21 Intel Z68 chipset moederborden review

25 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Focus
  3. 3. PCI-Express 3.0
  4. 4. ASRock Z68 Extreme4
  5. 5. ASRock Z68 Extreme4 Gen3
  6. 6. ASRock Z68 Fatal1ty Professional Gen3
  7. 7. ASUS P8Z86-V Pro
  8. 8. ASUS Maximus IV Gene-Z
  9. 9. ASUS Maximus IV Extreme-Z
  10. 10. Gigabyte GA-Z68MA-D2H
  11. 11. Gigabyte GA-Z68P-DS3
  12. 12. Gigabyte GA-Z68X-UD3H
  13. 13. Gigabyte GA-Z68X-UD4
  14. 14. Gigabyte GA-Z68XP-UD4
  15. 15. Gigabyte GA-Z68X-UD7
  16. 16. Gigabyte G1.Sniper2
  17. 17. Intel DZ68DB
  18. 18. MSI Z68MA-G45 (B3)
  19. 19. MSI Z68A-GD65 (B3)
  20. 20. MSI Z68A-GD65 (G3)
  21. 21. MSI Z68A-GD80 (B3)
  22. 22. MSI Z68A-GD80 (G3)
  23. 23. Sapphire Pure Platinum Z68
  24. 24. Zotac Z68ITX-A-E
  25. 25. Benchmarks (zonder losse videokaart)
  26. 26. Stroomverbruik (zonder losse videokaart)
  27. 27. Benchmarks (Radeon HD 6850)
  28. 28. Stroomverbruik (Radeon HD 6850)
  29. 29. Geluidskwaliteit
  30. 30. Conclusie
  31. 31. Besproken producten
  32. 32. Reacties

Inleiding

Halverwege 2011 introduceerde Intel de Z68-chipset voor Sandy Bridge processors. Inmiddels is de Z68 dé chipset die je als liefhebber kiest wanneer je een Socket 1155 moederbord uitzoekt. Onze vergelijkingstest in mei omvatte 7 verschillende borden. Inmiddels hebben flink waar meer Z68-borden getest: in dit artikel bespreken we 21 stuks.

Z68 biedt het beste van twee werelden: wie in de eerste maanden van dit jaar een Sandy Bridge systeem ging samenstellen moest immers kiezen tussen de P67- of de H67-chipset. Dat betekende óf goede overklokmogelijkheden óf de mogelijkheid om de in de processors geïntegreerde videokaart te gebruiken. De Z68-chipset combineert beide functies en voegt daar de nodige extra’s aan toe, die de andere Sandy Bridge-chipsets niet bieden. De belangrijkste daarvan is de SSD caching-technologie (Smart Response in Intel-jargon), die het mogelijk maakt om een relatief kleine SSD in te zetten als cache voor een conventionele harde schijf. Uit onze tests blijkt dat de harde schijf op die manier ruwweg op halve SSD-snelheid lijkt te werken.


De Intel Z68 chipset biedt een combinatie van de mogelijkheden van de P67 en de H67.

Voor dit artikel testten we 14 nieuwe exemplaren, waarmee we aangevuld mer de eerste geteste modellen in totaal 21 Z68-borden hebben getest. De volgende borden passeren in dit artikel de revue:

We testten de borden in combinatie met een Intel Core i5 2500K processor, 4 GB DDR3-1333 geheugen, een Western Digital Raptor 74 GB harde schijf, een Cooler Master Real Power M850 voeding en Windows 7 x64 als besturingssysteem. Tests voerden we zowel met als zonder losse Radeon HD 6850 videokaart uit.

Focus

In het eerder genoemde artikel schreven we dat Gigabyte haar focus van P67 en H67 geheel had verlegd naar de nieuwe Z68-chipset. Geen wonder dat we op dat moment al direct drie borden van dit merk konden testen. Andere merken waren minder overtuigd dat Z68 echt dé opvolger van P67 zou zijn. Inmiddels lijkt Gigabyte gelijk te hebben gekregen. De Z68-chipset biedt met een verwaarloosbaar prijsverschil alles wat de P67 biedt en meer; hierdoor is de vraag naar P67-gebaseerde moederborden drastisch afgenomen. Inmiddels hebben de verschillende moederbordfabrikanten vrijwel allemaal geen focus meer op de P67- en H67-chipsets; voor luxe moederborden is er de Z68 en voor instappers de H61-chipset.

Nu de Z68-chipset alweer ruim een half jaar op de markt is, hebben de fabrikanten meer tijd hebben gehad om luxere borden te ontwikkelen. Twee goede voorbeelden uit deze test zijn de Gigabyte G1.Sniper 2, een moederbord met veel primair op gamers gerichte extra features, en de ASUS Maximus IV Gene-Z, een micro-ATX-bord uit de bekende Republic of Gamers reeks. Trends die we al bij de eerste Z68-borden zagen, zoals een toenemend aantal usb 3.0-poorten en grafische EFI-BIOS’en, zetten zich bij de nieuwe lichting voort.


Bijna alle fabrikanten hebben hun focus verlegd van P67 en H67 naar Z68.

PCI-Express 3.0

Een opvallend nieuwtje bij enkele van de nieuwere Z68-borden is de ondersteuning voor PCI-Express 3.0. Dat klinkt op het eerste gezicht gek: de PCI-Express-controller zit bij dit platform immers in de processor (dus niet in de chipset) en die van de Socket 1155 Sandy Bridge CPU’s is toch PCI-Express 2.0. Wat de verschillende PCI-Express 3.0 borden bijzonder maakt, zijn de kleine switch-chips tussen de eerste twee PCI-Express x16 sloten. Zoals bekend bieden de Sandy Bridge processors ondersteuning voor 16 PCI-Express lanes voor de videokaart. Wanneer je twee kaarten plaatst, zorgen die kleine switch-chips ervoor dat acht van deze lanes worden omgezet naar het tweede slot. Automatisch wordt er dus geschakeld tussen 16/0 en 8/8 lanes. Het type switches dat tot nu toe op moederborden werd gebruikt, schakelt op maximaal 5 GHz. Voldoende snel voor PCI-Express 2.0, maar niet voor 3.0. Op de voor PCI-Express 3.0 geschikte moederborden zijn switches geplaatst die wél op de voor de nieuwe standaard benodigde 8 GHz kunnen schakelen.

MSI Z68A-GD80 (G3)
Ondermeer MSI belooft PCI-Express 3.0 op een aantal van haar Z68 borden. Je hebt er wel een Ivy Bridge processor voor nodig.

De leveranciers van de “PCI-Express 3.0 ready”-moederborden geven verder ondubbelzinnig toe dat de PCI-Express 3.0 functionaliteit alleen beschikbaar is wanneer je een toekomstige Ivy Bridge processor plaatst. Daarmee bevestigt men dus impliciet een aantal zaken die we Intel officieel nog niet hebben horen verkondigen: 1) Ivy Bridge werkt met dezelfde socket als Sandy Bridge, 2) Ivy Bridge heeft een PCI-Express 3.0 controller en 3) Ivy Bridge is compatible met bestaande Sandy Bridge chipsets.

Let wel: omdat de PCI-Express signalen altijd door de switches lopen, ook wanneer je slechts één kaart plaatst, is dit ook in die situatie van belang. Het is ons nog niet helemaal duidelijk wat er in de toekomst zou gebeuren wanneer je een Ivy Bridge processor en PCI-Express 3.0 videokaart op een ouder, nog niet PCI-Express 3.0 voorbereid moederbord zou plaatsen. Ons vermoeden is dat het wél werkt, maar op PCI-Express 2.0 snelheid. Met een dergelijk derde generatie bord ben je in ieder geval goed op de toekomst voorbereid.

