Sandy Bridge geheugen review

15 reacties
Inhoudsopgave
  1. 1. Inleiding
  2. 2. Overklokken
  3. 3. Welke snelheid
  4. 4. Voltage
  5. 5. A-Data XPG 4GB DDR3-1600 CL7 kit
  6. 6. Corsair Dominator GT 4GB DDR3-2133 CL9 XMP kit
  7. 7. Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 CL9 kit
  8. 8. G.Skill Ripjaws 8GB DDR3-1600 CL7 XMP kit
  9. 9. G.Skill RipjawsX 4GB DDR3-2133 CL9 kit
  10. 10. Kingston HyperX 4GB DDR3-2133 CL9 XMP kit
  11. 11. Transcend AxeRam 4GB DDR3-2400 XMP kit
  12. 12. Transcend AxeRam 8GB DDR3-2000 XMP kit
  13. 13. Klokfrequentie overgeklokt
  14. 14. Testresultaten MaxxMem
  15. 15. Testresultaten Cinebench 11.5
  16. 16. Testresultaten converteren van een videobestand
  17. 17. Conclusie
  18. 18. Besproken producten
  19. 19. Reacties

Inleiding

Wie een nieuwe PC gaat samenstellen met Sandy Bridge processor, zal zichzelf ook de vraag stellen welke geheugenmodules hij het best kan kiezen. Wij vergeleken een aantal speciaal voor de nieuwe generatie geoptimaliseerde sets.

De nieuwe Intel Sandy Bridge processors hebben net als hun voorlopers een geïntegreerde dual-channel DDR3-geheugencontroller. Net als bij de vorige generatie processors werkt die officieel op maximaal 1333 MHz. Echter, evenmin gewijzigd is het feit dat de geheugencontroller in de praktijk ook heel wat sneller zijn werk kan doen. Geen wonder dat er voor Sandy Bridge de nodige DDR3-1600, DDR3-1866 en DDR3-2133 geheugenkits verkrijgbaar zijn.

G.Skill Ripjaws 8GB DDR3-1600 CL7 XMP kit 

Opzet

Wij vroegen alle op de Nederlandse markt aanwezige geheugenfabrikanten om ons hun ideale geheugenkits voor het nieuwe Sandy Bridge platform op te sturen, waarbij we de invulling van het begrip ‘ideaal’ in het midden lieten. Nog lang niet alle leveranciers waren zo snel na Intels introductie voorbereid op deze vraagstelling. Uiteindelijk ontvingen we een achttal sets van vijf fabrikanten: A-Data, Corsair, G.Skill, Kingston en Transcend. De belangrijkste ontbrekende naam in dit rijtje is natuurlijk OCZ: dit onder Hardware.Info lezers populaire merk maakte tijdens de CES beurs begin dit jaar bekend geheel te stoppen met de verkoop van geheugenmodules en zich puur te richten op de markt voor SSD’s.

Overklokken

Ondanks de genoemde overeenkomsten met de vorige generatie processorarchitectuur, is er voor wat betreft geheugen een groot verschil tussen Intels oudere processorplatformen en Sandy Bridge. Wie een Intel processor wil overklokken, zal dat in de regel doen door het verhogen van de basisklok (bClk), met als gevolg dat alle andere componenten die qua snelheid afhankelijk zijn van die bClk, ook mee omhoog gaan. Goed overklokbaar geheugen is dus een must voor wie de beste prestaties uit zijn bestaande Intel CPU wil halen! Bij Sandy Bridge processors zijn de mogelijkheden die je hebt op het vlak van bClk echter zeer beperkt. Gemiddeld houdt het bij 6% overklokpotentieel – van 100 MHz naar 106 MHz dus – wel op. De beste manier om Sandy Bridge processors sneller te laten werken, is door de multiplier te verhogen. De versnelling is dan niet afhankelijk van andere componenten.

