Vier kant-en-klare waterkoelingsets review

30 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Kant-en-klaar
  3. 3. Kortsluiting, roest en algen
  4. 4. Antec
  5. 5. Corsair
  6. 6. Larkooler
  7. 7. Testresultaten: High-speed fan (12V)
  8. 8. Testresultaten: Low-speed fan (12V)
  9. 9. Testresulaten: Geluidsproductie
  10. 10. Conclusie
  11. 11. Besproken producten
  12. 12. Reacties

Inleiding

Waterkoeling heeft vaak de naam duur te zijn, maar ook betere koelprestaties te bieden dan luchtkoeling. De installatie kan bewerkelijk zijn en het zijn dan ook voornamelijk overklokkers en case modders die kiezen voor deze vorm van koeling. Ruim een jaar geleden bespraken we waterkoeling voor het laatst, hoog tijd voor een update dus.

Waterkoeling wordt doorgaans geassocieerd met casemodden en overklokken: beide activiteiten voor de échte hardware-liefhebbers. Hoewel overklokken zich nog altijd mag verheugen in levendige belangstelling, lijkt het aantal mensen dat aan de slag gaat met het verfraaien van de behuizing terug te lopen. Was casemodding vijf jaar geleden nog een populair onderwerp op de hardware fora, tegenwoordig lijkt het enthousiasme tanende. Desalniettemin blijft een groep verstokte knutselaars fraaie werkstukjes afleveren, al zijn het vooral de meer tot de verbeelding sprekende 'grote' case mods die veel aandacht krijgen. Na een aanvankelijke hausse in kant-en-klare producten voor het opleuken van binnen- en buitenkant van de computerkast, is het aantal merken dat actief is in deze markt flink afgenomen. Bovendien neemt het aanbod aan fraai vormgegeven behuizingen alleen maar toe. Wie wil, kan zo van de plank een kast kopen met gekleurde binnenkant, een venster, verlichting en meer fans dan een Lady Gaga-concert. Zo is de markt voor casemod-accessoires flink afgenomen en zijn het vooral de volledige originele mods die veel waardering oogsten. Hiermee zijn zelfbouw waterkoeling sets voornamelijk nog interessant voor overklokkers. Zaken als aparte koelblokken, radiatoren, slangen en pompen hebben hiermee een beperkte afzetmarkt en navenant hoge prijzen. Voor de echte liefhebbers komen echter nog wel degelijk nieuwe producten uit, bijvoorbeeld nieuwe waterblokken, passend op nieuwe GPU's. Ook voor CPU-waterblokken is er ruime keuze voor de die hard doe-het-zelver. Om ook buiten deze kleine doelgroep klanten te werven, lijken de fabrikanten van waterkoeling zich meer te richten op de OEM-markt en op kant-en-klare sets, die een minimum aan installatiecomplexiteit combineren met een werking die beter zou moeten zijn dan de beste luchtkoelers.

Corsair Hydro Series H60
Corsair H60

Kant-en-klaar

Alle geteste modellen, op één na, zijn dan ook een gesloten systeem. Ofwel, je hoeft er zelf niets meer aan te doen, behalve vastzetten in de behuizing. Makkelijk, want niet iedereen ziet het zitten om zelf de slangen aan te sluiten, te vullen met vloeistof en de overtollige lucht eruit te laten lopen. Het zelf samenstellen van een waterkoelset is dan ook een uitdaging. Welke diameter moeten de slangen hebben, welke lengte is benodigd, hoe sterk moet de pomp en hoe groot moet de radiator zijn – zomaar wat vragen waar niet eenvoudig een eenduidig antwoord op te geven is. Een complete set die wel de voordelen van waterkoeling biedt, maar niet de genoemde nadelen, is dan potentieel een uitkomst.

Deze complete sets zijn in de regel ook een stuk compacter dan varianten die je zelf uit onderdelen moet samenstellen. Dat heeft als voordeel dat ze makkelijker en sneller in een behuizing passen. Een full tower-behuizing is dan ook niet nodig, waarmee deze complete sets door een grotere doelgroep gebruikt kunnen worden. De kleinere afmetingen van kant-en-klare sets betekenen wel dat er compromissen gemaakt moeten zijn, wat de effectiviteit kan beperken. De koelprestaties hangen immers af van onder meer de radiatorgrootte, het aantal fans dat de radiator (en vloeistof) koelt en de sterkte van de pomp. Een kleine en compacte set zal vermoedelijk op in ieder geval één van de genoemde punten concessies moeten doen, die een flinke invloed op de koelprestaties kunnen hebben. Soms valt daar wat aan te doen, zo kan het erg lonend zijn om een ander stel fans op de radiator te monteren.

Larkooler KU3-241 CPU Liquid Cooling kit G1/4''
Alleen de set van Larkooler moet je zelf in elkaar zetten. Wel worden alle benodigde onderdelen in één doos geleverd.

