerkelijke rekeneenheden binnen de cores, heeft verhoogd van zes naar acht. 

 

De eerste van de twee nieuwe execution units is geschikt om berekeningen met gehele (integer) getallen uit voeren. Daarmee komt het aantal execution units met integer ALU's op vier. De tweede nieuwe execution unit is juist bestemd om geheugenadressen te verwerken en ontlast daarmee twee andere execution units.

Bestaande execution units hebben verder extra functies gekregen. Zo kunnen de eerste twee nu ook overweg met zogenaamde FMA-instructies (waarover verderop meer). Bovendien kunnen deze eerste twee execution units nu beide floating point multiply instructies uitvoeren, ofwel floating point getallen vermenigvuldigen. Bij Sandy en Ivy Bridge kon alleen de eerste execution unit dat.

Het vergroten van het aantal execution units betekent simpelweg dat de processor meer afgeronde instructies per klokslag kan afleveren. In het theoretische geval dat er voor alle executions units op ieder moment taken zijn, zou Haswell hierdoor 33% méér instructies kunnen afleveren dan Ivy Bridge. In de praktijk komt het zelden voor dat alle executions units tegelijkertijd gebruikt worden en mag je dus ook absoluut niet een dergelijke prestatiewinst verwachten. Juist het feit dat de nieuwe executions units enkele bestaande aflossen en bestaande execution units meer functies hebben gekregen, maakt de kans dat alle rekeneenheden op een bepaald moment ingezet kunnen worden wel groter. Ook bij bestaande software zal dit potentieel een significant effect hebben op de prestaties.

De lengte van de pipelines binnen de execution units is ongewijzigd ten opzichte van Ivy Bridge en diens voorlopers: 14 stages om precies te zijn. Dat betekent dat een verkeerd ingeschatte branch niet voor grotere problemen zorgt dan voorheen. 

 

Om ervoor te zorgen dat de execution units zo goed mogelijk gevuld kunnen blijven worden, heeft Intel vrijwel alle buffers binnen de cores tegen het licht gehouden en waar mogelijk vergroot. Zo is het aantal instructies dat de processor in geoptimaliseerde volgorde kan uitvoeren verhoogd van 168 naar 192. Ook het aantal uitstaande bewerkingen voor het geheugen en de registers binnen de processor zijn verhoogd. 

De snelheid waarmee de cores met het L1-cachegeheugen communiceren heeft Intel verdubbeld. Was dat bij Ivy Bridge nog 32 bytes/cycle lezen en 16 bytes/cycle schrijven, bij Haswell is dat 64 bytes/cycle en 32 bytes/cycle. Ook de verbinding tussen de L1-cache en de L2-cache is verdubbbeld in snelheid naar 64 bytes/cycle. 

De capaciteit van de L1- en L2-caches blijft ongewijzigd op 64 kB respectievelijk 256 kB per core. Hoewel er geruchten waren dat Intel de hoeveelheid L3-cache zou gaan verhogen bij Haswell, blijkt ook die afhankelijk van het model maximaal 8 MB te blijven.

 

AVX2

AVX2 is een uitbreiding op de AVX-instructieset, die bij Sandy Bridge werd geïntroduceerd. Om het geheugen even op te frissen: het belangrijkste onderdeel van AVX was dat Intel de floating point rekeneenheden van de processor had opgewaardeerd om te kunnen werken met 256-bit getallen. Daarnaast bevatte AVX een twaalftal nieuwe instructies, waarvan een aantal geschikt voor drie variabelen, waarvan een instructie om C = A + B te doen het belangrijkste voorbeeld is. Om hetzelfde te bewerkstelligen moeten processors zonder AVX-instructies wegens een maximum van twee variabelen minimaal twee instructies uitvoeren: eerst A = A + B en daarna C = A.

AVX2 borduurt verder op de ideeën van AVX. Een belangrijke vernieuwing is dat bij Haswell ook de integer rekeneenheden met 256-bit getallen kunnen werken. Daarnaast wordt het aantal instructies dat geschikt is om te werken met drie variabelen verder uitgebreid, met onder meer instructies voor vermenigvuldigen en bit operaties. Verder komen er nieuwe instructies om data volgens het zogenaamde gather-scatter­ principe uit het geheugen te halen, belangrijk bij vectorberekeningen, die we weer veel bij multimediaprogrammatuur tegenkomen.

 

Onderdeel van AVX2 is een door veel developers gevraagde fused multiply-add (FMA) instructie, waarmee in één keer getallen vermenigvuldigd en opgeteld kunnen worden. AMD introduceerde eerder ook al een FMA-instructie bij de Bulldozer kern, maar helaas zijn beide niet compatible. AMD heeft gekozen voor de meer geavanceerde FMA4 implementatie, die kan werken met vier variabelen. Bulldozer kan dus in één keer de instructie D = A x B + C uitvoeren. Intel kiest voor FMA3, met maximaal drie variabelen (C = A x B + C). Echter zelfs deze minder geavanceerde variant kan bij voor AVX2 gecompileerde software voor een aardige prestatiewinst zorgen.

Gebrekkige communicatie

Nieuwe instructies worden pas breed door softwareontwikkelaars toegepast wanneer voldoende mensen er gebruik van kunnen maken. Concreet betekent dit dat nieuwste instructies pas een echte kans van slagen hebben als ze door zowel Intel als AMD worden omarmd. Of ze het willen of niet, de twee processorfabrikanten zijn op dit vlak tot elkaar veroordeeld. De implementatie van fused multiply-add (FMA) is een mooi voorbeeld van hoe gebrekkig de communicatie tussen beide concurrenten kan zijn.

Augustus 2007 kondigde AMD haar voorstel voor de SSE5-instructieset aan, met als onderdeel daarvan instructies met drie variabelen én een FMA3-instructie. SSE5 zou in Bulldozer moeten gaan verschijnen. April 2008 volgde Intel met een aankondiging van AVX, met eveneens 3-operand instructies (maar anders geïmplementeerd) en een 4-variabele variant van FMA, ofwel FMA4. Het was voor AMD reden om de plannen voor Bulldozer weer op de schop te nemen (één van de vele vertragingen) en aan de slag te gaan met een Bulldozer-architectuur met ondersteuning voor AVX en FMA4. Terwijl men daar aan werkte, kondigde Intel in december 2008 de overstap aan van FMA4 naar FMA3. Voor AMD was er geen weg terug meer en in mei 2009 kondigde AMD aan dat Bulldozer over AVX en FMA4 zou beschikken. Uiteindelijk bleek dat toen Intel AVX bij Sandy Bridge introduceerde, FMA er nog geen onderdeel van was. AMD liep op dit vlak dus voor, maar moest noodgedwongen de tweede generatie Bulldozer (Piledriver) ook geschikt maken voor FMA3, om compatibel te zijn met Intel Haswell.

Security

Naast de AVX2 extensies heeft Intel ook nog een aantal nieuwe instructies aan Haswell toegevoegd die encryptie-algoritmes kunnen versnellen. Veelgebruikte algoritmes als SHA-256, RSA en AES profiteren daarvan. De grootste prestatiewinst is te verwachten bij het berekenen van CRC-data; wanneer software van de nieuwe instructies gebruik maakt, zou dat tot meer dan 4x sneller kunnen gaan dan op een Ivy Bridge CPU. Nu steeds meer data op internet versleuteld wordt - denk aan VPN-verbindingen, gecodeerde video-conferencing streams, HTTPS-websites, etc. etc. - vormen deze nieuwe instructies voor flink snelheidsverbeteringen.

 

Transactional memory

Wat misschien wel de grootste impuls aan de prestaties van software zal geven – mits die daarvoor expliciet geschikt gemaakt wordt – is de komst van Transactional Synchronization Extensions (TSX). Deze nieuwe technologie verbetert de manier waarop meerdere threads van hetzelfde programma omgaan met data in het geheugen. Het kan ervoor zorgen dat multithreaded software beter kan schalen naar meerdere cores.

