32 Intel Z77 moederborden getest voor Ivy Bridge

Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Intel Z77 chipset
  3. 3. Overige 7-serie chipsets
  4. 4. LucidLogix Virtu MVP
  5. 5. ASRock Z77 Extreme4
  6. 6. ASUS P8Z77-M / P8Z77-M Pro
  7. 7. ASUS P8Z77-I Deluxe
  8. 8. ASUS P8Z77-V LE / P8Z77-V / P8Z77-V Pro / P8Z77-V Deluxe
  9. 9. ASUS P8Z77-V Pro/Thunderbolt / P8Z77-V Premium
  10. 10. ASUS P8Z77 WS
  11. 11. ASUS Sabertooth Z77
  12. 12. ASUS Maximus V Gene
  13. 13. ASUS Maximus V Formula (/ThunderFX)
  14. 14. ECS Z77H2-AX
  15. 15. EVGA Z77 FTW
  16. 16. Foxconn Z77A-S
  17. 17. Gigabyte GA-Z77M-D3H / GA-Z77MX-D3H
  18. 18. Gigabyte GA-Z77-D3H
  19. 19. Gigabyte GA-Z77X-UD3H / GA-Z77X-UD5H
  20. 20. Gigabyte G1.Sniper M3
  21. 21. Gigabyte G1.Sniper 3
  22. 22. Intel DZ77GA-70K / DZ77RE-75K
  23. 23. MSI Z77MA-G45
  24. 24. MSI Z77A-G43 / Z77A-G45
  25. 25. MSI Z77A-GD65 / -GD80
  26. 26. Standaard bClk
  27. 27. Benchmarks
  28. 28. Stroomverbruik
  29. 29. Geluidskwaliteit
  30. 30. Conclusie
  31. 31. Besproken producten
  32. 32. Reacties

Inleiding

Begin april publiceerden we een vergelijkingstest van 20 moederborden met Intel Z77 chipset, geschikt voor de nieuwe Intel Ivy Bridge processors. Op dat moment waren de processors nog niet beschikbaar en testten we de borden nog met vorige generatie Sandy Bridge processors. Inmiddels zijn we een kleine drie maanden verder en is het aantal Z77-borden in ons lab gestegen tot 32. Daarnaast hebben we alle borden opnieuw getest, met een up-to-date BIOS én nu in combinatie met een Core i7 3770K Ivy Bridge processor. Onze tests hebben we verbeterd, waardoor we nu ondermeer nauwkeurigere metingen van het stroomverbruik van de borden kunnen presenteren.

De 32 geteste moederborden maken zoals gezegd alleen gebruik van de Intel Z77 chipset, waarover meer op de volgende pagina. De Vanwege de Socket 1155 processorvoet zijn ze geschikt voor Intel Core-processors uit zowel de Sandy Bridge als de Ivy Bridge generatie. Klik hier om onze uitgebreide review van de Intel Core i7 3770K, 3570K en 3550 Ivy Bridge processors terug lezen. De Z77 is de meest luxe chipset voor Socket 1155 processors en zodoende zijn er ook zeer complete en luxe borden beschikbaar op basis van de chipset. In de test komen we echter ook voldoende goedkopere, uitgeklede exemplaren tegen. Voor wie z'n Ivy Bridge processor wil gaan overklokken is de Z77 de enige juiste keuze.

De volgende moederborden worden in dit artikel beschreven:

Intel Z77 chipset

De Z77 is de meest luxe uit Intels nieuwe generatie chipsets. Dat blijkt allereerst uit het feit dat deze Z77 net als zijn voorlopers, de Z68 en P67, het mogelijk maakt om unlocked K-serie processors uitvoerig te overklokken. Bij het Socket 1155 platform zit de PCI-Express controller voor de videokaarten in de processor, niet in de chipset. Dat is bij Ivy Bridge ook het geval, al is daar de PCI-Express versie opgewaardeerd van 2.0 naar 3.0. Moederborden met Z77 chipset bieden net als bij de Z68 de mogelijkheid om de 16 PCI-Express lanes van de processor op te splitsen in twee keer 8 lanes, voor SLI of Crossfire. Nieuw is de mogelijkheid om de lanes op te splitsen in 1x 8 en 2x 4. Deze mogelijkheid is er om op Z77 moederborden vier PCI-Express 3.0 lanes te gebruiken voor een Intel Thunderbolt controller. Hier komen we in de review een aantal voorbeelden van tegen.

De 7-serie is Intels eerste generatie chipsets met een geïntegreerde USB 3.0 controller. De Z77 biedt 4x USB 3.0 en 10x USB 2.0. Moederbordfabrikanten hoeven zodoende niet langer USB 3.0 controllers van derden te gebruiken. Op het vlak van Serial ATA-aansluitingen is er helaas niets gewijzigd ten opzichte van de vorige generatie: nog steeds zijn er slechts twee Serial ATA 600-poorten, aangevuld met vier keer Serial ATA 300. De Z77 chipset bevat verder een extra PCI-Express controller volgens de 2.0 standaard met 8 lanes. Daarmee kunnen PCI-Express x1 of x4 sloten van een moederbord verbonden worden, maar deze lanes kunnen ook gebruikt worden voor het aansluiten van extra Serial ATA-, USB- of andere controllers.

Net als de Intel Z68 biedt de Z77 chipset ondersteuning voor SSD-caching, ofwel Intel Smart Response Technology, zoals Intel het zelf noemt. Ook gebleven is de ondersteuning voor Intel processors met geïntegreerde videokaart, waarbij echter nieuw is dat de Z77, mits er een Ivy Bridge processor gebruikt wordt, gelijktijdig drie schermen kan aansturen.

Een aantal nieuwe technologieën komen we in de chipset tegen. Allereerst is er een nieuwe versie van Wireless Display. Deze technologie kennen we al uit de notebookwereld, maar komt nu ook naar de desktop. Wanneer je je PC voorziet van een geschikte (lees: op Intel chipset gebaseerde) WLAN-kaart, kunnen de beelden van PC draadloos naar een op de TV-aangesloten WiDi-ontvanger verzonden worden. Ook nieuw is Intels Rapid Start technologie, die het mogelijk maakt om binnen vijf seconden je PC uit de slaapstand te brengen, wanneer je gebruik maakt van een SSD. Ten slotte is er Intel Smart Connect; een technologie die de PC om de paar minuten in een zeer lage energieverbruiksmethode even verbinding laat maken met internet om bijvoorbeeld je e-mail of sociale netwerksites te synchroniseren. Wanneer je je PC dan aan zet is alle nieuwe data al direct voorhanden. Smart Connect vraagt echter naast nieuwe hardware ook een aanpassing van het besturingssysteem en aan software. 

Overige 7-serie chipsets

De Intel Z77 is de meest luxe van de nieuwe 7-serie chipsets en daarom ook de basis voor de meest uitgebreide Ivy Bridge moederborden die de verschillende fabrikanten op de markt brengen. Het is echter zeker niet de enige chipset uit de serie.

Het iets minder luxe broertje van de Z77 is de Z75. Er zijn twee verschillen: allereerst kunnen de 16 PCI-Express lanes van de processor bij de Z75 niet gedeeld worden naar 1x 8 en 2x 4. Dat betekent concreet dat op basis van de Z75 geen moederborden met Thunderbolt-aansluiting ontworpen kunnen worden. 2x 8 is wel mogelijk, Crossfire en SLI functionaliteit is er dus nog steeds. Een ander verschil is dat de Z75 geen SSD caching (Intel Smart Response) ondersteunt.

Een goedkopere variant voor op consumenten gerichte moederborden is de H77. Deze mist de overklokmogelijkheden en doet geen SLI of Crossfire, maar heeft wél SSD caching. Wanneer je zeker weet dat je niet gaat overklokken of twee videokaarten combineren, kun je je met een H77 moederbord vermoedelijk wat geld besparen. H77 borden zijn in de regel minder luxe.

Voor zakelijke toepassingen zijn er de Q77, Q75 en B75 chipsets. De Q75 ondersteunt Intel Stable Image Platform Program en zodoende is er de garantie dat Q75 borden voor zeer lange tijd beschikbaar zullen blijven en met dezelfde drivers zullen blijven werken. De luxere Q77 ondersteunt de nieuwste versie van vPro. De B75 is een instapchipset en mist de management features.

Chipset Z77 Z75 H77 Q77 Q75 B75
Uitgebreide CPU overklok features Ja Ja - - - -
Processor GPU overklok features Ja Ja Ja Ja Ja Ja
PCI-Express 3.0 lanes (van CPU) 1x 16 of 2x 8 of 1x 8 + 2x 4 1x 16 of 2x 8 1x 16 1x 16 1x 16 1x 16
PCI-Express 2.0 (van chipset) 8 8 8 8 8 8
PCI - - - Ja Ja Ja
Serial ATA 600 2 2 2 2 1 1
Serial ATA 300 4 4 4 4 4 4
USB 3.0 4 4 4 4 4 4
USB 2.0 10 10 10 10 10 8
Monitor aansluitingen 3 3 3 3 3 3
Intel technologieën      
Rapid Storage Technology 11 Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Smart Response Technology (SSD Caching) Ja - Ja Ja - -
Smart Connect Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Rapid Start Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Wireless Display Ja Ja Ja Ja Ja Ja
Zakelijke features      
Active Management Technology 8.0 - - - Ja - -
vPro - - - Ja - -
SIPP - - - Ja Ja -

LucidLogix Virtu MVP

Voordat we de verschillende Z77 moederborden gaan bekijken moet één onderwerp nog besproken worden. Bij verreweg de meeste luxere Z77 borden wordt de Virtu MVP software voor LucidLogix gebundeld. Deze software kan de in de processor geïntegreerde GPU en een losse videokaart laten samenwerken. Door de geïntegreerde GPU het aansturen van de monitoren op zich te laten nemen, kan de aparte videokaart zijn rekenkracht puur gebruiken voor het berekenen van 3D-beelden. Verder bevat Virtu MVP diverse technieken die overbodige berekeningen binnen 3D-games kunnen wegnemen. De exacte werking ervan gaat wat te ver voor dit artikel, maar het komt er in feite op neer dan Virtu MVP potentieel voor significant betere 3D-prestaties kan zorgen - althans, volgens de ontwikkelaars. Of dat ook in de praktijk zo is, zullen we in een toekomstig artikel gaan bepalen.

Test

We hebben alle moederborden getest in combinatie met een Intel Core i7 3770K processor, 4 GB (2x 2GB) Corsair Dominator DDR3-1600 CL8-geheugen, een OCZ Vertex 4 128GB SSD en een Cooler Master Real Power M850 voeding. We gebruikten Windows 7 x64 als besturingssysteem. Voor de energieverbruiktests maakten we gebruik van professionele stroommeters van het merk Emu.

Op de volgende pagina's zullen we alle moederborden kort los bespreken. Van alle moederborden tonen we ook uitgebreide BIOS-screenshots. Aan het eind van dit artikel vind je al onze benchmarks en andere testresultaten.

ASRock Z77 Extreme4

ASRock heeft net als de andere fabrikanten een flinke lijn aan Z77 moederborden uitgebracht, maar stuurde ons helaas alleen een sample van de Z77 Extreme 4. Met een prijskaartje van zo'n € 135 is dit bord goedkoper dan gemiddeld.