Kortsluiting, roest en algen

Water en elektronica is een riskante combinatie. Het is van essentieel belang dat er geen vloeistof uit de koeler op je dure videokaart of moederbord kan druppelen: kortsluiting zou deze onherstelbaar beschadigen. De eisen aan de slang, pomp en gebruikte sluitringen zijn dan ook hoog. In dat opzicht kan het voor gebruikers prettiger zijn een vooraf geassembleerde set te kopen, dan zelf de bevestiging van de onderdelen uit te voeren.

Naast lekken in het systeem is ook het optreden van corrosie een mogelijk gevaar. Corrosie ofwel roestvorming treedt op als twee verschillende metalen met elkaar verbonden worden door middel van een elektrolyt. Een elektrolyt is dus het verbindende middel tussen de metalen, in het geval van waterkoeling is dat de koelvloeistof. Zelfs als de vloeistof niet als elektrolyt kan fungeren, kan corrosie optreden onder invloed van zuurstof. Aangezien aluminium geen edelmetaal is, is het extra gevoelig voor dit soort corrosie. Vaak is de baseplate van koper en de radiator van aluminium. Een fabrikant moet dan ook maatregelen nemen om roestvorming te voorkomen.

Een derde risico van waterkoeling ligt minder voor de hand, maar ook hiermee moet je rekening houden: algen. In gewoon kraanwater bevinden zich micro-organismes die zich in de loop der tijd tot algen kunnen ontwikkelen, met verstopping van de leidingen als resultaat. Om zowel corrosie als algen tegen te gaan, kan je dan ook beter gedestilleerd water of speciale koelvloeistof gebruiken. Veel gebruikers combineren beide om een probleemloze werking te garanderen.

Corsair Hydro Series H50 (AMD / Intel)
Een voordeel van sets die je niet zelf hoeft te assembleren: de kans op lekker in miniem.

Testmethode

Voor het testen van CPU-koelers en videokaartkoelers gebruiken we een variabele vermogensweerstand om verschillende maten van belastingen te simuleren. De oppervlakte van onze processor-simulator gelijkwaardig aan dat van een Intel socket 1156-processor. De belasting loopt uiteen van 20 W tot en met 160 W, in stappen van 20 W. Afwisselend testen we de prestaties met de fan op low-speed (7 V) en high-speed (12 V). Daarbij nemen we ook de omgevingstemperatuur mee in de berekening. De pomp van de set staat standaard op 12 V. Zo kunnen we achterhalen tot hoeveel graden de koeler de warmteweerstand weet af te koelen. Door deze waardes en de geluidsproductie (op 10 cm. afstand en in geluidsdichte box) te vergelijken, is er een winnaar aan te wijzen. Uiteraard nemen we hierbij ook de gemiddelde verkoopprijs in overweging. In de grafieken is een viertal luchtkoelers meegenomen ter referentie.

Antec

Nog niet zo lang geleden bracht Antec twee waterkoelingsets uit, de Kühler H20 620 en Kühler H20 920. Hiervoor werkt het bedrijf samen met Asetek, dat voorheen leverancier was van Corsair voor waterkoelingen. Helaas was laatstgenoemde nog niet beschikbaar voor deze test. De H20 620 bestaat enkel uit een gecombineerde baseplate met een kleine pomp en een radiatorblok. Dit blok is exact 12 cm bij 12 cm, groot is het dus niet. Dat heeft dus direct invloed op de koelcapaciteit. Het heeft natuurlijk wel als voordeel dat de set makkelijker in je behuizing past. De fan die is meegeleverd ziet eruit als een standaard 12 cm model. De baseplate van de koeler is van koper en ruim voldoende groot om elke processor geheel te overspannen. De sockets die ondersteund worden zijn AMD AM2(+) en AM3 en Intel sockets 775, 1156/1155 en 1366. De 32,5 cm lange rubberen slangen zijn erg flexibel, je kan dus zonder problemen bochtjes maken, mocht dat nodig zijn. De kwaliteit van de slangen is prima, ze komen robuust over dus bang voor scheurtjes hoef je niet te zijn. De meegeleverde software stelt je in staat diagnostische gegevens over de koeler in te zien. Ook kan je daarmee profielen instellen zodat de set extra stil is, of juist nog beter gaat koelen wanneer je bijvoorbeeld gaat gamen.

