16 Intel X79 Socket 2011 moederborden review

18 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Intel X79 chipset
  3. 3. Geheugenslots en PCI-Express 3.0
  4. 4. ASRock X79 Extreme4-M
  5. 5. ASRock X79 Extreme9
  6. 6. ASUS P9X79 Pro
  7. 7. ASUS P9X79 Deluxe
  8. 8. ASUS P9X79 WS
  9. 9. ASUS Sabertooth X79
  10. 10. ASUS Rampage IV Extreme
  11. 11. ASUS Rampage IV Extreme (2)
  12. 12. ASUS Rampage IV Extreme (3)
  13. 13. ASUS Rampage IV Formula
  14. 14. ASUS Rampage IV Gene
  15. 15. Foxconn Quantumian
  16. 16. Gigabyte GA-X79-UD3
  17. 17. Gigabyte GA-X79-UD5
  18. 18. Gigabyte G1.Assassin 2
  19. 19. Intel DX79SI
  20. 20. MSI X79A-GD65 (8D)
  21. 21. MSI Big Bang XPower II
  22. 22. MSI Big Bang XPower II (2)
  23. 23. Benchmarks
  24. 24. Stroomverbruik
  25. 25. Geluidskwaliteit
  26. 26. Conclusie
  27. 27. Besproken producten
  28. 28. Reacties

Inleiding

Eind vorig jaar, ten tijde van de introductie van de Sandy Bridge-E processors, publiceerden we een vergelijkingstest van negen Socket 2011 moederborden met Intel X79 chipset. In de tussentijd hebben we zeven extra moederborden getest en zijn de prijzen van de eerder geteste moederborden drastisch gedaald. Voor ons voldoende reden om de oorspronkelijke test te herzien en uit te breiden met de later geteste borden.

Eind vorig jaar introduceerde Intel haar nieuwe generatie high-end processors, bekend onder codenaam Sandy Bridge-E. De Core i7 3960X en 3930K bieden onder meer 6 cores, tot 15 MB L3-cache, een quad-channel DDR3-geheugencontroller en een PCI-Express 3.0 controller met 40 lanes. Uit onze review blijkt dat de nieuwe processors dat Intel comfortabel haar koppositie in de processormarkt kan vasthouden.

Doordat er in de architectuur ten opzichte van Intels vorige generatie high-end processor veel is veranderd, kwam de processorfabrikant er niet onderuit om een nieuwe processorvoet en een nieuwe chipset voor de Sandy Bridge-E CPU's te ontwikkelen. Socket 2011 is de processorvoet waarin de nieuwe CPU's geplaatst kunnen worden en X79 is de chipset die we tegenkomen op de nieuwe moederborden.

Het nieuwe platform is inmiddels enkele maanden beschikbaar en inmiddels hebben we 16 moederborden met Intel X79 chipset getest. Vandaar dat we onze oorspronkelijke X79 vergelijkingstest hebben geüpdatet en deze nu de volgende modellen omvat:

Op de volgende pagina bespreken we eerst nogmaals de specificaties van de Intel X79-chipset. Daarna zullen we alle moederborden uitvoerig bespreken. Aan het eind van dit artikel vind je onze testresultaten.

Intel X79 chipset

Intels vorige high-end platform, Socket 1366, maakte gebruik van een chipset bestaande uit twee onderdelen: de Intel X58 als north bridge en de ICH10R als south bridge. Aangezien de enige belangrijke taak van die north bridge - de PCI-Express controller voor de videokaartslots - bij de nieuwe Sandy Bridge-E-processors in de CPU is geïntegreerd, is er bij het nieuwe platform geen reden meer om de chipset uit twee losse chips te laten bestaan. De nieuwe Intel X79 is daarom net als bijvoorbeeld de P67 en Z68 één enkele chip.

De specificaties van de X79 chipset noemden we in onze review van de Socket 2011 processor al teleurstellend. Oorspronkelijke geruchten - die we meermaals door verschillende bronnen off the record bevestigd hebben gekregen - spraken over een geïntegreerde USB 3.0 controller en maar liefst 14 Serial ATA-aansluitingen, waarvan een zestal geschikt voor Serial Attached SCSI (SAS). Vermoedelijk wegens problemen bij de werking hiervan heeft Intel zowel de USB 3.0-functionaliteit als de extra SATA-poorten uit de chipset gehaald (of uitgeschakeld). Dat zorgt ervoor dat de uiteindelijke specificaties neerkomen op 14x USB 2.0, 2x Serial ATA 600, 4x Serial ATA 300, High-Definition Audio en 8 PCI-Express 2.0 lanes voor on-board chip of x1 / x4 sloten op het moederbord.

Betekent dit dat er geen USB 3.0 op de nieuwe Socket 2011-moederborden zit en je maximaal zes harde schijven kunt aansluiten? Uiteraard niet: net als bij eerdere Intel-moederborden hebben fabrikanten de mogelijkheid om extra functionaliteit via losse controllerchips toe te voegen. Het Socket 2011platform biedt in ieder geval meer dan voldoende PCI-Express lanes om een leger aan extra controllers te plaatsen: sowieso zijn er 8 PCI-Express 2.0 lanes vanuit de X79-chipset beschikbaar, maar indien nodig kunnen er zelfs nog lanes vanuit de processor gebruikt worden. We zullen verderop dan ook zien dat alle moederborden minimaal 4 USB 3.0 aansluitingen hebben en dat 8 Serial ATA-aansluitingen gebruikelijk is.

PCI Express 3.0

Onderstaande afbeelding toont schematisch hoe een systeem gebouwd rond een Intel Sandy Bridge-E processor en de Intel X79-chipset er uitziet. De processor bevat de geheugencontroller en de PCI-Express controller, zodat de geheugenmodules en videokaarten daar rechtstreeks mee in verbinding staan. Deze geïntegreerde PCI-Express controller is geschikt voor PCI-Express 3.0. Een Direct Media Interface (DMI) met een bandbreedte van 20 gigabit/s verbindt de processor met de chipset. De X79 chipset bevat zoals besproken de controllers voor USB 2.0, Serial ATA en High Definition Audio. Aan de 8 PCI-Express 2.0 lanes kunnen zoals besproken extra controllerchips geplaatst worden.


Een blokdiagram van de mogelijkheden van de Intel X79 chipset.

Geheugenslots en PCI-Express 3.0

De Socket 2011-processors hebben een quad-channel DDR3-geheugencontroller, wat betekent dat ze vier geheugenmodules tegelijkertijd kunnen aansturen. Dat betekent dus ook direct dat je geheugenmodules per vier moet plaatsen om de hoogste prestaties te behalen. Geheugenfabrikanten hebben inmiddels de nodige kits met vier modules uitgebracht, maar het is uiteraard prima mogelijk om twee kits van twee modules te combineren.

De quad-channel geheugencontroller is voor de ontwerpers van moederborden een uitdaging. Fysiek zitten de pinnen behorende bij de vier geheugenkanalen aan weerskanten van de socket. Om goede signaalintegriteit te behouden, komen ontwerpers er niet onderuit om zodoende de slots van twee geheugenkanalen links van de CPU-socket te plaatsen en de slots van de andere geheugenkanalen rechts van de socket. De plek waar traditiegetrouw de componenten geplaatst zijn die de stroomvoorziening van de CPU regelen, is dus nu bezet door geheugenslots. Zodoende hebben fabrikanten hun hele stroomvoorziening opnieuw moeten ontwerpen, zodat deze veel minder ruimte in beslag neemt en boven de socket geplaatst kan worden.

De komst van quad-channel geheugen stelt moederbordfabrikanten direct ook voor een dilemma: worden er vier of juist acht slots geplaatst? Vier slots is voldoende voor één set geheugenmodules, maar dan is er geen ruimte meer voor toekomstige geheugenupgrades. Bij acht geheugensloten is die optie er wel, maar acht slots nemen wel weer extra ruimte in beslag en dat maakt moederborden duurder.


Vier of acht geheugenslots? Dát is de vraag bij X79.

PCI-Express lanes-verdeling

Op de vorige pagina schreven we al dat de Socket 2011-processors een PCI-Express 3.0 controller aan boord hebben met maar liefst 40 lanes. Dat betekent dat moederbordfabrikant veel vrijheid hebben in het plaatsen van PCI-Express x16 sloten. Tot en met vijf slots hoeven er geen ingewikkelde trucs uitgehaald worden.

Bij borden met drie PCI-Express x16 sloten is de verdeling van lanes altijd vast: twee sloten zijn volledig bezet met zestien lanes, de derde heeft er acht. Bij borden met vier sloten zal er in de regel geschakeld worden tussen een 16/8/16/0 en 16/8/8/8 lanes-verdeling, afhankelijk van de hoeveelheid (video)kaarten die je plaatst. Borden met vijf sloten schakelen in de regel automatisch tussen 16/0/16/0/8, 16/8/8/0/8 en 16/8/8/4/4 lanes. In ieder geval heeft het nieuwe platform meer dan voldoende lanes voor quad-CrossFire en quad-SLI opstellingen. Omdat Nvidia zelf geen moederbordchipsets meer maakt, heeft Intel opnieuw licenties gekregen om SLI te ondersteunen. Moederbordfabrikanten moeten daarvoor wel een bijdrage op de bankrekening van de GPU-leverancier storten, maar dat is bij alle in deze review besproken moederborden gebeurd.