Wat is het geval? Wanneer een thread van een programma op dit moment aanpassingen aan de data van het programma in het geheugen wil doen, wordt in de regel het gehele geheugensegment op slot gezet. Andere threads kunnen de data dan enkel nog read-only of soms zelfs helemaal niet meer benaderen. Vergelijk het met wanneer twee mensen in hetzelfde bedrijf aan dezelfde Excel-spreadsheet willen werken. Zodra één iemand de sheet geopend heeft, krijgt de ander bij openen een melding van Excel dat de sheet alleen in een alleen-lezen modus geopend kan worden. (We gaan er bij deze analogie even gemakshalve vanuit dat de werknemers nog niet hebben ontdekt dat het ook mogelijk is om een Excel-sheet te delen). Net zoals de twee werknemers op elkaar moeten wachten om data in de sheet aan te passen, moeten de verschillende threads binnen de CPU dat ook. Wachten is in beide gevallen zonde van de tijd. Zo’n complete lock is vaak niet nodig: net zoals het bij Excel-sheet best mogelijk is dat de twee medewerkers in een compleet ander gedeelte van de sheet werken, kan het bij meerdere threads ook zo zijn dat ze aanpassingen doen in gedeeltes van het geheugen waar de ander niet afhankelijk van is.

Een oplossing is om bij aanpassingen van het geheugen met zogenaamde transacties te gaan werken, een concept dat voor database-techneuten gesneden koek zal zijn. Bij een transactie worden alle aanpassingen van een bepaald lijst opdrachten opgespaard en uiteindelijk in één keer verwerkt. Mocht er tijdens het verwerken van de transactie iets veranderen waardoor deze niet meer kan worden uitgevoerd, wordt alles teruggedraaid en krijgt de software de mogelijkheid om het opnieuw te proberen of om de opdracht te laten zitten. Dat werkt uitstekend voor databases en kan net zo goed werken voor geheugen.

De Transactional Synchronization Extensions bestaan uit twee implementaties. Hardware Lock Elision (HLE) is de simpelste en is backwards compatible met bestaande processors. Wat hier gebeurt is dat de instructies die een stuk van het geheugen ‘locken’ worden voorafgegaan door twee instructies die alleen de TSX-processors snappen. Oudere processors slaan die instructies over en geven ouderwets de volledige lock, net als vroeger. Bij de Haswell processors zorgen de prefix-instructies dat de lock niet echt wordt gezet, maar dat de aanpassingen aan het geheugen van de betreffende thread in een transactie worden gedaan. Zolang de fictieve lock aanwezig is, houdt de processor exact bij wat de thread en de andere threads in het betreffende gedeelte van het geheugen uitvoeren. Zodra er een conflict is (twee threads willen dezelfde data overschrijven of de ene thread leest een stuk data dat de ander net wil gaan overschrijven), dan draait de processor de transactie terug vóór de blokkering wordt opgeheven.

De tweede variant is Restricted Transactional Memory. Wanneer de software op deze wijze wordt gecompileerd, is deze niet compatibel met oudere processors, maar hebben ontwikkelaars zélf invloed op de transacties. Ze kunnen deze zelf starten, stoppen en ook opgeven wat er moet gebeuren wanneer een transactie wordt teruggedraaid. Bestaande programmeertalen zijn trouwens nog niet erg geschikt om hiermee te werken, maar Intel heeft een uitbreiding op de C++ programmeertaal voorgesteld om het werken met geheugentransacties makkelijker te maken.

Verbeterde graphics

De CPU-cores zijn door Intel dus flink onder handen genomen, maar ook de geïntegreerde videokaart is flink verbeterd. Allereerst heeft Intel ervoor gezorgd dat de nieuwste versies van de belangrijkste API's worden ondersteund: DirectX 11.1, OpenGL 4.2 en OpenCL 1.2. Hoewel de architectuur van de nieuwe GPU in de basis overeenkomt met die van Ivy Bridge, komt Intel wel met snellere versies. Naast een variant met 6 cores (codenaam GT1) en een variant met 20 cores (GT2) komt er nu ook een uitvoering met 40 cores (GT3) en daarvan zelfs een variant met 128 MB embedded geheugen (GT3e). Ter vergelijking: bij Ivy Bridge bestaat er enkel een GT1 (HD Graphics 2500) en GT2 (HD Graphics 4000) variant met 6 respectievelijk 16 cores.

Voor de desktop Haswell processors heeft Intel vooralsnog enkel modellen met GT2 gepland. Deze geïntegreerde GPU zal bij desktop processors door het leven gaan als Intel HD Graphics 4600. Bij bepaalde notebook CPU's met een GT2-variant op lagere klokfrequentie spreekt Intel over HD Graphics 4400 of 4200. Chipsets met GT3 zullen te zijner tijd voor Ultrabooks en All-in-One PC’s uitkomen. Van die GT3-versie komt zoals geschreven ook een variant met 128 MB geïntegreerd geheugen (eDRAM). Deze variant staat bekend onder codenaam GT3e. Het is inmiddels bekend dat Intel zich voor deze GT3e GPU tot doel had gesteld om prestaties van het niveau van een Nvidia GeForce GT 650M te kunnen bieden. Ofwel: het prestatieniveau van een mid-range losse GPU, maar dan als onderdeel van een processor. Deze GT3 GPU van de snelste Haswell processors zou aleen al door het toegenomen aantal GPU-cores ruim twee keer sneller zijn dan de huidige HD Graphics 4000. De GT3e GPU zal officieel door het leven gaan als Intel Iris Pro Graphics 5200. Van de GT3-versie komen twee varianten voor mobiele GPU's met respectievelijk een 28W of 15W TDP. De snellere GT3 variant gaat Intel Iris Graphics 5100 heten, de andere Intel HD Graphics 5000. Het verschil tussen deze twee GPU-varianten wordt simpelweg de maximale klokfrequentie van de GPU, die natuurlijk door de TDP wordt bepaald. Het moge duidelijk zijn dat Intel de Iris-merknaam wil beperken tot GPU's met hoge prestaties.

 

Om ervoor te zorgen dat de GPU altijd snel genoeg over benodigde data kan beschikken, is de klokfrequentie van de ringbus en de L3-cache losgekoppeld van de klokfrequentie van de cores. Bij Haswell kan de GPU dus op volle snelheid met de L3-cache communiceren terwijl de CPU-cores in slaapstand zijn. 

Naast de ondersteuning voor DirectX 11.1 biedt de GPU van Haswell ook nieuwe videocodecs. De hardwarematige decoder krijgt ondersteuning voor MPEG4 SVC (een uitbreiding op H.264 waarbij streams met verschillende bitrates gecombineerd worden) en Motion-JPEG. Die laatste codec wordt door veel USB 2.0 webcams gebruikt.

De in de processor aanwezige video-encoder (Quick Sync) ondersteunt bij Haswell naast H.264 ook de oudere MPEG2 codec. Dat is handig voor wie DVD's maakt, maar ook voor het transcoderen en streamen van media naar DLNA-apparaten. MPEG2 hardwarematig encoderen gaat volgen Intel sneller én zuiniger dan bestaande softwarecodecs.

Ook aan de postprocessing voor video's heeft Intel flink gesleuteld. Zo kan Haswell hardwarematig de framerate van video converteren en heeft men ingebakken algoritmes voor beeldstabilisatie.

 

 

Alle Haswell GPU's kunnen gelijktijdig drie schermen aansturen en zijn ook geschikt voor 4K-schermen. De DisplayPort ondersteuning voldoet nu aan de eisen van versie 1.2, dat meer bandbreedte biedt en mogelijk nog belangrijker, daisy-chaining van schermen.