 ASRock Z77 Extreme4

Op het bord vinden we allereerst twee PCI-Express x16 sloten (totaal 16 lanes), twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Het bord heeft acht interne SATA-poorten en één externe. De extra poorten worden bewerkstelligd door een ASMedia ASM1061 chip. USB 3.0 biedt het bord zes keer, waarvan vier keer aan de achterzijde. Voor de vijfde en zesde USB 3.0 poorten, die niet vanuit de Z77 chipset worden aangestuurd, gebruikt ASRock ook een ASMedia chip. Het bord heeft een enkele gigabit LAN-aansluiting met Broadcom BCM57781 controller. Voor 7.1-kanaals on-board geluid wordt een Realtek ALC898 chip gebruikt. Deze is gecombineerd met THX TruStudio drivers.

Voor de in de processor geïntegreerde videokaart vinden we achterop VGA, DVI en HDMI uitgangen. De Lucid Virtu MVP software wordt meegeleverd om deze aan te sturen.

ASRock Z77 Extreme4

Hardwarematige extra features bestaan uit onboard power/reset-knoppen en een HEX-display met BIOS POST-codes, dat je kan helpen om bij problemen de fout te zoeken. Opvallend detail is dat ASRock alle condensators op het moederbord in goud heeft uitgevoerd.

ASRock heeft al een tijdje een grafische EFI-BIOS. Men is zeker niet conservatief voor wat betreft de instellingen die overklokkers worden geboden: het CPU-voltage kan bijvoorbeeld verhoogd worden tot 2,2 volt en het geheugen tot 2,1 volt. Dat is in vergelijking met andere borden vrij fors. Een goede feature is dat je vanuit het instellingenscherm automatisch nieuwe BIOS-versies op internet kunt zoeken en flashen. De eerlijkheid gebiedt echter ook te zeggen dat ASRock qua aantal instellingsmogelijkheden in een merk als ASUS nog altijd haar meerdere moet erkennen.

In onze oorspronkelijke review schreven we dat het stroomverbruik van de Z77 Extreme 4 érg hoog was. Met de nieuwste BIOS heeft ASRock dat probleem grotendeels verholpen, al blijkt uit onze verbruikstests nog steeds dat de Z77 Extreme 4 meer stroom dan gemiddeld vereist. Een gedeeltelijke verklaring is dat ASRock de baseclock standaard stiekem op 100,5 in plaats van 100 instelt. Dat verklaart ook direct waarom het bord in de benchmarks juist wat beter dan gemiddeld scoort.

ASUS P8Z77-M / P8Z77-M Pro

ASUS stuurde ons vrijwel zijn hele lijn aan Z77-moederborden. De eerste twee die we bespreken zijn twee Micro-ATX moederborden, de P8Z77-M en de circa 25 euro duurdere P8Z77-M Pro. We hebben het al vaker besproken: omdat tegenwoordig zo'n beetje alle denkbare functionaliteit op het moederbord is geïntegreerd, is voor 95% van de consumenten een Micro-ATX moederbord meer dan voldoende. De prijsverschillen tussen Micro-ATX en Full ATX modellen zijn aanzienlijk; niet alleen bij ASUS, maar ook bij de andere leveranciers.

Hoewel beide borden qua naam op elkaar lijken, zijn ze gebaseerd op een volledig andere PCB en zijn er relatief veel verschillen. Dat begint al bij de uitbreidingssloten: de P8Z77-M biedt twee maal PCI-Express x16 (totaal 16 lanes), één maal PCI-Express x1 en één maal PCI. Bij de Pro is het normale PCI-slot vervangen door een derde PCI-Express x16 slot, met vier lanes.

Asus P8Z77-M
ASUS P8Z77-M

Asus P8Z77-M Pro
ASUS P8Z77-M Pro

Beide borden hebben intern de zes Serial ATA-aansluitingen van de Intel Z77 chipset beschikbaar. Een ASMedia controller zorgt op de Pro voor twee eSATA-poorten, het normale bord moet die missen. USB 3.0 biedt de P8Z77-M vier keer, waarvan twee maal extern. De Pro heeft extern nog twee extra USB 3.0 aansluitingen (in totaal zes dus), waarvoor ASUS opnieuw een ASMedia chip inzet.

Als monitoraansluitingen bieden beide borden VGA, DVI en HDMI. In beide gevallen bundelt ASUS ook de Virtu MVP software om de in de processor geïntegreerde GPU een eventuele losse videokaart te laten versnellen. Beide borden gebruiken ook dezelfde gigabit LAN-controller, de Realtek RTL8111F. Qua audio-chip is er een verschil: op de P8Z77-M vinden we een bejaarde Realtek ALC887 chip, overigens zonder digitale uitgang. Op de Pro vinden we de ALC892 mét optische digitale uitgang. Overigens scoort de oude ALC887 in onze geluidskwaliteitstest net wat beter. We hebben het al vaker geschreven: vanwege het hoge nummer klinkt de ALC892 als luxe optie, maar dat valt in de praktijk wel mee.

De Pro biedt voor de liefhebbers nog wat extra opties. Allereerst zitten er zogenaamde TPU en EPU switches op het bord, die het mogelijk maken om het bord direct te overklokken of juist in zuinigere, maar wel wat langzamere modus te laten werken. Het niet-Pro bord biedt overigens dezelfde opties, maar alleen via software. De Pro bevat verder een 8-fase stroomvoorziening voor de processor, terwijl de P87ZZ-M het met zes fases moet doen. Voor wie wil gaan overklokken kan dat net een verschilletje maken.

Je merkt aan veel dingen dat ASUS zich richt op mensen die vaak computers assembleren. Zo heeft men al sinds jaar en dag de zogenaamde Q-connector, die het makkelijker maakt om de kabeltjes van knoppen en kabeltjes in de behuizing op het bord aan te sluiten. Op alle borden vinden we tegenwoordig ook de zogenaamde Q-Design geheugensloten, waar je met één hand modules in kunt plaatsen.

Beide borden maken gebruik van de nieuwste versie van ASUS' grafische EFI-BIOS, waar we zeer enthousiast over zijn: overzichtelijk, een aantrekkelijk design, maar bovenal zeer veel instellingsmogelijkheden. Leuk voor de liefhebbers is dat je tegenwoordig in de ASUS BIOS eenvoudig screenshots kunt maken. Een functionaliteit die we zeker even moeten noemen is USB BIOS Flashback: je kunt in een noodsituatie de BIOS opwaarderen vanaf een USB-stick, zelfs zonder geïnstalleerde processor! Het enige wat je nodig hebt is een werkende voeding. Bij de luxere ASUS borden zit de BIOS Flashback knop overigens achterop, bij deze twee is het een klein knopje dat onder het vierde uitbreidingsslot zit.

De prestaties en het energieverbruik ten slotte, die zijn dik in orde. De prestaties zijn boven gemiddeld, het energieverbruik juist beneden gemiddeld: zo zien we het graag. Vooral de P8Z77-M mag zich één van de zuinigste borden in de test noemen.

ASUS P8Z77-M:

ASUS P8Z77-M Pro:

ASUS P8Z77-I Deluxe

De ASUS P8Z77-I Deluxe is één van de bijzonderste moederborden in deze review, want het is het enige exemplaar in Mini-ITX formaat. Gecombineerd met een energiezuinige Ivy Bridge processor kun je met dit moederbord bijvoorbeeld een krachtige HTPC maken, of juist een home server of gewoon een klein behuisde all round PC. Er komen de laatste tijd steeds meer luxe ITX-behuizingen op de markt, waardoor het kleine formaat steeds aantrekkelijker wordt.

Asus P8Z77-I Deluxe

Het plaatsen van alle functionaliteit van de Z77 chipset op het kleine Mini ITX formaat is natuurlijk verre van triviaal. Vandaar dat ASUS een aantal interessante keuzes heeft gemaakt. Zo is de stroomvoorziening van de CPU op een extra PCB'tje geplaatst, dat haaks op het moederbord staat. Zo wordt er ruimte bespaard.

Die besparing zorgt er onder meer voor dat ASUS twee normale DIMM-sloten op het bord heeft kunnen plaatsen. Voor een eventuele losse videokaart biedt het bord een PCI-Express x16 aansluiting. Tevens is er een Mini-PCIe connector, maar die wordt al gebruikt door een gecombineerde 802.11n WLAN en Bluetooth kaart. Intern vinden we verder vier SATA-aansluitingen, waarvan twee SATA600.

Asus P8Z77-I Deluxe

Aan de achterzijde zien we dat dit bord wel degelijk full-featured is. Allereerst zijn er drie digitale monitoraansluitingen (HDMI, DVI en DisplayPort). Verder vinden we hier 4x USB 3.0 en 4x USB 2.0. Verder biedt het bord nog twee maal eSATA en een digitale audio-uitgang. Interne connectors brengen het totaal aantal USB 3.0 poorten op 6 en USB 2.0 poorten op 8; erg veel voor een Mini ITX bord. Gelukkig heeft ASUS gekozen voor een Realtek ALC898 audio-codec die in onze test een zeer goede geluidskwaliteit biedt. Dat sterkt ons in de overtuiging dat dit bordje zeer geschikt is voor een zeer krachtige HTPC.

Overklokken is natuurlijk niet het primaire doel van dit ITX-bordje, maar het kán wel. De BIOS biedt eigenlijk alle features die we ook op de Micro-ATX en ATX-borden tegenkomen, inclusief mogelijkheden om profielen aan te maken. Benchmarkrecords zul je met dit bord uiteraard niet laten sneuvelen. 

In onze grafiek van het idle stroomverbruik behoort de ASUS P8Z77-I Deluxe tot de beste in de test, opnieuw een extra reden om dit bord geschikt te vinden voor een HTPC. Het verbruik tijdens 3DMark Vantage is wat lager dan gemiddeld, het verbruik tijdens Cinebench juist iets hoger dan gemiddeld. Qua prestaties is het bordje hekkensluiter in de test, maar de verschillen zijn zó klein dat we daar niet al te zwaar aan wegen, zeker wanneer je bedenkt dat dat voor het primaire gebruiksdoel van dit bord niet zo belangrijk is.

ASUS P8Z77-V LE / P8Z77-V / P8Z77-V Pro / P8Z77-V Deluxe

ASUS' standaard reeks ATX Z77-moederborden, dat zijn de P8Z77-V modellen. Er bestaan flink wat modellen in deze serie: de P8Z77-V LX,  P8Z77-V LK, P8Z77-V LE, P8Z77-V LE Plus, P8Z77-V, P8Z77-V Pro, P8Z77-V Pro/Thunderbolt, P8Z77-V Deluxe en ten slotte de P8Z77-V Premium. Wij testten er zes van de negen. De Pro/Thunderbolt en Premium beschrijven we op de volgende pagina, op deze pagina de LE, het bord zonder toevoeging, de Pro en de Deluxe. De prijzen van deze vier borden lopen aardig uit elkaar: de LE koop je voor gemiddeld € 141, het model zonder toevoeging voor € 173, de Pro voor gemiddeld € 191 en de Deluxe voor gemiddeld € 234.