In theorie zouden ook zes slots geplaatst kunnen worden met 8/8/8/8/4/4 lanes, maar daar hebben we Intel nog niet over gehoord en in deze test zitten ook geen moederborden met een dergelijk aantal PCI-Express x16 slots.


De Sandy Bridge-E processors bieden 40 lanes. Daar kun je aardig wat PCI-Express sloten aan knopen.

Ten slotte nog een woord over de koeling van de X79-chipset. Met een voldoende groot koelblok kan deze chipset in feite prima passief gekoeld worden. Toch vinden we op veel moederborden een ventilator op de chipset. Navraag leert ons dat de oorspronkelijke specificaties van de X79 - toen de plannen voor geïntegreerd USB 3.0 en SAS nog intact waren - een veel hoger stroomverbruik en dus hogere warmteproductie aangaven. Vandaar dat veel fabrikanten een actieve koeler op hun ontwerpen hebben geplaatst. In andere gevallen is de ventilator echter vervangen door een passief koelblok of is er een mogelijkheid om deze uit te schakelen.

ASRock X79 Extreme4-M

Het eerste moederbord in de test is meteen een bijzonder exemplaar: de ASRock X79 Extreme4-M is namelijk uitgevoerd in Micro-ATX formaat. We hebben het al vaker geschreven: nu er meer en meer functionaliteit op moederborden geïntegreerd wordt, is er steeds minder reden om veel uitbreidingskaarten te plaatsen en zodoende ook steeds minder reden om voor een groot ATX-bord te kiezen. Het gigantische formaat van de processorvoet en de noodzaak om aan twee zijden daarvan geheugenslots te plaatsen is wel juist bij Micro ATX moederborden een uitdaging: er blijft simpelweg weinig ruimte over voor andere zaken.

ASRock X79 Extreme4-M

De X79 Extreme4-M biedt vier DDR3-geheugenslots naast de processorvoet. Het bord heeft drie PCI-Express x16 sloten (16, 16 en 8 lanes), aangevuld met een enkel PCI-slot. Op de X79-chipset vinden we een relatief klein koelblokje met een actieve ventilator. De BIOS regelt echter dat deze op relatief lage snelheid draait en dus weinig lawaai maakt.

Intern bevinden zich zeven Serial ATA aansluitingen, waarvan drie Serial ATA 600. Die derde SATA600-connector wordt verzorgd door een ASMedia ASM1061 controller, die ook een eSATA-aansluiting mogelijk maakt. Het bord biedt in totaal 10 USB 2.0 en 4 USB 3.0-aansluitingen, waarvan 6 respectievelijk 2 aan de achterzijde. Voor de USB 3.0 aansluitingen gebruikt ASRock ASMedia ASM1042 controllers.

ASRock X79 Extreme4-M

Voor het 7.1-kanaals geluid maakt ASRock gebruik van een nieuwe codec-chip, de Realtek ALC898, die we verderop ook op verschillende moederborden van ASUS tegenkomen. De codec wordt bijgestaan door de THX TruStudio Pro-software, die diverse Creative X-Fi eigenschappen bevat. Het bord heeft een enkele gigabit LAN-aansluiting, aangestuurd door een Broadcom chip. Naast de genoemde zaken vinden we tussen de connectors achterop ook nog Firewire en zowel een optische als een coaxiale digitale audio-uitgang.

Op het bord vinden we handige power- en reset-knoppen. Een Clear CMOS-knop zit tussen de connectors aan de achterzijde. Prettig is de aanwezigheid van een HEX-display met BIOS POST-codes.

Opnieuw maakt ASRock gebruik van een grafische EFI-BIOS. Deze is duidelijk doorontwikkeld ten opzichte van de vorige versie. Nieuw zijn onder meer een scherm waarop je op basis van een duidelijke foto van het moederbord de status van alle belangrijke onderdelen kunt bekijken. De overklokmogelijkheden van het BIOS zijn prima in orde. De screenshots die je hieronder kan bekijken (klik om te vergroten) geven een goed beeld van de instellingsmogelijkheden.

De prestaties liggen in lijn met de andere moederborden, maar het stroomverbruik van de ASRock X79 Extreme4-M is duidelijk beneden gemiddeld. Al met al een prima Micro-ATX bord!

ASRock X79 Extreme9

De X79 Extreme9 is zoals gezegd ASRocks topmodel en is zodoende ook geen goedkoop bord: gemiddeld betaal je er € 320 voor. Voor ASRocks doen is dat in ieder geval aan de prijzige kant, maar de topmodellen van ASUS, Gigabyte en MSI gaan allen richting de 400 euro. Het bord ziet er heel stoer uit vanwege de vrijwel compleet zwarte afwerking. Naast de grote Socket 2011 processorvoet vinden we, zoals gebruikelijk, acht DDR3-geheugensloten. ASRock claimt snelheden tot DDR3-2400 probleemloos te kunnen ondersteunen.

ASRock X79 Extreme9

Het bord heeft vijf PCI-Express x16 sloten, met in totaal 40 lanes. Afhankelijk van de hoeveelheid kaarten die je plaatst, schakelt het bord automatisch tussen de lane-verdelingen 16/0/16/0/8, 16/8/8/0/8 en 16/8/8/4/4. Verder is er nog een PCI-Express x1 slot. Normale PCI-kaarten plaatsen behoort niet tot de mogelijkheden.

Intern vinden we niet minder dan 12 (!!) Serial ATA aansluitingen, waarvan 8 volgens de Serial ATA 600 standaard. ASRock is een goede klant bij Marvell naar het schijnt, want in totaal vinden we vier Marvell SATA600-controllerchips aan boord: drie voor de zes interne poorten en een voor de twee eSATA-poorten achterop. Een van de Marvell controllers biedt de mogelijkheid om een SSD als cache voor de harde schijf te gebruiken.

ASRock X79 Extreme9

Achterop het moederbord vinden we naast de genoemde eSATA-poorten zes maal USB 2.0, vier maal USB 3.0, gigabit LAN en Firewire. Intern vinden we nog zes USB 2.0 en vier USB 3.0 aansluitingen. Voor de LAN-aansluiting gebruikt ASRock een Broadcom chip.

Een onboard geluidskaart mist, maar in plaats daarvan bundelt ASRock de zogenaamde Game Blaster PCI-Express x1 uitbreidingskaart, met daarop een Creative Sound Core3D chip. Laat je niet misleiden door de hippe naam en nog hippere heatspreader op de audiochip. In tegenstelling tot de oorspronkelijk X-Fi chips, is de Core3D geen hardwarematige DSP. De CA0132, zoals de chip officieel heet, is een 'standaard' HDA-codec, maar zoals we verderop bij de geluidskwaliteitstestresultaten zullen zien wel een erg goede. De kaart wordt gebundeld met THX TruStudio Pro drivers. Op de Game Blaster kaart zit verder een tweede gigabit netwerkaansluiting.

Het bord biedt verder de nodige hardwarematige extra's. De PCB maakt volgens ASRock gebruik van een extra dikke koperlaag voor betere stroomgeleiding. Op het hele bord maakt ASRock gebruik van speciale 'gold plated' solid cap condensators, die volgens de fabrikant een tot 2,5 keer langere levensduur hebben. Waarvan akte. Rond de CPU-socket maakt ASRock bij de 16+2 fase stroomvoorziening gebruik van Hi-C condensators. Op de onderdelen die de CPU-stroomvoorziening verzorgen zijn twee flinke koelblokken geplaatst. Het bord heeft twee 8-pin stroomconnectors voor de CPU-stroomvoorziening. Verder is er een HEX-display dat BIOS POST-codes weergeeft tijdens het opstarten. Een aantal andere hardwarematige extra's die we niet mogen vergeten te noemen: een meegeleverde 3,5" bracket met twee USB 3.0 poorten - handig als je behuizing geen front USB 3.0 biedt! - en USB-poorten die meer stroom kunnen leveren, zodat mobiele apparaten sneller opgeladen kunnen worden.

ASRock X79 Extreme9

Het bord maakt gebruik van een grafisch EFI-BIOS met lekker veel mogelijkheden, zoals onderstaande screenshots wel aantonen. Niet zo uitgebreid als wat bijvoorbeeld ASUS te bieden heeft, maar als overklokker kom je weinig tekort. Daarnaast bundelt ASRock software om vanuit Windows te overklokken, wat men AXTU noemt (ASRock eXtreme Tuning Utility).