ASRock Z68 Extreme4

Het ASRock bord dat we in mei al bespraken is de Z68 Extreme4, een moederbord dat veel gelijkenissen vertoont met de eerder geteste ASRock P67 Extreme4. Net als alle andere borden in de test vinden we een Socket 1155 processorvoet en vier DDR3 DIMM-sloten. Het bord biedt drie PCI-Express x16 sloten: twee delen 16 lanes vanuit de PCI (16/0 of 8/8) de derde krijgt vier lanes vanuit de south bridge. Verder is er twee maal PCI en twee maal PCI-Express x1.

ASRock Z68 Extreme4

Het bord heeft intern acht Serial ATA aansluitingen, waarvan de laatste twee worden verzorgd door een Marvell 88SE9120 controller. Achterop vinden we één eSATA-poort. usb 2.0 is er in totaal acht keer en daarnaast biedt het bord vier maal usb 3.0, twee maal tussen de connectors op het I/O-paneel en twee maal intern. Hiervoor gebruikt ASRock twee controllers van EtronTech. Firewire is er niet, maar anno 2011 zullen er nog maar weinig mensen zijn die het missen.

De enkele Gigabit netwerkaansluiting wordt aangestuurd door een BCM57781 chip van Broadcom, een merk dat we de laatste tijd niet meer zo vaak op moederborden tegenkomen. Voor het geluid heeft ASRock gekozen voor een Realtek ALC892, bijgestaan voor THX TruStudio Pro software.

ASRock Z68 Extreme4

Qua monitoraansluitingen is het ASRock bord riant bedeeld: VGA, DVI, HDMI en DisplayPort zijn alle vier aanwezig.

De extra hardwarematige features beperken zich tot onboard power- en resetknoppen en een HEX-display voor BIOS POST-codes. ASRock heeft een grafische EFI BIOS. Qua instellingsmogelijkheden wellicht niet zo uitgebreid als sommige andere merken, maar alle belangrijke overklokfeatures zijn aanwezig.

De prestaties liggen uiteraard in lijn met de andere geteste borden. Het idle verbruik is relatief hoog, terwijl het bord onder load erg zuinig is. Bij de stroomtest tijdens de Cinebench 10 benchmark is ASRock zelfs de zuinigste.

Het bord kost gemiddeld 165 euro. Inmiddels is het beter om 10 euro meer uit te geven en te kiezen voor de Gen 3 versie van dit bord, die we op de volgende pagina bespreken.

ASRock Z68 Extreme4 Gen3

De ASRock Z68 Extreme4 Gen3 is de nieuwe uitvoering van de hiervoor besproken Z68 Extreme4. De naam geeft wel aan wat het enige belangrijke verschil is: snellere PCI-Express switches maken het bord geschikt voor PCI-Express 3.0. Het enige andere verschil is de kleurstelling: het originele bord was niet bepaald stijlvol, met een zwarte PCB en witte en blauwe sloten. Bij de nieuwe uitvoering zijn alle sloten zwart of donkergrijs.

ASRock Z68 Extreme4 Gen3

Voor de rest is het bord geheel identiek aan zijn voorganger. Opnieuw levert ASRock voor een beperkt bedrag (gemiddeld 167 euro) een lekker compleet moederbord. De specificaties omvatten alle soorten monitoruitgangen, drie videokaartsloten, vier keer usb 3.0 (2x extern en 2x intern), Firewire, 8 SATA-poorten, onboard power- en restknoppen, een HEX-display voor foutcodes en een redelijk complete grafische EFI-BIOS.

ASRock Z68 Extreme4 Gen3

De prestaties zijn in lijn met de andere borden, het stroomverbruik is gemiddeld. De ASRock is samen met de MSI Z68A-GD65 (G3) het voordeligste Z68-bord met PCI-Express 3.0. Waar MSI een wat uitgebreidere BIOS heeft, biedt ASRock hardwarematig wat meer opties, waaronder een extra videokaartslot, Firewire, eSATA en probleemdiagnose. Wat ons betreft is dit bord dus zeker een aanrader.

 

ASRock Z68 Fatal1ty Professional Gen3

De Z68 Fatal1ty Professional Gen3 is ASRocks meest luxe Z68-bord en is uitgebracht in samenwerking met pro-gamer Fatal1ty. Vermoedelijk gaat een groot gedeelte van de verkoopprijs van gemiddeld 250 euro op aan licentiekosten voor deze samenwerking, want als we het bord vergelijken met de ruim 75 euro goedkopere Z68 Extreme4 Gen3, zijn de verschillen beperkt. Het luxere bord biedt twee extra usb 3.0 poorten (6 in totaal), een tweede Gigabit netwerkpoort en twee extra Serial ATA 600-aansluitingen (10 in totaal). Het bord mist echter het twee PCI-Express x1 slot en de DVI- en DisplayPort-uitgangen voor de geïntegreerde videokaart.

ASRock Z68 Fatal1ty Professional Gen3

Een extra feature die ASRock verder claimt is dat één van usb-poorten minder latency heeft en daardoor beter geschikt zou zijn voor gaming-muizen. Wij konden tijdens onze tests echter geen verschillen vaststellen.

Voor de rest zijn de verschillen van cosmetische aard. Het Professional-bord is voorzien van een zwart/rode kleurstelling, die doet denken aan ASUS’ Republic of Gamers moederborden. De grafische BIOS, die gelijk is aan die van het andere bord, heeft een ‘Fatal1ty-uiterlijk’ gekregen.

ASRock Z68 Fatal1ty Professional Gen3

Al met al levert ASRock ook bij dit bord veel waar voor het geld; andere borden met vergelijkbaar prijsniveau bieden in de regel toch net even wat minder usb 3.0 poorten, Serial ATA-aansluitingen of andere extra’s.

 

ASUS P8Z86-V Pro

ASUS stuurde ons in mei al de P8Z86-V Pro, een bord dat met een prijskaartje van zo'n 176 euro gemiddeld geprijsd te noemen is. De ontwerpers van de Taiwanese fabrikant zijn desalniettemin weer helemaal los gegaan, met golvende heatsinks op de spanningstabilisatoren als meest zichtbare uiting.

Asus P8Z68-V Pro

Net als bij veel anderen borden biedt ASUS drie PCI-Express x16 slots met twintig lanes (16/0/4 of 8/8/4) en daarnaast twee maal PCI en twee maal PCI-Express. Ook dit bord biedt acht interne Serial ATA-aansluitingen, waarbij de zes poorten van de Z68 chipset zijn aangevuld door twee Serial ATA 600 connectors van een Marvell controller. eSATA moet dit bord helaas missen. Naast 12 usb 2.0 poorten (waarvan 6 achterop) biedt het bord vier keer usb 3.0, twee maal extern en twee maal intern. Hiervoor gebruikt ASUS twee controllers van ASMedia, een eigen dochterfirma. Opvallend is dat de PCB van het bord plek biedt voor een derde usb 3.0 controller voor nog twee interne poorten, maar die in niet aanwezig. Wel aanwezig is een VIA Firewire-controller.

ASUS heeft gekozen voor een Intel LAN-chip, de 82579V. Het geluid wordt geproduceerd door een Realtek ALC892, bijgestaan door DTS Surround Sensation UltraPC software. Vrij uniek in deze prijsklasse is de aanwezigheid van Bluetooth op het moederbord.

Asus P8Z68-V Pro

Voor de in de processor geïntegreerde videokaart heeft ASUS VGA, DVI en HDMI aansluitingen beschikbaar, DisplayPort ontbreekt.