Power management

Intel heeft er bij de nieuwe generatie processors opnieuw voor gezorgd dat het stroomverbruik verder wordt teruggebracht. Op de vorige pagina schreven we bijvoorbeeld al dat de cores enerzijds en de ringbus en L3-cache anderzijds vanaf Haswell onafhankelijk qua voltage en klokfrequentie te regelen zijn. De GPU is bij de Sandy Bridge en Ivy Bridge processors al afzonderlijk omhoog of omlaag te klokken. Doordat Haswell op deze manier in drieën wordt gesplitst, kan er veel nauwkeuriger worden bepaald welke onderdelen van de processor wel en niet op volle snelheid moeten werken.

Volgens Intel heeft men op ontelbare plekken kleine en grote verbeteringen in het stroomverbruik van de processor doorgevoerd. Op alle prestatieniveaus zouden Haswell processors zuiniger moeten zijn dan hun voorlopers. Bij het inperken van het stroomverbruik heeft Intel zich er echter niet toe beperkt om enkel de processor aan te pakken. Zo is ook de verbinding tussen CPU en chipset (PCH) efficiënter gemaakt en krijgen de chipsets voor Haswell ondersteuning voor enkele zeer energiezuinige interfaces die we kennen uit de wereld van smartphones en tablets. Via bussen als I2C en SDIO kunnen bijvoorbeeld sensorchips worden aangesloten waarbij de verbinding veel minder stroom verbruikt dan USB doet. Maar ook de controllers voor USB, SATA en PCI-Express zijn door Intel naar eigen zeggen onder handen genomen om zuiniger te werken.

 

De belangrijkste verbetering op het vlak van energieverbruik is de zogenaamde S0ix-staat van de processor. Hierbij denkt het besturingssysteem dat de processor nog geheel actief is, maar in werkelijkheid is het grootste gedeelte van de processor uitgeschakeld. De overgebleven onderdelen zorgen ervoor dat de processor weer binnen een aantal milliseconden geheel paraat is. Deze nieuwe S0ix-modus zorgt ervoor dat Haswell in idle-modus tot ruim 20x zuiniger is dan Sandy Bridge! In 2011 deed Intel tijdens IDF al de belofte dat een Haswell laptop ruim 10 dagen 'connected standby' moet kunnen zijn, een status met een semi-constante internetverbinding om data te synchroniseren. Het is deze S0ix modus die dat mogelijk maakt. Het is ons vooralsnog niet helemaal duidelijk wat de vereisten aan het hardwareplatform en besturingssysteem zijn om S0ix te kunnen gebruiken. 

 

Een nieuwe C7-powerstaat zorgt ervoor dat de processor vrijwel geheel kan worden uitgeschakeld, terwijl het beeld van de videokaart ongewijzigd gehandhaafd blijft. Dat zul je merken wanneer je bijvoorbeeld een webpagina leest of een PowerPoint-presentatie geeft. Nu blijft de processor dan grotendeels op volle kracht werken, bij Haswell kan deze zich in zo'n situatie tijdelijk grotendeels uitschakelen.

Haswell voor desktops

Net als bij Sandy en Ivy Bridge zal ook Haswell in eerste instantie voor desktops en laptops verschijnen. Een variant voor high-end desktops en servers – Haswell-E(P) – verschijnt pas in 2014. Net als bij Sandy Bridge en Ivy Bridge zal Intel voor de desktop in eerste instantie Core i7 en Core i5 modellen op de markt brengen. Op een later moment zullen er traditiegetrouw ook Haswell-gebaseerde Core i3’s, Pentiums en Celerons verschijnen. Alle Haswell desktopchips maken gebruik van de Socket 1150 processorvoet.


Socket 1156 (Lynnfield / Clarkdale), Socket 1155 (Sandy Bridge / Ivy Bridge) en Socket 1150 (Haswell) desktop processors naast elkaar: ze zijn exact even groot, maar vanwege anders gepositioneerde  inkepingen passen de CPU's niet in elkaars socket.

Een volledige lijst desktop processors zoals die in eerste instantie geïntroduceerd wordt vind je hieronder. Het gaat om 15 modellen met TDP’s van 84, 65, 45 en 35 watt. Het merendeel is quad-core, maar er is ook één dual-core chip gepland. Alle desktopchips die nu bekend zijn, maken gebruik van de GT2 GPU-variant, op één uitzondering na, maar deze i7 4770R past dan ook als enige niet in een Socket 1150 bord..

Het nieuwe topmodel wordt de Core i7 4770K, de rechtstreekse opvolger van de bestaande Core i7 3770K. Deze processor werkt standaard op 3,5 GHz, met een maximale turbo-stand van 3,9 GHz. De letter K geeft opnieuw aan dat de processor een unlocked multiplier heeft. Ook de huidige Core i5 3570K krijgt een rechtstreekse opvolger in de vorm van de Core i5 4670K. Opnieuw is het primaire verschil tussen de Core i7 en Core i5 processors het ontbreken van HyperThreading.

De S en T varianten zijn opnieuw zuinige exemplaren: 65W voor de S-mdellen en 45W of 35W voor de T-exemplaren. Deze werken wel op lagere klokfrequenties.

De R-modellen zijn bijzonder: dit zijn BGA-chips die rechtstreeks op het moederbord van bijvoorbeeld een All-in-One PC gesoldeerd kunnen worden. Deze R’s hebben de Iris Pro 5200 graphics (GT3e) aan boord. Alle andere desktop chips moeten het doen met Intel HD Graphics 4600 (GT2).

In feite zou het mogelijk moeten zijn dat fabrikanten (Micro) ATX moederborden met daar een R-processor op gesoldeerd op de markt brengen, maar aankondigingen daarvan hebben we nog niet gezien.

In de tabel hieronder zijn alle Haswell desktopvarianten die we in eerste instantie mogen verwachten terug te vinden. Zoals we eerder al schreven mist een aantal modellen de TSX-functionaliteit, waaronder topmodel 4770K. Het is ons op dit moment onduidelijk waarom Intel die keuze heeft gemaakt.

Prijzen van de nieuwe CPU's zullen de komende dagen langzaam binnen lopen in de prijsvergelijker, maar je mag ervan uitgaan dat ze in lijn liggen met de directe voorlopers. Nieuw is dat de processors ook zonder ventilator verkocht zullen worden. De boxed 'no fan' edities worden net zo duur als de varianten mét ventilator, maar zijn bedoeld voor wie bij voorbaat van plan is om de meegeleverde fan niet te gaan gebruiken en hem anders had weggegooid.

CPUCoresHTTTDPFreq.Turbo 1cTurbo 2cTurbo 3cTurbo 4cL3GPUGPU TurboTSX
i7 4770K 4 Ja 84 W 3,5 GHz 3,9 GHz 3,9 GHz 3,8 GHz 3,7 GHz 8 MB GT2 1,25 GHz -
i7 4770 4 Ja 84 W 3,4 GHz 3,9 GHz 3,9 GHz 3,8 GHz 3,7 GHz 8 MB GT2 1,2 GHz Ja
i7 4770S 4 Ja 65 W 3,1 GHz 3,9 GHz 3,8 GHz 3,6 GHz 3,5 GHz 8 MB GT2 1,2 GHz Ja
i7 4770R 4 Ja 65W 3,2 GHz 3,9 GHz onb. onb. onb. 8 MB GT3e 1,3 GHz onb.
i7 4770T 4 Ja 45 W 2,5 GHz 3,7 GHz 3,6 GHz 3,4 GHz 3,1 GHz 8 MB GT2 1,2 GHz Ja
i7 4765T 4 Ja 35 W 2 GHz 3 GHz 2,9 GHz 2,7 GHz 2,6 GHz 8 MB GT2 1,2 GHz Ja
i5 4670K 4 - 84 W 3,4 GHz 3,8 GHz 3,8 GHz 3,7 GHz 3,6 GHz 6 MB GT2 1,2 GHz -
i5 4670S 4 - 65 W 3,1 GHz 3,8 GHz 3,7 GHz 3,5 GHz 3,4 GHz 6 MB GT2 1,2 GHz Ja
i5 4670 4 - 84 W 3,4 GHz 3,8 GHz 3,8 GHz 3,7 GHz 3,6 GHz 6 MB GT2 1,2 GHz Ja
i5 4670T 4 - 45 W 2,3 GHz 3,3 GHz 3,2 GHz 3 GHz 2,9 GHz 6 MB GT2 1,2 GHz Ja
i5 4570 4 - 84 W 3,2 GHz 3,6 GHz 3,6 GHz 3,5 GHz 3,4 GHz 6 MB GT2 1,15GHz Ja
i5 4570S 4 - 65 W 2,9 GHz 3,6 GHz 3,5 GHz 3,3 GHz 3,2 GHz 6 MB GT2 1,15GHz Ja
i5 4570T 2 Ja 35 W 2,9 GHz 3,6 GHz 3,3 GHz - - 4 MB GT2 1,15 GHz Ja
i5 4430 4 - 84 W 3 GHz 3,2 GHz 3,2 GHz 3,1 GHz 3 GHz 6 MB GT2 1,1 GHz -
i5 4430S 4 - 65 W 2,7 GHz 3,2 GHz 3,1 GHz 2,9 GHz 2,8 GHz 6 MB GT2 1,1 GHz -

