6 e-readers review: lezen voor een prikkie

22 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. E Ink vs LCD
  3. 3. Autovision AV-701
  4. 4. Icarus Pocket
  5. 5. Icidu BeBook Pure
  6. 6. Kobo eReader Touch Edition
  7. 7. PocketBook 611
  8. 8. Sony Reader eBook PRS-T2
  9. 9. Conclusie
  10. 10. Besproken producten
  11. 11. Reacties

Inleiding

Eind 2011 leek het verhaal van de e-reader bijzonder lastig te worden. Niet door een hernieuwde opkomst van het papieren boek, maar door de zeer snelle acceptatie van tablets door het grote publiek. Waar e-readers sinds de jaren '90 van de vorige eeuw moeizaam een niche konden vervullen, zijn tablets sinds Apples eerste iPad van 2010 inmiddels niet meer uit het straatbeeld weg te denken. E-readers die vergelijkbare prijzen hadden, waren opeens bijzonder onaantrekkelijk en even leek het alsof elektronische inkt de Video 2000 van de draagbare entertainment apparaten zou worden. Een forse prijsdaling bleek echter voldoende om het tij vooralsnog te keren. Hardware.Info testte zes betaalbare modellen, waarvan één met een LCD in plaats van een E Ink-scherm. Welke moet je hebben?

E-readers zijn in relatief korte tijd behoorlijk veranderd. Waren het nog niet zo heel lang geleden dure speeltjes met een prijs rond de 500 euro, inmiddels is het aanbod het grootst van modellen waarvan de prijs eerder rond de 100 euro ligt. Er zijn nog wel duurdere exemplaren, maar dat zijn veelal grotere modellen of nicheproducten. Van de zes modellen in deze test is de duurste nog geen 150 euro, terwijl de goedkoopste reader in deze test slechts 79 euro kost.

Kijken we met een half oog naar de tablet-markt, dan zien we dat daar de prijsvechters kampen rond de 200 euro - al gauw het dubbele dus van een e-reader. Natuurlijk, met een tablet kan je veel meer: films kijken, vlot surfen op internet, chatten, mailen, games spelen en ga zo maar door. Bovendien doen moderne tablets amper qua scherpte onder voor e-readers, wat twee jaar geleden nog wel anders was. Sterker nog, de topmodellen onder de tablets bieden een hogere scherpte dan de meeste e-readers. Toch blijft voor het lezen van lange teksten een elektroforetisch scherm veruit te prefereren boven een LCD. Doordat je niet in een lichtbron kijkt, is het minder vermoeiend - en elektronische inkt heeft geen verversingsfrequentie die bij hiervoor overgevoelige mensen kan leiden tot hoofdpijnklachten. Meer daarover op de volgende pagina.

Door het prijsverschil is de vraag 'e-reader of tablet' inmiddels niet meer echt van toepassing: e-readers zijn goedkoper en bedoeld om boeken te lezen, tablets zijn duurder en minder geschikt om lange tijd op te lezen, maar verder wel veelzijdiger qua toepassingsmogelijkheden. Daarnaast zijn e-readers vrijwel altijd uitgerust met een monochroom 6-inch scherm met 800x600 beeldpunten, terwijl tablets over het algemeen beschikken over een kleurenscherm met een diagonaal van 7 inch of groter, met 1024x600 beeldpunten of meer.

E Ink vs LCD

Zoals geschreven op de vorige pagina, is 6 inch inmiddels de standaarddiagonaal voor e-readers, met een resolutie van 800x600 pixels goed voor een scherpte van 167 pixels per inch. Dat is minder dan de ‘retina’-schermen van luxe tablets als de Retina iPads of de 1920x1200 pixels tellende Android topmodellen van bijvoorbeeld ASUS en Acer, maar nog altijd meer dan de scherpte van de iPad 2 en de meeste 10-inch tablets. Desalniettemin is het verschil wel afgenomen en 7-inch tablets komen qua pixels per inch behoorlijk in de buurt van e-readers of overtreffen die zelfs. 1024x600 pixels op 7 inch is al goed voor 170 ppi, bijvoorbeeld. Toch is het lezen van een heel boek op een LCD-scherm niet ideaal. Zoals gezegd ervaren de meeste mensen het al snel als vermoeiend.