Hardwarematige extra features zijn onboard power- en reset-knoppen, een Mem OK-knop die problemen met bepaalde geheugenmodules zou moeten oplossen en EPU en TPU switches die het bord zuiniger zouden moeten maken. Helaas is er geen probleemdiagnose.

We waren al enthousiast over ASUS' grafische EFI schil bij de P67 en H67 borden van dit merk: eenvoudig in gebruik en bovenal erg duidelijk. Vooral het hoofdscherm van de grafische BIOS is goed gevonden: hier krijg je direct al belangrijke systeeminformatie te zien. De screenshots op de volgende pagina tonen wel aan dat je aan instellingsmogelijkheden geen gebrek hebt.

Ook hier geen opvallende zaken als we kijken naar de prestaties. Het energieverbruik is bovengemiddeld, iets wat we wel vaker zien bij mid-range ASUS borden.

ASUS Maximus IV Gene-Z

De Maximus IV Gene-Z is een bord uit de Republic of Gamers reeks. Net als eerdere Gene-borden heeft ook dit bord het Micro-ATX-formaat. Het bord is met afstand het meest complete en luxe Micro-ATX Z68-bord in deze test. De keuze voor een dergelijk kleiner bord is tegenwoordig helemaal zo gek niet meer: ook op dit bord kun je prima twee dual-slot videokaarten combineren en er komen steeds meer leuke Micro-ATX behuizingen op de markt.

Asus Maximus IV Gene-Z

Prettig is de aanwezigheid van 4x usb 3.0 en ook aan usb 2.0-poorten is er geen gebrek. Het aantal interne Serial ATA-aansluitingen blijft beperkt tot de zes die de Z68-chipset biedt. We moeten ASUS complimenteren voor de keuze van enkele controllerchips: de Realtek ALC889 is en blijft de audiocodec met de allerbeste geluidskwaliteit en ook de keuze voor een Gigabit LAN-chip van Intel is goed. De audiochip is gecombineerd met de zeker voor gamers uitstekende SupremeFX 2 Creative X-Fi drivers. Onder meer vanwege de vele usb-aansluitingen (10 stuks achterop!) heeft dit Z68 bord slechts één videokaartuitgang, namelijk HDMI. Via een verloopkabel kun je daar echter ook probleemloos een DVI-scherm op aansluiten.

Asus Maximus IV Gene-Z

Extra features zijn er legio: onboard power/reset-knoppen, een HEX-display, de bekende Go-button die overklokinstellingen op ieder moment naar wens kan activeren, maar ook RoG Connect, ASUS’ functionaliteit om een PC te overklokken vanaf een via usb verbonden andere PC of laptop.

De grafische EFI BIOS is ook in RoG stijl vormgegeven en echt ongekend uitgebreid; geen van de andere fabrikanten komt ook maar in de buurt van de hoeveelheid instellingen van dit bord. De prestaties zijn prima, het energieverbruik valt enigszins tegen. De gemiddelde prijs is 165 euro.

 

ASUS Maximus IV Extreme-Z

ASUS' meest luxe Z68 moederbord is de Maximus IV Extreme-Z. Deze Extreme is net als de Gene onderdeel van de Republic of Gamers serie, maar waar het voorgaande bord is uitgevoerd in Micro ATX formaat, is dit bord Extended ATX: éxtra groot dus. Dat betekent flink veel extra functionaliteit, iets wat je met een gemiddeld prijskaartje van 340 euro (het één-na-duurste bord uit de test) ook wel mag verwachten.

Asus Maximus IV Extreme-Z

Waar de Maximus IV Gene-Z nog een HDMI-uitgang had, mist de Extreme videokaartuitgangen in z'n geheel. Dit bord is dan ook bedoeld om losse videokaarten op te plaatsen en meer dan één: we vinden vier PCI-Express x16 sloten en dankzij de aanwezige nVidia NF200 kunnen die maximaal 32 lanes gebruiken. Standaard SLI of Crossfire is dus mogelijk met twee keer 16 lanes, zij het dat de verbinding tussen de NF200 en de processor nog steeds beperkt blijft tot éénmaal 16 lanes.  De NF200 zorgt er echter voor dat configuraties met drie of vier videokaarten ook prima zouden moeten werken. Het bord heeft verder nog een PCI-Express x4 en een PCI-Express x1 slot.

De Maximus IV Extreme-Z biedt in totaal 8 Serial ATA poorten, waarvan vier Serial ATA 600. Er is ook twee maal eSATA aan boord. Het aantal usb 3.0 poorten is gigantisch: 10 stuks vinden we er op de Maximus IV Extreme-Z. Maar we moeten eerlijk zijn: om dat voor elkaar te boksen heeft ASUS twee VIA usb 3.0 hub chips geïmplementeerd. Dat is een implementatie waar wij niet bijster fan van zijn. Waar de Gene één Intel LAN-chip had, heeft de Extreme chip er twee.

Asus Maximus IV Extreme-Z

Overklokkers kunnen helemaal los op dit bord. De extra functies die we al noemden bij de Gene zijn er ook bij de Extreme-Z: onboard power/reset-knoppen, een HEX-display, de bekende Go-button die overklokinstellingen op ieder moment naar wens kan activeren, maar ook RoG Connect, ASUS’ functionaliteit om een PC te overklokken vanaf een via usb verbonden andere PC of laptop. Maar er is meer: zo biedt ASUS op dit bord maar liefst 8 PWM fan-aansluitingen, zijn er switches om de PCI-Express x16 sloten uit te schakelen, meet punten voor voltages en twee BIOS-chips waartussen je met een knop handig kunt schakelen.

Ook dit bord heeft natuurlijk de grafische EFI-BIOS in RoG-stijl. Deze komt vrijwel naadloos overeen met die van de Maximus IV Gene-Z. De prestaties zijn prima, het stroomverbruik zoals te verwachten erg hoog. De doelgroep zal er niet mee zitten: voor overklokkers is dit echt een heerlijk Z68 bord.

Gigabyte GA-Z68MA-D2H

Gigabytes instapmodel Z68-moederbord is de GA-Z68MA-D2H, een Micro-ATX-bord met een zeer schappelijke prijs: gemiddeld 106 euro. De specificaties zijn basaal, met een aantal interessante uitzonderingen. Zo heeft het bord drie PCI-Express x16 sloten (16/0/4 of 8/8/4) inclusief ondersteuning voor SLI. Het bord biedt 12x usb 2.0, maar helaas slechts 2x usb 3.0. Het aantal Serial ATA-aansluitingen is beperkt tot 6 en er is helaas geen eSATA. Verder zijn er geen hardwarematige extra features, al mag niet onvermeld blijven dat Gigabyte zelfs op haar goedkope Z68-borden een goede Realtek ALC889 audiocodec plaatst. Het aantal fan-aansluitingen (twee stuks) is wel erg beperkt. De BIOS is vrijwel identiek aan die van de andere Gigabyte Z68 borden, al zijn de beschikbare voltages relatief laag. Het zal niemand verbazen dat dit bord niet is geoptimaliseerd voor overklokken.

Gigabyte Z68MA-D2H

Geen bijzonder bord dus, maar wel zeer geschikt voor een betaalbaar Micro-ATX Sandy Bridge systeem. In vergelijking met het Micro-ATX bord van MSI, de Z68MA-G45 (B3), is Gigabyte zo'n 25 euro goedkoper. MSI is wel energiezuiniger, maar door onder meer de audiocodec is Gigabyte wel nét wat beter uitgerust.