Haswell voor laptops, Ultrabooks en tablets

Desktops zijn leuk, maar laptops, Ultrabooks en tablets, dat is waar het echt om draait in de markt op het moment. Naast verschillende quad- en dual-core varianten voor "traditionele" laptops en Ultrabooks komt Intel ook met een aantal zeer zuinige dual-core varianten voor extra dunne Ultrabooks en tablets. 

Tijdens een persconferentie op CeBIT 2011 onthulde Intel al de plannen voor een dual-core variant waarin de chipset (SATA, USB, etc.) is geïntegreerd, een SoC dus. Zo’n SoC bespaart stroom én ruimte: Ultrabooks kunnen daardoor opnieuw dunner worden en langer meegaan op hun accu. Deze SoC is een zogenaamde multi-chip package, met twee losse chips in één processor. Deze special U-processors zijn specifiek bedoeld voor Ultrabooks en hebben een GT3 GPU (HD Graphics 5000).


Intel Haswell als System-On-a-Chip (SoC) bij de voor Ultrabooks bestemde U-processors.

Voor normale laptops zal Intel in eerste instantie enkel een klein aantal Core i7 Haswell mobiele processors introduceren. Minder snelle en zuinigere varianten zullen op een later tijdstip verschijnen: Intel geeft aan minstens 13 exemplaren in 2013 te willen introduceren.

Het fenomeen Ultrabooks krijgt een nieuwe impuls bij de Haswell-generatie. Zo gaat Intel een touchscreen voor Haswell gebaseerde Ultrabooks verplicht stellen. Intel geeft zelf aan dat de efficiëntere werking van de nieuwe processors er voor zal zorgen dat Ultrabooks van de volgende generatie nóg dunner worden en dat zogenaamde convertible modellen, waarbij het scherm ook los als tablet kan functioneren, steeds gebruikelijker worden. Tijdens CES toonde Intel al een eigen prototype Haswel-Ultrabook, die voornamelijk als inspiratiebron voor PC-fabrikanten moet dienen.

De nieuwe S0ix power-modus moet ervoor zorgen dat Haswell Ultrabooks en tablets ook in slaapstand kunnen blijven synchroniseren met webdiensten als e-mail en Facebook.

CPUCoresHTTTDPFreq.Max. TurboL3GPUGPU Turbo
i7 4930MX 4 Ja 57 W 3,0 GHz 3,9 GHz 8 MB GT2 (HD 4600) 1,35 GHz
i7 4900MQ 4 Ja 47 W 2,8 GHz 3,8 GHz 8 MB GT2 (HD 4600) 1,3 GHz
i7 4800MQ 4 Ja 47 W 2,7 GHz 3,7 GHz 6 MB GT2 (HD 4600) 1,3 GHz
i7 4650U 2 Ja 15 W 1,7 GHz 3,3 GHz 4 MB GT3 (HD 5000) 1,1 GHz
i7 4350U 2 Ja 15 W 1,4 GHz 2,9 GHz 3 MB GT3 (HD 5000) 1,1 GHz


Prototype Haswell Ultrabook, zoals door Intel getoond tijdens CES en CeBIT 2013

8-serie chipsets

Voor de normale Haswell processors voor desktops en laptops komt er een nieuwe 8-serie chipsets. Doordat Intel voor deze chipset overstapt naar een nieuw productieprocedé (naar verluidt van 65nm naar 32nm) en opnieuw een aantal functies naar de processor zijn verhuisd, zullen de nieuwe chips fysiek een stuk kleiner en bovenal zuiniger zijn dan hun voorlopers.

Kijken we naar de specificaties, dan is het belangrijkste nieuws dat de nieuwe chipsets tot  6x Serial ATA 600 en 6x USB 3.0 ondersteunen. Thunderbolt wordt bij de Haswell-generatie nog niet in de chipset geïntegreerd, maar zal vermoedelijk wel een steeds gebruikelijkere extra worden.

Voor desktop moederborden komt Intel met de Z87, Z85, H87, Q87, Q85 en B85 chipsets als opvolgers van Z77, Z75, H77, Q77, Q75 en B75. De verschillen tussen de diverse chipsets zullen overeenkomen met wat we nu gewend zijn.

Dat betekent dat de twee Z-chipsets benodigd zijn om gebruik te maken van de overklokmogelijkheden van de K-processors. De Z85 zal in tegenstelling tot de Z87 geen ondersteuning bieden voor SLI of Crossfire. De H87 is een chipset die op zich alle functionalteit bevat, maar de overklokmogelijkheden zal missen. De B85 zal ingezet worden voor budget moederborden.

Om een beeld te krijgen wat de verschillende fabrikanten hebben gedaan op het gebied van moederborden, nodigen we je uit om vooral ook onze vergelijkingstest van 33 Haswell-moederborden even door te nemen.

Veranderingen voor overklokkers

Overklokkers opgelet: Intel heeft bij de Haswell generatie een aantal belangrijke aanpassingen doorgevoerd. Allereerst voor wat betreft de baseclock (bClk). Die is nog altijd standaard 100 MHz, maar net als bij Sandy Bridge-E kun je nu ook voor de waardes 125 Mhz en 167 MHz kiezen. In alle gevallen kan de bClk net als bij Sandy en Ivy Bridge maximaal zo’n 5 à 7 procent overklokt worden.

De klokfrequentie van de verschillende onderdelen van de CPU is via multipliers afhankelijk van de gekozen bClk. De CPU-multiplier van Haswell gaat tot 80x en is bij de K-processors opnieuw vrij in te stellen. De 125 MHz en 167 MHz bClk-instellingen geven meer vrijheid bij het bepalen van de optimale klokfrequentie. De geheugenklokfrequentie kan ingesteld worden tot 2933 MHz in stappen van 200 of 266 MHz. De multiplier van de GPU gaat tot 60x in stappen van 0,5.

Op het vlak van voltages zijn er grote veranderingen. Ivy Bridge processors kregen een vijftal externe voltages aangeleverd, waar je als overklokker allemaal invloed op kon uitoefenen: Vcore, Vgfx, Vio, Vpll en Vsa. Bij Haswell blijven er nog maar twee over: Vccin en Vddq. Vccin is het belangrijkste voltage en wordt door de in de processor geïntegreerde voltage regulator gebruikt voor de cores, de ringbus, de GPU, de system agent en de I/O onderdelen. Vddq wordt gebruikt voor het geheugen.