InchesHorizontaalVerticaalPPIVoorbeelden
5 800 600 200 Kobo Touch Mini
6 800 600 167 standaard E Ink e-readers
7 800 480 133 budget LCD-readers
7 1024 600 170 budget tablets
7 1280 800 216 Google Nexus 7
7,9 1024 768 162 Apple iPad Mini
9,7 1024 768 133 Apple iPad 1 & 2
9,7 2048 1536 264 Apple iPad Retina
10,1 1280 800 149 mid-range Android tablets
10,1 1920 1200 224 ASUS TF700, Acer A700
10,1 2560 1600 299 Google Nexus 10

Belangrijker dan het aantal pixels is dan ook de gebruikte beeldschermtechnologie: de pixels in de elektroforetische e-ink-schermen van de firma E Ink wisselen niet zo snel van 'kleur' als die in TFT-exemplaren, maar ze werken wel uitstekend in direct zonlicht. Sterker nog, hoe helderder het licht, hoe beter leesbaar deze readers.

Wel is het zo, dat ze niet te warm mogen worden: op diverse plaatsen wordt melding gemaakt van een tijdelijke afname van het contrast bij opwarming van het E Ink-scherm bij langdurige blootstelling aan direct zonlicht in warmere klimaten dan het Nederlandse. Nog een eigenschap is vermeldenswaardig: bij het bladeren verversen de E Ink schermen in de readers in deze test standaard niet het hele scherm, om de bladersnelheid te verhogen. De keerzijde is dat de letters van de voorgaande pagina's vaag zichtbaar blijven, het bekende zogenaamde 'ghosting'-effect. Alle readers met E Ink-scherm bieden de mogelijkheid om in te stellen na hoeveel pagina's bladeren het hele scherm weer ververst moet worden. Doorgaans is dat instelbaar tussen de 1 en 6 keer, maar we zouden aanraden het bij maximaal 2 à 3 keer te houden: de ghosting is dan niet hinderlijk. Meer lezen over hoe E Ink-schermen werken kan je in onze eerdere vergelijkingstest en in onze review van de ASUS DR900 e-reader.

Eén model in deze test beschikt overigens niet over een scherm met elektronische inkt, maar over een LCD-scherm en wel een van het TN-type, anders dan de in tablets gangbare IPS-technologie. Daarmee vertegenwoordigt het de onderkant van de e-readermarkt, waar voor zeer lage bedragen apparaten als ‘e-reader’ worden aangeprezen, die feitelijk uitgeklede tablets zijn. Zoals altijd geldt: alle waar naar zijn geld en het leesplezier is op een 800x480 pixels tellend LCD-scherm niet vergelijkbaar met een echt e-ink-scherm, maar het kán wel en wie valt voor ‘veel voor weinig’ kan best tevreden zijn met zo’n voordelig alternatief.

Wie serieus en veel wil lezen zouden we echter nadrukkelijk adviseren om deze categorie apparaten links te laten liggen en iets meer te investeren. Met name door het gebruik van een TN-paneel presteren deze modellen namelijk erg slecht bij direct invallend licht of wanneer je ze niet recht van voren bekijkt.

Autovision AV-701

De reader van Autovision is dus direct het buitenbeentje in het testveld. De AV-701 beschikt namelijk als enige model in deze test niet over een E Ink-scherm, maar heeft gewoon een LCD-scherm. Dat houdt in dat contrast en helderheid een stuk minder goed zijn dan van de andere modellen. Bovendien is van de goedkoopste nog gangbare LCD-techniek gebruik gemaakt, TN (twisted nematic). Dat zorgt ervoor dat het beeld flink verslechtert, wanneer je niet recht van voren naar het beeldscherm kijkt. Zowel contrast als kleurweergave nemen namelijk snel af bij kijken onder een hoek.