Gigabyte Z68MA-D2H

Gigabyte GA-Z68P-DS3

Het allergoedkoopste door ons geteste Z68 moederbord is deze GA-Z68P-DS3: gemiddeld 93 euro. Het zal niemand verbazen dat dit bord vrijwel puur de basisfunctionaliteit van de Z68-chipset biedt, zonder veel extra’s. Toch is er één opvallende eigenschap: midden op het bord bevindt zich een miniSATA-connector, waar je de miniSATA-versie van Intels 311-serie cache SSD kunt plaatsen. Die variant is in ieder geval een paar euro goedkoper dan de normale versie, maar neemt dus ook geen extra ruimte in je behuizing in. Voor wie gebruik wil gaan maken van Intels Smart Response-technologie is dit zeker het overwegen waard. Verder is het positief dat Gigabyte zelfs op dit bord de Realtek ALC889 heeft geplaatst.

Gigabyte Z68P-DS3

Toch is ook direct duidelijk waar de besparingen zijn gedaan. Zo is dit het enige Z68-bord in de test waar geen usb 3.0 op is geïmplementeerd. Voor de geïntegreerde videokaart is er verder alleen een HDMI-uitgang. Het bord is wel superzuinig, al mag dat geen wonder heten met een dergelijke karige hardwarematige uitrusting.

Gigabyte Z68P-DS3

De vraag is of een bord als de Z68P-DS3 wel een functie heeft naast de vele H61 borden die nóg goedkoper zijn. Het antwoord is ja: de Z68 biedt onder meer Serial ATA 600, een 400 MHz overklok voor alle soorten Sandy Bridge CPU’s en Smart Response, allemaal zaken die de H61 moet missen. Als je één of meer van deze functies wilt gebruiken, usb 3.0 kan missen en verder je Sandy Bridge-systeem zo goedkoop mogelijk wilt houden, is dit bord het overwegen waard.

Gigabyte GA-Z68X-UD3H

De GA-Z68X-UD3H is één van de drie Gigabyte Z68 borden die we in mei al direct bespraken. Deze UD3H en de luxere borden maken gebruik van Gigabytes nieuwe kleurstijl met een zwarte PCB en afhankelijk van de positionering blauwe, zilveren of gouden accenten.

Gigabyte Z68X-UD3H

Op dit UD3H bord vinden we een tweetal PCI-Express x16 sloten (16/0 en 8/8), twee maal PCI en drie maal PCI-Express x1. Het bord biedt intern zeven SATA-poorten; vijf van Z68-chipset en twee extra Serial ATA 600 aansluitingen van een Marvell chip. De missende zesde aansluiting vinden we extern terug als eSATA.

Het bord heeft 12x usb 2.0, waarvan vier maal extern. usb 3.0 is vier keer aanwezig, twee maal intern en twee maal extern, uitgevoerd met controllers van EtronTech. Twee van de interne usb 2.0 poorten blijven stroom leveren als de PC uit staat. Handig voor het opladen van smartphones of tablets. Alle vier de soorten monitoraansluitingen zijn aanwezig: VGA, DVI, HDMI en DisplayPort.

Gigabyte Z68X-UD3H

Op het bord vinden we een Realtek RTL8111E Gigabit netwerkchip. We zijn blij met Gigabytes keuze voor de Realtek ALC889 audiocodec. Dat blijft de onboard audiochip met de allerbeste analoge geluidskwaliteit. Gigabyte combineert het bord met Dolby Home Theater software.

Het bord heeft een 8-fase stroomvoorziening, waarvoor men gebruik maakt van Driver MosFETs, beter bekend onder de naam die MSI ze ooit gaf: DrMOS. Deze chips combineren hoge efficiëntie met goede overklokbaarheid.

De Z68-borden maken nog geen gebruik van Gigabytes nieuwe EFI-BIOS die we bij de Intel X79 tegenkwamen. Gelukkig heeft men wel een oplossing geïmplementeerd die het mogelijk maakt om van schijven groter dan 2,2 TB op te starten. Voor wie de grafische interface mist heeft Gigabyte bij de Z68 generatie wel een alternatief: Touch BIOS. Dat is een grafische BIOS-schil die je kunt benaderen vanuit Windows. Niet alle BIOS-instellingen zijn daarin aan te passen, maar wel een hoop.  Een extra feature die we altijd kunnen waarderen: de UD3H heeft twee BIOS chips aan boord.

De DrMOS chips doen het goed op het Gigabyte bord: de UD3H is duidelijk één van de zuinigste borden in de test. Ook de prestaties zijn prima te noemen.

Gigabyte GA-Z68X-UD4

Een stapje hoger komen we uit bij de Gigabyte Z68X-UD4, een bord dat voor gemiddeld 166 euro in de Nederlandse winkels ligt en dat we ook al eerder in mei testten. Eén ding valt direct op: de afwezigheid van videokaartaansluitingen. Dit bewijst maar dat Gigabyte de Z68 echt als opvolger van de P67 benadert. De afwezigheid van videokaartaansluitingen is aan de ene kant jammer: gebruik je ze niet, dan zitten ze ook niet in de weg, zou je denken. Intel Quick Sync gebruiken is op deze manier ook onmogelijk. Het voordeel is echter dat er op het I/O-paneel meer plek is voor andere aansluitingen: meer usb-poorten bijvoorbeeld. We gaan wel met Gigabyte mee in de redenatie dat iedereen die meer dan 200 euro aan een moederbord uitgeeft een losse videokaart gebruikt. Hoe belangrijk Intel zelf haar Quick Sync technologie dan ook mag vinden, het blijft staan dat je voor de beste beeldkwaliteit toch softwarematige codering moet gebruiken. Desalniettemin blijkt Gigabyte inmiddels ook tot het besef gekomen dat het plaatsen van monitoraansluitingen toch beter was geweest: vandaar de GA-Z68XP-UD4 die we op de volgende pagina bespreken.

Gigabyte Z68X-UD4

Een tweede verschil tussen de UD3 en de UD4 is het onbreken van het derde PCI-Express x1 slot. Dat is niet zonder reden: er is fysiek geen ruimte meer voor, vanwege de veel uitgebreidere stroomvoorziening voor de CPU. 16 fases biedt Gigabyte op dit UD4 bord, opnieuw uitgevoerd met DrMOS chips.

Voor de twee eSATA poorten gebruikt de UD4 een tweede extra Marvell Serial ATA 600 controller. Dat betekent dat we intern 8 Serial ATA 600 poorten vinden, inclusief alle aansluitingen van de Z68 chipset.

Aan usb-aansluitingen heeft de UD4 geen gebrek. usb 2.0 is er 14 keer, waarvan 8 keer extern. usb 3.0 is er net als bij de UD3H vier keer, waarvan twee keer extern. De controllers zijn opnieuw van EtronTech.

Gigabyte Z68X-UD4

De UD3H heeft het al, dus de UD4 zeker: de luxe Realtek ALC889 audio codec, door Gigabyte als extraatje voorzien van Dolby Digital Live functionaliteit.

Opvallend is dat dit bord, hoewel het met een 16-fase CPU-stroomvoorziening toch ook duidelijk is gericht op overklokkers, niet is voorzien van onboard power- en reset-knoppen. Ook probleemdiagnose is er niet. Wel vinden we ook op dit bord twee BIOS-chips. De Award-BIOS komt verder overeen met die van de UD3H. De prestaties zijn opnieuw prima en ook dit bord hoeft zich qua energieverbruik niet te schamen. De Z68XP-UD4 is echter een betere keuze.