De ATX-borden bieden uiteraard meer uitbreidingssloten dan de Micro-ATX-modellen van de vorige pagina. Op de LE vinden we 2x PCI-Express x16 (16 lanes), 2x PCI-Express x1 en 3x PCI. Op de -V en de Pro is één van die PCI-sloten ingewisseld voor een derde PCI-Express x16 slot met vier lanes. De Deluxe ten slotte heeft geen PCI-sloten, maar wel vier PCI-Express x1 sloten! Om die allemaal van een lane te kunnen voorzien, vinden we midden op het bord een PLX-chip die als PCI-Express switch dienst doet. Om rekening mee te houden: de LE biedt geen SLI-ondersteuning, de andere twee borden wel.

Asus P8Z77-V LE
ASUS P8Z77-V LE

Asus P8Z77-V
ASUS P8Z77-V

Asus P8Z77-V Pro
ASUS P8Z77-V Pro

Asus P8Z77-V Deluxe
ASUS P8Z77-V Deluxe

Ook voor wat betreft de Serial ATA aansluitingen zijn er verschillen. De LE biedt 7x SATA en 1x eSATA. Een Marvell 88SE91210 zorgt voor de zevende interne en de externe aansluiting. De P8Z77-V en de Pro hebben 8x SATA, maar geen eSATA. Hier gebruikt men een ASMedia ASM1061 controller. De Deluxe heeft 8x SATA én 2x eSATA. De Marvell 88SE9128 controller die ASUS op dit bord gebruikt, biedt een eigen vorm van SSD-caching. Leuk, maar als je dat wil gaan gebruiken, kun je beter de op de Intel-controller aangesloten poorten en daarmee Intel Smart Response gebruiken.

De LE en de P8Z77-V bieden 6x USB 3.0, waarvan vier maal extern. De Pro en de Deluxe bieden allebei 8x USB 3.0. Bij de Pro 4x extern, bij de Deluxe 6x extern. Alle borden bieden voor de monitor(en) een HDMI en een DisplayPort uitgang. De LE, het standaardmodel en de Pro hebben ook nog VGA en DVI, voor die connectors is bij de Deluxe vanwege andere functionaliteit geen plek. Lucids Virtu MVP wordt bij alle drie de borden meegeleverd.

De LE heeft een enkele gigabit netwerkaansluiting, met Realtek RTL8111F controller. Bij de P8Z77-V en de Pro gebruikt ASUS een betere Intel-controller. De Deluxe heeft twee netwerkaansluitingen, één Realtek en één Intel. Bij de P8Z77-V en de Pro bundelt ASUS een uitbreidingskaartje met een 802.11n WiFi-controller (2,4 GHz, 150N). De draadloze adapter van de Deluxe biedt daarnaast ook Bluetooth 4.0. Voor bij deze WiFi Go kaartjes bundelt ASUS wat interessante software, die het ondermeer mogelijk maakt om je smartphone als afstandsbediening van de PC te laten fungeren.

Alle borden behalve de Deluxe hebben een Realtek ALC892 audio-codec. Op de vorige pagina schreven we dat deze qua geluidskwaliteit niet uitblinkt. De Deluxe gebruikt de kwalitatief veel betere Realtek ALC898. Zowel bij de Pro als Deluxe vinden we de DTS UltraPC II geluidsverbeteringssoftware, die ondermeer de mogelijkheid biedt om via DTS Connect surroundgeluid via een enkele digitale kabel naar een surround versterker te sturen.

Wat hebben de borden voor overklokkers te bieden? Allereerst zijn er verschillen voor wat betreft de stroomvoorziening voor de processor: de LE heeft 8 fases, de P8Z77-V 12, de Pro 16 en de Deluxe zelfs 20. Ook het aantal aansluitingen voor ventilators verschilt: 4 bij de LE en 6 bij de Pro en de Deluxe. Bij die laatste twee zijn overigens alle aansluitingen van het PWM-type. Alleen de Deluxe heeft onboard power- en resetknoppen en een HEX-display met BIOS POST-codes.

Ook deze borden hebben ASUS' onvolprezen grafische EFI BIOS, inclusief de op de hiervoor besproken USB BIOS Flashback functionaliteit. De screenshots onderaan deze pagina tonen duidelijk dat de borden zeer veel instellingsmogelijkheden bieden. Op de prestaties en het stroomverbruik is opnieuw weinig aan te merken, al mag één ding niet tot verbazing leiden: hoe luxer het bord, hoe hoger het stroomverbruik.

ASUS P8Z77-V LE:

ASUS P8Z77-V:

ASUS P8Z77-V Pro:

ASUS P8Z77-V Deluxe:

ASUS P8Z77-V Pro/Thunderbolt / P8Z77-V Premium

ASUS stuurde ons twee Z77 moederborden met een Intel Thunderbolt controller aan boord. Thunderbolt is een nieuwe, super-snelle interface van Intel die DisplayPort en PCI-Express combineert. Doordat je Thunderbolt-apparaten kunt daisy-chainen kun je al je randapparatuur met één kabel op je PC aansluiten. Met snelheden tot 10 Gigabit/s in beide richtingen is Thunderbolt sneller dan USB 3.0 of Firewire. Klik hier voor ons achtergrond artikel over Thunderbolt met veel achtergrond informatie over de nieuwe interface en lees hier onze review van de MSI Z77A-GD80 met informatie over Thunderbolt in Windows.

Asus P8Z77-V Pro/Thunderbolt
P8Z77-V Pro/Thunderbolt

De P8Z77-V Pro/Thunderbolt is vrijwel identiek aan de Pro, met de aanwezigheid van een Thunderbolt controller als belangrijkste verschil. Toch zijn er nog wel wat kleine verschillen, zoals je kunt zien in deze vergelijkingstabel. Zo heeft de Thunderbolt uitvoering twee USB 3.0 poorten minder, is er een fan-aansluiting minder en is het aantal fases van de CPU-stroomvoorziening terug gebracht van 16 naar 12. Dat doet ASUS natuurlijk om het prijsverschil beperkt te houden; voor de Pro betaal je gemiddeld € 191, voor de Pro/Thunderbolt gemiddeld € 218. Een kleine drie tientjes dus.

Toch is dit een beetje volksverlakkerij, want als je in de gelinkte vergelijkingstabel kijkt, zie je dat de overige specificaties van de P8Z77-V Pro/Thunderbolt feitelijk identiek zijn aan de wat goedkopere P8Z77-V. De naam P8Z77-V/Thunderbolt zou dan eerlijker zijn geweest. Die -V kost gemiddeld € 173, waarmee we mogen concluderen dat de meerprijs voor de Thunderbolt-chip € 45 bedraagt. Dat is in lijn met wat we bij MSI zien. Overigens is de P8Z77-V Pro/Thunderbolt vooralsnog wel het goedkoopste Z77-bord met Thunderbolt.

 Asus P8Z77-V Premium
P8Z77-V Premium

De P8Z77-V Premium is een klasse op zich. De insteek van dit bord is vermoedelijk geweest: "alle functionaliteit die we kunnen bedenken en meer op één moederbord.". De Premium heeft, naast de Thunderbolt chip uiteraard, dan ook nog wel wat meer extra functionaliteit ten opzichte van de ook al erg complete Deluxe, zoals ook te zien in deze vergelijkinstabel.

Om het lijstje verschillen compleet te maken: allereerst heeft de Premium vier PCI-Express x16 sloten. Een PLX-chip zorgt ervoor dat lanes verdubbeld worden, waardoor je vier videokaarten met elk 8 lanes kunt plaatsen. Het aantal SATA-aansluitingen is verder toegenomen tot 9 en daarnaast vinden we op de Premium een mSATA-slot. Dat slot is echter niet leeg, maar al direct gevuld met een Lite-On 32GB SSD. Daardoor kun je direct out-of-the-box gebruik gaan maken van SSD-caching. 

Alle features van de Deluxe (Bluetooth, WiFi, etc.), Thunderbolt, een onboard SSD, het zal niemand verbazen dat dit bord prijzig is. Gemiddeld € 416 vraagt ASUS er voor en dat is een klap meer dan de duurste processor die je op het bord kunt steken. De doelgroep is daarmee klein, maar wie echt de meeste features zoekt komt niet om dit bord heen. Qua stroomverbruik is deze Premium hekkensluiter is de test, maar dat is niet gek met de vele extra hardwarecomponenten.

Hieronder kun je onze Hardware.Info TV uitzending over de Premium bekijken.

ASUS P8Z77-V Pro/Thunderbolt:

ASUS P8Z77-V Premium:

ASUS P8Z77 WS

De P8Z77 WS is een bord dat ASUS richt op de zakelijke markt. WS staat dan ook voor WorkStation. Volgens ASUS heeft dit bord meer rigide compatibiliteitstests doorlopen met zaken als RAID-controllers. Daarnaast zijn er enkele speciaal op workstations gerichte features. Door zakelijke klanten gewenste extra garantie is eer chter niet en het is ook gek dat dit WS bord net zo veel overklokfeatures biedt als de meeste andere P8Z77-V borden. Een zakelijke, lees 'hoge', prijs is er wel. 

Asus P8Z77 WS

Het bord biedt onder meer vier PCI-Express 16 sloten en is geschikt voor 4-way SLI en Crossfire. SATA vinden we acht keer, aangevuld met twee keer eSATA. Het bord biedt twee Intel-gebaseerde netwerkaansluitingen. USB 2.0 en USB 3.0 is er 8x en 6x, verder vinden we op het bord Firewire en 7.1-kanaals audio op basis van de Real ALC898 chip. Voor de geïntegreerde GPU is er enkel DVI beschikbaar en de BIOS komt overeen met de P8Z77-V borden. 

Asus P8Z77 WS

Hoewel we ASUS' documentatie over dit bord vijf keer binnenstebuiten hebben gekeerd, kunnen we nog altijd niet echt iets aanwijzen wat deze WS biedt, dat de luxere exemplaren uit de P8Z77-V serie niet bieden. Voor de hand liggende zakelijke features als een gigantische compatibility list, langere garantie, 24 uur service of speciale management features ontbreken. Daarmee is dit bord wat ons betreft toch grotendeels een consumentenbord met een zakelijke naam en valt het niet in dezelfde klasse als echte workstation borden van bijvoorbeeld SuperMicro of Intel. 

De prestaties ten slotte zijn prima, maar het stroomverbruik is relatief hoog.

ASUS Sabertooth Z77

Ook voor de Z77-chips heeft ASUS opnieuw een Sabertooth moederbord uitgebracht in de zogenaamde The Ultimate Force reeks. Bij deze Sabertooth Z77 vinden we een direct opvallende feature terug die ASUS eerder ook al op de Sabertooth P67 plaatste, maar bij de later uitgebrachte Sabertooth X79 weer achterwege liet: een plastic cover dat bijna het hele moederbord overlapt. De officiële lezing is, dat wanneer je gebruik maakt van een CPU-koeler die richting het moederbord blaast, er dankzij deze cover airflow langs alle moederbordcomponenten gaat. Daardoor blijft het moederbord volgens ASUS zowel koeler als stabieler. Overigens hebben wij geen significant verschil gemeten. Een voordeel dat je sowieso wél behoudt: het bord ziet er zo erg stoer uit.