Die kleurweergave is dan wel direct ook weer het voordeel van toepassing van een LCD-scherm: deze reader kan als enige ook kleur laten zien. De meerwaarde daarvan is beperkt, want de meeste digitale boeken bevatten simpelweg alleen zwarte tekst op een witte ondergrond. Voor kinderboeken en comics - pardon, beeldverhalen - leest zal er meer plezier aan hebben, maar dan vallen de beperkte resolutie en scherpte weer tegen. Met 800 bij 480 beeldpunten op een oppervlak van 7 inch diagonaal komt de scherpte neer op 133 pixels per inch. Dat is evenveel als de originele iPad en iPad 2, maar de daarin gebruikte beeldschermen zijn onvergelijkbaar veel beter qua kleurweergave, contrast en helderheid.

Toch is de AV-701 niet een total loss. Om te beginnen is deze reader erg goedkoop: de adviesprijs bedraagt slechts 79 euro. Daarmee is het de goedkoopste reader in de test. Ook biedt hij veel extra mogelijkheden, waarvan de ingebouwde muziekspeler met ondersteuning voor veel verschillende bestandsformaten (waaronder naast mp3 ook flac en ogg) ons wel kan bekoren. Ook is de volledig formaat SD-geheugenkaartlezer prettig voor wie niet met minuscule micro-SD-kaartjes in de weer wil. Het standaard ingebouwde geheugen is 2 GB, waarvan ongeveer de helft beschikbaar is. De AV-701 voelt behoorlijk solide, zij het ook erg plastic, aan. Het is wel met afstand de grootste en zwaarste reader in de test: met een gewicht van 340 gram is hij meer dan twee keer zo zwaar als diverse andere modellen in dit artikel.

Autovision AV-701

Icarus Pocket

De Pocket is een reader van het Nederlandse Icarus. Qua constructie komt hij wat ouderwets over vergeleken met sommige andere modellen in de test, de Pocket is wat zwaarder en dikker. Een voordeel is dat hij hierdoor wel erg solide aanvoelt en het gebruikte materiaal komt ook degelijk over. Bovendien is het gewicht van ruim 200 gram niet echt zwaar te noemen. Met bladerknoppen aan de beide zijkanten is hij voor zowel links- als rechtshandigen goed te bedienen. De knoppen hebben een duidelijke ‘klik’ waardoor ze wat goedkoop overkomen, maar er is prima mee te lezen.

Een rij knoppen onderaan biedt extra bedieningsmogelijkheden: naast terugkeer naar het beginscherm een reeks opties via de ‘M’-knop, een navigatie-eilandje met OK-knop, een ‘terug’-knop en een knop die geen andere functie lijkt te hebben dan het scherm te verversen. Mogelijk is dat voor wanneer de bolletjes in het elektroforetische scherm niet goed reageren op een eerder commando. De aansturing van de Pocket werkt zodanig, dat eerst een minder scherp beeld zichtbaar is voor een deel van een seconde, waarna het beeld ‘bijtrekt’. Dat is net wat anders dan sommige andere modellen het doen en het is even wennen. Eenmaal in rust zijn tekst en pictogrammen gestoken scherp, maar in overgang ogen ze rafelig.

Net als de AV-701 van Autovision heeft de Icarus Reader een ingebouwde muziekspeler, die een behoorlijk aantal geluidsbestanden ondersteunt. Dat vinden we een pluspunt, voor audioboeken en een muziekje tijdens het lezen. Bladeren gaat lekker vlot op de Reader. Icarus belooft dat de accu 8000 omgeslagen pagina’s lang mee zal gaan, voordat de lader moet worden opgezocht.

Nog een pluspunt van deze Reader is dat hij beschikt over 4 GB opslagruimte, waarvan uit de doos zo’n 3 GB beschikbaar zijn, een hoeveelheid die kan worden uitgebreid met een micro-SD-geheugenkaart. Een minpuntje zijn de geïnstalleerde lettertypes: alle zijn schreefloos (zoals Arial), wat voor sommige lezers reden kan zijn om een ander model te kiezen met meer traditionele boekletters mét schreef (zoals Times).