Gigabyte GA-Z68XP-UD4

We schreven al dat Gigabyte toen de Z68-chipset net op de markt kwam direct hiernaar de focus verlegde. Het maakte echter voor de meeste borden de enigszins vreemde beslissing om geen video-uitgangen te plaatsen: Gigabyte zag SSD caching al als voldoende reden om voor een Z68-bord te kiezen in plaats van een P67. Alle andere merken plaatsten wél monitoraansluitingen op al hun Z68-borden, van goedkoop tot duur. Inmiddels heeft Gigabyte zich gerealiseerd dat deze keuze niet zo slim was en zijn alle Z68-borden zonder monitoruitgangen (uitgezonderd topmodel UD7) opnieuw uitgebracht, maar nu met een HDMI-uitgang, zodat de in de processor aanwezige GPU toch gebruikt kan worden. De nieuwe uitvoeringen zijn te herkennen aan de P in het modelnummer.

Gigabyte Z68XP-UD4

De GA-Z68XP-UD4 is op de toegevoegde HDMI-uitgang na vrijwel identiek aan de in mei geteste en op de vorige pagina opnieuw besproken Z68X-UD4. Eén klein verschil is er nog: om plek te maken voor de HDMI-uitgang is er één usb 2.0 poort opgeofferd. Het prijsverschil is inmiddels teruggelopen tot 3 euro: dat maakt de keuze makkelijk.

Gigabyte Z68XP-UD4

Met een gemiddelde prijs van 169 euro zit deze Gigabyte UD4 op hetzelfde prijsniveau als de ASRock Z68 Extreme4, ASUS P8Z68-V Pro en MSI Z68A-GD65. Gigabyte heeft dan wel een Realtek ALC889 audiocodec, maar andere fabrikanten stellen daar weer PCI-Express 3.0, grafische EFI-BIOS’en, onboard power/reset-knoppen, Bluetooth en/of Firewire tegenover. Dat zorgt ervoor dat van dit rijtje gemiddelde gelijk geprijsde Z68-borden deze UD4 niet onze eerste keuze zou zijn.

Gigabyte GA-Z68X-UD7

Gigabytes topmodel in de Z68 reeks is de UD7, naast de excentrieke G1.Sniper2 die we op de volgende pagina bespreken. Dat dit het meest luxe Z68 bord is van de Taiwanese gebruikant valt ook af te leiden aan de gouden randjes bij de koelers. Ook de UD7 mist monitoraansluitingen, met dezelfde argumentatie als bij de UD4. Gigabyte heeft voor de UD7 geen P-versie uitgebracht waarop deze opmerkelijke beslissing is rechtgezet. Afgezien daarvan heeft het bord heel wat te bieden.

Gigabyte Z68X-UD7

Om te beginnen met de ruimte voor videokaarten. De GA-Z68X-UD7 is het enige Z68 bord in deze test met een nVidia NF200 chip aan boord. Dat is bij de Intel P67 en Z68 chipsets bijna een must als je drie videokaarten in Triple SLI of Triple Crossfire X wil gebruiken, laat staan vier. De vier PCI-Express x16 sloten hebben in totaal 32 lanes tot hun beschikking. Bij twee kaarten kun je beide de volle 16 lanes geven, bij vier kaarten hebben ze er elk 8.  Verder vond Gigabyte nog ruimte voor twee PCI-sloten en één keer PCI-Express x1.

Het aantal Serial ATA aansluitingen is gelijk aan de UD4: acht intern en twee extern. Ook op dit bord gebruikt Gigabyte extra controllers van Marvell.

Gigabyte Z68X-UD7

Ook qua usb 3.0 poorten is de UD7 duidelijk een heel stuk vooruitstrevender dan de andere borden in de test: 10x usb 3.0, waarvan 6x extern. Acht van deze poorten lopen via twee onboard VIA usb 3.0 hubs, maar twee poorten zijn native. Er is dus naar onze kritiek bij de P67 borden geluisterd! Verder is er nog 8x usb 2.0, waarvan 4x extern: aan usb aansluitingen geen gebrek dus. Firewire is er uiteraard ook. In de doos bundelt Gigabyte een bracket met twee usb 3.0 aansluitingen dat in een 3,5" slot van de behuizing geplaatst kan worden.

Het bord biedt twee Gigabit netwerkaansluitingen, beide aangestuurd door Realtek RTL8111E chips. Ook op dit bord vinden we gelukkig de onvolprezen Realtek ALC889 audiocodec, voorzien van Dolby Home Theater software met Dolby Digital functionaliteit.

Voor de stroomvoorziening van de CPU biedt dit bord niet minder dan 24 fasen, gebruik makend van DrMOS chips. In totaal kun je 6 fans aansluiten op het bord. In de BIOS gaat Gigabyte qua voltages wat verder dan bij de andere twee borden: zo kun je het geheugenvoltage instellen tot maximaal 2,6 volt en zijn ook de limieten voor de chipset en de QPI-bus hoger. (Alle maximale voltages vind je uiteraard terug in de vergelijkingstabel.) Uiteraard biedt ook dit bord twee BIOS-chips. Het gebrek aan een grafische EFI-BIOS wordt ook nu weer deels gecompenseerd door de Touch BIOS utility.

Op dit bord vinden we verder wél onboard power- en resetknoppen en ook een HEX-display met BIOS POST-codes ontbreekt gelukkig niet. Het stroomverbruik van het bord is zo'n 20 Watt hoger dan de UD4, niet geheel verwonderlijk gezien de extra functionaliteit. De prestaties zijn opnieuw prima. Het enige wat wellicht afschrikt is de prijs: gemiddeld 299 euro.

Gigabyte G1.Sniper2

De Gigabyte G1.Sniper2 is een categorie op zich. Niet eens zozeer vanwege de exorbitant hoge prijs van gemiddeld 449 euro (nee, dat is geen tikfout), bijna anderhalf keer duurder dan de duurste processor die je op dit bord kunt plaatsen! Dit bord is met name uniek omdat Gigabyte zich met dit bord uit de G1-reeks exclusief op gamers richt. En dan niet op een manier die we meestal bij Taiwanese fabrikanten zien ("we noemen het geschikt voor gamers en hopelijk geloven mensen het") maar écht.

Gigabyte G1.Sniper2

Dat resulteert in een aantal interessante designkeuzes. Allereerst is er de onboard geluidskaart: hier geen HDA-codec met hippe drivers, maar een echte, hardwarematige Creative X-Fi 20K2 chip inclusief X-Ram. Via de drivers is er ondersteuning voor EAX 5.0, Dolby Digital Live en DTS Connect. Aan pro-gamers, die vrijwel altijd met een headset spelen, is ook gedacht: Gigabyte heeft een extra krachtige koptelefoon voorversterker geplaatst, die ondersteuning biedt voor exemplaren met een impedantie tot 150 Ohm. Een andere bijzondere keuze is de Killer E2100-netwerkchip. Hoewel wij de claims van lagere pingtijden in games niet kunnen bevestigen, zijn alleen al de drivers van deze netwerkchip met de vele configuratie- en controlemogelijkheden onovertroffen. Het moederbord is verder uitgerust in game-stijl: zwart met legergroen, een heatsink in de vorm van een geweermagazijn en een rij LED’jes om je videokaart(en) in het zonnetje te zetten. Verder biedt ook dit bord ondersteuning voor PCI-Express 3.0 en bundelt Gigabyte een 3,5” frontpanel-module met onder meer twee usb 3.0 poorten en een overklokknop, vergelijkbaar met de OC Genie knop van MSI.