Asus Sabertooth Z77

Voor wie extra airflow wil bewerkstelligen levert ASUS twee kleine losse fannetjes mee die op twee plekken in de plastic cover geplaatst kunnen worden. Een andere nieuwe accessoire zijn plastic plaatjes om alle niet gebruikte sloten mee af te dichten.

Kijken we naar de specificaties, dan vinden we drie PCI-Express x16 sloten (20 lanes), en drie keer PCI-Express x1. Het bord heeft 8x Serial ATA en twee maal eSATA. Voor de twee extra controllers heeft ASUS bij zusterbedrijf ASMedia gewinkeld, net als voor een extra USB 3.0 controller, die het totaal aantal poorten op zes waarvan vier extern brengt. De Realtek ALC892 audiochip op het bord biedt een beneden gemiddelde geluidskwaliteit. Positief is wel de keuze voor Intel als leverancier van de netwerkcontroller.

Asus Sabertooth Z77

Zaken als onboard knoppen of een HEX-display met POST-codes moet de Sabertooth missen. Bijzonder is dat het bord diverse temperatuursensors aan boord heeft. Met de speciale meegeleverde Thermal Radar software kunnen alle temperaturen gecontroleerd worden en fan-profielen worden aangemaakt om het systeem goed koel te houden. De mogelijkheid om zeven fans aan te sluiten (waarvan zes van het PWM-type!) is een record voor deze test.

ASUS' heeft haar zeer complete EFI-BIOS voor dit bord opnieuw in Sabertooth-kleurstelling verwerkt. De besproken USB BIOS Flashback functionaliteit is ook bij dit bord beschikbaar.

Helaas hadden we dit moederbord niet opnieuw beschikbaar om onze nieuwe benchmarks met Core i7 3770 Ivy Bridge processor te draaien. Vandaar dat je het Sabertooth bord vooralsnog niet in de grafieken terug vindt. We hebben ASUS gevraagd om ons het bord opnieuw ter beschikking te stellen.

ASUS Maximus V Gene

ASUS heeft drie Z77 borden in de beroemde Republic of Gamers serie. De meest luxe Maximus V Extreme is helaas nog niet beschikbaar, de Maximus V Formula wel en die bespreken we dan ook op de volgende pagina. Daarnaast is er een Micro-ATX variant, de Maximus V Gene. Met zijn zwart/rode kleurstelling is het bord opnieuw direct te herkennen als familie van z'n inmiddels lange rij voorlopers.

Asus Maximus V Gene

Op de Gene vinden we twee PCI-Express x16 sloten en een 'opengeknipt' x4 slot, waar potentieel nog een derde x16 kaart in geplaatst kan worden. Intern vinden we de zes Serial ATA aansluitingen zoals de Z77-chipset die biedt. Achterop is er nog éénmaal eSATA. Voor de monitor is er HDMI en DisplayPort voorhanden.

Aan USB 3.0 aansluitingen is er op dit bord geen gebrek: zes stuks, waarvan vier extern. Ook dit bord heeft Intel LAN. De gebruikte geluidschip is onduidelijk, aangezien ASUS er een metalen kapje overheen heeft gesoldeerd. De samen met Creative ontwikkelde SupremeFX III drivers zijn voor gamers prima, mede dankzij de EAX 5.0 ondersteuning, maar de geluidskwaliteit is opnieuw niet goed.

Asus Maximus V Gene

Dan de extra features. Allereerst zijn uiteraard onboard power- en reset-knoppen en is een HEX-display met BIOS POST-codes voorhanden. Nog handiger is het rijtje LED'jes dat bij eventuele opstartproblemen aangeeft bij welk systeemonderdeel je de oplossing mag gaan zoeken. Overklokkers kunnen dankzij de Go-button overklokwaardes instellen en op een moment naar keuze activeren. Zeven verschillende voltages kunnen dankzij meetpunten in de gaten gehouden worden, maar aangezien er geen makkelijke manier is om de meetpennen van je multimeter te verbinden, blijft het een beetje priegelen. In een speciale opzetmodule kun je een mini-PCI-Express en een mSATA-module plaatsen. Ook RoG-connect moet genoemd worden: de onvolprezen functionaliteit om de overklokinstellingen van een moederbord vanaf een ander systeem (bijvoorbeeld een laptop) aan te passen. Zo kun je tijdens het benchmarken instellingen aanpassen en systeemgegevens controleren.

De BIOS van het Maximus V Gene moederbord is opnieuw uitgebreider dan uitgebreid. Als overklokker kun je opnieuw alle remmen losgooien, maar dankzij CPU Level Up kun je ook als beginnende overklokker snel betere prestaties krijgen. De standaard prestaties zijn prima, het stroomverbruik echter duidelijk bovengemiddeld. Bij een overklokkersbord als dit zien we dat echter door de vingers.

ASUS Maximus V Formula (/ThunderFX)

De Maximus V Formula is het ATX bord met Z77-chips in de Republic of Gamers familie. ATX betekent meer ruimte dan Micro-ATX, wat zich vertaalt in meer features in vergelijking met de op de vorige pagina besproken Gene.

Asus Maximus V Formula/ThunderFX

Eerst de basisfunctionaliteit. De Formula biedt drie PCI-Express x16 sloten, één x4 en drie x1. USB 2.0 vinden we 8x en USB 3.0 6x, waarvan beide 4x extern. Het bord biedt 8x SATA, waarvan 6x SATA600. Daarnaast is er een enkele eSATA-connector en een mSATA-slot dat zit verstopt op een klein insteekkaartje. De enkele Gigabit LAN aansluiting wordt mogelijk gemaakt door een Intel 82579V chip. Dankzij een uitbreidingskaartje biedt het bord verder zowel 802.11n WLAN als Bluetooth. 

Asus Maximus V Formula/ThunderFX

De gebruikte geluidschip is onbekend, want die gaat schuil onder een vast gesoldeerd afdekkapje met opschrift SupremeFX. Dat geeft aan dat ASUS drivers bundelt met onder andere volledige ondersteuning voor EAX voor games, maar ook DTS-optimalisaties. De chip kennen we dus niet, maar we zien wel dat de geluidskwaliteit in onze test niet best is, al zou dat kunnen komen door softwarematige geluids-'verbeterings'-technieken. ASUS heeft in de PCB een shielding aangebracht rond het audio-gedeelte, waar we dus weinig effect van bemerken. Mooi is wel dat deze rode streep oplicht als je het bord aanzet; de looks van de RoG-borden blijven onovertroffen.

Daar blijft het echter niet bij qua geluid: wie de 'ThunderFX' editie van de Formula koopt, krijgt een externe audio module met een krachtige koptelefoonversterker én een microfooningang die omgevingsgeluid wegfiltert. Een prima accessoire voor wie gamet met een koptelefoon. De ThunderFX module kun je overigens niet alleen gebruiken in combinatie met je PC, maar ook met een game console.

Asus Maximus V Formula/ThunderFX

Dan de overklokfeatures. Alles wat we al beschreven bij de Gene kom je hier ook tegen: onboard knoppen, een HEX-display, de Go-button, RoG-connect, voltage meetpunten en zo verder. Vanzelfsprekend biedt de Formula meer fan-aansluitingen, 8 stuks in totaal. Het koelblok op de 12-fase stroomvoorziening werkt passief, maar kan ook aangesloten worden op een waterkoelset (al zul je dan slangen van de juiste dikte moeten gebruiken).

De BIOS is uiteraard opnieuw extreem compleet, wat je ook wel kunt zien in de screenshot. Bedenk een overklok feature en ASUS heeft 'm wel geïmplementeerd. De prestaties zijn gemiddeld, maar dan komt ondermeer doordat de ASUS de baseclock heel netjes op exact 100,0 zet. Het stroomverbruik is niet mals, in die grafieken vinden we Formula telkens bij onderaan terug.

De prijs van het bord is nog onbekend, op het moment van schrijven is het bord nog niet te koop. Wat niet onvermeld mag blijven: in de doos vind je naast het bord, afhankelijk van welke versie je koopt de ThunderFX module en de andere accessoires ook een SteelSeries Diablo III muismat.

 

ECS Z77H2-AX

Er zit nog net geen CD met Shirley Bassey's Goldfinger bij dit ECS Z77H2-AX moederbord, maar het scheelt weinig. De één zal het mooi vinden, de ander kitsch, maar bijzonder is het zeker: dit luxe ECS bord is vrijwel compleet in het goud uitgevoerd. De koellichamen, de condensators, de connectors op het I/O-paneel, de CPU-socket; zonder uitzondering zijn ze door ECS van een laagje nepgoud voorzien. Hiermee onderscheidt ECS zich in ieder geval duidelijk van de concurrentie, iets wat we alleen maar kunnen aanmoedigen.

ECS Z77H2-AX

Het bord biedt drie PCI-Express x16 sloten (20 lanes), twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Serial ATA is er zes maal, aangevuld met 2x eSATA. Bijzonder is de aanwezigheid van een mSATA-connector voor een kleine caching-SSD. USB 3.0 vinden we zes keer, waarvan vier maal extern. De extra controller komt van ASMedia. Het bord biedt HDMI- en VGA-uitgangen voor de geïntegreerde videokaart en ook ECS bundelt de Virtu MVP software. De enkele gigabit LAN aansluiting wordt aangestuurd door een Realtek RTL8111E en voor het geluid gebruikt ECS een Realtek ALC892.

ECS Z77H2-AX

Bijzonder is dat het moederbord zowel een geïntegreerde Bluetooth-module heeft als een geïntegreerde 802.11n WLAN-adapter (2,4 GHz, 150N). Helaas is ons van beide niet exact duidelijk welke chip er gebruikt wordt. In tegenstelling tot de implementatie van ASUS zijn de antennes niet los, maar zitten ze vast op de achterkant van het bord. Wanneer je je behuizing in een kast of tegen een muur aan plaatst, zal de ontvangst zodoende niet optimaal zijn.

Extra features zijn verder on-board knoppen, een HEX-display en voltagemeetpunten. Voor de processor is er een 12-fase stroomvoorziening geïmplementeerd. Ook ECS heeft inmiddels een grafische EFI-BIOS, al gaat die qua functionaliteit eigenlijk niet veel verder dan traditionele, op tekst gebaseerde BIOS'en. Zaken als profielen aanmaken zijn in ieder geval mogelijk.

Waar ECS door de mand valt is bij het stroomverbruik. Dat is echt flink hoger dan bij alle andere moederborden. De prestaties liggen in de lijn met de andere moederborden. Een prijs is ons helaas niet bekend: het bord is vooralsnog niet te koop bij de bij Hardware.Info aangesloten online shops.

EVGA Z77 FTW

Ook EVGA heeft een Z77-moederbord in haar assortiment, de Z77 FTW, waarbij FTW natuurlijk staat voor For The Win. Net als bij eerdere borden, richt EVGA zich primair op gamers en nog meer op overklokkers. EVGA was in het verleden de eerste met features als de mogelijkheid om PCI-Express sloten uit te schakelen en twee extra stroomconnectors voor de stroomvoorziening van de CPU. Die unieke features zijn inmiddels door de concurrentie deskundig gekopieerd, maar opnieuw weet EVGA zich op sommige vlakken goed te differentiëren.