Icarus Pocket

Icidu BeBook Pure

Icidu nam onlangs het Nederlandse BeBook over en de Pure is het eerste product dat onder de nieuwe naam wordt uitgebracht. Deze reader is gehuld in een soort rubberachtig plastic, dat doet denken aan luxe Lenovo Thinkpad notebooks. Door de sterk afgeronde lijnen oogt de Pure een beetje als speelgoed, maar de zwarte kleur van ons exemplaar is dan weer erg serieus. BeBook claimt met een dikte van 8,5 mm de dunste e-reader te hebben, maar dat is wat optimistisch gemeten – zo groot is het verschil niet met bijvoorbeeld de Sony PRS-T2 of de Icarus Pocket. Door de dun aflopende randen oogt de Pure wel dunner en eerlijk is eerlijk: dik is hij op geen enkel punt.

De BeBook Pure heeft net als alle andere modellen in deze test een E Ink scherm met een resolutie van 600x800 pixels (HxV), goed voor een scherpte van 167 pixels per inch bij een diagonaal van 6 inch. Het gebruikte E Ink-scherm oogt iets fletser dan dat van de andere modellen in de test, maar het standaardlettertype is wel erg prettig om te lezen. Gelukkig maar, want je hebt geen keuze om een ander lettertype in te stellen.

Net als de Icarus Pocket heeft de BeBook Pure 4 GB opslagruimte, die kan worden uitgebreid met een micro-SD geheugenkaartje. Het merendeel van de opslagruimte is uit de doos beschikbaar, dus voorlopig kan je vooruit met de ingebouwde opslag.

De BeBook Pure gebruikt naar verluidt een wat langzamere processor dan diverse contemporaine concurrenten, maar in de praktijk merk je dat niet echt. Bladeren gaat vlotjes en ook het inladen van een boek duurt niet bijzonder lang. Het aantal ondersteunde bestandsformaten is iets beperkter dan van de meest uitgebreide modellen in de test, maar de voornaamste werken gewoon. Net als bij alle andere modellen worden van de met DRM-beveiligde bestandstypen alleen ePub en PDF ondersteund. Onbeveiligde Mobi(pocket) bestanden kan de Pure echter wel lezen, dus rechtenvrije titels van Amazon zou je met de Pure moeten kunnen lezen.

Onlangs kondigde BeBook een model aan met touch-bediening en WiFi, wat weliswaar iets duurder is, maar waar je naar onze mening wel meer plezier van zal beleven. Als de meerprijs geen bezwaar vormt, zouden we die dan ook eerder overwegen.

Icidu BeBook Pure

Kobo eReader Touch Edition

Kobo is een opmerkelijk bedrijf in de e-reader markt, omdat het als een van de weinige ook een catalogus met boeken aanbiedt. In Nederland werkt het merk samen met de Libris/Blz boekhandels en biedt via een eigen toepassing hetzelfde aanbod aan Nederlandse titels aan dat ook voor andere readers beschikbaar is.

Die toepassing is feitelijk een schil rondom Acrobat Digital Editions, de software die de facto voor alle e-readers vereist is om hier met DRM-beveiligde werken op te zetten. Dat betreft feitelijk vrijwel alle niet-rechtenvrije werken (en helaas ook de nodige rechtenvrije werken) die momenteel kan aanschaffen in Nederland. Het verschil met de reguliere versie is dat via deze software ook direct tot aanschaf van titels kan worden overgegaan. Enerzijds gebruiksvriendelijk, anderzijds zit je vast aan het beperkte aanbod van Libris/Blz – dat per definitie nooit zo groot zal zijn als het totale aantal beschikbare e-book titels. Het blijft echter een flink voordeel dat je direct vanaf de reader aankopen kan doen. Bovendien probeert de Kobo software je smaak te bepalen en op basis daarvan aanbevelingen te doen. Bij afwezigheid van Amazon op de Nederlandse markt (vooralsnog) is dat een tamelijk unieke functie.

Ook in andere opzichten merk je de eigenzinnige benadering van Kobo. Zo is de reader pas echt te gebruiken nadat deze is ‘geactiveerd’ met de eigen toepassing, via welke hij ook van een firmware update wordt voorzien. De laatste op moment van schrijven is van juli 2012, versie 2.0.

De reader zelf is fraai vormgegeven, met een design dat meer dan een beetje geïnspireerd lijkt door Apple's design, zij het eerder dat rond 2001 dan dat van de nieuwste generatie. Ook de vormentaal van de pictogrammen doet denken aan die van het oude MacOS. Helaas zijn er qua gebruiksvriendelijkheid minder overeenkomsten. Zo staat de handleiding van de reader niet op de Kobo Touch, maar op een website.