Gigabyte G1.Sniper2

Voor de rest zijn de specificaties van het bord goed, maar niet bijzonder. Zo is er 4x usb 3.0, 7x SATA en 1x eSATA, Het bord heeft twee BIOS-chips, maar de BIOS is wel nog van het oudere teksttype en mist een aantal veel gebruikte opties als de mogelijkheid om profielen te maken. Wel is er de Touch BIOS functionaliteit: een Windows programma waarmee de meeste BIOS-instellingen te configureren zijn. Hoewel het bord niet direct op overklokkers is gericht, is het toch jammer dat er geen onboard power/reset-knoppen of enige vorm van probleemdiagnose is geïmplementeerd. Gezien de zeer hoge prijs is het jammer dat deze zaken te wensen over blijven.

Intel DZ68DB

Intels eigen ATX-moederbord gebaseerd op de Z68 chipset is de DZ68DB. Wie het bord bekijkt, zal direct concluderen dat Intel klaarblijkelijk één PCB-layout heeft bedacht die geschikt is om zowel een ATX als Micro ATX bord mee te maken: de ruimte rond de onderste twee PCI-sloten is dusdanig onbenut dat je vermoedelijk een zaag kunt pakken, de laatste twee sloten van het bord kan afzagen en het blijft nog steeds werken.

Intel DZ68DB

In vergelijking met de meeste andere borden is de Intel DZ68DB vrij kaal: geen koelblokken op de spanningstabilisatoren en slechts een zeer bescheiden koelblokje op de Z68 chipset. Het geeft maar aan dat de Intel chipset dusdanig efficiënt werkt, dat de flinke koeling op de andere borden zeker geen noodzaak is.

Als enige kiest Intel er voor om slechts één PCI-Express x16 slot op het bord onder te brengen. SLI of Crossfire zijn dus per definitie onmogelijk. Verder biedt het bord twee maal PCI-Express x1 en drie maal PCI. We tellen vijf interne SATA-poorten: de zesde poort van de Z68 heeft Intel als eSATA uitgevoerd.

Intel DZ68DB

Qua usb 3.0 houdt Intel het ook zeer beperkt; twee aansluitingen slechts, beide aan de achterkant, aangestuurd door een NEC controller. Geen interne usb 3.0 headers zal voor velen toch een nadeel zijn. Het bord heeft wel 14x usb 2.0, waarvan zes keer extern.

Voor de geïntegreerde videokaart biedt Intel DVI, HDMI en DisplayPort uitgangen. VGA ontbreekt dus. De gebruikte audiocodec is de Realtek ALC892, zonder toegoevoegde geluidsverbeteringssoftware. Vanzelfsprekend gebruikt Intel haar eigen netwerkchip.

Hardwarematige extra features moeten we in z'n geheel missen: geen onboard knoppen, geen probleemdiagnose, niets. Ook de BIOS - of eigenlijk EFI - is vrij kaal te noemen. Basisinstellingen zijn alle aanwezig, maar wie toch wat meer wil instellen moet elders terecht.

Hét grote voordeel van zo'n kaal bord als de DZ68DP: het stroomverbruik. In alle tests behoort het bord tot de zuinigste in z'n soort. De prestaties lijden daar niet onder, die zijn prima.

MSI Z68MA-G45 (B3)

Net als Gigabyte stuurde ook MSI ons een Micro-ATX Z68-bord, de Z68MA-G45. Dit bord gaat voor gemiddeld 130 euro over de toonbank, zo'n 25 euro meer dan Gigabyte. Hardwarematig zijn er veel overeenkomsten: ook MSI biedt 2x usb 3.0, 6x Serial ATA, 0x eSATA en Gigabit LAN. Gigabyte biedt een derde PCI-Express x16 slot (met 4 lanes) en de betere Realtek ALC889 codec. Maar ook het MSI bord heeft zijn sterke punten: zo is er een extra fan-aansluiting, een grafische EFI-BIOS met meer mogelijkheden én is de Z68MA-G45 duidelijk energiezuiniger. Qua prestaties ontlopen de borden elkaar weinig.

MSI Z68MA-G45 (B3)

Gigabyte is dus net wat beter uitgerust, maar het lagere stroomverbruik en de betere BIOS kunnen zeker een reden zijn om voor dit MSI bord te kiezen. Maar het prijsverschil is wat ons betreft te groot.

MSI Z68MA-G45 (B3)

MSI Z68A-GD65 (B3)

Bij de P67-generatie was de MSI P67A-GD65 het populairste moederbord bij de bezoekers van Hardware.Info. Dit bord bood immers een ideale gulden middenweg tussen enerzijds zoveel mogelijk extra features en anderzijds een betaalbaar prijskaartje. Bij onze eerste Z68-moederbordenvergelijkingstest had MSI nog geen GD65-exemplaar beschikbaar, maar inmiddels is die er wel, met een prijskaartje van gemiddeld 168 euro.

MSI Z68A-GD65 (B3)

Wat biedt het bord zoal? Er zijn twee PCI-Express x16 sloten (16/0, 8/8) en drie keer PCI-Express x1. Er is 10x usb 2.0 (4x achterop) en 4x usb 3.0 (2x achterop). Verder een enkele Gigabit LAN-aansluiting, 4x Serial ATA, maar helaas geen eSATA. De audiocodec is een Realtek ALC892, Bluetooth en Firewire zijn niet aanwezig. Wel prettig zijn de onboard power- en resetknoppen, de OC Genie knop die automatisch overklokt en voor doorgewinterde overklokkers de voltage-afleespunten. De BIOS is MSI’s grafische EFI-BIOS, ClickBIOS genaamd. Verder mogen we ook het relatief lage stroomverbruik als pluspunt van dit moederbord benoemen.

MSI Z68A-GD65 (B3)

Dat alles maakt de GD65 opnieuw een interessant bord, maar er zijn kapers op de kust. De in de eerdere test al met een Silver Award bekroonde ASUS P8Z68-V Pro heeft voor een vergelijkbaar bedrag ongeveer beetje alles wat MSI biedt, met daar Bluetooth, Firewire, Intel LAN en DTS Audio aan toegevoegd. ASUS is echter minder zuinig en heeft geen OC Genie-achtige functie. Het gelijk geprijsde ASRock Z68 Extreme4 Gen3 bord biedt juist weer probleemdiagnose en PCI-Express 3.0, maar is op BIOS-vlak duidelijk minder uitgebreid.

Toch missen we nog iets belangrijks, namelijk PCI-Express 3.0 functionaliteit. Dat vinden we wél terug op de Z68A-GD65 (G3) die we op de volgende pagina bespreken.

MSI Z68A-GD65 (G3)

De Z68A-GD65 (G3) is een geupdate versie van de het bord dat we op de vorige pagina bespraken. Nieuw bij de G3 is ondersteuning voor PCI-Express 3.0. Daartoe heeft MSI de switchchips op het moederbord aangepast. Zoals je kon lezen op pagina 3 van dit artikel maakt deze keuze het bord geschikt is PCI-Express 3.0 kaarten op volle snelheid te gebruiken zodra de Ivy Bridge processors uitkomen.

MSI Z68A-GD65 (G3)

De G3 biedt nog één ander voordeel van de G3: de ClickBIOS II, een volledig gerestylede grafische EFI-schil. Die is welkom, want bij eerdere tests concludeerden we al dat MSI’s EFI-BIOS qua functionaliteit weinig tot niets te wensen over liet, maar wel een flinke lik verf kon gebruiken. Dat is goed gelukt, want MSI’s nieuwe BIOS ziet er echt super uit, zoals ook te zien op de screenshots onderaan deze pagina.

MSI Z68A-GD65 (G3)

Gemiddeld is de G3-versie van het bord zelfs een fractie goedkoper dan de B3 versie: een eenvoudige keus dus. De prestaties en het energieverbruik zijn prima.