De Vccin variëert tussen de 1,8V en 2,3V en kan tot maximaal 3,04V ingesteld worden. De interne voltage regulator kan geconfigureerd worden, waardoor je vanuit de BIOS zelf kunt instellen welk voltage er naar de cores, ringbus, graphics, system agent en I/O-gaat. Wie gaat overklokken, moet ervoor zorgen dat de Vccin ruwweg zo’n 400 mV hoger staat ingesteld dan de Vcore.

Overklokken gaat net als bij Ivy Bridge in feite door de Turbo-multipliers aan te passen en op een vaste (hoge) waarde in te stellen. Op het overklokken van Haswell zullen we in een toekomstig artikel verder ingaan.

Test

Voor deze test zijn we aan de slag gegaan met vier Haswell desktop-processors, de Core i7 4770K, de Core i5 4670K, de Core i5 4670 en de Core i5 4430. We hebben de processors op dezelfde manier getest als onze recente test van 45 processors, die we in deze review dan ook als referentie gebruiken.

Op de volgende pagina's vind je telkens drie grafieken. In de eerste vergelijken we Core i7 4770K met z'n directe voorlopers Core i7 3770K, Core i7 2700K en Core i7 875K. Zo kunnen we mooi zien hoe de prestaties generatie op generatie zijn verbeterd.

In de tweede grafiek zie je hetzelfde voor Core i5's: hier vergelijken we de Core i5 4670K met de Core i5 3570K en Core i5 2500K.

In de derde grafiek plaatsen we de nieuwe Haswell processors in het overzicht met de recent geteste 45 courante en minder courante processors. In de grafieken zijn de Haswell CPU's rood, bestaande Intel processors blauw en AMD processors groen. 

Alle tests zijn uitgevoerd onder Windows 8 Professional 64-bit. De verschillende processors hebben we uiteraard op verschillende moederborden getest, een compleet overzicht vind je hieronder. Alle CPU's zijn voorzien van 8 GB Corsair Vengeance geheugen, ingesteld op de maximale snelheid die door de processors officieel wordt ondersteund. Voor processors met triple- of quad-channel geheugencontroller is de capaciteit verhoogd naar 12 GB en 16 GB, waarbij we ons ervan hebben vergewist dat geen van onze benchmarks daadwerkelijk meer dan 8 GB gebruikt. Het gros van de benchmarks is gedraaid met geïntegreerde GPU. Voor processors zonder geïntegreerde GPU hebben we een AMD Radeon HD 7750 videokaartje geplaatst. Daarnaast hebben we op alle processors ook een aantal (game) benchmarks gedraaid in combinatie met een AMD Radeon HD 7970 GHz Edition videokaart. Voor deze 7970 gebruikten we AMD Catalyst driver versie 13.2 beta 7. Alle testsystemen hebben we voorzien van een OCZ Vertex 4 128GB SSD en een Corsair CX750M 750W voeding. De stroommetingen zijn gedaan met professionele EMU 1.X4 stroommeter.

De exacte specificaties van de tesystemen zijn terug te vinden in onderstaande tabel:

Type processorSocket 775Socket 1150Socket 1155Socket 1156Socket 1366
Moederbord Gigabyte GA-EP45-UD3P ? ASUS P8Z77-V Pro MSI P55-GD65 MSI Big Bang-XPower
Chipset Intel P45 Intel Z87 Intel Z77 Intel P55 Intel X58
Geheugen Corsair XM2 8 GB DDR2-800 Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 Corsair Vengeance 12GB DDR3-1333
SSD OCZ Vertex 4 128GB OCZ Vertex 4 128GB OCZ Vertex 4 128GB OCZ Vertex 4 128GB OCZ Vertex 4 128GB
Voeding Corsair CX750M 750W Corsair CX750M 750W Corsair CX750M 750W Corsair CX750M 750W Corsair CX750M 750W
Videokaart (IGP tests) AMD Radeon HD 7750 - - AMD Radeon HD 7750 AMD Radeon HD 7750
Videokaart (overige tests) AMD Radeon HD 7970 GHz Edition AMD Radeon HD 7970 GHz Edition AMD Radeon HD 7970 GHz Edition AMD Radeon HD 7970 GHz Edition AMD Radeon HD 7970 GHz Edition
OS Windows 8 Professional x64 Windows 8 Professional x64 Windows 8 Professional x64 Windows 8 Professional x64 Windows 8 Professional x64

Typeprocessor

Socket 2011Socket AM3+Socket FM1Socket FM2
Moederbord ASUS P9X79-V Pro ASUS M5A99X Evo Gigabyte GA-A75-UD4H ASUS F2A85-V Pro
Chipset Intel X79 AMD 990X AMD A75 AMD A85XA
Geheugen Corsair Vengeance 16GB DDR3-1600 Corsair Vengeance 8GB DDR3-1866 Corsair Vengeance 8GB DDR3-1866 Corsair Vengeance 8GB DDR3-1866
SSD OCZ Vertex 4 128GB OCZ Vertex 4 128GB OCZ Vertex 4 128GB OCZ Vertex 4 128GB
Voeding Corsair CX750M 750W Corsair CX750M 750W Corsair CX750M 750W Corsair CX750M 750W
Videokaart (IGP tests) AMD Radeon HD 7750 AMD Radeon HD 7750 - -
Videokaart (overige tests) AMD Radeon HD 7970 GHz Edition AMD Radeon HD 7970 GHz Edition AMD Radeon HD 7970 GHz Edition AMD Radeon HD 7970 GHz Edition
OS Windows 8 Professional x64 Windows 8 Professional x64 Windows 8 Professional x64 Windows 8 Professional x64

Benchmarks (iGPU): 3DMark Cloud Gate

Cloud Gate is onderdeel van de nieuwe 3DMark en een 3D-benchmark gebaseerd op DirectX 10 code, primair bedoeld voor videokaarten met het prestatieniveau van geïntegreerde GPU's.

De Core i7 4770K behaalt hier een score van 7463 punten, beter dan alle andere CPU's met geïntegreerde GPU. De prestatiewinst boven de vorige generatie is aanzienlijk. Maar let wel: dit is de enige 3D-benchmark waar Intel de AMD A10 kan voorblijven.

Benchmarks (iGPU): 3DMark Fire Strike

Fire Strike is het DirectX 11 onderdeel van de nieuwe 3DMark. Deze benchmark is primair bedoeld voor losse videokaarten, maar kan uiteraard ook gebruikt worden voor het vergelijken van prestaties van geïntegreerde GPU's met DirectX 11 ondersteuning.

Twee generaties terug deed Intel nog geen DirectX 11, dus de Core i7 2700K en 2500K missen uiteraard in de grafieken. Opnieuw biedt de 4e generatie een flinke prestatiewinst. Enkel de AMD A10-5800K behaalt een nog hogere score dan de 4770K.

Benchmarks (iGPU): Crysis 3 (1920x1080 Low)

Crysis 3 draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Low en Medium.

Intel gaat bij de Core i7's van 9,7 fps naar 13,4 fps. Een flinke stap, maar nog altijd niet voldoende om Crysis 3 in Full HD te kunnen spelen. De AMD A8's en A10's blijven aanzienlijk sneller dan Haswell. 

Benchmarks (iGPU): Crysis 3 (1920x1080 Medium)

Crysis 3 draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Low en Medium.

Van 6,9 fps naar 10,7 fps is opnieuw een flinke stap vooruit. Intel heeft duidelijk een inhaalslag gemaakt, maar de geïntegreede GPU's van AMD blijven beter presteren.

Benchmarks (iGPU): Hitman Absolution (1920x1080 Low)

Hitman Absolution draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Low en Medium.

Ook hier zien we een flinke verbetering tussen de 3de en 4de generatie Core-processors. Bij de Core i7 stijgt de framerate van 11,9 fps naar 18,4 fps, indrukwekkend. Maar ook hier moet gezegd: AMD blijft vooralsnog heer en meester op het vlak van losse desktop CPU's met geïntegreerde GPU.