Andere meegeleverde software is X-Fast LAN en X-Fast RAM. Het eerste is software om dataverkeer te prioriteren. De beloofde reductie van pingtijden in games kunnen wij overigens niet aantonen: zoals wel vaker lijkt dergelijke netwerkoptimalisatiesoftware een beetje op het sprookje van de kleren van de keizer. X-Fast RAM gebruikt ongebruikt RAM-geheugen als cache voor het bestandssysteem. Deze software hebben we verder niet onderzocht.

ASUS P9X79 Pro

ASUS stuurde ons een heel leger X79-moederborden toe. De P9X79 Pro is de goedkopere van het stel, maar desalniettemin al lekker uitgebreid.

Op het bord vinden we allereerst acht DDR3-geheugensloten. ASUS heeft vier PCI-Express x16 sloten geïmplementeerd, met 16/8/0/16 of 16/8/8/8 lanes. Verder is er nog twee maal PCI-Express x1. Het bord heeft acht Serial ATA-aansluitingen, waarvan vier Serial ATA 600. Voor de twee extra connectors gebruikt ASUS een Marvell 88SE9128 controllerchip, waarvoor ASUS ook eigen SSD caching software meelevert. Het bord heeft ook twee eSATA-aansluitingen.

Asus P9X79 Pro

Aan USB-aansluitingen geen gebrek op dit bord: USB 2.0 is er 12 keer, waarvan 4 aan de achterzijde. USB 3.0 vinden we 6 keer, waarvan 4 aan de achterzijde. Firewire biedt de P9X79 Pro niet, maar eerlijk gezegd missen we dat inmiddels ook niet meer echt.

Het bord heeft een enkele gigabit netwerkaansluiting, aangestuurd door een Intel 82579V chip. Het onboard geluid wordt verzorgd door een Realtek ALC898 chip, die we ook al bij ASRock tegenkwamen. ASUS bundelt hiervoor DTS UltraPC II software. Tot de basisuitrusting van het moederbord behoort verder ook Bluetooth.

Hoewel de P9X79 Pro van de vier geteste ASUS borden de minst uitbundige is, heeft het bord toch aangenaam veel (unieke) extra mogelijkheden. Het eerste wat opvalt is de koeling: de vier flinke koelblokken staan twee aan twee via heatpipes met elkaar in verbinding. Een actieve ventilator is zodoende gelukkig niet terug te vinden. Ook lovenswaardig: het aantal fan-aansluitingen. Zes stuks, en zonder uitzondering uitgevoerd als PWM! Op het bord vinden we verder power-, reset en Clear CMOS-knoppen. Een MemOK-knop moet eventuele geheugenproblemen verhelpen door op zeer veilige instellingen te gaan werken. EPU en TPU switches moeten het bord met één handeling ofwel extra zuinig ofwel extra snel maken. Die TPU-switch is min of meer te vergelijken met MSI's OC Genie knop.

Asus P9X79 Pro

We zijn zeer enthousiast over ASUS' USB BIOS Flashback-functionaliteit: als je een USB-stick met een BIOS-bestand in het witte USB-slot aan de achterzijde steekt en de BIOS-knop die daarnaast zit drie seconden indrukt, wordt je BIOS geflasht. Dat klinkt niet zo bijzonder, maar is het wel als je bedenkt dat je hiervoor geen processor of geheugenmodules op je moederbord hoeft te plaatsen! De enige vereiste is een aangesloten en werkende voeding. Ook hoeft de al aanwezige BIOS niet intact te zijn. Dit is dus sowieso een ideale oplossing wanneer je BIOS om welke reden dan ook om zeep is geholpen, maar voorkomt ook voor eens en voor altijd het probleem dat moederborden bij uitkomst van een nieuwe generatie CPU met een oudere CPU geïnstalleerd geflasht moeten worden, voordat ze de nieuwe ondersteunen.

De BIOS is verder zoals we van ASUS gewend zijn: grafisch, overzichtelijk en bomvol instellingsmogelijkheden. Interessante vernieuwingen zijn onder andere het scherm waar je geheugen-timings kunt instellen: hier zie je overzichtelijk de SPD- en XMP-waardes van de modules op alle vier de kanalen.

De prestaties van het bord zijn uitstekend: ASUS tuning met standaardinstellingen is duidelijk beter dan bij de andere merken. Helaas valt het stroomverbruik erg tegen.

ASUS P9X79 Deluxe

Uit dezelfde serie als de P9X79 Pro, maar wat luxer uitgevoerd is de ASUS P9X79 Deluxe. Op de foto lijkt het bord als twee druppels water op de Pro. De verschillen moeten we dan ook bijna met een vergrootglas zoeken. Ze zijn er echter wel degelijk!

Asus P9X79 Deluxe

Het eerste verschil is het aantal USB 3.0 aansluitingen: de Pro heeft er zes, maar de Deluxe heeft er acht. Zes daarvan zitten aan de achterzijde. Het tweede verschil is dat de Deluxe een tweede netwerkaansluiting heeft: naast een Intel 82579V controller vinden we op dit bord ook nog een Realtek RTL8111E chip.

Het derde verschil is de Bluetooth controller. Op de Pro zat een standaard Bluetooth 2.0 controller, op de Deluxe zit een op een los kaartje geïmplementeerd exemplaar dat geschikt is voor Bluetooth 3.0 met de High-Speed uitbreiding.

Asus P9X79 Deluxe

Op alle andere vlakken is de Deluxe gelijk aan de Pro. Ook in de BIOS zien we verder geen verschil tussen beide borden. De prestaties zijn zoals te verwachten vrijwel identiek. Dat geldt helaas ook voor het bovengemiddelde stroomverbruik.

ASUS P9X79 WS

De ASUS P9X79 WS is speciaal bedoeld voor gebruik in Workstations en dus voor zakelijk gebruik. Het belangrijkste verschil met de primair op consumenten gerichte borden is misschien nog wel de speciale garantie, die ASUS de voor de Engelse markt vermoedelijk ietwat ongelukkig afkorting ARS heeft gegeven. Dit staat voor Advance Replacement Service, wat betekent dat je wanneer het bord kapot gaat contact op kunt nemen met ASUS in eigen land en daarna direct een vervangend exemplaar opgestuurd krijgt. Je hoeft daarna pas het kapotte bord te retourneren. Verder geeft ASUS aan dat het bord intensief is gevalideerd met diverse RAID-oplossingen en dat het bord getuned is op stabiliteit. Waarvan akte.

Asus P9X79 WS

Het bordt biedt zes PCI-Express x16 sloten, waarvan vier geschikt voor videokaarten. De andere twee zijn stiekem x1 sloten in x16 verpakking. Quad-SLI of -Crossfire met dual-slot kaarten behoort in ieder geval tot de mogelijkheden. Het bord heeft 12x USB 2.0 en 4x USB 3.0. Firewire vinden we ook, maar in tegenstelling tot de P9X79 Deluxe is er geen Bluetooth. Het bord heeft twee netwerkaansluitingen, beide aangestuurd door Intel chips. Het bord heeft 8 SATA-poorten, waarvan vier SATA600, maar geen eSATA.

Asus P9X79 WS

De BIOS van het moederbord biedt alle overklokmogelijkheden en andere instellingen zoals we die ook kennen van de andere borden. Op die manier heeft de P9X79 WS toch ook een wat minder zakelijke kant. Met een prijskaartje van gemiddeld € 335 is het bord een fractie duurder dan de Deluxe.

ASUS Sabertooth X79

Met ASUS' moederborden in de Sabertooth-reeks hebben we een beetje een haat-liefdeverhouding. De oorspronkelijke gedachte achter deze serie, die men The Ultimate Force ofwel TUF noemt, was om zo stabiel mogelijke moederborden te maken met 'military grade' componenten. Een nobel streven, maar meer marketing dan realiteit, want wie met een technisch oog kijkt naar alle voorgaande Sabertooth-borden kan daar toch bar weinig technische vernieuwingen vinden die de borden daadwerkelijk stabieler maken. En toegegeven; sommige componenten mogen dan wel 'military grade' zijn, het bord als geheel doorstaat absoluut dergelijke extreme eisen niet. Marketing prietpraat dus.

Asus Sabertooth X79

Toch waren de voorgaande Sabertooth-borden allemaal tot op zeker hoogte een verkoopsucces en wel om twee redenen: allereerst zien ze er met hun bruin/groene-kleurstelling stoer uit en ten tweede (belangrijker) biedt ASUS bij de Sabertooth-reeks traditiegetrouw heel veel features, voor een prima bedrag. Met een gemiddelde prijs van € 305 behoort de Sabertooth X79 niet tot de duurste, maar ook zeker niet tot de goedkoopste X79 borden.