EVGA Z77 FTW

Het bord is volgens EVGA Extended ATX en inderdaad, het bord is ongeveer een centimeter breder dan gebruikelijk bij ATX-borden. Op het bord vinden we vijf PCI-Express x16 sloten. De middelste deelt echter de functie met de tweede en het idee daarachter is heel slim: je kunt op dit bord sowieso 4-way SLI draaien, maar wanneer je drie kaarten combineert kun je telkens twee slots tussenruimte pakken. Goed voor overklokkers! Verder is er nog één x1 slot. Het bord heeft 8 SATA-aansluitingen en twee maal eSATA. Voor de extra poorten gebruikt EVGA twee Marvell 88SE6121 controllers. Het bordt biedt dual Gigabit LAN, waarbij twee wat oudere Marvell Yukon 88E8059 chips gebruikt worden. USB 2.0 is er 8x, USB 3.0 6x, waarvan beide 4x extern. Verder biedt het bord Firewire en 7.1-kanaals geluid verzorgd door de uitstekende Realtek ALC898 chip. EVGA verkoopt uiteraard graag videokaarten en wil het gebruik van de geïntegreerde GPU van de Ivy Bridge processors liever niet aanmoedigen. Vandaar dat we enkel een DisplayPort-monitoruitgang tegenkomen en dus geen DVI, HDMI of VGA. Wat ons betreft een slechte kostenbeparing.

EVGA Z77 FTW

Opvallend is dat EVGA een ventilator op de chipset heeft geplaatst, al werkt het bord net zo stabiel wanneer je deze er uittrekt. Voor overklokkers is het wellicht juist ideaal. We vinden een aantal extra features op het bord. Allereerst biedt EVGA opnieuw twee 8-pin stroomconnectors voor de CPU. Daardoor moeten zelfs de meest extreme overklokkers voldoende power naar de CPU kunnen loodsen, tot 300 watt zou geen probleem moeten zijn. Goed doordacht is dat de ATX-stroomconnector onder een hoek van 90 graden is geplaatst, handig voor overklokkers. Om videokaarten van voldoende stroom via de PCI-Express sloten te voorzien, vinden we aan weerszijden van de x16 sloten een 6-pin PEG-stroomconnector. Het bord bevat drie BIOS-chips (waarvan één vervangbaar), waartussen je met een schakelaar eenvoudig kunt wisselen. Dip-switches bieden je de mogelijkheid om x16-sloten uit te schakelen. Handig voor extreme overklokkers die videokaarten helemaal ingepakt op het bord hebben zitten en even tijdelijk met minder kaarten willen benchen. Verder zijn er uiteraard onboard power- en restknoppen en een HEX-display met BIOS-postcodes. Via een onboard connector zijn er voltage meetpunten beschikbaar, al is ons niet helemaal duidelijk hoe je die eenvoudig verbindt met een multi-meter. Een andere mysterieuze connector is er voor een toekomstige accessoire die overklokinstellingen toont. Tenslotte is er nog een dark mode jumper: die zet alle LED's uit. 

EVGA Z77 FTW

EVGA Z77 FTW

EVGA maakt gebruik van EFI, maar desalniettemin is de BIOS qua interface niet veel verschillend van traditionele tekst-BIOS'en. Alle denkbare features die je tijdens het overklokken nodig kunt hebben zijn voorhanden, zoals je ook kunt zien in de screenshots. Op het moment van schrijven is het EVGA bord slechts bij één shop verkrijgbaar voor € 312. Dat is gezien de uitrusting redelijk prijzig. De prestaties zijn wat beneden gemiddeld, wat overigens geen naam mag hebben. Het stroomverbruik is boven gemiddeld. Al met al zijn er voor normale gebruikers betere keuze te maken, maar voor overklokkers heeft EVGA opnieuw een zeer interessante mix van features gemaakt.

Foxconn Z77A-S

Foxconn stuurde ons zijn Z77A-S voor deze vergelijkingstest. Het bord is helaas bij de bij onze prijsvergelijker aangesloten shops niet terug te vinden, zodat we geen oordeel kunnen geven over de prijs. De fabrikant heeft ons echter laten weten dat deze zeer scherp zou moeten zijn.

Foxconn Z77A-S

Opvallend is dat het bord een stuk minder hoog is dan de meeste andere ATX-borden. De uitrusting is dan ook vrij basic. Het bord biedt twee keer PCI-Express x16, twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Intern vinden we de zes Serial ATA aansluitingen van de Z77-chipset, eSATA is er niet. Ook voor wat betreft USB 3.0 beperkt Foxconn zich tot de vier poorten die Intel standaard biedt, waarvan er twee intern zijn verwerkt. Er zijn drie monitoraansluitingen: VGA, HDMI en DVI. De Realtek ALC887 audiochip is een oudje en presteert niet geweldig. Voor de gigabit netwerkaansluiting gebruik Foxconn een Realtek chip.

Foxconn Z77A-S

On-board knoppen en een HEX-display zijn aanwezig en het bord biedt zelfs twee BIOS-chips. Toch is wel duidelijk dat Foxconn zich met dit bord meer op systeembouwers dan op overklokkers richt. De stroomvoorziening van de processor is namelijk karig. Ook de nog steeds op tekst gebaseerde AMI BIOS biedt niet veel meer dan basisfunctionaliteit.

De prestaties liggen opnieuw in lijn met die van andere borden en het stroomverbruik is extreem laag. Met een eventueel zeer laag prijskaartje zou het bord leuk zijn voor de doelgroep van systeembouwers, maar de liefhebber kan beter voor een luxer bord kiezen.

Gigabyte GA-Z77M-D3H / GA-Z77MX-D3H

Van Gigabyte ontvingen we twee Micro-ATX Z77-moederborden die op het eerste gezicht veel op elkaar lijken, maar ook de nodige verschillen kennen. De GA-Z77M-D3H is het instapmodel en is met een gemiddelde prijs van € 87 zelfs het goedkoopste bord uit de test. De GA-Z77MX-D3H - de X maakt het verschil - is zo'n twintig euro duurder, maar biedt wel meer mogelijkheden. Met hun blauwe kleur behoren beide borden overduidelijk tot de Gigabyte familie.

Gigabyte Z77M-D3H
Gigabyte GA-Z77M-D3H

Gigabyte Z77MX-D3H
Gigabyte GA-Z77MX-D3H

De GA-Z77M-D3H biedt twee PCI-Express x16 sloten (16 lanes), één keer PCI-Express x1 en één keer PCI. Bij de X is het PCI-slot vervangen door een derde x16 slot met vier lanes. Bij beide borden vinden we intern de zes Serial ATA aansluitingen die de Z77-chip biedt. eSATA is in beide gevallen niet aanwezig. USB 3.0 vinden we op beide borden vier keer; twee maal intern, twee maal extern. De X heeft aan de achterzijde twee extra USB 2.0 sloten.

Beide borden maken gebruik van dezelfde VIA VT2021 audiochip, die een beter dan gemiddelde geluidskwaliteit biedt. Bij het X-bord zijn er voldoende aansluitingen om 7.1-kanaals speakers aan te sluiten en is er een digitale uitgang. De GA-Z77M-D3H gaat niet verder dan 5.1 zonder digitale uitgang.

DVI, VGA en HDMI voor de in de processor geïntegreerde videokaart zijn in beide gevallen aanwezig. De Lucid Virtu MVP software wordt bij het X-bord meegeleverd, bij de instapper niet. Waar de GA-Z77MX-D3H geschikt is voor Crossfire én SLI, heeft Gigabyte voor de instapper de royalties aan nVidia niet betaald en mist SLI-ondersteuning.

De Gigabyte borden hebben twee BIOS-chips. De CPU-stroomvoorziening is bij de X duidelijk luxer en dit bord heeft ook een klein koelblokje achter de socket. Een klein detail maar toch: bij de X zit om alle interne connectors een plastic randje, zodat je stekkers niet verkeerd kunt plaatsen en niet per ongeluk pinnetjes kunt ombuigen. Bij het goedkopere bord zijn die wegbezuinigd.

Het duo maakt gebruik van Gigabytes nieuwe grafische EFI-BIOS, al is de luxe interface met grafische weergave van het moederbord zoals we die verderop bij de duurdere borden zien niet aanwezig. De instellingsmogelijkheden zijn echter allemaal prima.

Zowel op de prestaties als het energieverbruik is niets aan te merken. Wel één ding dat je je moet realiseren als je naar de grafieken kijkt: Gigabyte laat de MX standaard op 100,9 MHz bClk draaien (bijna 1% overklokt), waar de M op 100,1 draait. Zeker idle zijn beide borden erg zuinig.

Gigabyte GA-Z77M-D3H:

Gigabyte GA-Z77MX-D3H:

Gigabyte GA-Z77-D3H

Gigabytes instapper voor wat betreft volledige ATX Z77 moederborden is de GA-Z77-D3H. Opnieuw is de scherpe prijs opvallend: met gemiddeld € 118 is dit bord één van de goedkoopste uit de test.

Gigabyte Z77-D3H

Wat bij het bord direct opvalt is de mSATA-connector die pontificaal in het midden is geplaatst. Hier kan zo'n kleine SSD geplaatst worden die gebruikt kan worden voor Intels Smart Response SSD-caching technologie. Als de mSATA-connector gebruikt wordt, vervalt de werking van de zesde interne SATA-poort.

Gigabyte Z77-D3H

De GA-Z77-D3H biedt verder twee PCI-Express x16 sloten, drie maal PCI-Express x1 en twee maal PCI. Er zijn intern zes SATA-poorten, eSATA ontbreekt. USB 3.0 is er zes keer, waarvan vier keer extern. Voor de twee extra USB 3.0 poorten gebruikt Gigabyte een EtronTech chip. Er zijn VGA, DVI en HDMI monitoruitgangen en ook bij dit bord bundelt Gigabyte de Virtu MVP software om de geïntegreerde GPU de prestaties van een optioneel los exemplaar te laten verbeteren. Net als bij de op de vorige pagina beschreven Micro-ATX borden, gebruikt Gigabyte op dit bord een VIA VT2021 audiochip. Op de PCB staat de term '108 dB' geprint, vermoedelijk uit macht der gewoonte toen Gigabyte nog in alle prijsklassen de luxe Realtek ALC889 codecs gebruikte. Met de VIA wordt een dergelijke geluidskwaliteit bij lange na niet gehaald. De netwerkchip komt van Atheros en dat is opvallend: deze fabrikant kennen we voornamelijk van WLAN-controllers.

Als instapper biedt ook dit bord verder geen belangrijke extra features: geen onboard knoppen, geen foutdiagnose, maar wél dual BIOS. De grafische EFI-schil komt overeen met degene die we hiervoor bij de Micro-ATX borden zagen.

Ook bij dit bord zijn de prestaties prima. Het energieverbruik is duidelijk beter gemiddeld, al verwachten we dat ook wel van een relatief kaal bord.