MSI Z68A-GD80 (B3)

De Z68A-GD80 is het voormalige topmodel van MSI. Inmiddels is er ook een geüpdate G3-versie, welke we op de volgende pagina bespreken. Met een gemiddelde prijs van 226 euro is de GD80 zeker niet goedkoop, maar nog altijd zo'n 75 euro voordeliger dan Gigabytes UD7. Zoals de naam al impliceert, kent het bord veel gelijkenissen met de P67A-GD80.

MSI Z68A-GD80 (B3)

Om weer met de posities voor de videokaarten te beginnen: MSI biedt drie PCI-Express x16 sloten, waarvan twee verbonden met de CPU. In totaal zijn er 20 lanes beschikbaar, 16/0/4 of 8/8/4 dus. MSI biedt verder twee maal PCI-Express x1 en twee maal PCI.

De GD80 heeft 10 usb 2.0 poorten, waarvan 4 extern. Net als de meeste borden in deze test zijn er vier usb 3.0 poorten, twee intern en twee extern. Firewire is ook aanwezig. Voor de videokaart biedt MSI DVI en HDMI. Geen VGA en DisplayPort dus.

Net als de Gigabyte UD4 biedt het bord zeven interne Serial ATA poorten en één externe. Dat betekent dat MSI slechts één extra Marvell controller heeft moeten gebruiken. Een verschil: bij MSI zijn wel alle poorten van de Z68 chipset intern uitgevoerd en is juist één van de Marvell poorten extern.

MSI Z68A-GD80 (B3)

Ook dit bord heeft twee Gigabit LAN aansluitingen. De audio codec is een Realtek ALC892, gebundeld met THX TruStudio Pro software. Helaas is MSI weer van de goede gewoonte om Realtek ALC889 codecs op haar high-end borden te gebruiken afgestapt.

Het bord biedt onboard power- en resetknoppen en daarnaast de befaamde OC Genie knop, waarmee de CPU binnen een seconde naar een veilig, maar significant hoger niveau overgeklokt kan worden. Handig voor wie geen zin heeft om zelf uit te zoeken hoe hij/zij moet overklokken (al is dat bij Sandy Bridge kinderspel). Overklokkers kunnen verder ook aan de slag met meetpunten voor de voltages, maar een HEX-display voor BIOS POST-codes missen we helaas.

Het bord heeft een 12-fase CPU stroomvoorziening, waarbij MSI gebruik maakt van DrMOS chips, Hi-C condensators en SFC spoelen; stuk voor stuk uitstekende keuzes voor wat betreft de componenten. Het bord maakt gebruik van MSI's bekende grafische EFI-schil, zoals we die eerder al op de P67 borden tegenkwamen. Gelukkig heeft die bij de G3-versie een goeie lik verg gekregen, maar qua functionaliteit hebben we zelfs bij deze oudere versie al weinig te klagen. Overklokkers hebben in ieder geval alle belangrijke opties voorhanden, zoals je ook wel kunt zien op de screenshots op de volgende pagina.

De prestaties zijn ook bij MSI prima. Het idle verbruik is zeer laag. Het verbruik onder load valt een beetje tegen, voornamelijk omdat MSI een goede reputatie heeft op dat vlak.

MSI Z68A-GD80 (G3)

De Z68A-GD80 (G3) is een nieuwe uitvoering van de op de vorige pagina besproken MSI Z68A-GD80 (B3). Hét grote verschil zijn PCI-Express 3.0 geschikte switches, waarmee deze editie dus op toekomstige upgrades is voorbereid. Verder zijn de borden identiek, op nog één uitzondering na: het nieuwe G3-bord is voorzien van de MSI ClickBIOS II, de geheel nieuw vormgegeven versie van MSI's grafische EFI-BIOS.

MSI Z68A-GD80 (G3)

De belangrijkste features van het bord nog een keer op een rij: drie sloten voor videokaarten, 4x usb 3.0, Firewire, Realtek ALC892 audio met THX drivers, 2x Gigabit LAN, 7x SATA, 1x eSATA, onboard power/reset-knoppen, OC Genie en wat MSI zelf noemt ‘Military Class’-componenten, waaronder DrMos chips, Hi C caps en SFC-spoelen. Het energieverbruik is lekker laag.

MSI Z68A-GD80 (G3)

Voor deze Z68A-GD80 (G3) betaal je gemiddeld 229 euro, drie euro meer dan de B3. Deze GD80 (G3) is wat ons betreft een prima bord, maar voor de meesten biedt een Z68-bord in de prijsklasse rond de 170 euro meer dan voldoende mogelijkheden.

Sapphire Pure Platinum Z68

Sapphire begon als leverancier van videokaarten met ATI/AMD-chips. Toen bleek dat de markt voor losse videokaarten begon te krimpen, besloot het bedrijf om tevens moederborden te gaan verkopen, om zo de omzet op peil te houden. In eerste instantie wederom exclusief met AMD-chipsets, maar al snel zag Sapphire in dat AMD-moederborden maar een fractie van de hele markt zijn. Om een ‘punt van een grotere taart’ te verkrijgen ontwerpt het bedrijf zodoende inmiddels ook borden met Intel-chipsets, waarvan de Pure Platinum Z68 het laatste resultaat is. Inmiddels ruim een jaar geleden is een groot gedeelte van de moederbordontwerpers van EVGA overgestapt naar Sapphire en daar zijn op dit bord zeker invloeden van terug te vinden.

Sapphire Pure Platinum Z68

Het bord biedt drie PCI-Express x16 sloten (16/0/4 of 8/8/4), maar heeft geen ondersteuning voor SLI, aangezien Sapphire en nVidia niet bepaald elkaars beste vrienden zijn. Intern vinden we acht Serial ATA-aansluitingen, eSATA is er niet. Voor de in de processor geïntegreerde videokaart zijn alle vier de typen monitoraansluitingen geïmplementeerd. Het bord heeft alleen extern 2x usb 3.0, er is helaas geen interne aansluiting. Voor audio wordt de ALC892 gebruikt en al extraatje biedt Sapphire Bluetooth.

Sapphire Pure Platinum Z68

Overklokkers hebben de beschikking over onboard switches, dual BIOS met hardwarematige schakelaar, een HEX-display met BIOS POST-codes dat na booten de CPU-temperatuur toont en voltage meetpunten. Een NEC-supercondensator achter de socket moet voor extra stabiele voltages zorgen. Sapphire heeft helaas nog een ouderwetse, tekst-gebaseerde BIOS, die het qua mogelijkheden niet haalt bij de grafische implementaties van enkele van de concurrenten.

Met een gemiddelde prijs van 136 euro is Sapphire net wat scherper geprijsd dan de populairste borden van ASRock, ASUS, Gigabyte en MSI. Met name het ontbreken van interne usb 3.0-aansluitingen maakt dat Sapphire niet onze eerste keuze zou zijn.

Zotac Z68ITX-A-E

Het laatste bord is een bijzondere: Zotac heeft namelijk een Mini ITX moederbord rond de Z68-chipset gebouwd. Ondanks de kleine afmetingen biedt het bordje een prima set features. Uiteraard zijn er beperkingen qua uitbreidingssloten; zo kun je slechts twee DIMMs plaatsen en is er enkel een PCI-Express x16 slot. Het bordje biedt 8x usb 2.0 en 4x usb 3.0, waarvan twee achterop. Daar vinden we verder HDMI en DisplayPort voor de monitor, twee Gigabit LAN-aansluitingen en een geïntegreerde 802.11n wireless netwerkkaart. Voor het onboard geluid heeft Zotac voor een Realtek ALC892 codec gekozen.