Qua functionaliteit lijkt de Sabertooth X79 veel op de P9X79 Pro. Sommige features zijn echter verdwenen en daar komen weer andere voor terug. Om met de basisuitrusting te beginnen: ook dit bord heeft acht geheugensloten. De PCI-Express x16 sloten zijn met z'n drieën (16/16/8 lanes) en zijn aangevuld met twee maal PCI-Express x1 en een normaal PCI-slot. Ook op dit bord vinden we acht Serial ATA-aansluitingen, waarvan twee aangestuurd door een Marvell chip, waarbij ASUS speciale SSD-caching software bundelt.

Asus Sabertooth X79

ASUS biedt 14x USB 2.0 op dit bord (waarvan 6x extern) en 6x USB 3.0 (waarvan 3x extern). Opnieuw werd ASMedia ingeschakeld als leverancier van de USB 3.0 controllerchips. Op zich geen wonder, aangezien het een zusterbedrijf van ASUS is. Verder vinden we op het bord nog twee maal eSATA en Firewire. Voor de 7.1-kanaals audio gebruikte ASUS op dit bord een Realtek ALC892, voor de gigabit netwerkpoort werd opnieuw een Intel 82579V gebruikt.

Bij het vorige Sabertooth bord (de P67) had ASUS het complete bord onder een plastic kap geplaatst, die zogenaamd voor betere koeling van alle componenten zou zorgen. In de praktijk bleek deze kap eerder de temperaturen te verhogen dan te verlagen en zodoende is dit experiment gelukkig niet herhaald. Wel vinden we een plastic kap over de I/O-connectors, waar ook een koelblok zit. Dat is met een heatpipe verbonden met een koelblok op de voltageregulatoren. Hier kun je optioneel een actieve fan plaatsen. Waar ook een ventilator zit is op de chipsetkoeler, al is die eenvoudig uit te schakelen.

Extra features die we kennen van de P9X79-borden zijn de USB BIOS Flashback en de memOK-knop. Het bord mist onboard power/reset-knoppen, een HEX-display en TPU-knop, maar is dan ook niet primair op overklokkers gericht.

De prestaties zijn opnieuw prima en het energieverbruik helaas opnieuw aan de hoge kant. De Sabertooth is een mooi bord, maar is en blijft een model voor de liefhebbers.

ASUS Rampage IV Extreme

ASUS' meest extreme bord is traditiegetrouw het exemplaar uit de Republic of Gamers serie. Dat is ook hier het geval: de nieuwe Rampage IV Extreme staat zoals te verwachten bol van de extra features gericht op gamers en overklokkers. We hadden op een gegeven moment het gevoel dat ASUS alles wat je kon bedenken om overklokkers het leven makkelijker te maken wel al had bedacht, maar dat blijkt niet het geval: de Rampage IV Extreme bevat een aantal unieke zaken die we nog niet eerder op moederborden zijn tegen gekomen.

Asus Rampage IV Extreme/BF3

Eerst de basisuitrusting: het bord heeft acht geheugensloten en maar liefst vijf PCI-Express x16 sloten. De verdeling qua lanes is een beetje verwarrend, want je kunt maximaal vier sloten tegelijkertijd gebruiken. Het aparte is dat slot 2 en 3 in feite hetzelde zijn; één van beide krijgt acht lanes tot z'n beschikking, afhankelijk van waar je een videokaart in plaatst. Het eerste slot heeft altijd 16 lanes en slot 4 en 5 schakelen tussen een 16/0- en 8/8-verdeling. Waarom dan die gekke indeling met slot twee en drie, die in feite identiek zijn? Op deze manier biedt ASUS de mogelijkheid om een triple-SLI of triple-Crossfire configuratie te maken met zowel kaarten die twee slots als met kaarten die drie slots dik zijn. Quad-SLI en -CrossFire zijn ook mogelijk, maar uiteraard alleen met kaarten die twee slots dik zijn.

Serial ATA vinden we acht keer op het bord, waarbij de twee extra sloten afkomstig zijn van een ASMedia ASM1061 controller. USB 2.0 is er 12x, USB 3.0 8x. Daarvan zijn 8 respectievelijk 4 aansluitingen extern uitgevoerd. Firewire mist het bord, Bluetooth is er wel. De gebruikte audio-codec is de Realtek ALC898 en opnieuw heeft ASUS een Intel 82579V chip gebruikt voor de gigabit netwerkaansluiting.

Asus Rampage IV Extreme/BF3

Dan de speciale features. Allereerst is de koeling een indrukwekkend stukje ontwerp: vier koelblokken staan met heatpipes met elkaar in verbinding, om zo de hitte van de voltageregulatoren zo goed mogelijk af te voeren. De chipset wordt standaard actief gekoeld, maar in niet-overgeklokte modus is het volgens ASUS veilig om de ventilator uit te schakelen.

De naar onze mening beste speciale feature die ASUS op de Rampage IV Extreme heeft doorgevoerd is de socket. ASUS heeft een smaller exemplaar met twee verschillende backplates, die je zelf kunt vervangen. De standaard backplate biedt je de mogelijkheid om authentieke Socket 2011 CPU-koelers vast te schroeven. Met de tweede backplate kun je ook Socket 1366-exemplaren gebruiken. Vooral voor mensen die al eerder hebben geïnvesteerd in speciale, dure koelers is dit een heel groot voordeel. Omdat de Rampage IV Extreme het enige bord is uit de test waarop je koelers met een eigen backplate kunt gebruiken, is het ook direct het enige bord dat daadwerkelijk geschikt is voor droogijs/LN2-pots.

Asus Rampage IV Extreme/BF3

ASUS Rampage IV Extreme (2)

De meest innovatie nieuwe feature van de ASUS Rampage IV EXtreme is de OC Key, een klein kastje dat je aansluit op de DVI-uitgang van je videokaart en waar je vervolgens de monitor op aansluit. De OC Key toont je al je overklokgevens (klokfrequenties, voltages, en temperaturen) als OSD over het normale beeld heen. Met een speciale knop achterop het moederbord kun je je toetsenbord gebruiken om door de menu's van de OC Key te navigeren. Op die manier kun je hardwarematig en dus geheel onafhankelijk van het besturingssysteem alle overklokinstellingen in real-time aanpassen.

Asus Rampage IV Extreme/BF3

Net als eerdere ASUS innovaties als de OC Dashboard of RoG Connect kun je op die manier je overklokinstellingen tijdens het draaien van benchmarks aanpassen. Het mooie is echter dat je er geen extra hardware meer voor nodig hebt! Omdat de OC Key volledig hardwarematig werkt en dus geen enkele link heeft met het besturingssysteem, blijf deze het zelfs gewoon doen als Windows een blauw scherm foutmelding geeft. Onderstaande foto's tonen enkele screenshots van de OC Key.

Voor overklokkers die gebruik maken van sub-zero koeling als droogijs of vloeibare stikstof is er ook een interessante nieuwe feature. Naast de SATA-poorten zit een aansluiting waar je twee temperatuursensors op kunt aansluiten, van hetzelfde type als je vindt op dure temperatuurmeters van merken als Fluke. Die waardes zijn in de BIOS, maar ook via software en via de OC Key uit te lezen. Als die-hard overklokker spaar je je op die manier twee vaak peperdure losse temperatuurmeters uit. De sensors moet je overigens wel apart aanschaffen. Wij hebben gezien dat de meetafwijking tussen de Rampage IV Extreme en een dure Fluke-meter bij LN2-temperaturen maximaal 1 graden betreft: nauwkeurig genoeg dus!

Asus Rampage IV Extreme/BF3

Een andere nieuwe feature waar die-hard overklokkers van zullen smullen: VGA hotwire. Wie videokaarten wil voltmodden, kan de kabeltjes verbinden met het moederbord. Daarna kun je via de BIOS en via - je raadt het al - de OC Key de voltages op de videokaart zowel uitlezen als ook aanpassen. In de handleiding staat duidelijk vermeld welke kabeltjes je waaraan moet verbinden.

Asus Rampage IV Extreme/BF3

Asus Rampage IV Extreme/BF3

ASUS Rampage IV Extreme (3)

Met deze nieuwe features zou je bijna vergeten wat de standaard uitrusting van RoG-borden al voor overklokkers te bieden heeft. Uiteraard zijn er on-board power-, reset- en Clear CMOS-knoppen. Met een blok van vier dipswitches kun je de PCI-Express sloten naar wens uitschakelen. Het bord biedt meetpunten voor verschillende voltages. Hier biedt ASUS met de Rampage IV Eextreme eigenlijk het beste van twee werelden: zowel meetpunten waar je de pennen van je multimeter tegenaan kunt houden, als connectors voor verloopkabeltjes waarmee je je multimeter constant kunt verbinden. Het aantal verschillende voltages dat gemeten kan worden is gigantisch: 18 stuks! In de buurt van de meetpunten zit ook de befaamde Go-knop, waarmee je vooraf ingestelde overklokinstellingen op een moment naar keuze kunt activeren.