Benchmarks (iGPU): Hitman Absolution (1920x1080 Medium)

Hitman Absolution draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Low en Medium.

Ook bij Medium settings blijkt Haswell zo'n 50% sneller dan Ivy Bridge bij deze 3D benchmark. Indrukwekkend!

Benchmarks (iGPU): Tomb Raider (1920x1080 Low)

Tomb Raider draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Low en Medium.

In Tomb Raider is het prestatieverschil meer dan 50%. De Core i7 4770K scoort 34 fps op Low-settings (lees: speelbaar!) waar de 3770K op 19,7 fps bleef steken. Enkel AMD's A10 is nóg sneller.

Benchmarks (iGPU): Tomb Raider (1920x1080 Medium)

Tomb Raider draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Low en Medium.

Ook met Medium settings een indrukwekkende prestatiewinst voor Haswell: de Core i7 4770 is met 22 fps véél sneller dan zijn voorloper.

Benchmarks (iGPU): Adobe Photoshop CS6

In onze Adobe Photoshop CS6 benchmark voeren we achter elkaar een groot aantal veel gebruikte bewerkingen uit op een 25 Megapixel foto. Het resultaat is de totale verwerkingstijd van alle bewerkingen.

De Core i7 4770K voltooit deze taak slechts een seconde sneller dan zijn voorloper. De Core i5 is zo'n 2,5 seconden sneller, zo'n 10%.

Benchmarks (iGPU): Adobe Photoshop CS6 (OpenCL)

In een tweede Photoshop CS6 test hebben we enkele effecten opgenomen die door OpenCL versneld worden. Dat zijn er overigens maar een handje vol en in de praktijk zul je ze slechts af en toe gebruiken. Onderstaande grafiek geeft dus zeker geen goed beeld van de algemene prestaties van Photoshop CS6, maar het geeft wel aan wat OpenCL kan bijdragen. 

Het flinke prestatieverschil dat de nieuwe geïntegreerde GPU bij de 3D-benchmarks liet zien, zien we hier niet terug. Maar het moet gezegd: met 78 seconden zet de 4770K een nieuw record neer.

Benchmarks (iGPU): Cinebench 11.5

Cinebench 11.5 is een benchmark gebaseerd op de Maxon Cinema 4D professionele 3D-rendering benchmark. Cinebench is volledig multi-threaded en schaalt dus uitstekend op multi-core processors. 

Met de 4770K komen we op 8,08 punten, waar de 3770K op 7,58 kwam: 6,6% sneller. Ook bij de Core i5 zien we een prestatieverschil van een kleine 10%.

Benchmarks (iGPU): Tech Arp x264 HD 5.0.1 Pass 1

De Tech Arp x264 benchmark encodeert 1080p video middels de veel gebruikte open-source x264 encoder. De benchmark gebruikt revisie 2200 van deze encoder en voert 2-pass encoding uit. De tweede pass is het zwaarst en duurt dus het langst, maar schaalt ook het best op meerdere cores.

Voor de Core i7 zien we een prestatieverschil van 7% ten opzichte van de vorige generatie.

Benchmarks (iGPU): Tech Arp x264 HD 5.0.1 Pass 2

In deze complexere tweede pass verwerkt de 4770K de video met 16,2 fps, waar de 3770K het met 14,5 fps doet: 11,9% sneller dus.

In Cyberlink MediaShow Espresso 6.7 converteren we 30 minuten video in Full HD resolutie naar een 4 Mbps H.264 MP4-bestand met 720p resolutie (1280x720). 

Bij deze test hebben we GPU-acceleratie volledig uitgeschakeld, zowel voor decoding als encoding. Dat betekent dat de CPU-cores hier al het werk verrichten.

Het prestatieverschil is opnieuw beperkt: bij de Core i7's gaan we van 439 seconden verwerkingstijd naar 422 seconden verwerkingstijd. Daarmee is Haswell zeker geen bedreiging voor Intels eigen 6-core Sandy Bridge-E processors.

In Cyberlink MediaShow Espresso 6.7 converteren we 30 minuten video in Full HD resolutie naar een 4 Mbps H.264 MP4-bestand met 720p resolutie (1280x720). 

In deze tweede test hebben we hardware-acceleratie ingeschakeld, zowel voor decoding als encoding. Hardwarematige video-encoders, zoals Intel QuickSync, hebben we voor deze test indien aanwezig ook ingeschakeld.

QuickSync bleek eerder al echt een geheim wapen van Intel en de technologie is verder versneld. 30 minuten HD video verwerken kost nog maar een dikke minuut, een kleine 30% sneller dan met de 3770K. Voor wie geregeld films wil converteren om deze op mobiele apparaten te bekijken is QuickSync echt een uitkomst.

In Cyberlink PowerDirect exporteren we een videobewerkingsproject van 1 minuut, voorzien van diverse effecten, titels en overgangen, naar 1080p H.264 video. 

Bij deze test hebben we GPU-acceleratie volledig uitschakeld.

De 4770K verwerkt onze taak 5,8% sneller dan z'n voorloper. Bij de Core i5 is de procentuele prestatiewinst wat hoger.

In Cyberlink PowerDirect exporteren we een videobewerkingsproject van 1 minuut, voorzien van diverse effecten, titels en overgangen, naar 1080p H.264 video. 

Bij deze tweede run hebben we GPU-acceleratie voor het berekenen van bepaalde effecten wel ingeschakeld. 

Hier is het prestatieverschil wat groter: de Core i7 4770K komt onder de 100 seconden, maar de 6-core CPU's blijven favoriet voor videobewerking.

Benchmarks (iGPU): Microsoft Excel 2013

In de grafiek vind je de tijd die nodig is om de formules in een zeer complexe Excel-file met financiële berekeningen volgens het MonteCarlo algoritme door te rekenen in Microsoft Excel 2013. Excel werkt in de laatste versies volledig multi-threaded. 

Opnieuw blijkt de Core i7 4770K zo'n 10% sneller dan zijn voorloper.

Benchmarks (iGPU): Microsoft Word 2013

In deze grafiek vind je de tijd die nodig is om een Word-bestand van 1000 pagina's tekst te converteren naar een PDF-document middels Microsoft Word 2013.

Intel deed dit in vergelijking met AMD al érg rap en doet het nu nog zo'n 10% sneller.

Benchmarks (iGPU): IE10 - Futuremark Peacekeeper 2.0

De Futuremark Peacekeeper browser benchmark test de zowel de grafische verwerkingskracht als JavaScript verwerkingssnelheid. Wij draaien de benchmark in Internet Explorer 10, de standaard browser van Windows 8.

De Haswells doen dit sneller dan welke andere CPU's dan ook, mede dankzij de versnelde GPU. de Score is 18,5% hoger.

Benchmarks (iGPU): IE10 - Mozilla Kraken

De Mozilla Kraken browser benchmark voert diverse complexe berekeningen uit op Javascript niveau en schaalt dus goed met snellere processors. Wij draaien de benchmark in Internet Explorer 10, de standaardbrowser van Windows 8.

Hier is de prestatiewinst een stuk kleiner: bij de Core i7's nog geen 4%.

Benchmarks (iGPU): WinRAR 4.20 (512 MB)

In WinRAR 4.20 meten we hoe lang het duurt om een uit willeukeurige data bestaand bestand van exact 512 MB in te pakken.

De score van 19 seconden van de 4770K is afgerond gelijk aan die van de 3770K. De nieuwe Core i5 doet het een seconde sneller dan zijn voorloper.

Benchmarks (iGPU): TrueCrypt 7.1 AES

Met behulp van de ingebakken benchmark van TrueCrypt 7.1 bepalen we hoe snel de processors AES-encryptieberekeningen uit kunnen voeren. Deze worden op veel plekke gebruikt, bijvoorbeeld voor het versturen van data over beveiligde internetverbindingen (HTTPS/SSL). 