Gigabyte GA-Z77X-UD3H / GA-Z77X-UD5H

De twee luxe Z77 moederborden van Gigabyte zijn de GA-Z77X-UD3H en -UD5H, beide in stijlvol donkergrijs uitgevoerd. Beide borden vallen in de Ultra Durable 4 reeks (al staat op de PCB nog Ultra Durable 3 geschreven). Een nieuwe toevoeging is dat men een PCB gebruikt dat geproduceerd is met een nieuw soort fiber-materiaal, waardoor het moederbord beter tegen vochtigheid kan. Gigabyte is trouwens eerlijk genoeg om toe te geven dat het in de Westerse wereld vrijwel nooit voorkomt dat een moederbord kapot gaat vanwege een te vochtige omgeving. Zaken als de extra dikke koperlaag en betere componenten blijven onderdeel van Ultra Durable. Overigens heeft Gigabyte tijdens Computex Ultra Durable 5 alweer aangekondigd.

Gigabyte Z77X-UD3H
Gigabyte GA-Z77X-UD3H

Gigabyte Z77X-UD5H
Gigabyte GA-Z77X-UD5H

Beide borden bieden drie PCI-Express x16 sloten (20 lanes), drie maal PCI-Express x1 en één maal PCI. Bij de UD3H blijft het aantal interne SATA-poorten beperkt tot de zes die de Z77-chip biedt. De UD5H heeft drie extra Serial ATA 600 poorten, aangestuurd door Marvell-chips. Op beide borden vinden we in het midden een mSATA-connector voor een caching-SSD. eSATA biedt de UD3H twee keer en de UD5H slechts één keer, om ruimte te maken voor andere functionaliteit.

Complimenten voor Gigabyte als het gaat om de monitoraansluitingen: met VGA, DVI, HDMI én DisplayPort geef je gebruikers alle keuzes én is het mogelijk om drie schermen digitaal aan te sluiten. Wat we minder geslaagd vinden is Gigabytes USB 3.0 implementatie. Op het eerste gezicht is die erg goed: 8 USB 3.0 poorten op de UD3H en zelfs 10 op de UD5H. Maar vrijwel alle poorten blijken te lopen via on-board VIA USB HUB chips. Dat betekent potentieel lagere prestaties en compatibiliteitsproblemen. Waar we ook minder enthousiast over zijn is de keuze van een VIA VT2021 audio-codec op de UD3H. Op de UD5H zit gelukkig wel een Realtek ALC898, al missen we de veel betere ALC889's die Gigabyte vroeger gebruikte.

De UD5H biedt verder Firewire, iets wat we niet heel vaak meer tegenkomen anno 2012, en heeft twee netwerkaansluitingen, waarvan één uitgevoerd met een Intel-controller. De tweede gigabit LAN-poort, als ook de enige die de UD3H heeft, wordt aangestuurd door een Atheros AR8151 chip.

Beide borden bieden vijf fan-aansluitingen, alle van het PWM-type. Daarnaast komen we op beide borden onboard knoppen, een HEX-display en zeven voltagemeetpunten tegen. Ook de befaamde Dual BIOS technologie mag uiteraard niet ontbreken op beide borden. Bij de UD5H kun je met een schakelaartje zelf heel eenvoudig wisselen tussen beide BIOS'en. Waar de UD3H negen fases heeft voor de CPU-stroomvoorziening, gebruikt de UD5H er vijftien. Gigabyte gebruikt tegenwoordig trouwens DrMos chips voor de CPU-stroomvoorziening op haar luxere borden, al gebruikt men daar om begrijpelijke redenen zelf liever een andere naam voor.

De grafische EFI-BIOS is lekker uitgebreid en bevat Gigabytes unieke 3D-functionaliteit, waarbij je een afbeelding van het moederbord op je scherm ziet en op de verschillende onderdelen kunt klikken om die te configureren. De prestaties zijn goed, maar dat komt mede doordat Gigabyte haar UD5H borden standaard op 100,9 MHz laat werken. De UD3H werkte met de eerste BIOS ook standaard op 100,9, maar met de nieuwste is dat teruggezet naar 100,1 MHz. Dubieuze praktijken wat ons betreft. Het stroomverbruik is wat hoger dan gemiddeld, wat we voor luxe borden niet gek vinden.

Gigabyte GA-Z77X-UD3H:

Gigabyte GA-Z77X-UD5H:

Gigabyte G1.Sniper M3

Gigabyte heeft tenslotte twee Z77 moederborden die primair gericht zijn op gamers: de Micro-ATX G1.Sniper M3 en de op de volgende pagina beschreven XL-ATX G1.Sniper 3.

Gigabyte G1.Sniper M3

Net als bij de eerste Gigabyte gaming-moederborden is de G1.Sniper M3 uitgevoerd in zwart met legergroen. Geen kogels en geweren meer verwerkt in de koelblokken; mogelijk omdat Gigabyte teveel reacties kreeg van mensen die dat wel érg cliché vonden. Over de eerdere Sniper-borden waren we enthousiast omdat Gigabyte enkele features had geïmplementeerd die écht gericht waren op gamers, zoals een echte Creative Sound Blaster X-Fi geluidschip en een KillerNIC netwerkkaart. Bij dit Micro-ATX bord heeft helaas toch de typische Taiwanese besparingsdrift weer toegeslagen. In plaats van de KillerNIC vinden we een standaard Intel LAN-chip en de hardwarematige X-Fi chip is ingeruild voor Creatives goedkopere Core3D chip, wat in feite een software codec is met Creative software. Wel is de koptelefoonversterker gebleven. Hoe dan ook, het maakt dat het aantal specifieke op gamers gerichte opties eigenlijk erg beperkt is; de G1.Sniper M3 is in feite grotendeels een normaal Micro-ATX  Z77-bord, gecamoufleerd als gamers moederbord. Wat dat betreft had de keuze qua kleurstelling niet beter kunnen zijn.

Gigabyte G1.Sniper M3

De feature set bevat verder drie PCI-Express x15 sloten, 5x SATA, 1x eSATA, 10x USB 2.0 en 4x USB 3.0. Positief: opnieuw heeft Gigabyte alle monitoraansluitingen geïmplementeerd en ook de Virtu software ontbreekt uiteraard niet. 

De prestaties zijn prima en het stroomverbruik is zeer laag. De BIOS komt overeen met die van de hiervoor beschreven borden. De prijs van gemiddeld € 176 is wat ons betreft echt te hoog wanneer je bedenkt dat de extra mogelijkheden ten opzichte van bijvoorbeeld de GA-Z77MX-D3H eigenlijk maar heel beperkt zijn.

Gigabyte G1.Sniper 3

De G1.Sniper 3 is Gigabytes ATX-variant van de nieuwe gaming moederborden. Eigenlijk moeten we zeggen XL-ATX, want het bord is iets langer dan normale borden.

Gigabyte G1.Sniper3

Om ook hier met de gaming features te beginnen. Op de G1. Sniper 3 geeft Gigabyte wél een hardwarematige Creative X-Fi chip geplaatst en opnieuw is er de onboard koptelefoonversterker. Prima! De netwerkchip komt opnieuw van Intel, maar Gigabyte heeft wel een KillerNic WLAN-controller gebruikt op dit bord. Nu kun je je afvragen hoe vaak gamers überhaupt draadloze netwerken gebruiken, maar mocht je dat doen dat biedt die KillerNic in ieder geval wel goede mogelijkheden om het dataverkeer van game prioriteit te geven boven andere datastromen. Ook dit bord is uitgevoerd in zwart met groen en gelukkig opnieuw geen kogels of geweren meer. Wel een heatpipe tussen de koelblokken.

Met vier PCI-Express x16 sloten, die dankzij een onboard switch-chip elk 8 lanes kunnen bieden, biedt dit bord mogelijkheden voor opstellingen met drie of vier videokaarten. Verder is er nog twee maal PCI-Express x1 en PCI. Het bord biedt 10 SATA-aansluitingen, waarvan één gedeeld met een mSATA-connector voor een caching-SSD. eSATA ontbreekt. USB 3.0 is er maar liefst 10 keer, maar helaas opnieuw dankzij hub-chips. We hopen dat Gigabyte dát de volgende generatie gaat afleren. Verder is er 4x USB 2.0 en ook Bluetooth. 

Gigabyte G1.Sniper3

Qua overklok-features is dit bord rijker uitgerust dan z'n Micro-ATX soortgenoot. We vinden een 16-fase stroomvoorziening en 5 PWM-fanconnectors. Verder heeft dit bord voltage meetpunten, een HEX-display met POST-codes en onboard power/reset-knoppen. De BIOS is ook lekker compleet, zoals de screenshots laten zien. Helaas is de G1.Sniper 3 ook op een ander vlak een waardig opvolger van de Sniper 2: de prijs is met gemiddeld € 362 toch wel weer érg hoog.

Intel DZ77GA-70K / DZ77RE-75K

Intels eigen high-end Z77 moederborden zijn de DZ77GA-70K en DZ77RE-75K. De borden vallen in de Extreme series en de daarbij behorende doodskop heeft opnieuw een prominent plekje op de moederborden opgeëist. Wie de foto's naast elkaar zet, zie de borden tweeling broertjes zijn. Belangrijkste verschil: de duurdere DZ77RE-75K biedt Thunderbolt.

Intel DZ77GA-70K
 Intel DZ77GA-70K (codenaam Gasper)

Intel DZ77RE-75K
Intel DZ77RE-75K (codenaam Road's End)

De borden bieden twee maal PCI-Express x16, twee maal PCI-Express x1 en twee normale PCI-sloten. De -70K heeft verder een opengeknipt PCI-Express x4 slot (waar je eventueel een x16 kaart in kunt plaatsen). Bij de -75K zijn die lanes nodig voor de Thunderbolt controller en er een extra x1 slot. Serial ATA vinden we intern acht keer: een Marvell-chip verzorgt twee extra poorten. Een andere Marvell-chip zorgt voor een eSATA-connector.

De borden bieden acht USB 3.0 poorten, vier extern en vier intern. Maar juich niet te vroeg, want ze lopen allemaal via USB HUB chips van de firma Genesys Logic. Dat is en blijft een implementatie waar we niet blij mee zijn en die we zeker niet van Intel hadden verwacht. Voor wat betreft monitoraansluitingen vinden we op de -70K bord gek genoeg alleen HDMI. Intel is erg trots op het feit dat je op Ivy Bridge drie schermen kunt gaan aansluiten, maar biedt die optie dus vreemd genoeg zelf niet aan. De -75K biedt dankzij Thunderbolt natuurlijk ook displayport.

Intel DZ77RE-75K

De twee netwerkaansluitingen worden, hoe kan het ook anders, aangestuurd door Intel chips. Een losse module, die via een interne USB-connector wordt aangesloten, voorziet de borden van Bluetooth- en 802.11n (2,4 GHz / 150N) WLAN-functionaliteit. Grappig: op die module staat duidelijk vermeld dat deze uit de fabriek van MSI komt. 

De Intel borden biedt verder Firewire en gebruikt een Realtek ALC898 als audiocodec. De implementatie is uitstekend: de -70K gaat zelfs de 90 dB signaal/ruisverhouding grens voorbij!

De borden hebben slechts vier fan-aansluitingen en dat vinden we een beetje karig voor een high-end bord. Wel zijn er gelukkig onboard power- en resetknoppen, een HEX-display en - helemaal gebruiksvriendelijk - een hele serie LED's die tonen waar het bootproces mogelijk vastloopt.