Asus Rampage IV Extreme/BF3

De Rampage IV Extreme heeft een recordaantal van 8 fan-aansluitingen. Deze zijn allemaal, zonder uitzondering, uitgevoerd als 4-pin PWM.

Het bord heeft verder twee BIOS-chips, die beide vervangbaar zijn. Met een knop op het bord kun je schakelen tussen beide. De USB BIOS Flashback functionaliteit, zoals we die bespraken bij de P9X79 Pro, is ook op de Rampage IV Extreme aanwezig.

De grafische EFI-BIOS is ook helemaal in RoG-stijl en biedt een bijna oneindig aantal instelmogelijkheden, wat goed geïllustreerd wordt door de screenshots die je hieronder kunt openklikken. De prestaties zijn prima - mede door ASUS' Turbo-trucje, waarover verderop in deze review meer - en het stroomverbruik is duidelijk meer dan van de andere borden. Daar zal de primaire doelgroep van dit bord geen seconde van wakker liggen: voor overklokkers is dit zonder enige twijfel het ultieme X79-moederbord.

ASUS Rampage IV Formula

De ASUS Rampage IV Extreme staat zo bol van de extra features voor overklokkers, dat er eigenlijk maar één reden is waarom je het bord niet zou verkiezen als je tot die doelgroep behoort: de prijs. Gemiddeld betaal je namelijk 419 euro voor dit bord. Er is ook een goedkopere optie beschikbaar, de Rampage IV Formula. Wat minder mogelijkheden, maar met gemiddeld 340 euro ook bijna 80 euro lager geprijsd.

Als je de Extreme en de Formula naast elkaar houdt, valt direct op dat het eerder geteste bord een stuk groter is. De Extreme is in Extended ATX formaat uitgevoerd, de Formula is een normaal ATX-bord. Om alle extra features toch op het bord gepropt te krijgen, heeft ASUS een concessie moeten doen wat betreft het aantal geheugensloten: de Extreme heeft er acht, de Formula vier. Jammer.

Asus Rampage IV Formula/BF3

Iets wat op het eerste gezicht een verschil lijkt, maar het eigenlijk niet echt is, is het aantal PCI-Express x16 sloten. De Extreme had er 5, maar daarvan konden er maximaal vier tegelijkertijd gebruikt worden. Reden voor die excentrieke indeling was om de mogelijkheid te bieden zowel vier dual-slot kaarten als drie triple-slot kaarten te plaatsen. De Formula heeft vier x16 sloten en biedt ook ondersteuning voor drie of vier videokaarten, maar drie triple-slot modellen past niet. Het aantal beschikbare lanes voor de x16 sloten is identiek: 40 stuks.

Asus Rampage IV Formula/BF3

Qua USB 3.0-aansluitingen doet de Formula ook een stapje terug ten opzichte van de Extreme. Laatst genoemde heeft 8 USB 3.0 aansluitingen, waarvan vier extern. De Formula heeft er zes, waarvan opnieuw vier extern. De Extreme biedt verder Bluetooth, de Formula moet dat missen. De gebruikte audio codec is identiek (de Realtek ALC898 met THX software) en beide borden maken ook gebruik van dezelfde Intel LAN-chip. Ook het aantal interne Serial ATA-aansluitingen verschilt niet: acht, waarvan vier Serial ATA 600. De koeling van de Formula is wat minder uitbunding, maar gelukkig wel passief.

Asus Rampage IV Formula/BF3

De meeste extra features van de Extreme heeft de Formula ook: de speciale backplate die het bord geschikt maakt voor Socket 1366 koelers, de 8 PWM fan-aansluitingen, de onboard power/reset-knoppen, het HEX-display met BIOS POST-codes, de voltage meetpunten (zij het zonder handige connectors), de Go-knop, de dip-switches om PCI-Express sloten uit te schakelen, de twee BIOS-chips, de USB BIOS Flashback functionaliteit, we vinden het bij de Formula allemaal opnieuw terug.

Asus Rampage IV Formula/BF3

Een aantal zaken ontbreekt daarentegen: de Formula heeft niet de geroemde OC Key en ook de sub-zero temperatuursensors missen we op de goedkopere uitvoering van het bord. De VGA-hotwire functionaliteit is door ASUS bij de Formula eveneens wegbezuinigd. Dat maakt de Formula duidelijk minder geschikt voor die-hard overklokkers die van vloeibare stikstof gebruik maken.

De grafische EFI BIOS van de Rampage IV Formula is verder identiek aan die van de Extreme. Lees: extreem uitgebreid, zoals ook te zien op onderstaande screenshots.

ASUS Rampage IV Gene

De derde en laatste uit ASUS’ serie Republic of Gamers X79-borden is de Rampage IV Gene, een Micro ATX variant van voornoemde borden. Met Micro ATX is er simpelweg minder ruimte voor componenten en moeten er dus consessies worden gedaan. Allereerst heeft de Gene net als de Formula slechts vier DIMM-sloten. Het bord heeft drie PCI-Express x16 sloten, maar gezien de beperkte tussenruimte zul je slechts twee high-end videokaarten kunnen combineren. Meer mag je van een Micro-ATX bord uiteraard ook niet verwachten.

Asus Rampage IV Gene

De Gene heeft 12x USB 2.0 en 4x USB 3.0. Opnieuw vinden we een Intel LAN-chip en een Real ALC898 audiocodec met THX TruStudio Pro software. We tellen zeven interne SATA-poorten en één externe.

De overklokfeatures die ASUS in tact heeft kunnen laten zijn onboard knoppen, voltage meetpunten en een HEX-display. De koeling is gezien de afmetingen van het bord indrukwekkend te noemen.

Asus Rampage IV Gene

Hoewel de Gene slechts een enkele BIOS-chip heeft, zijn alle features van de BIOS identiek aan die van de hiervoor besproken moederborden. Dat betekent dat je ook met de Gene als overklokker helemaal los kan. De prestaties zijn opnieuw prima en hoewel de Gene wat zuiniger is dan z’n twee grote broers, blijft het energieverbruik redelijk hoog. Het prijskaartje bedraagt € 284, zo’n 80 euro meer dan het Micro ATX bord van ASRock. Da’s fors.

Foxconn Quantumian

Ook van Foxconn ontvingen we een high-end X79-moederbord, in de Quantum Force reeks. De prijs van de Quantumian blijft echter een onbekende: het is het enige bord in deze test dat in Nederland nergens te koop is.

Foxconn Quantumian 1

De basisuitrusting van het in rood en zwart uitgevoerde moederbord – waar hebben we dat eerder gezien? – bestaat uit vier DIMM-sloten, vier PCI-Express x16 sloten, éénmaal PCI-Express x1 en éénmaal PCI. SLI- en Crossfire blijft beperkt tot drie high-end kaarten vanwege het feit dat x16 slot twee en drie direct naast elkaar zitten.

Het bord biedt 8x SATA en 2x eSATA. Verder tellen we 10x USB 2.0 en 4x USB 3.0. De gekozen audio-codec is helaas een Realtek ALC892 en van de twee gigabit LAN-poorten wordt er één aangestuurd door een Intel 82975V chip en de ander door een Realtek RTL8111E.

Foxconn Quantumian 1

Op het bord vinden we een aantal leuke features voor overklokkers terug: een onboard OC-knop vergezeld van twee knoppen om on-the-fly de bClk aan te passen. Verder zijn er voltage meetpunten en heeft het bord drie BIOS chips. Wat er zich in die BIOS-chips bevindt is echter een domper: nog een tekst-gebaseerde BIOS die qua hoeveelheid instellingsmogelijkheden het bij lange na niet haalt bij de andere high-end borden in deze test.

De prestaties vallen een beetje tegen, het energieverbruik is wel prima te noemen.

Gigabyte GA-X79-UD3

UD3, dat zijn toch van die Gigabyte-moederborden die qua specificaties redelijk uitgekleed zijn? Ja, normaal wel, maar niet bij de X79-generatie. Hoewel Gigabyte ook een UD5 en UD7 heeft - die laatste is overigens inmiddels alweer end-of-life - is ook de UD3 al akelig compleet. En bovenal is het bord goedkoop! Met een gemiddelde prijs van € 204 is het het scherpst geprijsde ATX-bord uit deze test.

Om het enige wat een beetje tegenvalt maar direct aan te wijzen: het bord heeft slechts vier DIMM-sloten, zodat je na je initiële geheugenkit geen mogelijkheden tot upgraden meer hebt, tenminste niet zonder je eerdere investering af te schrijven en alle modules te vervangen door exemplaren met een hogere capaciteit. Het bord heeft vier PCI-Express x16 sloten, keurig telkens met een slot tussenruimte, zodat je probleemloos een quad-SLI of quad-crossfire configuratie kunt maken. De verdeling van de lanes is ook ideaal: 16/8/16/0 of 16/8/8/8.