Asus Maximus IV Extreme (B3)

 Dat betekent dus impliciet dat de ruimte die je hebt om het geheugen te versnellen ook ongeveer 5% à 6% bedraagt. Uiteraard biedt Sandy Bridge de nodige geheugenmultipliers. Bij een standaard basisklok van 100 MHz kun je het DDR3 geheugen laten werken op 1066 MHz, 1333 MHz, 1600 MHz, 1866 MHz, 2133 MHz en 2400 MHz, al moeten we erbij vermelden dat die laatste instelling niet bepaald eenvoudig stabiel te krijgen is. Met 5% overklokpotentieel erbij gerekend, worden deze instellingen 1119 MHz, 1400 MHz, 1680 MHz, 1959 MHz, 2240 MHz en 2520 MHz. Ofwel: een DDR3-1600 module kun je maximaal overklokken tot 1680 MHz, tenzij de module heel toevallig geschikt zou zijn om op de volgende multiplier, 1866 MHz dus, te werken.

Dat laatste blijkt in de praktijk niet snel het geval. Als DDR3-1600 modules op 1866 MHz zouden werken, werden ze wel met die snelheidsrating verkocht. Geen van de geheugenkits in onze test wilde een volle stap hoger werken. Tegelijkertijd blijkt ook dat geen enkele geheugenmodule een probleem heeft met een 5 procent overklok. Nogal wiedes: als dat niet zou werken, dan zou de kans op uitval veel te groot zijn.

Om een lang verhaal kort te maken: feitelijk heeft Intels nieuwe architectuur ervoor gezorgd dat het overklokpotentieel van alle DDR3-1333 modules gelijk is, van alle DDR3-1600 modules gelijk is, en zo verder. Voor geheugenfabrikanten is dat niet bepaald prettig: het wordt zo erg moeilijk om zich van elkaar te onderscheiden. De timing van OCZ om zich uit deze markt terug te trekken is dus wellicht helemaal niet zo toevallig…

Welke snelheid

Een belangrijke vraag die iemand die een Sandy Bridge systeem gaat kopen zich zal stellen is welke snelheid modules hij moet kiezen: 1333 MHz, 1600 MHz, of zelfs 1866 MHz of nog sneller? Laten we eerlijk zijn, een PC met 2133 MHz geheugen klinkt toch een klap sneller dan met 1333 MHz geheugen.

In de praktijk blijkt dat echter flink mee te vallen. Bij de vorige generatie Intel processor was sneller geheugen in de praktijk al slechts beperkt van invloed. Dat was te verklaren door de uitgekiende prefetching functionaliteit van de processor, die voorspelt welke data uit het geheugen in de nabije toekomst nodig is, die vooraf al ophaalt en kopieert naar het cachegeheugen van de CPU. Het resultaat daarvan is dat Intel de vertraging die geheugentoegang potentieel oplevert vrijwel geheel weet te verdoezelen.

Binnen Sandy Bridge is de geheugencontroller verder geoptimaliseerd en zijn ook die prefetchers nog slimmer geworden. Tenzij je kijkt naar synthetische geheugenbenchmarks, zoals de SiSoft Sandra memory test of de MaxxMEM² benchmark, is het vrijwel ondoenlijk om significante prestatieverschillen te vinden. Dat zie je ook terug in de tabel met testresultaten aan het eind van dit artikel. Bij ‘normale’ benchmarks als Cinebench 11.5 of de x265 video encoding test, is het gemiddelde verschil tussen DDR3-1600 en DDR3-2133 geheugen zeer beperkt, een paar procent. Het weegt in ieder geval op geen mogelijkheid op tegen het prijsverschil.

DDR3-1600 geheugen verschilt qua prijs nog maar weinig van DDR3-1333 en lijkt daarmee in de basis de ideale keuze voor Sandy Bridge. Kiezen voor 1866 en 2133 is eigenlijk alleen interessant voor overklokkers die in hun benchmarks echt kost wat kost de hoogste score willen. In ieder geval blijft ons credo “liever meer dan sneller geheugen” staan: in de praktijk zal je systeem met 8 GB DDR3-1333 veel sneller werken dan met 4 GB DDR3-2133, zeker wanneer je veel programma’s tegelijkertijd draait.