Waar we erg enthousiast over zijn bij deze borden is de BIOS. Ook Intel is inmiddels overgestapt op een grafische EFI-schil, en hoe! Met configureerbare startschermen, sliders, dropdownboxen en veel andere zaken maakt Intel echt optimaal gebruik van het feit dat de BIOS tegenwoordig niet meer puur uit tekst bestaat. Het feit dat de interface compleet anders is, maakt dat je er vermoedelijk wel even aan moet wennen, maar als dat gelukt is, zul je het met ons eens zijn dat Intel over zijn Visual BIOS echt goed heeft nagedacht.

De prestaties zijn opnieuw in lijn met de andere borden, maar het stroomverbruik is in beide gevallen duidelijk bovengemiddeld. De DZ77GA-70K kost gemiddeld € 243, de DZ77RE-75K kost gemiddeld € 286. De meerprijs voor Thunderbolt is dus, net als bij ASUS, een dikke 40 euro.

MSI Z77MA-G45

MSI's Micro-ATX Z77-moederbord is de Z77MA-G45. Qua functionaliteit is dit moederbord relatief basic: het biedt de mogelijkheden van de Z77-chip zonder veel extra toeters en bellen.

MSI Z77MA-G45

Het bord heeft twee PCI-Express x16 sloten en twee maal PCI-Express x1. Intern vinden we de zes SATA-poorten van de Z77-chip. Kudo's voor MSI: een sticker laat minder ervaren systeembouwers duidelijk zien dat ze hun SSD's op één van de twee Serial ATA 600 poorten moeten aansluiten. eSATA is niet geïmplementeerd. Ook voor wat betreft USB 3.0 beperkt MSI zich tot de basisfunctionaliteit van de Z77: vier poorten dus, waarvan twee extern.

MSI Z77MA-G45

Het bord biedt verder VGA, DVI en HDMI monitoraansluitingen. De enkele netwerkaansluiting wordt aangestuurd door een Realtek RTL8111E chip. Voor het 7.1-kanaals geluid gebruikt MSI een Realtek ALC892, gecombineerd met THX TruStudio Pro software.

Extra features zijn er verder niet. De BIOS is MSI's nieuwste generatie Click BIOS II, waar we eerder al lovende woorden over schreven. De prestaties zijn prima en het energieverbruik zéér laag. Een prima no-nonsense bordje dus.

MSI Z77A-G43 / Z77A-G45

MSI heeft een vijftal ATX Z77-moederborden in haar assortiment. De luxere Z77A-GD65 en -GD80 beschrijven we op de volgende pagina, eerst belichten we de goedkopere Z77A-G43 en -G45. Tussenmodel GD55 hebben we overigens niet getest. De G43 koop je al voor minder dan 100 euro is daarmee het goedkoopste ATX-bord in de test. De G45 is met gemiddeld € 119 zo'n twee tientjes duurder.

MSI Z77A-G43
MSI Z77A-G43 

MSI Z77A-G45
MSI Z77A-G45

De G43 biedt twee maal PCI-Express x16, twee maal PCI-Express x1 en drie maal PCI. Een opvallende keuze; vermoedelijk denkt MSI dat wie een instapbord zoekt nog de nodige oude uitbreidingskaarten heeft. De G45 heeft geen PCI, maar daardoor wel een extra x16 slot en vier x1 sloten. Beide borden bieden zes interne SATA-poorten, puur de poorten die de Z77 chipset biedt. Ook USB 3.0 vinden we op beide borden vier keer, waarvan twee keer extern. Complimenten voor het gebruiken van een interne USB 3.0 stekker die 90 graden gekanteld is op de G45: zo kom je niet in de knoei met lange videokaarten. Die zelfde stekker komen we trouwens ook tegen bij de GD65 en GD80 op de volgende pagina.

Beide borden bieden VGA, DVI en HDMI als monitoruitgangen. Virtu wordt niet gebundeld. Beide borden hebben een enkele gigabit LAN-aansluiting, gebaseerd op een Realtek controller. Ook de audiochip is identiek: een Realtek ALC892.

Een belangrijke verschil: de G45 maakt gebruik van de Military Class III componenten, wat onder meer betekent dat gekozen is voor Japanse solid cap condensators, SFC-spoelen en DrMos chips. In beide gevallen vinden we vijf fan-aansluitingen, waarvan drie PWM. De G43 heeft een vijf--fase stroomvoorziening, de G45 heeft er zes. Alleen de G45 heeft voltagemeetpunten. De G45 heeft ten slotte een rijtje LED'jes die aangeven hoeveel fases op ieder moment in tijd zijn ingeschakeld.

De BIOS is opnieuw MSI's prettige Click BIOS II. Zowel de prestaties als het energieverbruik is prima bij beide borden. Het verschil qua eigenschappen is zoals we hebben gezien zeer beperkt: het prijsverschil gaat primair op aan de betere Military Class III componenten.

MSI Z77A-G43:

MSI Z77A-G45:

MSI Z77A-GD65 / -GD80

Daarmee zijn we bij de laatste twee borden in deze review beland. MSI biedt de Z77A-GD65 en -GD80; beide borden zijn vrijwel identiek, met als belangrijkste verschil dat de GD80 een onboard Thunderbolt controller heeft. MSI was de eerste die een moederbord met Thunderbolt op de markt bracht; klik hier om onze losse review van het bord terug te lezen

MSI Z77A-GD65
MSI Z77A-GD65

MSI Z77A-GD80
MSI Z77A-GD80 

De GD65 en de GD80 bieden drie PCI-Express x16 sloten met in totaal 20 lanes (16/0/4 of 8/8/4). Verder hebben beide exemplaren vier keer PCI-Express x1. Het aantal USB-aansluitingen is ook gelijk: 10x USB 2.0 (waarvan 4x extern) en 4x USB 3.0 (waarvan 2x extern). Ook het aantal SATA-poorten is identiek: 4x Serial ATA 600, 4x Serial ATA 300 en geen eSATA. Verder noteren we de aanwezigheid van een VIA VT6315N Firewire-controller, de keuze voor de Realtek ALC898 audio-codec en een op Intel-chip gebaseerde enkele Gigabit-LAN aansluiting.

MSI Z77A-GD80

De borden hebben vijf fan-aansluitingen, alle van het PWM-type. Verder hebben beide borden een HEX-display met BIOS POST-codes, de OC Genie II knop om het bord automatisch te overklokken, onboard power- en resetknoppen, een handige blokje om met een multimeter voltages te meten en de grafische ClickBIOS II EFI-schil, waar we weinig op aan te merken hebben. Die OC Genie II overklokt het hele systeem (dus CPU én GPU) automatisch naar een veilig, maar significant hoger prestatieniveau. Ook deze borden vallen in de Military Class III reeks en hebben een rijtje LED'jes dat het aantal actieve stroomfases toont.

MSI Z77A-GD80
De GD80 biedt Thunderbolt.

Kijken we naar de testresultaten, dan wordt de solide reputatie van MSI bevestigd. De baseclock staat strak op 100 MHz en de benchmarkresultaten zijn dan ook gemiddeld. Het stroomverbruik van beide borden is zeer laag, zeker wanneer je je realiseert dat beide borden toch redelijk luxe zijn. Alleen enkele zeer uitgeklede of Micro-ATX borden zijn nóg wat zuiniger. Het moet gezegd: op dit vlak geeft MSI mede dankzij de DrMos chips de concurrentie het nakijken. 

MSI Z77A-GD65:

MSI Z77A-GD80:

Standaard bClk

De benchmarks en ook het stroomverbruik zijn gedeeltelijk afhankelijk van de basisinstellingen van de base clock (bClk). Die hoort bij standaard instellingen op exact 100,0 MHz te werken, maar sommige fabrikanten smokkelen er een beetje bij om bij reviews hoger in de grafieken te eindigen. Een hogere bClk zorgt voor iets betere prestaties, maar tegelijkertijd ook voor een iets hoger stroomverbruik.  Gigabyte verhoogt daarnaast ook de klokfrequentie van de geïntegreerde GPU een beetje in haar BIOS'en, wat je op de volgende pagina duidelijk ziet in de 3DMark-resultaten. Wij zijn overigens geen fan van deze praktijken. 

We hebben geïnventariseerd wat de bClk is bij standaard instellingen, de resultaten zie je in onderstaande grafiek. Voornamelijk Gigabyte maakt het bont door drie borden standaard op 100,9 te laten werken. ASRock zit met 100,5 MHz ook over het randje. 

Benchmarks

We hebben alle moederborden getest in combinatie met een Intel Core i7 3770K processor, 4 GB (2x 2GB) Corsair Dominator DDR3-1600 CL8-geheugen, een OCZ Vertex 4 128GB SSD en een Cooler Master Real Power M850 voeding. We gebruikten Windows 7 x64 als besturingssysteem.

In onderstaande grafieken zie je de resultaten van onze benchmarks. Zoals je ziet lopen de scores niet veel uiteen, hooguit een paar procent. Dat is grotendeels te wijten aan de verschillen in bClk en de onnauwkeurigheid van benchmarks. Een eerlijke conclusie: de prestaties zijn feitelijk geen onderdeel van de overwegingen om voor een bepaald bord te kiezen.

Stroomverbruik

Interessanter is dan het stroomverbruik. Daarvoor hebben we een drietal tests gedaan. In de bovenste grafiek zie je het idle-verbruik op de Windows desktop, gemiddeld over een tijdsduur van vijf minuten. De tweede grafiek toont het gemiddelde stroomverbruik tijdens een complete run van 3DMark Vantage op de geïntegreerde GPU. De derde grafiek toont het maximale stroomverbruik tijdens Cinebench 11.5 Hier zijn flinke verschillen waar te nemen, zeker bij het idle verbruik: het minst zuinigste bord trekt meer dan twee keer zo veel vermogen uit het stopcontact dan het meest zuinige bord. Eén ding moet je je hierbij natuurlijk wel realiseren: iedere chip op een moederbord verbruikt stroom, dus hoe meer features, hoe hoger het verbruik ook zal zijn. Desalniettemin hebben sommige fabrikanten hun ontwerpen op dit vlak toch beter voor elkaar dan anderen.

Geluidskwaliteit

De analoge geluidskwaliteit van alle Z77-moederborden hebben we getest met de loopback test van Rightmark Audio Analyzer.

Conclusie

We hebben niet minder dan 32 Z77-chipset moederborden de revue zien passeren. Klik hier voor een uitgebreide vergelijkingstabel van alle exemplaren, die je zelf handig kunt sorteren nadat je deze hebt geïmporteerd in je persoonlijke vergelijkingstabellen. Onze conclusie delen we op in een aantal categorieën.

Micro-ATX borden

Om met de Micro-ATX borden te beginnen. Je hebt dan de keuze tussen de ASUS P8Z77-M, de ASUS P8Z77-M Pro, de ASUS Maximus V Gene, de Gigabyte GA-Z77M-D3H, de Gigabyte GA-Z77MX-D3H, de Gigabyte G1.Sniper M3 en de MSI Z77MA-G45. Klik hier voor een vergelijkingstabel.