Maar goed, het is wel een fraai vormgegeven apparaat met een behoorlijk goed werkende capacitieve aanraakbediening. Dat is maar goed ook, want er zijn geen fysieke knoppen, afgezien van een wat onergonomisch vormgegeven ‘home’-knop middenvoor en een aan/uitknop aan de bovenkant. Waar kennen we dat nog meer van…

De Kobo Touch is prettig om vast te houden door de desgewenst vervangbare achterkant met ruitjestextuur en met wat gewenning is er prima mee te werken. Van de 2 GB geheugen is 1361 MB beschikbaar voor de gebruiker, waar weer ruim 70 MB vanaf gaat voor voor-geïnstalleerd materiaal. Een micro-SD geheugenkaartlezer is voorhanden om de capaciteit uit te breiden.

Kobo eReader Touch Edition Silver

PocketBook 611

De PocketBook 611 is een onopvallende grijze e-reader die stiekem toch heel wat in de mars heeft. Dat is ook in de prijs terug te zien, want het is de op één na duurste reader in deze test. Daardoor kan deze reader wel beschikken over een relatief snelle processor, wat zich vertaalt naar behoorlijk vlotte laad- en bladertijden. De PocketBook 611 heeft 2 GB ingebouwd geheugen; in ons testexemplaar was daar ongeveer de helft nog van beschikbaar, vooral omdat er al een groot aantal rechtenvrije titels op de reader was geïnstalleerd in een groot aantal talen.

De bediening van de PocketBook 611 wijkt iets af van wat we gewend zijn; veel functies zijn pas op te roepen na het langer indrukken van de centrale ‘ok’-knop. Ook wordt de ‘terug’-knop veelvuldig gebruikt. Wie dat eenmaal onder de knie heeft, vindt snel de weg in dit apparaatje. Naast een rubriek ‘Boeken’ treffen we onder andere ‘Nieuws’, ‘Foto’, ‘Notitie’ en ‘Applicaties’ aan in het hoofdscherm. De ‘notities’-functie is wat omslachtig, een tablet met touch-functie doet dat toch handiger. Onder de applicaties treffen we een browser, een rekenmachine, een klok en een nieuwsprogramma, plus spelletjes: schaken, snake, sudoku en een patience-spelletje met de naam ‘Klondike’.

De PocketBook 611 biedt dus veel functies. Daarnaast is het E Ink scherm prima, het reageert snel en tussen de beschikbare lettertypes zitten prettige leesbare exemplaren. Bovendien ondersteunt deze reader erg veel bestandsformaten, waarbij alleen Amazons Mobipocket schittert door afwezigheid.

Al met al is het een prettige e-reader, maar de wat ouderwetse bediening in combinatie met de stevige prijs zorgt ervoor dat we hem niet bovenaan de lijst zouden zetten.

PocketBook 611 Grey

Sony Reader eBook PRS-T2

Sony heeft sinds 2009 in rap tempo haar e-readers vernieuwd en verbeterd. Elk jaar zijn de nieuwe modellen sneller, lichter en verrassend genoeg voor dit toch doorgaans wat prijzige merk, goedkoper. Sinds vorig jaar heeft het bedrijf nog maar één model e-reader. De PRS-T1 was ontegenzeggelijk een van de beste modellen die in Nederland te koop was en de opvolger PRS-T2, die we eerder al apart bespraken, zet die lijn door.

Laten we vooropstellen dat de PRS-T2 van alle besproken modellen ons het meeste aanspreekt: hij lijkt net wat sneller te reageren, van boeken laden tot bladeren en het scherm verversen. Bovendien werkt de aanraakbediening erg intuïtief, zowel met de vingers als de meegeleverde stylus. Voor wie daar toch de voorkeur aan geeft, heeft Sony gezorgd voor fysieke knoppen op het apparaat. De PRS-T2 is van alle digitale gemakken voorzien, inclusief draadloos netwerk en de mogelijkheid titels vanaf de reader te kopen bij Bol.com. Ook is het de lichtste reader in de test en een van de dunste.