Voltage

Een gevoelig onderwerp bij geheugen voor moderne Intel systemen is het voltage voor het geheugen. Intel zelf geeft aan dat dit 1,5 volt hoort te zijn, met een maximale afwijking van 5 procent. Er zijn echter nog voldoende (oudere) DDR3-modules op de markt die 1,65 volt nodig hebben.
Onze ervaring is dat dergelijke modules ook probleemloos werken op Sandy Bridge systemen. Paniekerige reacties van mensen dat de levensduur van de processor zou dalen wanneer je het geheugen op 1,65 volt zou laten werken, zijn dan ook overtrokken. Vergeet immers niet: het voltage waarop de geheugencontroller binnen de CPU werkt staat los van het voltage dat naar de modules wordt geleid. Ofwel: die 1,65 volt komt nergens op de processor terecht.
Navraag bij verschillende moederbordfabrikanten leert ons dat ook uit hun tests blijkt dat het draaien van 1,65 volt modules op Sandy Bridge voor geen enkel probleem zorgt. Mocht je je er toch onprettig bij voelen: verreweg de meeste van deze modules werken ook prima op 1,6 of 1,55 volt, waardoor je weer keurig binnen de specificaties terecht komt.

Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 CL9 kit

XMP

Een functionaliteit die niet onbesproken mag blijven wanneer je het hebt over voor Intel geoptimaliseerd geheugen is XMP, ofwel eXtreme Memory Profiles. Dit is een uitbreiding van de SPD-chip op geheugenmodules, waarin alle instellingen opgeslagen zijn. Dank XMP staan de gegarandeerde maximumsnelheden inclusief de daarbij behorende latencies en voltages in de modules opgeslagen, die door het moederbord kunnen worden uitgelezen. Door XMP in de BIOS van je moederbord in te schakelen kunnen snelle modules met letterlijk één druk op de knop op hun ideale instelling gaan werken.

Test

We gingen aan de slag met acht geheugenkits op een systeem met Intel Core i7 2600K processor en ASUS Maximus IV Extreme moederbord. Daarnaast deden we een compatibiliteitstest met een aantal andere P67 borden, overigens zonder tegen enige incompatibiliteit aan te lopen. Met diverse benchmarks hebben we de kits zowel op standaardsnelheid getest als 5 procent overgeklokt, het maximum dat ons sample van de 2600K toe liet. Geen enkele van de geheugenkits wilde zoals al gemeld een volle multiplier sneller werken, dus bijvoorbeeld op 1866 in plaats van 1600 MHz. Testresultaten vind je in de tabel aan het eind van dit artikel.

A-Data XPG 4GB DDR3-1600 CL7 kit

A-Data stuurde ons een 4GB DDR3-1600 kit, een combinatie die vermoedelijk in de praktijk het meest populair zal zijn. Opvallend is dat deze kit twee XMP-profielen heeft. Eén voor DDR3-1600 met strakke 7-9-7-21 timings en 1,65 volt en één voor DDR3-1600 met standaard 9-9-9-24 timings, maar wel met een opvallend laag voltage van 1,35 volt. Deze modules werken dus gegarandeerd op een extra zuinige instelling.

Overigens wordt op de verpakking 7-7-7-20 timings met 1,8 volt beloofd, maar die vinden we in de XMP-profielen niet terug. Vermoedelijk omdat A-Data een dusdanig grote afwijking van de door Intel opgegeven 1,5 volt niet als standaardinstelling wil bieden. De kit is voor gemiddeld 63 euro te verkrijgen, dat lijkt niet veel te zijn maar vergeleken met bijvoorbeeld de Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 CL9 kit is deze A-Date kit helemaal niet zo aantrekkelijk.