Gigabyte X79-UD3

Hoewel de UD3 het instapbord is van Gigabyte, biedt het de meeste Serial ATA-aansluitingen van alle borden in deze test: 10 stuks. Gigabyte heeft drie extra Marvell Serial ATA 600-controllers op het bord geplaatst, want de UD3 bevat ook nog twee maal eSATA. USB 3.0 is er vier keer, twee maal intern en twee maal extern. Gigabyte maakt hiervoor gebruik van controllerchips van een merk dat we niet eerder tegenkwamen op moederborden: Fresco Logic. USB 2.0 is er overigens 14 keer, terwijl Firewire ontbreekt.

We zijn heel positief over Gigabytes keuze voor (en implementatie van) de audio-codec: de Realtek AL898 behaalt in onze test een signaal/ruis-verhouding van meer dan 91 dB. Ook de keuze voor een Intel LAN-chip kunnen we aanmoedigen.

De processor stroomvoorziening wordt digitaal geregeld op de UD3. Het bord heeft vijf fan-aansluitingen, waarvan drie PWM. Zoals we gewend zijn bij Gigabyte-moederborden zijn er twee BIOS-chips.

Gigabyte X79-UD3

Die BIOS is een verhaal. Begin vorig jaar - bij de Intel P67 borden - stapten ASUS, ASrock en MSI over op grafische EFI-BIOS'en en werd dat voor veel mensen een reden om juist voor borden van één van deze merken te kiezen. Vermoedelijk heeft een productmanager bij Gigabyte destijds wat minder gezellige gesprekken met z'n baas gevoerd, want het bedrijf had er maanden lang geen antwoord op. Of ze in januari al begonnen waren met het ontwikkelen van een EFI-BIOS zullen we nooit weten, maar dat deze verre van voltooid waren, was duidelijk.

Bij deze UD3 zien we waarom we zo lang hebben gewacht: Gigabyte heeft het fenomeen grafische BIOS-schil namelijk echt naar een hoger plan getrokken. In "simpele" modus toont de BIOS je een afbeelding van het moederbord en kun je door te klikken op de diverse onderdelen de instellingen daarvan aanpassen. Nooit meer zoeken dus waar nu ook weer exact de geheugeninstellingen zitten: klikken op de geheugenmodules en klaar. Wat ons betreft een heel goed concept. Voor gevorderde gebruikers is er uiteraard een geavanceerde modus met, zoals we van Gigabyte gewend zijn, lekker veel overklokmogelijkheden. We moeten wel eerlijk zijn: met de UD3 richt Gigabyte zich niet primair op overklokkers en veel elementaire features daarvoor - zoals probleemdiagnose - ontbreken dan ook.

Gigabyte GA-X79-UD5

Een stapje uitgebreider, en een kleine 80 euro duurder dan de UD3, is Gigabytes GA-X79-UD5. Met een heatpipe tussen de twee koelblokken ziet het bord er direct wat luxer uit dan z’n goedkopere broertje en ook ons belangrijkste punt van kritiek bij de UD3 is verholpen: de UD5 biedt acht geheugensloten.

Gigabyte X79-UD5

Opvallend is de keuze qua uitbreidingssloten: vonden we bij de UD3 nog vier PCI-Express x16 sloten, de UD5 heeft er drie. Toegegeven, slechts weinig mensen zullen quad-Crossfire of quad-SLI willen gaan gebruiken, maar het is toch vreemd dat het luxere bord deze optie juist niet biedt. Het aantal overige uitbreidingssloten is identiek: 2x PCI-Express x1 en 1x PCI.

Net als de UD3 biedt de UD5 14x USB 2.0 en 4x USB 3.0. Alleen bij de UD5 vinden we Firewire. De gekozen audio- en LAN-chip zijn gelijk, maar als extraatje biedt de UD5 een WiFi-kaartje. Het aantal SATA-poorten is eveneens identiek aan de UD3.

Gigabyte X79-UD5

De CPU-stroomvoorziening heeft bij de UD5 wat meer fases, zodat dit bord op papier beter zou moeten overklokken. In de praktijk lijkt er weinig verschil te zijn. De aanwezigheid van on-board power en rest knoppen maakt het leven van de overklokker wel een stukje makkelijker.

De BIOS, de prestaties en het stroomverbruik zijn allen vrijwel identiek aan de UD3.

Gigabyte G1.Assassin 2

Gigabyte GA-X79-UD7 is maar kortstondig op de markt gebracht, maar inmiddels weer end-of-life. Wel heeft Gigabyte nog een ander luxer X79 bord, speciaal gericht op gamers: de G1.Assassin 2, opvolger dan de G1.Assassin. Dit bord is net als die voorloper uitgevoerd in zwart/groen; de chipset-koeler met kogels is deze keer ingewisseld voor een exemplaar in de vorm van een revolver. Wie weet was de reden dat de Assassin 2 als laatste bord voor deze round-up arriveerde dat de aandacht van de douane hierdoor even afgeleid was?

Gigabyte G1.Assassin 2

De speciaal op gamers gerichte features van de eerste G1.Assassin vinden we ook op dit bord terug. Allereerst is er geen softwarematige audio-codec, maar vinden we op het bord een échte Creative 20K2 X-Fi audioprocessor, inclusief X-Ram geheugen. Niet alleen is de geluidskwaliteit van dit bord duidelijk beter dan van de andere exemplaren, ook worden meer 3D-audio-effecten als EAX 5 ondersteund. Verder heeft het bord een extra krachtige koptelefoonversterker, uitgevoerd met condensators van het onder audiofielen geroemde merk Nichicon. Een andere speciaal op gamers gerichte feature is een KillerNIC E2100-gebaseerde netwerkkaart. We hebben het al vaker gezegd: wij kunnen in onze tests geen verschil aantonen, maar de fabrikant belooft betere ping-tijden in games. Sowieso zijn de drivers van de KillerNIC, en dan met name de instellingsmogelijkheden daarvan, onovertroffen.

Gigabyte G1.Assassin 2

Wat biedt het bord verder? Helaas maar vier DIMM-sloten. PCI-Express x16 sloten tellen we er drie van, met respectievelijk 16, 8 en 16 lanes. Verder is er nog twee maal PCI-Express x1 en een PCI-slot. Serial ATA is er acht keer, waarbij de twee extra aansluitingen alsmede de twee eSATA-connectors worden aangestuurd door een Marvell-chip. Het bord biedt 4x USB 3.0 en 12x USB 2.0.

Een interessante extra is het meegeleverde PCI-Express x1 kaartje. Daarop vinden we een gecombineerde 802.11n WiFi-adapter en een Bluetooth 4.0 controller. Ideaal!

Gigabyte G1.Assassin 2

Voor overklokkers vinden we achterop, tussen de I/O-connectors, een knop die het bord automatisch naar een veilige waarde overklokt. Een beetje Gigabytes uitvoering van MSI's OC Genie-knop dus. Daaronder zit een knop om te schakelen tussen de twee BIOS-chips op het bord. Die BIOS is net als bij de hiervoor besproken UD3 van het grafische EFI-type, met Gigabytes handige nieuwe simpele-modus.

Intel DX79SI

Intels eigen X79 moederbord luistert naar de naam DX79SI. Het komt uit Intels eigen extreme series en is zodoende traditiegetrouw weer voorzien van het doodshoofdlogo. Ook Intel heeft ervoor gekozen om het bord uit te rusten met acht DIMM-sloten. Er zijn drie PCI-Express x16 sloten met 16, 16 en 8 lanes. Het is wat ons betreft niet zo handig om juist het onderste slot 8 lanes te geven en wel om twee redenen. Wie een snelle SLI- of Crossfire-configuratie wil hebben (beide kaarten met 16 lanes) is verplicht om ze in slot 1 en 2 te plaatsen. De videokaarten zitten dan direct tegen elkaar (lees: niet bevorderlijk voor de airflow van de bovenste) en je verliest de mogelijkheid om het enige PCI-slot te gebruiken. Het setje uitbreidingssloten wordt compleet gemaakt met twee PCI-Express x1 sloten.

Intel DX79SI

Intel heeft haar eigen bord passief gekoeld, wat wel bewijst dat de actieve koeling op sommige andere borden eigenlijk niet nodig is. Het aantal Serial ATA-aansluitingen valt tegen: zes stuks maar. Zeker omdat de soldeerpunten voor een extra controller en twee extra aansluitingen gewoon aanwezig zijn, vinden we dat te karig. Ook qua aantal USB 3.0-aansluitingen is Intel (samen met MSI) hekkensluiter met vier stuks, waarvan twee extern en twee intern. USB 2.0 is er 14x, waarvan 6x extern. Firewire is aanwezig in de vorm van een VIA VT6315N controller. Het bord heeft twee gigabit netwerkaansluitingen, uiteraard allebei uitgevoerd met Intel-chips.