Toch is het niet alles goud wat er blinkt. Zo heeft Sony om onduidelijke redenen de audiofunctionaliteit uit de PRS-T1 achterwege gelaten: de opvolger heeft geen hoofdtelefoonaansluiting en kan geen audiobestanden weergeven. Daarmee komt de mogelijkheid van lezen met achtergrondmuziek met één apparaat ten einde, evenals de optie om audioboeken te beluisteren. Dit vinden we geen vooruitgang.

Een tweede minpunt van de PRS-T2 is de prijs. Weliswaar is de 140 euro die Sony vraagt voor het apparaat niet te duur gezien de kwaliteit van het scherm, de snelheid waarmee de reader werkt en de uitstekende touch-bediening, maar wie een hoesje of andere accessoire wil, moet erg diep in de buidel tasten. Zo’n 50 euro voor de handige hoes-met-ingebouwde-lamp, bijvoorbeeld. De PRS-T2 is al het duurste model in deze test, maar voor dat bedrag ben je er dus nog niet. Aan de andere kant, ook voor de andere readers is een hoes sterk aan te raden, Sony heeft in ieder geval bijpassende modellen.

Qua contrast, reactiesnelheid en leesgenot staat de PRS-T2 op de eerste plaats, maar de concurrentie is wel dichterbij gekomen. Desalniettemin, ook al benaderen de andere modellen die van Sony op deelaspecten, alles tezamen genomen blijft de PRS-T2 aan kop liggen, ondanks de genoemde minpunten.

Sony PRS-T2 Red

Conclusie

Om met het goede nieuws te beginnen: geen van de besproken apparaten is echt slecht, wat we goed nieuws mogen noemen. Zelfs de zeer goedkope Autovision AV-701 kan onze voorzichtige goedkeuring wegdragen, al moeten we herhalen dat voor wie puur een e-reader zoekt de Icarus Pocket een betere keus is voor een slechts iets hoger bedrag. Bovendien is dat model qua functie-omvang nog best vergelijkbaar. De Icarus Pocket is daarmee winnaar van een Bronze Award.

Onze favoriet blijft echter de Sony PRS-T2, vanwege het meest contrastrijke e-ink-scherm en de uitstekende touchbediening. Beide zijn net wat beter dan bij de goedkopere Kobo Touch, een reader die weliswaar erg goed is, maar naar onze smaak wat teveel eigenaardigheden heeft, vooral tijdens de ingebruikname. Wie daarmee echter leert leven heeft er een zeer interessant, mooi vormgegeven product aan, dat qua functionaliteit weinig onderdoet voor de Sony en wel een stuk goedkoper is. Zowel de Sony als de Kobo Touch ontvangen om die reden een Silver Award.

De BeBook Pure is klein en licht, maar biedt voor zijn vraagprijs eigenlijk wat weinig functionaliteit. De recent aangekondigde opvolger met touchscreen en wifi is vermoedelijk de betere keus, ondanks de meerprijs. Ook de PocketBook 611, die in dit testveld wat ouderwets aandoet, biedt naar onze mening niet genoeg om met de Sony en Kobo mee te komen. Goed werkende aanraakbediening is naar onze mening duidelijk een meerwaarde voor e-readers, omdat het bladeren een stuk intuïtiever en natuurlijker aanvoelt.


Kobo eReader Touch Edition
Sony Reader PRS-T2


Icarus Pocket

Met dank aan CoolBlue / eReaderStore.nl voor het ter beschikking stellen van een aantal van de e-readers voor dit artikel.


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Autovision AV-701

Autovision AV-701

  • 7 inch
  • 133 ppi
Niet verkrijgbaar
Bronze Award Icarus Pocket

Icarus Pocket

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Icidu BeBook Pure

Icidu BeBook Pure

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Silver Award Kobo eReader Touch Edition Silver

Kobo eReader Touch Edition Silver

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • Touchscreen
Niet verkrijgbaar
PocketBook 611 Grey

PocketBook 611 Grey

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • 8000 pagina's
Niet verkrijgbaar
Silver Award Sony PRS-T2 Red

Sony PRS-T2 Red

  • 6 inch
  • 167 ppi
  • Touchscreen
Niet verkrijgbaar
0
*