Antec Kühler H2O 620
Antec Kühler H2O 620

Belangrijkste zijn natuurlijk de koelprestaties en die zijn niet onaardig. Belasten we de set met 140 W terwijl de fan op hoge snelheid draait, dan koelt deze het blok af tot 52,5 graden. Verhogen we de belasting tot 160 W, dan zien we temperatuur oplopen tot 56,3 graden. Uiteraard zijn de koelprestaties wat minder op low-speed, maar zeker niet slecht. Zo bedraagt de temperatuur bij 140 W belasting 59,1 graden en 64,8 graden bij 160 W. Geen slechte scores voor een koeler van deze afmetingen, want die beïnvloeden de koelprestaties behoorlijk. Geruisloos kunnen we de Kühler 620 niet noemen. Op high-speed meten we 51,4 dB(A). Gelukkig daalt dit naar 39,5 dB(A) op low-speed, wat in de meeste behuizingen amper hoorbaar zal zijn. Met een gemiddelde prijs van 58 euro is de set ook nog eens aantrekkelijk geprijsd – voor waterkoeling, tenminste. De Scythe Mugen 2 luchtkoeler, praktisch de referentiekoeler waarmee elke concurrent zich moet meten, biedt nog iets betere resultaten en kost zo'n 20 euro minder...

Corsair

Van dit merk ontvingen we een tweetal kant-en-klare sets, de H50 en H60. Eerstgenoemde is niet nieuw, maar wel erg populair. Daarnaast was deze nog niet eerder getest geweest op ons vorig jaar aangepaste testplatform. De Corsair H60 is wel gloednieuw en wordt op den duur de vervanger van de H50. Dit nieuwe model is gemaakt in samenwerking met CoolIT, dat ongeveer een jaar geleden de Domino A.L.C. waterkoeling set uitbracht. Die presteerde heel behoorlijk en we zijn dan ook benieuwd of we iets daarvan gaan terugzien in de H60. Wat uiterlijk betreft is de set weinig anders dan de voorloper. De meegeleverde fan is wel aangepast, naar zeggen is er een verbeterde hoge druk fan met lage geluidsproductie geselecteerd. Corsair geeft aan dat er twee manieren zijn om de radiator en fan te plaatsen, zodat er koele lucht van buiten aangezogen wordt of juist andersom. Opmerkelijk genoeg wordt de eerste optie aangeraden. Dit zorgt weliswaar voor een betere koeling van de radiator, maar de lucht die eerst langs de radiator gegaan is wordt dus wel weer de behuizing in geblazen. Dat is niet bevorderlijk voor de luchttemperatuur in de behuizing. Vermoedelijk kan je beter zorgen voor een degelijke airflow en tegelijkertijd de H60 zodanig monteren, dat de fan naar buiten blaast.

Corsair Hydro Series H50 (AMD / Intel)
Corsair Hydro H50

De koelprestaties van de H60 zijn een stuk beter dan wat de H50 weet te bewerkstelligen. Op high-speed bij een belasting van 100 W is de temperatuur nog 42,7 graden, bij 140 W is dat opgelopen tot 51,3 graden. De hoogst gemeten temperatuur bedraagt 55,2 graden. Verlagen we de rotatiesnelheid van de fan dan is de temperatuur bij 100 W opgelopen tot 49,3 graden. Belasten we de koeler nog verder tot 140 W, dan meten we exact 60 graden, wat oploopt tot een ruime 65 graden bij 160 W. Daarmee is het verschil bij die belasting ten opzichte van low-speed bijna tien graden. De geluidsproductie van de H60 is min of meer op hetzelfde niveau gebleven als de voorganger, 35 dB(A) op low-speed, en 49,2 d(B)A op high-speed. De Corsair H60 is beduidend beter dan de H50 en met gemiddeld 70 euro even duur. Ook voor deze koeler geldt echter dat hij het niet beter doet dan de beste luchtkoelers, die aanzienlijk minder kosten.

Corsair Hydro Series H60
Corsair Hydro H60

Larkooler

Het merk Larkooler betrad onlangs de markt en moet nog enige bekendheid krijgen. De voor deze test aangeleverde KU3-241 zal in ieder geval een stap in die richting zijn, want hij doet het opvallend goed. Als enig model uit deze test moet je bij deze koeler zelf de onderdelen monteren. Het pakket bevat wel alles wat je nodig hebt, enkel de assemblage moet je zelf doen. Gelukkig is de meegeleverde handleiding uitgebreid en duidelijk genoeg om ook mensen met weinig ervaring de klus te laten klaren. Het complete pakket bestaat uit een fles met 500 ml blauw gekleurde vloeistof, een vrij lange doorzichtige flexibele slang en de benodigde sluitringen en moeren. Een trechtertje voor het vullen en rubberen ringetjes om trillingen te dempen zijn meegeleverd. Ook aan koelpasta en een spateltje is gedacht: bijzonder compleet dus. Dat geldt ook voor de ondersteuning van processorsockets: de set past op alle courante sockets van AMD en Intel. Zelfs stokoude sockets als AMD 754, 939 en 940 vormen geen probleem.