Je ziet duidelijk dat Intel steeds meer slimme trucs die oorspronkelijk van de Taiwanese fabrikanten afkomstig zijn, ook op haar eigen borden zet. On-board power-, reset- en clear CMOS-knoppen bijvoorbeeld. Op de DX79SI vinden we bovendien zelfs een HEX-display met BIOS POST-codes en voltage meetpunten. Die laatste twee voorzieningen zitten echter op een dusdanig onhandige plek, dat zodra je met een leuk aantal videokaarten aan de slag bent, je ze niet meer kan gebruiken.

Intel DX79SI

Intel was als uitvinder ervan de eerste die overstapte naar EFI-BIOS, maar heeft inmiddels last van de wet van de remmende voorsprong. Waar de rest van de moederbordfabrikanten inmiddels is overstapt op een grafische interface, is die van Intel nog steeds tekstgebaseerd. Qua instellingsmogelijkheden haalt Intel het niet bij haar Taiwanese concullega's.

Positieve noot: het energieverbruik is erg laag. Toch is onze conclusie dezelfde we die de afgelopen jaren steeds over Intel-borden hebben. Ze worden weliswaar met de generatie beter en uitgebreider, maar de ASUS'en, MSI's en Gigabytes van deze wereld verzinnen net zo snel weer nieuwe bijzondere features. Ook nu geldt dat je bij één van de Taiwanese bedrijven een veel completer X79-bord kunt kopen.

MSI X79A-GD65 (8D)

MSI’s naar eigen zeggen meest belangrijkste X79-bord is de MSI X79A-GD65 (8D). Bij de voorgaande chipsets (P67, Z68) was de GD65 consequent het populairste moederbord uit het MSI-gamma en die trend hoopt men door te zetten. De GD65 komt in twee varianten, met vier DIMM-sloten en met acht DIMM-sloten. De borden zijn te herkennen aan achtervoegsels (4D) en (8D). Wij testten de luxere van de twee.

MSI X79A-GD65 (8D)

Naast acht DIMM-sloten bevat de GD65 vijf PCI-Express x16 sloten met in totaal 40 lanes. Er is ook nog een PCI-Express x1 slot. We tellen 8 Serial ATA-aansluitingen, waarvan twee mogelijk gemaakt door een ASMedia ASM1061 SATA600-controller; eSATA mist de GD65. USB 3.0 vinden we (slechts) vier keer terug op het bord, twee keer intern en twee keer extern. Het aantal USB 2.0-poorten bedraagt 12, waarvan 8 aan de achterzijde. Firewire is aanwezig. Het bord heeft verder een enkele gigabit netwerkaansluiting. Hiervoor is ook MSI overgestapt op Intel chips. Het 7.1-kanaals geluid wordt aangestuurd door een Realtek ALC892, voorzien van THX-software met Creative X-Fi technologie aan boord.

De vijf fan-aansluitingen op het moederbord zijn alle van het PWM-type. De koeling van het bord is gelukkig passief en het is MSI ondanks de beperkte ruimte gelukt om een flink koelblok op de CPU-stroomvoorzieningcircuits te plaatsen. Men maakt daar gebruik van wat men noemt de Military Class III componenten, een selectie die onder meer bestaat uit een nieuwe generatie DrMos chips. Die blijken hun werk goed te doen: het X79A-GD65 bord is zeer zuinig, zoals we verderop in de grafieken zullen zien. Dr Mos II heeft ook een ingebouwde beveiliging voor die-hard overklokkers: de temperaturen van alle stroomfasen zijn uit te lezen, je krijgt een waarschuwing bij temperaturen boven de 115 graden en het systeem schakelt uit zodra één van fasen waarneemt dat de 130 graden worden overschreden. Op die manier is de kans op een gefrituurd moederbord bij extreme overklokpogingen flink verkleind.

MSI X79A-GD65 (8D)

Extra features zijn onder meer onboard power-, reset- en clear-CMOS-knoppen, plus- en min-knoppen om realtime te overklokken, de befaamde OC Genie-knop om het systeem met één druk op de knop te overklokken en een HEX-display met BIOS POST-codes. Het moederbord heeft verder twee BIOS-chips, waartussen met een handig schakelaartje te schakelen valt. In een hoek vinden we ten slotte nog voltage meetpunten.

Op het GD65 vinden we MSI's nieuwe Click BIOS II, een compleet herstijlde grafische EFI-schil die duidelijk beter is dan versie 1. Qua instellingsmogelijkheden is de BIOS lekker compleet, zoals onderstaande screenshots wel aantonen.

MSI Big Bang XPower II

De Big Bang Xpower II is, zoals de naam al doet vermoeden, de opvolger van de Big Bang Xpower, MSI's topmodel Socket 1366 X58-moederbord, eind 2010 geïntroduceerd. Deze eerste Xpower viel op door de aanwezigheid van een recordaantal PCI-Express x16 sloten en bijzonder veel overklokmogelijkheden. Diezelfde concepten komen we ook weer tegen bij de Xpower II: we hebben van doen met een X79-moederbord met dusdanig veel features dat MSI het bord in Extended ATX formaat heeft moeten uitvoeren. MSI positioneert het bord rechtstreeks tegenover de ASUS Rampage IV Extreme en de niet langer beschikbare Gigabyte GA-X79-UD7. De gemiddelde prijs van 380 euro is vrijwel identiek aan het ASUS bord.

MSI Big Bang XPower II

Voordat we in de techniek duiken, moet één ding ons toch van het hart. We hebben het er al vaker over gehad dat de schuttingen rond bedrijven in Taiwan erg laag blijken en dat moederbordfabrikanten als ASUS, Gigabyte en MSI er in getraind zijn om goede ideeën van de ander zo snel mogelijk te kopiëren op eigen producten. Dat is op zich niet heel erg: daar worden wij als consument alleen maar beter van. Maar soms lijkt het erop dat het van elkaar kopiëren een soort tweede natuur is en dat ieder goed idee van de concurrent bijna per definitie moet worden overgenomen. Gigabyte introduceerde vorig jaar de G1-reeks moederborden, speciaal gericht op gamers. Een leuke gimmick was dat men het koelblok van de G1.Assassin uitvoerde in de vorm van het magazijn van een AK47 en ook een kogel verwerkte in het koelblok. Misschien een beetje cheesy, maar het past goed bij de doelgroep van gamers. Wat zien we bij de MSI Big Bang Xpower II? Een chipset koelblok in de vorm van zes gouden kogels en een koelblok op de CPU-stroomvoorziening in de vorm van een machinegeweer. Het komt op ons over alsof men zelf niks beters kon bedenken. Jammer, want voor de rest ziet de Bang Xpower II er met zijn pikzwarte componenten extreem gelikt uit.

Maar genoeg over de looks, op naar de techniek. Boven en onder de Socket 2011 processorvoet vinden we acht DDR3-geheugensloten. Het bord heeft fysiek zeven PCI-Express x16 sloten, al is dat voornamelijk voor de looks. Sloten 2, 4 en 6 hebben slechts één PCI-Express 2.0 lane, afkomstig vanuit de X79-chipset. Hier had net zo goed een normaal PCI-Express x1 slot kunnen zitten, maar dan had het bord er uiteraard een stuk minder extreem uitgezien. Sloten 1, 3, 5 en 7 zijn bedoeld voor videokaarten en delen de 40 PCI-Express 3.0 lanes die de processor beschikbaar heeft. Afhankelijk van het aantal geplaatste videokaarten is de verdeling van de lanes 16/0/16/8 of 16/8/8/8. Het bordt biedt ondersteuning voor dual-, triple- en quad-SLI en -Crossfire. Wel moeten we aantekenen dat MSI geen quad-SLI brug meelevert.

MSI Big Bang XPower II

Op het bord vinden we 10 Serial ATA aansluitingen, waarvan zes volgens de Serial ATA 600 standaard. De vier aansluitingen die niet door de X79-chipset worden aangestuurd, komen voor rekening van twee ASMedia ASM1061 controllers. eSATA mist het bord, maar dankzij het meegeleverde bracket kun je twee interne SATA-poorten extern maken. USB 3.0 heeft het moederbord in totaal zes keer, waarvan vier keer extern. De drie USB 3.0 controllers zijn van NEC/Renesas. Positief: de interne USB 3.0 header is net als alle Serial ATA poorten haaks uitgevoerd: ideaal voor wie alle kabels in zijn behuizing zo netjes mogelijk wil wegwerken. USB 2.0 is er tien keer, waarvan zes keer extern. Twee interne USB 2.0 poorten kunnen extra veel stroom leveren, handig voor het snel opladen van smartphones en tablets. Firewire wordt ook ondersteund.

MSI Big Bang XPower II

De twee gigabit LAN-aansluitingen worden beiden aangestuurd door een Intel chip, een uitstekende keuze. Het onboard geluid komt voor rekening van een Realtek ALC892 chip. Niet de best mogelijke keuze, maar zeer positief is de bundeling van de Creative X-Fi MB2 drivers, met ondersteuning voor onder meer EAX5.