Adata XPG 4GB DDR3-1600 CL7 kit

Corsair Dominator GT 4GB DDR3-2133 CL9 XMP kit

De Dominator GT serie is al geruime tijd de meest exclusieve lijn geheugenmodules van Corsair. Uniek van deze kit is dat de 2133 MHz behaald wordt met 1,5 volt. Ofwel: én de hoge snelheid én keurig binnen de Intel specificaties. Het XMP-profiel stelt de modules in op 9-10-9-27-2T timings. De modules hebben een speciaal koelprofiel dat niet alleen met de chips, maar ook met de PCB in verbinding staat.

De 5 procent overklok is ook bij deze modules geen enkel probleem. De modules worden gebundeld met een geheugenkoeler met twee fans. Deze Dominator GT kit is op het moment van schrijven helaas niet te koop, maar we mogen er wel van uit gaan dat het de set niet te boek zal staan als een koopje.

Corsair Dominator GT 4GB DDR3-2133 LV CL9 XMP kit

Corsair Dominator GT 4GB DDR3-2133 LV CL9 XMP kit

Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 CL9 kit

Deze Corsair Vengeance kit hebben we een tijdje geleden op onze website al uitgebreid besproken, zie WebID 439. Vengeance is een nieuwe serie die tussen Corsair Value en Dominator modules in valt. Het doel is een combinatie van prima prestaties met een zeer scherpe prijs. Dat lijkt absoluut gelukt: gemiddeld 87 euro voor een kit van 8 GB is zeker scherp te noemen.

De set werkt standaard op 1,5 volt en valt zo geheel binnen de Intel specificaties. De timings zijn wel standaard: 9-9-9-24 staat in het XMP profiel. Maar goed, een significante prestatiedrop is als gevolg daarvan niet te ontdekken. Wat ons betreft een ideale kit voor wie een nieuwe Sandy Bridge systeem gaat samenstellen.

Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 CL9 kit

G.Skill Ripjaws 8GB DDR3-1600 CL7 XMP kit

Ook G.Skill stuurde ons een 8GB DDR3-1600 kit op, maar dan met strakkere timings. In het XMP-profiel vinden we 7-8-7-24 timings terug. Wel is daarvoor een spanning van 1,6 volt vereist, iets boven de Intel specificaties. De kit presteert prima en je ziet dat de strakkere timings ervoor zorgen dat deze set in de praktijk telkens net wat sneller is dan de CL9 kit van Corsair. De prijs ligt echter aanzienlijk hoger: voor deze G.Skill kit betaal je gemiddeld 126 euro en is daarmee de duurste set van deze test.

G.Skill Ripjaws 8GB DDR3-1600 CL7 XMP kit

G.Skill RipjawsX 4GB DDR3-2133 CL9 kit

De nieuwe RipjawsX reeks is volgens G.Skill volledig geoptimaliseerd voor Sandy Bridge. Geen wonder dat deze modules op exact dezelfde dag als Intels nieuwe processors werden geïntroduceerd. G.Skill bewijst dat Corsair niet de enige is die 2133 MHz snelheid kan realiseren in combinatie met een spanning van 1,5 volt.

De 9-11-9-29 timings zijn dan wellicht ietsje hoger dan bij Corsair, G.Skill werkt wel met een 1T command rate, waardoor deze modules in de praktijk nog een fractie sneller zijn. Net als Corsair bundelt G.Skill een koeler bij deze kit modules. De gemiddelde prijs van 120 euro is fiks voor een 4 GB kit, maar wie per se de hoogste prestaties wil, heeft aan deze kit wel de beste koop.