Bij deze test zijn de AES-NI instructies die AES-berekeningen versnellen niet ingeschakeld.

De Core i7 4770K komt op 822 MB/s, zo'n 11,8% sneller dan zijn voorloper.

Benchmarks (iGPU): TrueCrypt 7.1 AES (+ AES-NI)

Met behulp van de ingebakken benchmark van TrueCrypt 7.1 bepalen we hoe snel de processors AES-encryptieberekeningen uit kunnen voeren. Deze worden op veel plekke gebruikt, bijvoorbeeld voor het versturen van data over beveiligde internetverbindingen (HTTPS/SSL). 

Voor deze tweede run hebben we AES-NI voor processors die het ondersteunen ingeschakeld.

De AES-NI functionaliteit blijkt duidelijk versneld, want de Core i7 4770K verwerkt de AES-instructies een dikke 19% sneller dan z'n voorloper.

Stroomverbruik (iGPU): Cinebench 11.5 (Max)

In onderstaande grafiek zie je het maximale stroomverbruik tijdens de Cinebench 11.5 benchmark. Let wel: het gaat hier om het stroomverbruik van de complete testsystemen.

De nieuwe processors bleken in Cinebench 11.5 zo'n 10% sneller dan hun voorlopers, maar blijken tegelijkertijd zuiniger. Let wel: het moederbord en het platform heeft hier natuurlijk ook een invloed op, want we tonen het stroomverbruik van het gehele systeem. Maar zelfs met deze nuance is het een duidelijke verbetering qua efficiëntie, oftewel performance-per-watt.

Stroomverbruik (iGPU): 3DMark Cloud Gate (Gemiddeld)

In onderstaande grafiek zie je het gemiddelde stroomverbruik tijdens het draaien van de 3DMark Cloud Gate benchmark. Let wel: het gaat hier opnieuw om het stroomverbruik van de complete testsystemen.

In Cloud Gate was de prestatiewinst nog veel groter, zo'n 31,6% bij de Core i7. Ook hier zijn de nieuwe CPU's een stuk zuiniger.

Stroomverbruik (iGPU): Idle

In onderstaande grafiek zie je het gemiddelde idle-verbruik, gemeten over een periode van vijf minuten. Let wel: het gaat hier om het stroomverbruik van de complete testsystemen.

Het verschil van ruim 11 watt bij de Core i7's is behoorlijk groot!

Benchmarks (HD 7970): Hitman Absolution (1920x1080 Medium)

Hitman Absolution in combinatie met de AMD Radeon HD 7970 GHz Edition draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Medium en High.

Bij de Core i7's zien we al een duidelijke GPU-bottleneck. Voor de i5 is er nog een beperkte winst.

Benchmarks (HD 7970): Hitman Absolution (1920x1080 High)

Hitman Absolution in combinatie met de AMD Radeon HD 7970 GHz Edition draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Medium en High.

Ook bij High een duidelijke GPU-bottleneck voor de Core i7's.

Benchmarks (HD 7970): Tomb Raider (1920x1080 Medium)

Tomb Raider in combinatie met de AMD Radeon HD 7970 GHz Edition draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Medium en High.

Een GPU-bottleneck zorgt voor vreemde scores hier. De conclusie die we eerder al trokken blijft staan: een snellere CPU heeft voor dit specifieke scenario weinig nut.

Benchmarks (HD 7970): Tomb Raider (1920x1080 High)

Tomb Raider in combinatie met de AMD Radeon HD 7970 GHz Edition draaien we in DirectX 11 modus en op 1920x1080 resolutie. We gebruiken twee instellingen: Medium en High.

Ook hier wat vreemde scores van wege een duidelijke GPU-bottleneck.

Stroomverbruik (HD 7970): Cinebench 11.5 (Max)

In onderstaande grafiek zie je het maximale stroomverbruik tijdens de Cinebench 11.5 benchmark wanneer de CPU is gecombineerd met een AMD Radeon HD 7970. We doen deze test om een appels-met-appels vergelijk te kunnen maken op dit vlak tussen CPU's met en zonder geïntegreerde GPU. Let wel: het gaat hier om het stroomverbruik van de complete testsystemen.

Opnieuw blijkt het nieuwe platform duidelijk zuiniger dan het vorige.

Stroomverbruik (HD 7970): Idle

In onderstaande grafiek zie je het gemiddelde idle-verbruik, gemeten over een periode van vijf minuten. We doen deze test om een appels-met-appels vergelijk te kunnen maken op dit vlak tussen CPU's met en zonder geïntegreerde GPU. Let wel: het gaat hier om het stroomverbruik van de complete testsystemen.

Wederom een duidelijke winst op dit vlak.

Core i7 4770K vs Core i7 3770K

Na vele pagina's benchmarks is het goed om de prestaties van het nieuwe topmodel, de Core i7 4770K eens direct naast die van zijn voorloper, de 3770K, te zetten. In onderstaande tabel zie je de resultaten van alle tests die we hebben uitgevoerd met geïntegreerde GPU nog eens op een rij met in de laatste kolom het procentuele verschil.

Overall komen we op een prestatieverschil van 23,8%, maar dat zegt eigenlijk niet zo veel. De 3D-benchmarks, die zijn indrukwekkend: gemiddeld blijkt de Core i7 4770K daar ruim 50% beter te presteren dan zijn voorloper. Intel is hier duidelijk een inhaalslag aan het maken. En dan hebben we hier nog van doen met de GT2-versie. Als die al dit soort prestaties neerzet, dan zijn we uiteraard erg benieuwd naar GT3-variant.

Bij de CPU-benchmarks komen we uit op een gemiddelde prestatiewinst van 10,6%. Let wel, dat is nog inclusief benchmarks met Quick Sync, OpenCL of AES-NI. Laten we die uit de vergelijking, dan komen we uit op een gemiddelde van 7,2%. Dat valt voor een tock in Intels strategie, een nieuwe architectuur, toch een beetje tegen.

ProductnaamCore i7 3770KCore i7 4770KVerschil
3DMark Fire Strike 625 897 43,5%
3DMark Cloud Gate 5669 7463 31,6%
Crysis 3 - 1920x1080 Low 9,7 fps 13,4 fps 38,1%
Crysis 3 - 1920x1080 Medium 6,9 fps 10,7 fps 55,1%
Hitman: Absolution - 1920x1080 Low 11,9 fps 18,4 fps 54,6%
Hitman: Absolution - 1920x1080 Medium 10,5 fps 15,4 fps 46,7%
TombRaider - 1920x1080 Low 19,7 fps 34 fps 72,6%
TombRaider - 1920x1080 Medium 13,8 fps 22 fps 59,4%
Word 2013 - 1000 pagina's PDF opslaan 63 sec. 56,8 sec. 9,8%
Excel 2013 - MonteCarlo benchmark 4,46 sec. 4,04 sec. 9,4%
Cinebench 11.5 7,58 8,08 6,6%
Internet Explorer 10 - Mozilla Kraken 3920,2 ms. 3767,6 ms. 3,9%
Interner Explorer 10 - Futuremark Peacekeeper 3020 3579 18,5%
WinRAR 4.20 - 512 MB bestand 20 sec. 19 sec. 5,0%
TrueCrypt 7.1 - AES Encryption 735 MB/s 822 MB/s 11,8%
TrueCrypt 7.1 - AES Encryption (+ AES-NI) 3600 MB/s 4300 MB/s 19,4%
Adobe Photoshop CS6 - HWI Bench 2013 25 sec. 24 sec. 4,0%
Adobe Photoshop CS6 - HWI OpenCL Bench 2013 86 sec. 78 sec. 9,3%
Cyberlink Espresso 6.7 - 30 min. 1080p => 720p (geen acc.) 439 sec. 422 sec. 3,9%
Cyberlink Espresso 6.7 - 30 min. 1080p => 720p (+ QS/GPU) 92 sec. 67 sec. 27,2%
Cyberlink PowerDirector - HWI Bench 2013 (geen acc.) 137 sec. 129 sec. 5,8%
Cyberlink PowerDirector - HWI Bench 2013 (+ QS/GPU) 114 sec. 96 sec. 15,8%
Tech Arp x264 HD Benchmark 5.0.1 - Pass 1 57,8 fps 61,82 fps 7,0%
Tech Arp x264 HD Benchmark 5.0.1 - Pass 2 14,48 fps 16,2 fps 11,9%
Gemiddelde - - 23,8%
Gemiddelde 3D-benchmarks - - 50,2%
Gemiddelde CPU-benchmarks - - 10,6%
Gemiddelde pure CPU-benchmarks - - 7,2%