De Gigabyte GA-Z77M-D3H is verreweg het goedkoopste bord uit de test, heeft eigenlijk totaal geen extra toeters en bellen, maar werkt verder prima. Wie een zo goedkoop mogelijk Z77-gebaseerd systeem wil aanschaffen doet er een prima koop aan. Het bord dat qua prijs in de buurt komt is de ASUS P8Z77-M en qua features en prestaties zijn het bijna kopieën van elkaar. Het prijsverschil is niet bijster groot, maar Gigabyte is toch duidelijk de goedkoopste.

Voor zo'n € 120 koop je een luxer Micro-ATX bord. De (wat duurdere) ASUS P8Z77-M Pro, Gigabyte GA-Z77MX-D3H en MSI Z77MA-G45 liggen qua mogelijkheden en functionaliteit echt extreem dicht bij elkaar, klik hier voor een vergelijkingstabel van deze drie. ASUS heeft twee extra USB 3.0 poorten, Gigabyte heeft als enige de Virtu MVP software en biedt nipt de beste geluidskwaliteit, MSI is het zuinigst, behalve idle, waar Gigabyte wint. Juist omdat de ASUS duidelijk duurder is, is het voor Gigabyte en MSI wat ons betreft gelijkspel. De meerwaarde boven de genoemde Z77M-D3H is echter beperkt.

Een klasse op zich zijn natuurlijk de Gigabyte G1.Sniper M3 en ASUS Maximus V Gene: het enige Micro-ATX bord dat echt op hardwareliefhebbers annex overklokkers annex gamers is gericht. OVer de Sniper zijn we niet zo enthousiast; de speciale gaming features zijn beperkt, terwijl de meerprijs bovenop een normal Micro-ATX bord flink is. Over de Maximus V Gene zijn we wél te spreken, want dit is het enige Micro-ATX bord dat zich qua mogelijkheden echt geheel richt op overklokkers. De uitrusting van het bord mag natuurlijk geen verrassing meer zijn als je de eerdere Gene's al kent, maar dat maakt ons niet minder enthousiast over het bord.

Instap ATX borden

Wie een ATX-bord wil, maar voor een dubbeltje op de eerste rang wil zitten, heeft de keuze tussen de Gigabyte GA-Z77-D3H, MSI Z77A-G43 en MSI Z77A-G45 (klik hier voor een vergelijkingstabel). De Gigabyte en MSI's G45 zijn met gemiddeld € 119 even duur, de G43 is twee tientjes goedkoper. Van dit drietal laat Gigabyte de beste indruk achter: de beste prestaties, het laagste energieverbruik, VirtuMVP, Dual BIOS en twee extra USB 3.0 poorten. Maar we moeten er tevens eerlijk bijzeggen: die MSI Z77A-G43 is voor minder dan 100 euro gewoon een prima bord, dat voor wie echt wil besparen zeker te overweging valt.

Wie zo'n € 120 à € 140 wil uitgeven, krijgt wel echt een luxer bord. De ASUS P8Z77-V LE biedt voor dat geld veel meer functionaliteit dan de MSI Z77A-G45. Denk aan DisplayPort, extra USB 3.0 poorten, eSATA en de Virtu MVP software. ASRock biedt voor vrijwel hetzelfde bedrag met de Z77 Extreme 4 dezelfde features als ASUS, minus DisplayPort, maar aangevuld met SLI, onboard knoppen en probleemdiagnose. Het hoge stroomverbruik weerhield ons er bij de eerdere test van om de ASRock van een award te voorzien, maar dat probleem lijkt opgelost. In deze prijsklasse is ASRock nu onze favoriet.

Luxe maar nog steeds betaalbaar

Luxe, maar nog altijd betaalbare Z77 borden zitten op een prijsniveau van zo'n € 150 tot € 200. We zien er dan vier: de ASUS P8Z77-V, de ASUS P8Z77-V Pro, de Gigabyte GA-Z77X-UD3H en de MSI Z77A-GD65 (klik hier voor een vergelijkingstabel). ASUS heeft bij de Pro acht echte USB 3.0 poorten en WiFi, maar helaas de minste audio-implementatie. Gigabyte is duidelijk goedkoper dan de andere drie, maar heeft minder SATA-poorten en de USB 3.0 implementatie is niet optimaal. MSI is verreweg het zuinigst, heeft als enige Firewire, de beste audio-implementatie, maar minder USB 3.0 poorten. Zowel ASUS als MSI krijgen zilver, het ligt aan je voorkeur welke eigenschappen je het belangrijkst vindt.

Alles erop-en-eraan

Zeven moederborden zitten in het € 200+ segment, zonder zich primair op gamers en overklokkers te richten: de ASUS P8Z77-V Pro/Thunderbolt, de ASUS P8Z77-V Deluxe, de ASUS P8Z77-V Premium, de ASUS P8Z77 WS, de ASUS Sabertooth, de Gigabyte GA-Z77X-UD5H, de Intel DZ77GA-70K, de Intel DZ77RE-75K en de MSI Z77A-GD80 (klik hier voor een vergelijkingstabel). 

Voor wie graag Thunderbolt op z'n moederbord wil wordt de keuze teruggebracht naar een handvol mogelijkheden, zie deze vergelijkingstabel. ASUS' Premium is een subliem moederbord, maar zó duur dat het ons moeite kost om er een doelgroep bij te bedenken. Het komt op ons over als 'alles wat we op een bord kunnen plakken, stoppen we er ook op'. Erg bijzonder, maar heel eerlijk: zaken als een caching SSD zoek je wellicht liever zelf uit. Van de andere drie borden is Intels DZ77RE-75K de duurste, maar sowieso ook een bord waarvoor we we alleen al vanwege de USB 3.0 implementatie niet heel erg warm lopen. Vergelijken we de ASUS P8Z77-V Pro/Thunderbolt en de MSI Z77A-GD80, dan gaat onze voorkeur uit naar die laatste: betere audio, veel zuiniger en betere overklok-features. Toch heeft ASUS met de Pro/Thunderbolt ook een sterk verhaal: het bord is twee tientjes goedkoper en heeft een WiFi/Bluetooth-adapter. Als je dat gaat gebruiken, is ASUS de betere keuze.

Wie geen Thunderbolt wil bespaart zich minstens vier tientjes. Van de overgebleven borden presteert de Gigabyte GA-Z77X-UD5H het best en dat bord is ook nipt het zuinigst. De USB 3.0 implementatie met hubs staat ons echter flink tegen, iets wat ook geldt voor Intels DZ77GA-70K. ASUS en Intel bieden Bluetooth en WLAN, maar op andere vlakken biedt Gigabyte weer net wat meer features. Al met al is de ASUS P8Z77-V Deluxe in dit segment onze eerste keuze, maar bekijk voor aanschaf goed of je de extra features ten opzichte van de ASUS P8Z77-V Pro of de MSI Z77A-GD65 uit de vorige categorie überhaupt nodig hebt.

Die-hard overklokkers en gamers

Voor de die-hard gamers en overklokkers met een flink budget zijn er de ASUS Maximus V Formula, de EVGA Z77 FTW en de Gigabyte G1.Sniper 3. Alle drie de borden hebben weinig van doen met goedkoop, al weten we van de Maximus V Formula de uiteindelijke prijs nog niet. Klik hier voor een vergelijkingstabel.

Voor gamers is de Gigabyte de beste keuze dankzij onder meer de Creative X-Fi chip, de onboard koptelefoon versterker en de KillerNIC netwerkkaart. De USB 3.0 implementatie zorgt er wel voor dat het bord niet verder komt dan zilver. En we moeten er eerlijk bijzeggen: het bord is ook echt wel wat te duur; een dikke 300 euro zou wat ons betreft redelijker zijn dan een dikke 350.

Voor die-hard overklokkers biedt het EVGA bord wat ons betreft de beste featureset. Maar enkel en alleen als je van het type 'vloeibare stikstof en te veel videokaarten' bent. Hou anders het bedrag lekker in je zak en koop een goedkoper Z77 bord, want qua normale features is het EVGA bord ronduit karig.

Buitencategorie

Ten slotte nog één bord uit de buitencategorie: de ASUS P8Z77-I Deluxe is een moederbordje waar we helemaal fan van zijn. Alle functionaliteit van de Z77 chipset, inclusief zelfs nog wat overklokmogelijkheden, op een klein Mini ITX bordje. Het bordje heeft een uitstekende feature set voor zowel een HTPC als een krachtige, maar kleine all-round PC. Van dit soort bordjes zien we er in de toekomst graag meer!


ASUS P8Z77-I Deluxe
(uniek Mini ITX bord, ultiem voor HTPC)
ASUS Maximus V Gene
(uniek Micro-ATX bord voor gamers en overklokkers)


ASUS P8Z77-V Deluxe
(beste in premium categorie)
ASUS P8Z77-V Pro
(gedeeld beste in categorie luxe, maar nog steeds betaalbaar)
EVGA Z77 FTW
(beste keuze voor die-hard overklokkers)
Gigabyte G1.Sniper 3
(beste keuze voor die-hard gamers)
MSI Z77A-GD65
(gedeeld beste in categorie luxe, maar nog steeds betaalbaar)
MSI Z77A-GD80
(beste keuze voor Thunderbolt)


ASRock Z77 Extreme4
(uitstekende prijs/feature-set verhouding)
Gigabyte GA-Z77M-D3H
(beste instap Micro-ATX moederbord)
Gigabyte GA-Z77-D3H
(gedeeld beste instap ATX bord)
MSI Z77A-G43
(gedeeld beste instap ATX bord)


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock Z77 Extreme4

ASRock Z77 Extreme4

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Maximus V Formula

Asus Maximus V Formula

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Maximus V Formula/ThunderFX

Asus Maximus V Formula/ThunderFX

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Maximus V Gene

Asus Maximus V Gene

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77 WS

Asus P8Z77 WS

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-I Deluxe

Asus P8Z77-I Deluxe

  • Mini ITX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-M

Asus P8Z77-M

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-M Pro

Asus P8Z77-M Pro

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-V

Asus P8Z77-V

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-V Deluxe

Asus P8Z77-V Deluxe

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-V LE

Asus P8Z77-V LE

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-V Premium

Asus P8Z77-V Premium

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-V Pro

Asus P8Z77-V Pro

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z77-V Pro/Thunderbolt

Asus P8Z77-V Pro/Thunderbolt

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Sabertooth Z77

Asus Sabertooth Z77

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
ECS Z77H2-AX

ECS Z77H2-AX

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
EVGA Z77 FTW

EVGA Z77 FTW

  • Extended ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Foxconn Z77A-S

Foxconn Z77A-S

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte G1.Sniper3

Gigabyte G1.Sniper3

  • XL-ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte G1.Sniper M3

Gigabyte G1.Sniper M3

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77-D3H

Gigabyte Z77-D3H

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77M-D3H

Gigabyte Z77M-D3H

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77MX-D3H

Gigabyte Z77MX-D3H

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77X-UD3H

Gigabyte Z77X-UD3H

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z77X-UD5H

Gigabyte Z77X-UD5H

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Intel DZ77GA-70K

Intel DZ77GA-70K

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Intel DZ77RE-75K

Intel DZ77RE-75K

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z77A-G43

MSI Z77A-G43

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z77A-G45

MSI Z77A-G45

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z77A-GD65

MSI Z77A-GD65

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z77A-GD80

MSI Z77A-GD80

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z77MA-G45

MSI Z77MA-G45

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z77
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
0