G.Skill RipjawsX 4GB DDR3-2133 CL9 kit (blue)

G.Skill RipjawsX 4GB DDR3-2133 CL9 kit (blue)

Kingston HyperX 4GB DDR3-2133 CL9 XMP kit

Kingston stuurde ons net als Corsair en G.Skill een DDR3-2133 kit, binnen de HyperX reeks. Met een gemiddelde prijs van 109 euro is Kingston een fractie voordeliger dan G.Skill en we mogen er ook wel vanuit gaan dat deze kit goedkoper is dan Corsairs Dominator GT’s. Belangrijk verschil is wel dat de Kingston modules standaard op 1,65 volt werken. Daar staat wel tegenover dat Kingston met 9-9-9-27 timings werkt.

Een tweede XMP-profiel schrijf 9-11-9-27 met 1T command rate voor, eveneens op 1,65 volt. Het prestatieverschil is te verwaarlozen. Al met al ook een prima, snelle geheugenkit.

Kingston HyperX 4GB DDR3-2133 CL9 XMP kit

Transcend AxeRam 4GB DDR3-2400 XMP kit

Transcend is het enige merk dat ons een DDR3-2400 kit toestuurde, onderdeel van hun AxeRam reeks. 2400 MHz is de hoogste geheugeninstelling die de Sandy Bridge processors bieden, maar zoals we al schreven in de inleiding is het gebruik daarvan niet triviaal. Sterker nog; we hebben verschillende P67 borden geprobeerd, maar in geen enkel geval kregen we de 2400 MHz instelling werkend, zelfs niet met flink verhoogde voltages voor geheugen en geheugencontroller.

Moederbordfabrikanten lijken dit te hebben voorzien, want ondanks het feit dat deze modules een keurig 2400 MHz XMP-profiel hebben, stellen de borden ze standaard in op 2133 MHz. Dan werken de Transcend modules perfect. We geven Transcend het voordeel van de twijfel en zijn geneigd te concluderen dat 2400 MHz voor de geheugencontroller van de meeste Sandy Bridge chips te hoog gegrepen is. Een DDR3-2400 kit als deze is zodoende alleen weggelegd voor die-hard overklokkers die wellicht met extreme koeling een dergelijke klokfrequentie kunnen afdwingen. Gemiddeld betaal je 85 euro voor deze Transcend kit, een prima prijs.

Transcend AxeRam 4GB DDR3-2400 XMP kit

Transcend AxeRam 8GB DDR3-2000 XMP kit

De laatste geheugenkit dit we voor deze test ontvingen is de Transcend AxeRam 8 GB DDR3-2000 XMP kit. Een vreemde eend in de bijt, want DDR3-2000 is helemaal geen officiële snelheid die je bij Intel processors kunt instellen. Het hiervoor bestemde XMP-profiel kan feitelijk niet in die vorm gebruik worden. Alle moederborden die wij probeerden, schakelden de modules automatisch terug naar 1866 MHz.

Overklokken naar 2133 MHz blijkt er helaas niet in te zetten. De benodigde spanning is 1,6 volt, net boven de Intel specs. Vanwege de werking op 1866 MHz valt deze kit qua prestaties tussen de 1600 MHz en 2133 MHz kits in. De set is op dit moment gemiddeld 121 euro wat toch een fikse meerprijs is ten opzichte van de Corsair Vengeance 8GB kit. al is laatstgenoemde wel wat langzamer, maar of dat nadeel opweegt tegen de ruim 30 euro lagere prijs moet ieder voor zich uitmaken.

Transcend AxeRam 8GB DDR3-2000 XMP kit

Klokfrequentie overgeklokt

Hieronder zijn de klokfrequenties te zien die we gebruikt hebben voor de tests.

Testresultaten MaxxMem

MaxxMem is een benchmark dat de bandbreedte van het geheugen test. Ofwel, wat is de doorvoersnelheid tussen de CPU en het geheugen. Uiteraard zijn hier ook de overklokte resultaten meegenomen in het overzicht.

Testresultaten Cinebench 11.5

Een populaire benchmerk - ook voor geheugenmodules - is Cinebench 11.5. Ook hier een grafiek met scores op de standaard snelheid, en een grafiek met de behaalde scores wanneer de modules overgeklokt zijn.