MSI Big Bang XPower II (2)

Het zijn de extra features die het moederbord bijzonder maken. Allereerst de keuze qua componenten: MSI spreekt over Military Class III, wat een combinatie is van Solid Cap condensators, DrMos II chips voor de CPU-stroomvoorziening, SFC-spoelen en platte Hi-C condensatoren rond de CPU-socket. Deze Hi-C condensatoren zijn niet alleen een stuk efficiënter, maar juist ook het feit dat ze zo plat zijn is een voordeel, aangezien er op die manier relatief veel ruimte bij de socket beschikbaar komt.

Uniek is het aantal fases dat MSI voor de CPU-stroomvoorziening beschikbaar heeft: 22 stuks. Ter vergelijking, de ASUS Rampage IV Extreme heeft er 11. MSI beweert dat dankzij de 22 fases en de twee 8-pin CPU-stroomconnectors er tot 770 ampère stroom naar de processor gevoerd kan worden. De LN2-overklokkers zullen erbij gaan watertanden.

MSI Big Bang XPower II

Vanzelfsprekend heeft het bord onboard power-, reset- en clear CMOS-knoppen. Verder vinden we op het bord de OC Genie knop, die zonder dat je zelf instellingen hoeft aan te passen de processor naar een respectabel niveau overklokt. Wie zelf aan de slag wil kan met de + en - DirectOC-knoppen de bClk telkens met 0,1 MHz verhogen of verlagen. De Multi BIOS knop biedt je de mogelijkheid om te schakelen tussen de drie (!) BIOS'en op het bord. Een van de drie BIOS-chips zit trouwens in een socket, zodat je de chip wanneer nodig eenvoudig kunt vervangen.

MSI Big Bang XPower II

Het bord biedt verder een HEX-display met BIOS POST-codes, en handige meetpunten voor diverse voltages: CPU-core, CPU-IO, CPU System Agent, geheugen kanaal A/B, geheugen kanaal C/D en de chipset. Een onboard 6-pin PEG-connector is er om meer stroom aan de PCI-Express sloten te geven. Die vier PCI-Express x16 sloten bestemd voor videokaarten kunnen door middel van vier dipswitches uitgeschakeld worden. Ceasefire is de toepasselijk naam die MSI er voor heeft bedacht.

MSI Big Bang XPower II

Ten slotte het BIOS: MSI heeft haar nieuwe, grafische ClickBIOS II EFI-schil op de Big Bang Xpower II geïmplementeerd. Qua intstellingmogelijkheden geen gebrek. Voor overklokkers zijn er twee leuke features bijgekomen: als je een USB-stick in je PC steekt kun je met F12 screenshots van het BIOS maken (handig om je instellingen op fora te tonen!) en uniek is dat je je overklokprofielen kunt exporteren naar bestanden op een USB-stick, zodat je dergelijke profielen kunt uitwisselen met andere gebruikers van Xpower 2 borden.

MSI Big Bang XPower II

Benchmarks

We hebben de zestien Intel X79 moederborden getest in combinatie met een Intel Core i7 3960X processor, 4x 2 GB Corsair Vengeance DDR3-1600 geheugen, een AMD Radeon HD 6850 videokaart, een Western Digital Raptor 74 GB harde schijf en Windows 7 x64 als besturingssysteem.

Een belangrijke noot bij de grafieken. Veel fabrikanten hebben een slim trucje toegepast in haar BIOS. Zoals je kon lezen in onze review van Sandy Bridge-E processors, is de snelheid van de turbo-modus afhankelijk van het aantal ingeschakelde cores. Standaard loopt een 3960X op 3,3 GHz. Met alle cores actief verhoogt de turbo-modus de kloksnelheid van de processor officieel tot 3,6 GHz. Alleen met slechts één of twee cores actief gaat de turbo modus door tot 3,9 GHz.

Omdat de processors geheel unlocked zijn, hebben moederbordfabrikanten de vrijheid om zelf een eigen turbo-regime uit te denken. Een flink aantal moederborden in deze test laten de turbo ook wanneer alle cores in gebruik zijn omhoog klokken tot 3,9 GHz! Dat heeft duidelijk betere prestaties tot gevolg, maar uiteraard ook een hoger stroomverbruik. Let wel: dit is de standaard instelling en vaak is er geen manier vinden om dit uit te schakelen, mocht je dat willen. In de SiSoft Sandra Dhrystone test zie je direct welke borden deze truc wel en niet toepassen.

Stroomverbruik

De turbo-truc heeft overduidelijk een gevolg op het stroomverbruik. Intel is het zuinigst en van de borden mét turbo-truc is de MSI X79A-GD65 duidelijk de zuinigste. Dit MSI-bord verbruikt bovendien ook idle het minste stroom. Let wel: de waardes in de grafieken zijn van het complete systeem.

Geluidskwaliteit

Tenslotte de geluidskwaliteit. Gigabyte en ASRock pakken hier op indrukwekkende wijze de winst. De G1.Assassin 2 en X79 Exreme 9 hebben dankzij de X-Fi respectievelijk Core3D chip een signaal/ruis-verhouding van ruim 95 dB, maar ook de UD3 komt boven de 90 dB uit. De rest zit tussen de 80 en 85 dB.

Conclusie

De eerste negen moederborden vallen ons allerminst tegen. Integendeel: je merkt aan alles dat moederbordfabrikanten echt hun best hebben gedaan om stuk voor stuk een goed product af te leveren. Een high-end platform als X79 is iets waarmee je je in de kijker speelt en dat blijkt iedereen zich goed te beseffen.

De ASUS Rampage IV Extreme is echt het ultieme bord voor overklokkers. Al zou het 500 euro kosten, dan zouden we het bij wijze van spreken nog steeds aanraden. De OC Key, VGA-hotwire, de sub-zero temperatuursensors, de CPU-loze BIOS-flashmogelijkheden, het zijn stuk voor stuk features waaruit duidelijk blijkt dat ASUS echt goed onderzoek heeft gedaan naar wat die-hard overklokkers nu echt willen. Geen onhandige, meer op marketing gerichte features als RC Bluetooth meer, maar écht zaken waar je als overklokker wat aan hebt. Het bord is een Hardware.Info Gold Award dubbel en dwars verdiend.

Maar wat je niet per se de meest uitvoerige overklokmogelijkheden wenst? Een moederbord dat je zeker moet overwegen is de Gigabyte GA-X79-UD3: met een gemiddeld prijskaartje van € 204 één van de goedkoopste borden uit de test, maar qua specificaties valt er weinig op aan te merken: vier PCI-Express x16 sloten, 4x USB 3.0, Intel LAN, 10 SATA-poorten, een uitstekende presteren Realtek ALC898 geluidschip en een prima EFI-BIOS. Voor een normale gebruiker blijft er eigenlijk niets te wensen over en zien we weinig tot geen reden om een duurder bord te verkiezen.

Wie tussen de pak 'm beet € 275 en € 300 wil uitgeven aan een X79 moederbord heeft de meeste keuze. In deze categorie is de ASUS P9X79 Pro qua uitrusting onze favoriet: 6x USB 3.0, Bluetooth, Intel LAN, 8x SATA, onboard knoppen, probleem diagnose, een zeer uitgebreide BIOS en diverse extra's als de mogelijkheid om het bord te flashen zonder processor. MSI's X79A-GD65 is onze tweede keus: geen Bluetooth, 'slechts' vier USB 3.0 poorten en qua audio net een stapje minder, maar welk flink zuiniger. Bij beide borden moet je je echter afvragen of je voor de meerprijs van € 70 wel voldoende extra mogelijkheden krijgt ten opzichte van de Gigabyte X79-UD3.


ASUS Rampage IV Extreme


Gigabyte GA-X79-UD3


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock X79 Extreme4-M

ASRock X79 Extreme4-M

  • Micro ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
ASRock X79 Extreme9

ASRock X79 Extreme9

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P9X79 Deluxe

Asus P9X79 Deluxe

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P9X79 Pro

Asus P9X79 Pro

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P9X79 WS

Asus P9X79 WS

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gold Award Asus Rampage IV Extreme/BF3

Asus Rampage IV Extreme/BF3

  • Extended ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Rampage IV Formula/BF3

Asus Rampage IV Formula/BF3

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Rampage IV Gene

Asus Rampage IV Gene

  • Micro ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Sabertooth X79

Asus Sabertooth X79

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Foxconn Quantumian 1

Foxconn Quantumian 1

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte G1.Assassin 2

Gigabyte G1.Assassin 2

  • Extended ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Silver Award Gigabyte X79-UD3

Gigabyte X79-UD3

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte X79-UD5

Gigabyte X79-UD5

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Intel DX79SI

Intel DX79SI

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Big Bang XPower II

MSI Big Bang XPower II

  • Extended ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI X79A-GD65 (8D)

MSI X79A-GD65 (8D)

  • ATX
  • Socket 2011
  • Intel X79
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
0
*