Overklokresultaten met phase-change

Ten slotte overklokresultaten: wat mag je van de nieuwe Haswell CPU's verwachten wanneer je ze op hun staart trapt? Wij gingen aan de slag met zowel de Intel Core i7 4770K als de Core i5 4670K, geplaatst op een Gigabyte GA-Z87-OC moederbord (BIOS F5d) en voorzien van phase-change koeling. Het systeem voorzagen we verder van 8 GB GEIL Evo Corsa DDR3-2400 CL11 geheugen, een Enermax MaxRevo 1350W voeding en Windows 7 x64 als besturingssysteem.

Om met de Core i7 4770K te beginnen. De hoogste resultaten behaalden we door het ingangsvoltage (Vccin oftewel VRin) op 2,5 volt in te stellen en daarna het CPU core-voltage (Vcore) op 1,65 volt,  het Rinbusvoltage (Vring) op 1,15 volt, en de IO en System Agent voltages (Vioa, Viod en Vsa) alleen 0,1 volt hoger dan standaard. Het geheugenvoltage stelden we in op 1,75 volt.

Cinebench 11.5 konden we stabiel draaien op 5347 MHz (54x 99 MHz) met het geheugen op DDR3-2773 werkend (DDR3-2800 met de naar 99 MHz verlaagde bClk). Hiermee kwamen we uit op een score van 11,57 punten, flink boven de stock score van 8,08 punten. 

Bij de single-threaded benchmark SuperPi 1M bleek de CPU nog wat hoger geklokt stabiel te kunnen werken. We kwamen tot 5700 MHz (57x 100 MHz) met het geheugen op een indrukwekkende DDR3-2933 snelheid. Het resultaat is SuperPi 1M in 6,365 seconden.

Klik op onderstaande screenshot voor uitvergrotingen.

Intel Core i7 4770K

Intel Core i7 4770K

Het overklokpotentieel van onze Core i5 4670K bleek vergelijkbaar: in Cinebench kwamen we wat verder qua klokfrequentie, in SuperPi juist wat minder ver. Waar de 4770K die we gebruikten geen last bleek te hebben van Vdroop (inzakkende voltages bij zware belasting), was dat bij onze Core i5 4670K wél het geval. Vandaar dat we de voltages wat hoger moeten instellen. De Vccin zetten we op 2,8 volt en de Vcore op 1,8 volt, dat dankzij de Vdroop in de praktijk neerkwam op 1,6 volt. De ringbus, IO, System Agent en geheugenvoltages zijn verder identiek.

In Cinebench 11.5 kregen we de 4670K opgeklokt tot 5400 MHz (54x100 MHz). Met het geheugen ingesteld op DDR3-2800 resulteerde dit in een Cinebench score van 9,11 punten. SuperPi draaide de 4670K stabiel op 5627 MHz (55x 102,3 MHz) met het geheugen op DDR3-3000. De uiteindelijk behaalde score is 6,474 punten.

Intel Core i5 4670K

Intel Core i5 4670K

Conclusie

Zoals we eerder bij onze previews ook al concludeerden blijkt Haswell primair een processor die gemaakt is met mobiele apparaten in het achterhoofd. Voor producten als (convertible) Ultrabooks biedt Haswell mooie nieuwe technologieën, zoals het lagere (idle) verbruik. Daarnaast blijkt Haswell de generatie waarbij Intel eindelijk de concurrentie met AMD op GPU-vlak aan wil gaan. 

Bij onze test van de desktop processors zien we dat ook terug. Terwijl de prestaties beter zijn dan die van de vorige generatie Core processors, is het stroomverbruik, zowel idle als onder load, significant gedaald. En de prestatiewinst van de geïntegreerde GPU is indrukwekkend: gemiddeld zo'n 50% volgens onze test. En dan moeten we ons realiseren dat Core i7 4770K nog maar een 'GT2' model is. We kunnen bijna niet wachten om een mobiele Haswell met GT3 of GT3e (Iris of Iris Pro graphics) te testen. Want waar de Core i7 4770K de snelste AMD APU's in grafische benchmarks nog niet voorbij komt, durven we wel te voorspellen dat Intel met GT3 haar concurrent op grafisch vlak voorbij raast. 

Maar tegelijkertijd moeten we ook eerlijk zijn: op de desktop wordt vaker een losse videokaart gebruikt en zijn ruwe prestaties eigenlijk belangrijker dan een lager stroomverbruik of een betere efficiëntie. En op dat vlak valt Haswell ons eigenlijk tegen: een gemiddelde prestatiewinst van 7,2% bij pure CPU-benchmarks is alles behalve indrukwekkend als je bedenkt dat we hier met een tock van doen hebben, een Intel CPU met nieuwe architectuur dus. We hebben de Core i7 875K niet voor niets in de grafieken opgenomen: in de grafieken kun je nog aardig zien dat de vorige tock, de overstap naar de Core i7 2700K Sandy Bridge, een véél hogere prestatiewinst met zich mee bracht. Dit is dan weer goed nieuws voor concurrent AMD: waar men op grafisch vlak wordt aangevallen is een prestatiewinst van 10% in een jaar bij Intel een mogelijkheid voor AMD om op CPU-vlak het gat een beetje te dichten.

Positief is het betere overklokpotentieel van Haswell. Met onze samples behaalden we al mooie resultaten. Dat wordt waarschijnlijk alleen nog maar beter, want de ervaring leert het potentieel kan stijgen als de processors wat langer in productie zijn. Ruim over de 4,5 GHz op lucht is echt niet slecht. Haswell is wat dat betreft weer leuk hobby-speelgoed voor overklokkers.

Hoewel het bij vorige tocks nog wel even kriebelde, zal het voor bezitters van een mooi Ivy Bridge systeem niet voor de hand liggen om direct naar Haswell te upgraden. Let wel, dat is voor de desktop. Met de eigenschappen en mogelijkheden van Haswell in het achterhoofd verheugen wij ons al op het testen van de eerste Haswell laptops en Ultrabooks.

Vergeet ook niet onze uitgebreide review van 33 voor Haswell geschikte moederborden te lezen.


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Intel Core i5 4430 Boxed

Intel Core i5 4430 Boxed

  • Socket 1150
  • 3.0 GHz
  • 4 cores
  • 95 W
  • 22 nm
  • Geïntegreerde GPU

€ 215,00

1 winkel
Intel Core i5 4670

Intel Core i5 4670

  • Socket 1150
  • 3.4 GHz
  • 4 cores
  • 95 W
  • 22 nm
  • Geïntegreerde GPU
Niet verkrijgbaar
Intel Core i5 4670K

Intel Core i5 4670K

  • Socket 1150
  • 3.4 GHz
  • 4 cores
  • 84 W
  • 22 nm
  • Geïntegreerde GPU
Niet verkrijgbaar
Intel Core i7 4770K

Intel Core i7 4770K

  • Socket 1150
  • 3.5 GHz
  • 4 cores
  • 84 W
  • 22 nm
  • Geïntegreerde GPU
Niet verkrijgbaar
0
*