Testresultaten converteren van een videobestand

Het converteren van een stuk video in 720P MPEG2 naar X264 legt een flinke wissel op het geheugen, ook hiervan hebben we niet-overklokte als overklokte scores van.

Conclusie

Intels nieuwe Sandy Bridge architectuur maakt de markt voor high-end geheugen een stuk minder spannend. Enerzijds omdat de praktische prestatieverschillen tussen de verschillende geheugensnelheden te verwaarlozen zijn, anderzijds omdat het overklokpotentieel van alle modules met dezelfde snelheid feitelijk identiek is. Eigenlijk gewoon slecht nieuws voor de verschillende geheugenleveranciers.

Gezien onze ervaringen raden we iedereen die een Sandy Bridge systeem bouwt aan te kiezen voor een DDR3-1600 kit, afhankelijk van de eigen wensen 4GB of 8GB. De geteste Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 kit combineert prima prestaties met het juiste voltage en een zeer scherpe prijs. Een aanrader! Wil je echt de beste scores in alle benchmarks, kies dan voor een DDR3-2133 kit. De set van G.Skill laat nipt de beste indruk achter vanwege de strakkere timings en het feit dat deze kit op 1,5 volt werkt.

Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600
G.Skill RipjawsX 4GB DDR3-2133 CL9


Besproken producten

Vergelijk alle producten

Vergelijk  

Product

Prijs

Adata XPG 4GB DDR3-1600 CL7 kit

Adata XPG 4GB DDR3-1600 CL7 kit

  • 4 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 1600 MHz
  • DIMM
  • CL7
  • 1.65 V
  • XMP ondersteuning
Niet verkrijgbaar
Corsair Dominator GT 4GB DDR3-2133 LV CL9 XMP kit

Corsair Dominator GT 4GB DDR3-2133 LV CL9 XMP kit

  • 4 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 2133 MHz
  • DIMM
  • CL9
  • 1.5 V
  • XMP ondersteuning
Niet verkrijgbaar
Silver Award Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 CL9 kit

Corsair Vengeance 8GB DDR3-1600 CL9 kit

  • 8 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 1600 MHz
  • DIMM
  • CL9
  • 1.5 V
  • XMP ondersteuning

€ 46,55

15 winkels
G.Skill Ripjaws 8GB DDR3-1600 CL7 XMP kit

G.Skill Ripjaws 8GB DDR3-1600 CL7 XMP kit

  • 8 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 1600 MHz
  • DIMM
  • CL6
  • 1.6 V
  • XMP ondersteuning
Niet verkrijgbaar
Silver Award G.Skill RipjawsX 4GB DDR3-2133 CL9 kit (blue)

G.Skill RipjawsX 4GB DDR3-2133 CL9 kit (blue)

  • 4 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 2133 MHz
  • DIMM
  • CL9
  • 1.5 V
  • XMP ondersteuning
Niet verkrijgbaar
Kingston HyperX 4GB DDR3-2133 CL9 XMP kit

Kingston HyperX 4GB DDR3-2133 CL9 XMP kit

  • 4 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 2133 MHz
  • DIMM
  • CL9
  • 1.65 V
  • XMP ondersteuning
  • ECC ondersteuning
Niet verkrijgbaar
Transcend AxeRam 4GB DDR3-2400 XMP kit

Transcend AxeRam 4GB DDR3-2400 XMP kit

  • 4 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 2400 MHz
  • DIMM
  • CL9
  • 1.65 V
  • XMP ondersteuning
Niet verkrijgbaar
Transcend AxeRam 8GB DDR3-2000 XMP kit

Transcend AxeRam 8GB DDR3-2000 XMP kit

  • 8 GB
  • 2 x
  • DDR3
  • 2000 MHz
  • DIMM
  • CL9
  • 1.6 V
  • XMP ondersteuning
Niet verkrijgbaar
0
*