Larkooler KU3-241 CPU Liquid Cooling kit G1/4''
Larkooler KU3-241

De specificaties van de Larkooler KU3-241 geven hoop op goede koelprestaties. Zo kan de pomp 450 liter per uur rondpompen, waarbij er maximaal 2,1 meter hoogteverschil overbrugd kan worden. De radiator zelf is vrij fors en de twee 12 cm fans kunnen maximaal 1700 rpm behalen. Ofwel, de algehele koelcapaciteit van de set lijkt goed te zijn. De bevestiging daarvan zien we ook terug in de testresultaten. Zeker bij hoge belastingen doet de koeler het in verhouding met luchtkoelers steeds beter, daar komt de grotere koelcapaciteit dus goed van pas. Op high-speed bij een belasting van 140 W weet de KU3241 de warmteweerstand af te koelen tot net geen 48 graden. Bij 160 W belasting is dat niet veel hoger, 51,3 graden. Op low-speed zijn de koelprestaties nog steeds goed. Zo tikt de warmteweerstand net geen 51 graden aan bij 140 W belasting en is dat opgelopen tot 55,3 graden bij 160 W belasting. Goede koelprestaties, al zijn we er zeker van dat de Larkooler met gemak een nog grotere belasting aankan. Voor wie wilt extreem wil overklokken met waterkoeling is dit in ieder geval een zeer geschikte set. Ook de geluidsproductie blijft binnen de perken, zo meten we op high-speed 'slechts' 43,3 dB(A), wat heel netjes is gezien de koelprestaties. Op low-speed daalt de geluidsproductie naar 33,7 dB(A). Het venijn zit in de staart: de Larkooler KU3241 kost gemiddeld 214 euro en is dus verre van goedkoop. Daarmee is de prijs/prestatieverhouding toch wat ongunstig, temeer daar de prestaties niet heel veel beter zijn dan die van de beste, aanzienlijk goedkopere, luchtkoelers.

Larkooler KU3-241 CPU Liquid Cooling kit G1/4''
De vloeistof is blauw, wat een mooi optische effect geeft.

Larkooler KU3-241 CPU Liquid Cooling kit G1/4''
Larkooler heeft verreweg de grootste radiator

Testresultaten: High-speed fan (12V)

In onderstaande grafieken zie je de koelprestaties met de ventilator(s) op hoge snelheid (12V).

Testresultaten: Low-speed fan (12V)

In onderstaande grafieken zie je de koelprestaties met de ventilator(s) op lage snelheid (7V).

Testresulaten: Geluidsproductie

In onderstaande grafieken vind je de resultaten van de geluidstest.

Conclusie

Het verschil in koelprestaties tussen waterkoelers en goede op lucht gebaseerde CPU-koelers is klein. Eigenlijk te klein om de extra investering in waterkoelers te rechtvaardigen, temeer daar luchtkoelers een stuk stiller zijn geworden. Hiermee zijn de alles-in-één waterkoelsets alleen interessant voor wie wil overklokken met een minimum aan inspanning voor de koeloplossing. Vervang de meegeleverde fan door een echt krachtig model (met navenante geluidsproductie) en de koelprestaties zijn net iets beter dan die van de beste luchtkoelers. Serieuzere overklokkers kunnen hun hart ophalen met de set van Larkooler, die aanzienlijk meer koelpotentieel biedt. De lage geluidsproductie van deze set maakt het ook een interessante optie voor wie veel belang heeft bij een stille werking van de PC. De prijs zorgt ervoor dat deze oplossing alleen voor de meest veeleisende gebruikers interessant is.

De Corsair H60 is beduidend beter dan de H50, vooral dankzij de krachtiger fan. De Antec Kühler H20 620 is echter een geduchte concurrent, de koelprestaties verschillen maar weinig, terwijl de prijs ruim een tientje lager ligt. De Antec is wel iets luidruchtiger dan het model van Corsair. Gezien de verder vrijwel identieke prestaties kan je het beste zelf de afweging maken of de meerprijs van de H60 ten opzichte van de H20 620 voor jou te rechtvaardigen is.


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Antec Kühler H2O 620

Antec Kühler H2O 620

  • All-in-one waterkoeling
  • Socket 115x
  • 684 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Corsair Hydro Series H50 (AMD / Intel)

Corsair Hydro Series H50 (AMD / Intel)

  • All-in-one waterkoeling
  • Socket 115x
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Corsair Hydro Series H60

Corsair Hydro Series H60

  • All-in-one waterkoeling
  • Socket 115x
  • Socket 20xx
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
Larkooler KU3-241 CPU Liquid Cooling kit G1/4''

Larkooler KU3-241 CPU Liquid Cooling kit G1/4''

  • Custom waterkoeling
  • Socket 115x
  • 328 gram
  • 120 mm
Niet verkrijgbaar
0
*