Zotac Z68ITX-A-E

Intern vinden we vier Serial ATA-poorten, waarvan twee Serial ATA 600. eSATA is er helaas niet, wat betekent dat twee controllers binnen de Z68-chipset de facto ongebruikt blijven. Voor meer extra features is er op het bordje simpelweg geen plek beschikbaar. Extreme overklokmogelijkheden hoef je van de Z68ITX-A-E evenmin te verwachten en de BIOS is niet bijster uitgebreid te noemen.

Zotac Z68ITX-A-E

Toch is de Z68ITX-A-E een prima bordje voor wie een écht klein, op Sandy Bridge gebaseerd systeem wil samenstellen, bijvoorbeeld als HTPC. De gemiddelde prijs van 161 is wat ons betreft dan ook schappelijk.

Benchmarks (zonder losse videokaart)

We hebben de Z68 moederborden in eerste instantie getest op dezelfde wijze als eerder de Intel H67 borden: met een Core i5 2500K processor, 4 GB DDR3-1333 geheugen, een Western Digital Raptor 74 GB harde schijf, een Cooler Master Real Power M850 voeding en Windows 7 x64 als besturingssysteem. Zonder losse videokaart dus, wat impliceert dat we de borden zonder monitoraansluitingen in deze testconfiguratie niet konden opnemen.

Stroomverbruik (zonder losse videokaart)

Naast de prestaties hebben we ook het stroomverbruik gemeten, zowel idle als tijdens Cinebench 10 en 3DMark Vantage. Onderstaande grafieken tonen de resultaten:

Benchmarks (Radeon HD 6850)

Aangezien de Gigabyte UD4 en UD7 borden geen videokaartuitgangen aan boord hebben, zijn we genoodzaakte alle Z68 borden eveneens met de testconfiguratie van de eerste geteste P67 moederborden te testen. Dat betekent opnieuw een Core i5 2500K processor, 4 GB DDR3-1333 geheugen, een Western Digital Raptor 74 GB harde schijf, een Cooler Master Real Power M850 voeding en Windows 7 x64 als besturingssysteem, maar nu aangevuld met een Radeon HD 6850 videokaart.

Stroomverbruik (Radeon HD 6850)

Ook in deze configuratie hebben we het stroomverbruik gemeten, resultaten in onderstaande grafieken.

Geluidskwaliteit

De analoge geluidskwaliteit van de moederborden hebben we getest met de loopback test van Rightmark Audio Analyzer. Het zal niemand verbazen dat de diverse Gigabyte moederborden dankzij de Realtek ALC889 audio codec de beste geluidskwaliteit bieden.

Conclusie

Voor een gemiddeld Z68-chipset moederbord met de nodige extra features maar niet al teveel toeters en bellen blijk je ongeveer 170 euro te moeten betalen. Je kunt dan kiezen tussen de ASRock Z68 Extreme 4 Gen 3, de ASUS P8Z68-V Pro, de Gigabyte GA-Z68XP-UD4 en de MSI Z68A-GD65 (G3). Alle borden in deze prijsklasse bieden onder meer 4x usb 3.0, 8x Serial ATA, enkel Gigabit LAN en minimaal twee PCI-Express x16 sloten. De verschillende fabrikanten hebben alle zo hun eigen sterke punten: ASRock biedt DisplayPort, Firewire, eSATA, onboard buttons, probleemdiagnose, EFI en PCI-Express 3.0-ondersteuning. ASUS biedt Firewire, Bluetooth, Intel LAN, eSATA en een zeer uitgebreide EFI BIOS. Gigabyte biedt Firewire, een Realtek ALC889 audiocodec en twee maal eSATA. MSI biedt van de genoemde extra’s van de concurrenten alleen de onboard knoppen en de grafische EFI-BIOS, bij de G3-versie aangevuld met PCI-Express 3.0 ondersteuning. MSI is wel de zuinigste van het stel. De ASUS P8Z68V-Pro blijft wat ons betreft het best uitgeruste bord van het stel, maar de PCI-Express 3.0 functionaliteit zorgt ervoor dat de ASRock Z68 Extreme4 Gen 3 een minstens net zo goede keuze is. Dat bord ontvangt dan ook de Hardware.Info Silver Award.

In het high-end segment is de Gigabyte G1.Sniper2 een categorie op zich. Het bord is inderdaad perfect toegespitst op gamers, maar we moeten eerlijk zijn: het is echt veel te duur. Het bord krijgt een Gold Award vanwege de unieke aspecten, maar voor de meesten zal het geen aanrader zijn. Eveneens een Gold Award voor de ASUS Maximus IV Extreme-Z: het wordt bijna saai, maar keer op keer weet ASUS met haar Republic of Gamers borden tot echt de beste keuze voor overklokkers te bieden. Mits je de hoge prijs geen bezwaar vindt uiteraard. Voor wie wel meer features dan een bord van zo'n € 170 wil, maar niet de hoofdprijs wenst te betalen is de MSI Z68A-GD80 (G3) het overwegen waard.

In het budgetsegment is er wat ons betreft bijna gelijkspel tussen de Gigabyte GA-Z68MA-D2H en de MSI Z68MA-G45: Gigabyte is goedkoper en heeft een betere audiochip, MSI heeft een mooiere, uitgebreidere BIOS en is zuiniger. Het prijsverschil van zo'n 25 euro maakt toch dat Gigabyte met de Bronze Award naar huis gaat.

Tenslotte mag de Zotac Z68ITX-A-E niet onvermeld blijven: een leuk bordje voor wie een klein Sandy Bridge systeempje wil samenstellen, bijvoorbeeld als HTPC.


ASUS Maximus IV Extreme-Z
Gigabyte G1.Sniper2


ASRock Z68 Extreme4 Gen 3


Gigabyte GA-Z68MA-D2H


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

ASRock Z68 Extreme4

ASRock Z68 Extreme4

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Silver Award ASRock Z68 Extreme4 Gen3

ASRock Z68 Extreme4 Gen3

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
ASRock Z68 Fatal1ty Professional Gen3

ASRock Z68 Fatal1ty Professional Gen3

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Maximus IV Extreme-Z

Asus Maximus IV Extreme-Z

  • Extended ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus Maximus IV Gene-Z

Asus Maximus IV Gene-Z

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Asus P8Z68-V Pro

Asus P8Z68-V Pro

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gold Award Gigabyte G1.Sniper2

Gigabyte G1.Sniper2

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Bronze Award Gigabyte Z68MA-D2H

Gigabyte Z68MA-D2H

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z68P-DS3

Gigabyte Z68P-DS3

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z68X-UD3H

Gigabyte Z68X-UD3H

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z68X-UD4

Gigabyte Z68X-UD4

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z68X-UD7

Gigabyte Z68X-UD7

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Gigabyte Z68XP-UD4

Gigabyte Z68XP-UD4

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Intel DZ68DB

Intel DZ68DB

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Bronze Award MSI Z68A-GD65 (B3)

MSI Z68A-GD65 (B3)

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z68A-GD65 (G3)

MSI Z68A-GD65 (G3)

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z68A-GD80 (B3)

MSI Z68A-GD80 (B3)

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
MSI Z68A-GD80 (G3)

MSI Z68A-GD80 (G3)

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Bronze Award MSI Z68MA-G45 (B3)

MSI Z68MA-G45 (B3)

  • Micro ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Sapphire Pure Platinum Z68

Sapphire Pure Platinum Z68

  • ATX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
Zotac Z68ITX-A-E

Zotac Z68ITX-A-E

  • Mini ITX
  • Socket 1155
  • Intel Z68
  • DDR3
Niet verkrijgbaar
0
*